Trong hàng loạt các giải pháp đưa ra nhằm hạn chế tối đa hiện tượng tham nhũng có chỉ thị 10/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 12-6-2013 về việc đưa nội dung phòng chống tham nhũng vào
Mục đích yêu cầu của sáng kiến
Thực trạng ban đầu trước khi áp dụng sáng kiến
Tham nhũng là một hiện tượng xã hội tiêu cực, ăn sâu bám rễ trong mọi chế độ xã hội, không phân biệt chế độ chính trị, nước giàu hay nghèo, phát triển hay kém phát triển Một số nơi trên thế giới, tham nhũng làm suy kiệt cơ thể xã hội, gây xáo trộn, mất ổn định chính trị Phòng, chống tham nhũng là công việc khó khăn, phức tạp, cần sự quyết liệt và kiên trì, là chính sách ưu tiên của nhiều quốc gia và sự nỗ lực của cả cộng đồng quốc tế
Tham nhũng là căn bệnh của bộ máy quyền lực, là một trong những nguyên nhân gây trì trệ, làm giảm tốc độ phát triển kinh tế - xã hội và gây mất lòng tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước Để khắc phục tham nhũng và thúc đẩy tăng trưởng bền vững, cần tăng cường minh bạch, cải cách cơ chế quản trị và trách nhiệm giải trình, nhằm xây dựng một hệ thống công vụ trong sạch, hiệu quả và đáp ứng nguyện vọng của nhân dân.
Trong các Văn kiện Đại hội VIII, IX và X, Đảng ta nhấn mạnh sự nguy hại của tham nhũng đối với sự tồn vong của chế độ Đại hội X nêu rõ tình trạng suy thoái về chính trị tư tưởng, đạo đức và lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên gắn với quan liêu, tham nhũng và lãng phí là nghiêm trọng, gây suy yếu nguyên tắc lãnh đạo và hiệu lực quản lý Vì vậy, cuộc đấu tranh chống tham nhũng được xem là nhiệm vụ then chốt nhằm củng cố nền tảng chính trị, tăng cường kỷ cương công vụ và bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước.
Tiếp theo, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ ba (khóa X) ban hành nghị quyết chuyên đề về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng và lãng phí, xác định đây là nhiệm vụ vừa cấp bách vừa lâu dài và phải tiến hành kiên quyết, kiên trì, liên tục nhằm ngăn chặn và từng bước đẩy lùi tham nhũng, lãng phí; Đại hội lần thứ XI (nhiệm kỳ 2011-2015) của Đảng khẳng định tích cực phòng ngừa và kiên quyết đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí và thực hành tiết kiệm.
Tiếp tục hoàn thiện thể chế và đẩy mạnh cải cách hành chính nhằm phục vụ công tác phòng, chống tham nhũng và lãng phí, tập trung vào các lĩnh vực dễ phát sinh tham nhũng như đơn vị cung ứng dịch vụ công, doanh nghiệp nhà nước, các dự án đầu tư, xây dựng cơ bản, mua sắm từ ngân sách nhà nước, quản lý và sử dụng đất đai, tài sản công Thực hiện có hiệu quả việc kê khai và công khai tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức theo quy định Xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu khi để xảy ra tham nhũng, lãng phí tại cơ quan, đơn vị Xử lý đúng pháp luật, kịp thời và công khai cán bộ tham nhũng, tịch thu tài sản tham nhũng và có nguồn gốc tham nhũng Có cơ chế khuyến khích và bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí và tiêu cực.
Đại hội XII, nhất quán với quan điểm của các kỳ Đại hội trước đó, tiếp tục khẳng định và bổ sung quan điểm về đấu tranh phòng chống tham nhũng, nhấn mạnh tình trạng tham nhũng và lãng phí vẫn nghiêm trọng với biểu hiện ngày càng tinh vi và phức tạp, gây bức xúc trong dư luận và làm suy giảm niềm tin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước Ở nước ta, tham nhũng được xem là tệ nạn xã hội đáng báo động, gây thiệt hại lớn về vật chất và tinh thần, ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình đổi mới và sự nghiệp xây dựng đất nước, làm xói mòn lòng tin của nhân dân với Đảng, Nhà nước và tiến lên chủ nghĩa xã hội Nó còn làm đảo lộn chuẩn mực đạo đức xã hội và tha hóa cán bộ Vì vậy, công tác phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và đẩy lùi tham nhũng được Đảng và Nhà nước quan tâm đặc biệt.
Nhận thức đầy đủ tính nghiêm trọng và sự nguy hại của tham nhũng, trải qua các thời kỳ, Đảng và Nhà nước ta đã đề ra và thực hiện nhiều chủ trương, giải pháp tích cực để phòng, chống tham nhũng và lãng phí Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng đã xác định: "Tích cực phòng ngừa và kiên quyết chống tham nhũng, lãng phí là đòi hỏi bức xúc của xã hội, là quyết tâm chính trị của Đảng ta, nhằm xây dựng một bộ máy lãnh đạo và quản lý trong sạch, vững mạnh, khắc phục một trong những nguy cơ lớn đe doạ sự sống còn của chế độ" Đại hội đã đề ra những định hướng và chủ trương lớn cho công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, trong đó xác định: "Đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí là một nhiệm vụ trọng tâm của công tác xây dựng Đảng, nhiệm vụ trực tiếp, thường xuyên của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội".
Chỉ thị 10/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 12-6-2013 quy định đưa nội dung phòng chống tham nhũng vào giảng dạy tại các cơ sở giáo dục và đào tạo nhằm hạn chế tối đa hiện tượng tham nhũng Đây được xem là một trong những giải pháp giáo dục chủ đạo để rèn luyện và nâng cao ý thức, thái độ của thế hệ trẻ khi còn ngồi trên ghế nhà trường về vấn đề đấu tranh phòng chống tham nhũng Việc tích hợp nội dung này vào chương trình học giúp hình thành nhận thức chuẩn về tham nhũng và khuyến khích hành động minh bạch ở học sinh, sinh viên.
Ở cấp THPT, giáo dục phòng chống tham nhũng được thực hiện bằng phương pháp lồng ghép và tích hợp nội dung PCTN vào các môn học phù hợp, nổi bật là môn GDCD Nội dung PCTN được lồng ghép vào chương trình GDCD nhằm trang bị cho học sinh những kiến thức căn bản về phòng chống tham nhũng và nâng cao nhận thức về mục tiêu, yêu cầu của cuộc đấu tranh PCTN Qua đó, học sinh THPT hình thành ý thức và thái độ tích cực tham gia phòng chống tham nhũng và các tệ nạn tham nhũng trong xã hội Chương trình giáo dục PCTN như vậy góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và môi trường học tập, đồng thời thúc đẩy xã hội ngày càng trong sạch, văn minh.
Xuất phát từ thực trạng và nhận thức về tầm quan trọng của việc trang bị cho thế hệ tương lai của đất nước, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản nhằm thể chế hóa công tác giáo dục trong nhà trường Từ các văn bản này, Sở Giáo dục và Đào tạo đã ban hành các hướng dẫn về công tác tuyên truyền, dạy học tích hợp và lồng ghép câu chuyện Bác Hồ cùng với Luật phòng, chống tham nhũng vào giảng dạy qua các môn học, với nhiệm vụ được phân công và phụ trách giảng dạy môn GDCD.
Theo sự hướng dẫn chỉ đạo của Sở Giáo dục và đào tạo về các địa chỉ tích hợp, lồng ghép trong các bài dạy của chương trình GDCD Tôi vận dụng phương pháp
“Tích hợp câu chuyện Bác Hồ và Pháp luật về phòng chống tham nhũng thông qua bài giảng môn GDCD của khối 10 và khối 12”.
Sự cần thiết phải áp dụng sáng kiến
Qua nhiều năm thực hiện cải cách giáo dục và thay sách, đặc biệt là áp dụng phương pháp dạy học tích cực và lồng ghép phòng chống tham nhũng, nhiều giáo viên giảng dạy môn GDCD đã đổi mới phương pháp giảng dạy Nhờ đó, giáo viên tạo ra môi trường học tập thuận lợi và nhiều cơ hội để học sinh tham gia tích cực, chủ động vào quá trình học tập, còn giáo viên chỉ là người định hướng, hướng dẫn các em tham gia các hoạt động để đạt hiệu quả giáo dục cao nhất.
Bên cạnh những tiến bộ đã đạt được, vẫn còn nhiều bất cập cần khắc phục trong giáo dục, như giáo viên chưa hoặc ít sử dụng các phương pháp dạy học lồng ghép và tích hợp nội dung phòng chống tham nhũng vào bài giảng, hoặc triển khai theo hướng mang tính hình thức và đối phó qua loa.
Nguyên nhân của tình trạng này là do: giáo viên chưa nhận thức đúng về tầm quan trọng của việc dạy học theo phương pháp lồng ghép, tích hợp phòng chống tham nhũng
Giáo viên vẫn còn lúng túng khi áp dụng phương pháp giảng dạy, chưa xác định rõ cách sử dụng phù hợp với từng dạng bài và nội dung bài học Việc áp dụng máy móc khiến phương pháp không phù hợp với nội dung từng bài hoặc nội dung chưa được thành thạo, làm giảm hiệu quả giảng dạy Thêm vào đó, nhiều tiết có khối lượng nội dung lớn nên bị chi phối thời gian, dẫn đến giáo viên chưa dám mạnh dạn triển khai các phương pháp mới một cách đồng bộ.
Những nguyên nhân được nêu cho thấy việc dạy và học môn Giáo dục công dân (GDCD) khi áp dụng phương pháp "Tích hợp câu chuyện Bác Hồ và pháp luật về phòng chống tham nhũng" thông qua bài giảng GDCD cho khối 10 và khối 12 gặp nhiều khó khăn Những khó khăn này dẫn đến hiệu quả giáo dục chưa cao và đặc biệt không lôi cuốn được học sinh yêu thích môn học, cũng như làm giảm sự tham gia tích cực của các em vào quá trình học tập.
Cho nên, tôi hi vọng đề tài này sẽ góp phần vào việc nâng cao năng lực giảng dạy của giáo viên dạy học môn GDCD ở trường trung học phổ thông, hoàn thành mục tiêu mà môn học đề ra Từ đó các em yêu thích và hăng say học bộ môn GDCD, biết tự tìm tòi, khám phá cái mới Trên cơ sở đó giáo dục cho các em có ý thức đạo đức, tính trung thực trong học tập cũng như trong công việc, tuân thủ pháp luật, biết phê phán đấu tranh các hành vi tham nhũng, biết tuyên truyền và động viên người thân, bạn bè cùng bảo vệ các giá trị đạo đức, biết đấu tranh các hành vi tham nhũng, phê phán các hành vi vi phạm đạo đức và cả pháp luật, để nâng cao nhận thức và đồng thời góp phần vào việc thực hiện tốt các chủ trương chính sách của Đảng
Vì vậy, tôi đã tích hợp vào bài giảng những tình huống như trên để học sinh cùng nhau làm việc, bày tỏ quan điểm một cách tự tin, tham gia bàn bạc, phân tích, đánh giá và nhận xét để đưa ra câu trả lời phù hợp với yêu cầu của câu hỏi.
Có như vậy, các em sẽ tự giải quyết được vấn đề, sẽ tự tin yêu mến bộ môn và ham học hỏi nhiều hơn, các em còn có được tính sáng tạo, đoàn kết tương thân, tương ái giúp đỡ nhau trong học tập theo hướng tích cực và biết bảo vệ cái tốt, đấu tranh phê phán cái không tốt như hành vi tham nhũng Hơn nữa Giáo viên hạn chế được thời gian để tập trung phân tích làm rõ những nội dung trọng tâm
Nội dung sáng kiến (Tiến trình thực hiện, thời gian thực hiện, biện pháp tổ chức
Tiến trình thực hiện: Năm học 2017-2018 Thời gian thực hiện: bắt đầu: 28/08/2017, kết thúc 26/5/2018
Biện pháp tổ chức: “Tích hợp câu chuyện Bác Hồ và Pháp luật về phòng chống tham nhũng thông qua bài giảng môn GDCD của khối 10 và khối 12”
3 1 Khái quát phương pháp dạy học tích hợp:
Dạy học tích hợp là phương pháp kết hợp một hoặc nhiều môn học nhằm làm sáng tỏ cho môn học mà giáo viên thấy rất cần thiết trong việc dạy học có thể hiểu dạy học tích hợp là vừa dạy nội dung lý thuyết vừa thực hành trong cùng một bài dạy
3 2 Ý nghĩa phương pháp dạy học tích hợp:
Nội dung mang tính thực tiễn và khách quan giúp bài học trở nên sinh động, thu hút các em, không gây nhàm chán mà kích thích sáng tạo và tư duy độc lập theo cách riêng của từng em Những kiến thức được các em vận dụng ngay vào bài học để giải quyết các vấn đề thực tiễn, từ đó hạn chế học vẹt và tăng tính ứng dụng Nhờ đó, giáo dục phát triển tư duy phản biện và kỹ năng giải quyết vấn đề, hình thành năng lực áp dụng kiến thức vào thực tế.
Những nội dung tích hợp giúp tiết kiệm thời gian học bằng cách cho học sinh tiếp cận các kiến thức chung và không phải ôn lại nội dung ở nhiều môn khác nhau Điều này giảm áp lực và sự tẻ nhạt trong học tập, đồng thời không làm chậm khả năng tư duy mà ngược lại tăng tính tự giác, chủ động và niềm hứng thú học tập Nhờ đó các em có thêm động lực, tìm lại niềm đam mê và tiếp cận kiến thức một cách thông suốt và hiệu quả.
3 3 Cách tiến hành phương pháp dạy học tích hợp:
Xây dựng các nội dung chính để giảng dạy
Xác định những năng lực có thể nâng cao cho học sinh trong từng nội dung
Biên soạn các câu hỏi, bài tập để đánh giá trình độ của học sinh
Thiết kế tiến trình dạy học thành các hoạt động học của học sinh
Tổ chức dạy học để dự giờ, phân tích, rút kinh nghiệm
3.4.1 Một số vấn đề chung về phòng chống tham nhũng
3.4.1.1 Định nghĩa, đặc trƣng và biểu hiện của tham nhũng
Tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ và quyền hạn đó để vụ lợi, gây thiệt hại cho lợi ích của nhà nước và xã hội Đây là hành vi làm mất niềm tin vào công vụ, làm suy yếu sự công bằng và minh bạch trong quản trị Theo Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2005, tham nhũng được hiểu là việc lợi dụng chức vụ, quyền hạn để thu lợi bất chính.
3.4.1.3 Đặc trƣng của tham nhũng
Chủ thể tham nhũng được định nghĩa là người có chức vụ, quyền hạn và bao gồm các nhóm: cán bộ, công chức, viên chức; sĩ quan và quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng trong các cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn kỹ thuật trong các cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân; cán bộ lãnh đạo, quản lý trong doanh nghiệp của Nhà nước; cán bộ lãnh đạo, quản lý là người đại diện phần vốn góp của Nhà nước tại doanh nghiệp; và người được giao thực hiện nhiệm vụ, công vụ có quyền hạn trong khi thực hiện nhiệm vụ, công vụ đó (Theo Khoản 3 Điều 1 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2005)
Chủ thể tham nhũng lợi dụng chức vụ, quyền hạn được giao
Chủ thể tham nhũng đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn của mình như một phương tiện để thực hiện các hành vi sai trái nhằm trục lợi cho bản thân, cho gia đình hoặc cho những người có liên quan, từ đó khai thác nguồn lực công và làm méo mó quá trình phân bổ, gây thiệt hại cho xã hội.
3.4.1.4 Mục đích của hành vi tham nhũng là vụ lợi
Tham nhũng là hành vi có mục đích vụ lợi, tức là người có chức vụ, quyền hạn lợi dụng vị trí của mình để đạt được lợi ích từ hành vi đó Vụ lợi được hiểu là lợi ích vật chất như tiền, nhà, đất và các vật có giá trị, hoặc lợi ích tinh thần mà người có chức vụ mong muốn đạt được từ việc thực hiện hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn của mình Lợi ích đó có thể dành cho bản thân, cho gia đình hoặc cho người thân của người có chức vụ.
3.4.1.5 Biểu hiện của hành vi tham nhũng
Bộ luật Hình sự, Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2005 ( sửa đổi, bổ sung năm 2012) đã phân loại tham nhũng theo hành vi Theo đó, những hành vi sau đây thuộc nhóm hành vi tham nhũng:
3 Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản
4 Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi
5 Lạm quyền trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi
6 Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng với người khác để trục lợi
7 Giả mạo trong công tác vì vụ lợi
8 Đưa hối lộ, môi giới hối lộ được thực hiện bởi người có chức vụ, quyền hạn để giải quyết công việc của cơ quan, tổ chức, đơn vị hoặc địa phương vì vụ lợi
9 Lợi dụng chức vụ, quyền hạn sử dụng trái phép tài sản của Nhà nước vì vụ lợi
10 Nhũng nhiễu vì vụ lợi
11 Không thực hiện nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi
12 Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để bao che cho người có hành vi vi phạm pháp luật vì vụ lợi; cản trở, can thiệp trái phép pháp luật vào việc kiểm tra, thanh tra, kiểm toán, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án vì vụ lợi
3.4.2 Tác hại của tham nhũng
Về mặt chính trị, tham nhũng là trở lực đối với quá trình đổi mới đất nước và làm xói mòn lòng tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, đối với sự nghiệp xây dựng đất nước, tiến lên chủ nghĩa xã hội Tình hình tham nhũng ở nước ta hiện nay diễn ra một cách thường xuyên, đáng báo động hơn, nó xảy ra ở mọi lĩnh vực, mọi cấp từ trung ương đến cơ sở Nó gây tác hại rất nguy hiểm, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả trong việc thực hiện chủ trương, chính sách về kinh tế, xã hội, hoặc một nhiệm vụ quản lý nhất định của Nhà nước Nó còn gây sự bất bình, bức xúc cho nhân dân, làm giảm sút lòng tin của dân vào sự lãnh đạo của Đảng và quản lí của Nhà nước, đe dọa sự tồn vong của chế độ ta
Về kinh tế, tham nhũng gây thiệt hại rất lớn về tài sản của Nhà nước, của tập thể và của nhân dân Giá trị tài sản bị thiệt hại, bị thất thoát liên quan đến tham nhũng của mỗi vụ lên tới hàng chục, hàng trăm, thậm chí là hàng ngàn tỉ đồng Ở mức độ thấp hơn, việc một số cán bộ, công chức quan liêu, sách nhiễu đối với nhân dân trong khi thực thi công vụ khiến cho nhân dân mất rất nhiều thời gian, công sức, tiền bạc để có thể thực hiện được công việc của mình Nếu xét từng trường hợp thì giá trị vật chất bị lãng phí có thể không lớn, nhưng nếu tổng hợp những vụ việc diễn ra thường xuyên thì con số bị thất thoát đã ở mức độ rất nghiêm trọng
Tham nhũng xâm phạm và làm thay đổi các giá trị chuẩn mực đạo đức xã hội, tha hóa đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước; do lợi ích bất chính, nhiều cán bộ sẵn sàng vi phạm pháp luật, trái đạo đức và mất lương tâm để đổi lấy lợi ích cá nhân Tham nhũng tồn tại trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, kể cả những ngành vốn ít bị ảnh hưởng như văn hóa, y tế, giáo dục, thể dục thể thao, và cả những lĩnh vực có thể được cho là ít liên quan đến tham nhũng về mặt đạo đức và pháp luật, như phúc lợi xã hội hay công tác bảo vệ pháp luật Tham nhũng còn diễn ra trong các chương trình trợ cấp cho thương binh, liệt sĩ, người tàn tật và cả trong tiền, hàng cứu trợ dành cho đồng bào bị thiên tai.
3.4.3 Một số giải pháp phòng ngừa tham nhũng của Nhà nước
Hiện nay, để loại trừ tham nhũng thì Đảng và Nhà nước đã sử dụng rất nhiều các biện pháp khác nhau nhưng với gốc độ nghiên cứu của đề tài tôi xin trình bày hai giải pháp cơ bản sau:
Công khai, minh bạch trong hoạt động giải quyết công việc của cơ quan, tổ chức, đơn vị và cá nhân là biện pháp đầu tiên để ngăn ngừa tham nhũng, đồng thời tạo điều kiện cho người dân và toàn xã hội tham gia giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước Với sự công khai minh bạch, người dân dễ nhận biết quyền và nghĩa vụ của mình để chủ động thực hiện theo các quy định của pháp luật và yêu cầu cơ quan nhà nước cùng cán bộ, công chức thực hiện đúng quy định đó Bên cạnh đó, công khai minh bạch sẽ nâng cao ý thức trách nhiệm của công chức trong việc thực hiện chức trách theo đúng trình tự, thủ tục, thẩm quyền mà pháp luật quy định, bởi mọi hành vi vi phạm, phiền hà, sách nhiễu hay tư lợi đều có thể bị phát hiện và xử lý.