Báo cáo chuyên đề tháng tháng tháng 12 Chuyên đề : TÍCH HỢP GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG TRONG DẠY PHẦN VĂN BẢN NHẬT DỤNG MÔN NGỮ VĂN LỚP 6 Ở TRƯỜNG THCS HIỆN NAY A/ MỞ ĐẦU : I / LÍ DO CHỌN
Trang 1Báo cáo chuyên đề tháng tháng tháng 12
Chuyên đề :
TÍCH HỢP GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG TRONG DẠY PHẦN VĂN BẢN
NHẬT DỤNG MÔN NGỮ VĂN LỚP 6 Ở TRƯỜNG THCS HIỆN NAY
A/ MỞ ĐẦU :
I / LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI :
Ở trường THCS hiện nay, việc nâng cao chất lượng dạy học, rèn kĩ năng cho
người học là vấn đề quan trọng và cần thiết Cũng như bao nhiêu môn học khác, Ngữ
văn đóng vai trò quan trọng giúp rèn luyện đạo đức, tình cảm, lối sống Châm ngôn có
câu “ Văn học là nhân học” vì trong sự phát triển của tư duy con người, Ngữ văn là
một môn học thuộc nhóm khoa học xã hội, giữ tầm khá quan trọng trong việc giáo
dục quan điểm, tư tưởng, tình cảm của học sinh, nó có mối quan hệ với các môn học
khác Học tốt Ngữ văn, cũng sẽ là động lực học tốt các môn khác và ngược lại, nền
tảng cho việc rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh, yêu cầu của việc dạy hiện nay cũng
cần “ Học đi đôi với hành” cần tăng cường gắn kết với giáo dục thực tiễn thêm phong
phú, thêm sinh động cho tiết học
Dạy như thế nào, học như thế nào để đạt được hiệu quả học tập tốt nhất là điều mong
muốn của tất cả thầy cô giáo chúng ta Muốn thế phải đổi mới phương pháp, biện pháp dạy
và học Người giáo viên phải tổ chức một cách linh hoạt các hoạt động của học sinh từ khâu
đầu tiên đến khâu kết thúc giờ học, từ cách ổn định lớp, kiểm tra bài cũ đến cách học bài
mới, củng cố, dặn dò Những hoạt động đó giúp học sinh lĩnh hội kiến thức một cách tự giác,
chủ động, tích cực, sáng tạo và ngày càng yêu thích, say mê môn học
Riêng thể loại văn bản nhật dụng trong chương trình ngữ văn 6 chỉ có vài bài, nhưng
mang nội dung gần gũi, bức thiết phổ biến, cập nhật một vấn đề thông tin, tuyên truyền
đối với cuộc sống trước mắt của con người và cộng đồng xã hội hiện nay Nhưng để
dạy sao cho học sinh hiểu, vận dụng kĩ năng sống phong phú, phù hợp tâm lí ở lứa tuổi
mới vào cấp THCS là vấn đề nan giải mà giáo viên buộc phải thực hiện thành công
Đồng thời là vấn đề mang tính cập nhật, luôn gắn kết với đời sống, đưa học sinh trở lại
những vấn đề quen thuộc, diễn ra hằng ngày, vừa mang tình lâu dài, cũng là điều mà các
giáo viên và học sinh quan tâm đến
Xuất phát từ thực tế đó, tối muốn cho học sinh hiểu, nghiên cứu sâu hơn về vấn đề
để rèn và giáo dục kĩ năng sống có hiệu quả, nên tôi quyết chọn đề tài : “ Tích hợp giáo
dục kĩ năng sống trong dạy phần văn bản nhật dụng môn Ngữ văn lớp 6 ở Trường THCS
hiện nay”
Trang 2
II / MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU :
Với đề tài này, tôi muốn cho học sinh lớp 6 bước đầu tiếp cận, làm quen với
phương pháp học, có kĩ năng vận dụng tình huống hay vấn đề mà văn bản đặt ra Trên
cơ sở đó, tôi sẽ lồng ghép giáo dục tư tưởng, tình cảm, thái độ đúng đắn để góp phần nâng
cao hiệu quả dạy học
III/ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU :
Đặc trưng của thể loại văn bản nhật dụng có thể dùng tất cả các kiểu bài như
thuyết minh, bài tùy bút, kí sự, hồi kí trong đó nó có kết hợp phương thức miêu tả, tự sự,
nêu cảm nghĩ,bình luận
IV/ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU :
Học sinh lớp 6 cấp THCS
V / PHẠM VI NGHIÊN CỨU :
Với nội dung cần thiết trên tôi chọn là đối tượng học sinhlớp 6 ở trường THCS hiện
nay
VI / PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU :
Để tiến hành làm đề tài này tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
+ Phương pháp nghiên cứu tài liệu bổ trợ
+ Phương pháp quan sát và so sánh, đối chiếu
+ Thao giảng, trao đổi ý kiến với các đồng nghiệp trong quá trình dạy
+ Tổng hợp những kinh nghiệm, phương pháp mới trên lớp học
+ Đánh giá kết quả ban đầu và điều chỉnh bổ sung
+ Kiểm tra đánh giá cuối cùng và hoàn chỉnh công việc
B / PHẦN NỘI DUNG :
I / CƠ SỞ LÍ LUẬN :
Theo xu hướng tích cực hóa hoạt động dạy học của học sinh cấp THCS, thì mục
tiêu của môn Ngữ văn là góp phần hình thành những con người có trình độ học vấn phổ
thong cơ sở, chuẩn bị nền tảng cho học sinh được tiếp tục lên bậc cao hơn
Giúp người học có ý thức tu dưỡng, biết yêu thương tôn trọng, quan tâm bạn bè, có
long yêu nước, yêu quê hương, luôn hướng tới tình cảm cao đẹp, lòng nhân ái, trân
trọng cái đẹp và lẽ phải
Đối với học sinh lớp 6 dạy phần văn bản nhật dụng cũng có những phần tương đối
khó vì các em là học sinh đầu cấp, sách còn đề cập tới quá nhiều vấn đề nhưng thời gian
Trang 3trong một tiết học 45 phút không đủ để truyền tải Và những kiến thức trong sách giáo
khoa được xem là phần cứng của giáo trình, giáo viên không được tùy tiện sửa đổi, cắt đi
điều này cũng khiến giáo viên ứng phó thụ động khi lên lớp Vì vậy giáo viên cần nắm sơ
một số cốt yếu khi dạy thể loại này, thường được tồn tại dưới nhiều kiểu văn bản khác
nhau, như mang tính chất thuyết minh ( Cầu Long Biên chứng nhân lịch sử; Động Phong
Nha ) dạng thư - kí - biểu cảm ( Bức thư của thủ lĩnh da đỏ).Trong đó tôi chọn để làm đề
tài là văn bản “ Bức thư của thủ lĩnh da đỏ” được xem là văn bản nổi tiếng, văn bản hay
nhất về môi trường, nêu được những vấn đề bức xúc, có ý nghĩa to lớn đối với cuộc
sống hiện nay
II / THỰC TRẠNG :
Thực tế dạy học trong những năm qua, đối với kiểu văn bản nhật dụng còn
gặp khó khăn trong việc tích hợp và giáo dục kĩ năng sống như ( kĩ năng tìm hiểu, thâm
nhập thực tế, tư duy vấn đề, nêu cảm nghĩ, dẫn chứng hay minh họa) vào bài học của
mình Do vậy đòi hỏi cả học sinh lẫn giáo viên cần có sự phối hợp đồng bộ trong dạy -
học sao cho hiệu quả nhất
1/ Về phía giáo viên :
+ Đối với giáo viên, việc lựa chọn phương pháp tích hợp kĩ năng sống trong dạy văn
bản nhật dụng còn gặp khó khăn, do trình độ học sinh lớp 6 chưa ngang nhau
+ Giáo viên còn chú trọng văn bản này như thể loại bút kí, chỉ chú ý khai thác và
bình luận trên phương diện nghệ thuật như : Sự kiện, nhân vật, cách kể, ngôi kể mà cần
quan tâm hơn vấn đề mà xã hội đặt ra trong văn bản gần gũi với học sinh
_
+ Quá nhấn mạnh nội dung văn bản, mà nên chú ý yêu cầu gắn kết tri thức trong
văn bản với đời sống xã hội, với thực tiễn cuộc sống rõ ràng hơn
Trang 4+ Giáo viên còn hạn chế mở rộng, liên hệ như giai đoạn hiện nay theo nghị định
cấp cao của Liên hiệp quốc về vấn đề phát triển nguồn tài nguyên đất, tài nguyên sinh thái
để duy trì sự phát tiển của nhân loại
2/ Về phía học sinh :
+ Đối với học sinh lớp 6, các em chưa có tư duy logic, sự hiểu biết còn mập
mờ , vì đa số mới bước vào làm quen chương trình cấp II
+ Khả năng vận dụng, cảm thụ mỗi em cũng khác có em rất tinh và nhạy, có em
thì lơ là chưa đọc viết được rành
+ Học sinh thường xác định đây chỉ là lời nhắn giử qua bức thư, đơn thuần chỉ là
nội dung thông báo
+ Học sinh còn thiên về ý thức là học qua loa để biết, chứ chưa có kĩ năng vận
dụng là như thế nào
III / GIẢI PHÁP :
Qua tìm hiểu tìm hiểu thực trạng dạy kiểu bài văn bản nhật dụng, để vận dụng sao
cho tốt “Tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong dạy phần văn bản nhật dụng môn Ngữ văn
lớp 6 ởTrường THCS hiện nay” nên xin đưa ra một số giải pháp sau :
1/ Sự chuẩn bị của giáo viên :
Để có tiết dạy đạt hiệu quả về tích hợp kĩ năng sống trong dạy phần văn bản nhật
dụng môn Ngữ văn lớp 6 cũng quan trọng, giáo viên cần có sự chuẩn bị từ khấu giáo án
cho đến khâu giảng dạy Ngoài việc giúp cho học sinh hiểu rõ nội dung, biện pháp nghệ
thuật với lối diễn đạt tình cảm, lí luận sâu sắc, đặc biệt là phép điệp, điệp từ, điệp ngữ, phép
đối, so sánh Giáo viên cần luyện kĩ năng, giáo dục lối sống thông qua tích hợp, liên hệ
môi trường, đặt ra một số câu hỏi đơn giản nhưng có vận dụng tư duy, động não, ví dụ ( Vì
sao bài văn này thuộc văn bản nhật dụng ? Vậy tương lai bài văn này có giá trị như thế nào,
vì sao? Để duy trì sự phát triển của thiên nhiên, của môi trường sinh thái như hiện nay thì
nhà nước ta cần có chủ trương gì ? Vậy theo em thì chủ trương đó cần được cụ thể hóa như
thế nào ? ) Với học sinh yếu – kém thì câu hỏi chỉ mang tính phát vấn và đơn giản hơn
nhiều ví dụ ( Bài văn cho em hiểu được gì ? Em có tham gia bảo vệ môi trường bao giờ
chưa, như ở đâu ? Em sẽ làm những gì ? )
2 / Quá trình lên lớp :
+ Để phục vụ tốt tiết học thì giáo viên cần có thời gian nghiên cứu giáo án, tham
khảo sách báo, kênh truyền hình để hiểu biết thêm vấn đề môi trường hiện nay, cần nắm
Trang 5vững trọng tâm kiến thức của bài, đảm bảo tiến trình bài dạy để giúp các học sinh tiếp thu
bài sao cho có hiệu quả nhất
+ Bước đầu giúp học sinh nhận diện loại văn bản nhật dụng có giá trị thông
tin, tuyên truyền, phổ biến cập nhật một số vấn đề như thiên nhiên, môi trường, năng
lượng, dân số, quyền trẻ em, các tệ nạn xã hội … là cái cốt yêu mà nhật dụng luôn đề
cập
+ Hiểu được văn bản vừa là bản trích, vừa mang tính chất bức thư, nắm được cách
lập luận và một số luận điểm chính của đoạn
+ Hiểu được thái độ kiên quyết, giọng văn lôi cuốn, cứng cỏi, sự gắn bó sâu
sắc, thiêng liêng đối với quê hương, đối với đất nước.Phê phán và châm biếm lối sống
hủy hoại của người da trắng
+ Dùng bức tranh SGK ( trang 137) để phân tích thêm, minh họa rõ ràng hơn
phục vụ cho tiết học
+ Dùng phương pháp thảo luận nhóm, trao đổi theo nhóm để trình bày những
hiểu biết cũng như những tri thức được tiếp thu
+ Để vận dụng được đề tài “ Tích hợp kĩ năng sống trong văn bản nhật dụng”
cần liên hệ, mở rộng thêm kiến thức về môi trường hiện nay của thế kỉ XXI ( Môi
trường sinh thái toàn trái đất đang bị xâm hại, ô nhiễm, nạn khái thác rừng …)
+ Ở nhật dụng có thể liên môn phần tập làm văn về thể miêu tả, biểu cảm
trong chương trình Ngữ văn 6 này, lồng ghép ở một số đoạn văn hay của bài
+ Rèn học sinh thêm những kĩ năng phân tích, vận dụng linh hoạt vấn đề trong
văn bản đặt ra, từ đó tự hướng về tác dụng của thiên nhiên, môi trường
C/ KẾT QUẢ VẬN DỤNG ĐỀ TÀI VÀO THỰC
TIỄN TIẾT DẠY :
Sau đây là phần vận dụng chuyên đề được trình bày thông qua kết quả giảng dạy
ở các lớp 6A,6B của tôi đang dạy trong một giáo án cụ thể :
TIẾT 126 :
VĂN BẢN : BỨC THƯ CỦA THỦ LĨNH DA ĐỎ ( tiết 2)
( Xi – át – tơn)
I Mục đích yêu cầu:
1 Mục đích.
Phẩm chất:
- Rèn luyện cho hs phẩm chất chăm chỉ, chăm học, ham học có tinh thần tự học.
- Phẩm chất nhân ái, yêu thương con người
Năng lực: Rèn cho hs năng lực tự chủ và tự học.
- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
- Năng lực giao tiếp và hợp tác
- Năng lực ngôn ngữ
Trang 6- Năng lực cảm thụ thẩm mỹ.
- Năng lực công nghệ thông tin và truyền thông
2 Yêu cầu:
Kiến thức:
- Ý nghĩa của việc bảo vệ môi trường
- Tiếng nói đầy tình cảm và trách nhiệm đối với thiên nhiên, môi trường sống của vị thủ
lĩnh Xi - át - tơn
Kĩ năng:
- Đọc diễn cảm một văn bản nhật dụng
- Cảm nhận được tình cảm tha thiết với mảnh đất quê hương của vị thủ lĩnh Xi - át - tơn
- Phát hiện và nêu được tác dụng của một số phép tu từ trong văn bản
* KNS:
- Tự nhận thức về giá trị của lối sống tôn trọng và bảo vệ thiên nhiên, môi trường sống
- Làm chủ bản thân, nâng cao ý thức giữ gìn và bảo vệ môi trường
- Giao tiếp, phản hồi/lắng nghe, tích cực trình bày suy nghĩ/ý tưởng, cảm nhận của bản
thân về những giá trị của bức thư
Thái độ:
Giáo dục học sinh biết giữ gìn sự trong sạch của thiên nhiên, môi trường quanh ta
II/ Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học:
1/ Ổn định lớp ( 1 phút)
2/ Bài cũ: Kiểm tra vở soạn
3/ Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học
HĐ GIÁO VIÊNVÀ HỌC SINH
Hoạt động 2 ( nối tiếp )
? Tìm những hình ảnh chi tiết cho
thấy sự đối lập giữa người da
trắng và da đỏ đối với thiên
nhiên ?
( Thảo luận nhóm)
? Về đất đai đối với người da đỏ
thì như thế nào ?
? Còn người da trắng thì sao?
GV góp ý
NỘI DUNG GHI BẢNG :
2/ Cách sống và thái độ của người da đỏ, da trắng đối với thiên nhiên:
ĐẶC ĐIỂM
NGƯỜI DA ĐỎ
NGƯỜI DA TRẮNG
Về đất đai
Đất là thiêng liêng, là mẹ kính trọng như thành viên
Đất là kẻ thù, cư
xử như vật tước đoạt được, ngấu nghiến … Biến đất thành hoang mạc
Trang 7( Người da đỏ có thái độ tình cảm
cư sử với đất đai, thiên nhiên, môi
trường đó là quan hệ gắn bó, long
biết ơn trân trọng, sống hài hoà
Còn người da trắng thì ngược lại,
luôn nhắm vào việc khai thác, tận
dụng vì mục đích và lợi nhuận tối
đa…)
? Mỗi âm thanh của thiên nhiên đã
để lại ấn tượng cho người da đỏ
như thế nào ?
? Không khí đối với người da trắng
có quan trọng hay không ? Cách cư
xư như thế nào?
? Về cây cối, muông thú đối với
cuộc sống của người da đỏ thì ra
sao ? Gắn bó như thế nào ?
? Đoạn cuối bức thư nêu lên nội
dung gì?
Hoạt động 3 :
Chốt nghệ thuật, ghi nhớ
Về âm thanh
Thích âm thanh
tự nhiên và tĩnh lặng
Ồn ào, luôn náo động
Về muông thú
Nếu không khi
bị huỷ diệt, con người sẽ chết vì
cô đơn
Thảm sát hàng loạt
Về sông, suối, cây cối
Là tổ ấm, là linh hồn luôn được giữ gìn và bảo vệ
Tàn phá
3/ Phần cuối của bức thư :
- Đặt ra điều kiện kính trọng đất
- Khuyên nhủ người da trắng phải bảo vệ môi trường, sống hoà hợp với thiên nhiên
II/ NGHỆ THUẬT :
- So sánh, nhân hoá, điệp ngữ và thủ pháp đối lập được sử dụng phong phú, đa dạng tạo sức hấp dẫn, tính thuyết phục
- Ngôn ngữ chân tình và tha thiết, khắc hoạ hình ảnh thiên nhiên đồng hành với cuộc sống của người da đỏ
Trang 8? Tác giả dùng biện pháp nghệ
thuật nào thể hiện sự khác biệt, sự
đối lập ấy thể hiện thái độ, tình
cảm gì ?
( Rèn kĩ năng cho HS phát hiện,
tập phân tích, trao đổi, phát biểu
cảm nghĩ tự do )
GV : Nhấn mạnh
cách dùng phép đối, điệp ngữ
tình cảm gắn bó sâu nặng, châm
biếm thái độ thờ ơ, tàn nhẫn ( Khi
người da trắng xâm nhập vào
Châu Mĩ thì người Anh điêng-da
đỏ còn sống theo lối bộ lạc vì vậy
họ rất hoà đồng với thiên nhiên,
chính nền cơ khí công nghiệp xâm
nhập đã làm cho họ đảo lộn tất cả,
huỷ hoại gần như toàn bộ môi
trường sống của họ Họ tìm cách
chống lại, phản kháng lại, vì vậy
trong thư “ Ta không thấy người
viết trả lời, có bán hay là không
bán, cũng không bàn đến chuyện
giá cả”)
? Giọng điệu ở đoạn này có gì khác
so với các đoạn trên?
GV : Tích hợp TLV về miêu tả, biểu
cảm( Giọng trang trọng, giàu sức
biểu cảm vừa khẩn khiết, vừa phê
phán …)
Trang 9? Em hiểu như thế nào về cách
nói Đất là mẹ ?
? Hãy giải thích vì sao một bức
thư nói về chuyện mua bán đất
cách nay một thế kỉ, nhưng đến
hôm nay vẫn được
xem là một văn bản hay về thiên
nhiên và môi trường?
(Thảo luận nhóm qua kĩ năng suy
luận, trao đổi, lựa chọn nội dung
trả lời )
GV góp ý tích hợp
( Trong giai đoạn hiện nay quá
trình công nghiệp hoá, làm cho
môi trường sinh thái bị huỷ diệt,
thậm chí như ô nhiễm trầm
trọng,chính vì vậy bức thư có giá
trị quan trọng nhất Như ở Tây
Ninh vừa qua bọn lâm tăc phá
rừng, săn bắt lậu các loài chim
quý hiếm làm thiệt hại nghiêm
trọng môi trường sinh thái …)
? Theo em hiện nay nhà nước ta có
duy trì chủ trương bảo vệ và phát
triển tài nguyên, thiên nhiên hay
không, vì sao?
Cho dẫn chứng minh hoạ? ( Rèn kĩ
năng và giáo dục)
GV : Tich hợp và mở rộng
Ngày 21/2 tại Hà Nội, Tổng cục
Biển và Hải đảo Việt Nam (Bộ Tài
nguyên và Môi trường) họp Hội
đồng thẩm định Dự án “Điều tra
III/ Ý NGHĨA CỦA VĂN BẢN:
Nhận thức về vấn đề quan trọng, có ý nghĩa thiết thực
và lâu dài: Chăm lo và bảo vệ mạng sống của mình, biết bảo vệ thiên nhiên và môi trường xung quanh
Trang 10cơ bản tài nguyên môi trường một
số hải đảo, cụm đảo lớn, quan
trọng phục vụ quy hoạch phát triển
kinh tế biển và bảo vệ chủ quyền
lãnh hải” Mục tiêu của Dự án, tập
trung điều tra tổng hợp về điều
kiện tự nhiên, tài nguyên thiên
nhiên, môi trường và kinh tế - xã
hội của một số đảo/cụm đảo quan
trọng, nhằm tạo cơ sở khoa học
cho việc xây dựng cơ chế, chính
sách khai thác, sử dụng hợp lý tài
nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi
trường phục vụ phát triển bền vững
kinh tế biển và bảo vệ chủ quyền
quốc gia trên biển và hải đảo 10
đảo, cụm đảo được lựa chọn để
tiến hành điều tra cơ bản là các
khu vực quan trọng trong việc quy
hoạch khai thác, sử dụng hợp lý tài
nguyên và bảo vệ môi trường phục
vụ phát triển kinh tế biển và bảo vệ
chủ quyền quốc gia trên biển và
hải đảo 10 đảo cụm đảo là Cô Tô
-Vĩnh Thực, Vân Đồn, Bạch Long
Vĩ, Cồn Cỏ, Lý Sơn, Phú Quý, Côn
Đảo, quần đảo Trường Sa, Hòn
Khoai, Thổ Chu
4/ CỦNG CỒ
Dùng bảng phụ như phần phụ lục
5/ DẶN DÒ
-Thuộc lòng ghi nhớ
- Chuẩn bị trước bài chữa lỗi về
chủ ngữ và vị ngữ
B/ LUYỆN TẬP :
C/ HƯỚNG DẪN TỰ HỌC:
- Nhớ những hình ảnh tiêu biểu, đặc sắc
- Sưu tầm bài viết về bảo vệ thiên nhiên và môi trường
* Phụ lục :
? Cho biết mối quan hệ giữa người da đỏ với thiên nhiên ra sao?
? Vấn đề có ý nghĩa mà nhân loại đặt ra trong bức thư là gì ?