Quan điểm của c mác và ph ăngghen ve gia đinh và vận dụng trong xây dựng gia đình việt nam

NGHIÊN CỨU - PHÁTTRIỂN LÝ LUẬN 29QUAN ĐIỂM CỦA C.MĂC VÀ PH.ÀNGGHEN VE GIA ĐINH VA VẠN DỤNG TRONG XÂY DựNG GIA ĐÌNH VIỆT NAM ★ GS, TS NGUYẺN HŨU MINH Viện Hàn lảm Khoa học xã hội Việt N

NGHIÊN CỨU - PHÁTTRIỂN LÝ LUẬN 29

QUAN ĐIỂM CỦA C.MĂC VÀ PH.ÀNGGHEN

VE GIA ĐINH VA VẠN DỤNG TRONG XÂY DựNG GIA ĐÌNH VIỆT NAM

★ GS, TS NGUYẺN HŨU MINH

Viện Hàn lảm Khoa học xã hội Việt Nam

• Tóm tắt: Bài viết phân tích những tư tưởng cơ bản của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác

vẽ gia đình và ý nghĩa của gia đình đối với sự phát triển xã hội Từ các kết quả nghiên cứu khoa học được công bố, bài viết phân tích, nhận diện một số thách thức chủ yếu đang đặt ra đối với gia đình Việt Nam trong việc đáp ứng yêu cầu của công cuộc công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất một số vấn để cần quan tâm hơn nữa nhằm vận dụng tư tưởng C.Mác và Ph.Ăngghen vế gia đình, phát huy tốt hơn vai trò của gia đình đáp ứng yêu cấu phát triển xã hội Việt Nam trong giai đoạn mới.

• Từ khóa: C.Mác, Ph.Ảngghen, gia đình, xây dựng gia đình Việt Nam.

khảngđịnh, lúc đầu, giađìnhlà “quan hệ xã hội

duy nhất”,chỉ khi dânsố tăng lên đẻ ranhu cầu

mói vàkhinhu cầutăng lên đẻra những quanhệ

xã hội mới thì quan hệ gia đình mói trở thành

quan hệ phụ thuộc Nói cách khác, chính quá

trình tồn tạivàpháttriểncủagiađình vói những

nhucầuvật chất và tinhthầnđãthúc đẩy quá trình phát triển sản xuất nói chung và sựphát

triển nền đạicông nghiệp nóiriêng Do gia đình

có vai ừò quan ưọng trong mốiliênhệ cúa nó vói cácquanhệ khác trong lịch sử xã hội mà khảosát

và nghiên cứu giađìnhcần căn cứvàonhững tư

liệu kinh nghiệmhiện có(2)

Đồngthời, C.Mácvà PhĂngghen khẳng định

mối quan hệ biện chứng giữagiađình và sự phát triển của nềncông nghiệp Chínhquá trình phát

LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Số 524 (10/2021)

1 Quan điểm của C.Mác và Ph.Àngghen

về gia đình và ý nghĩa của nó đối vói sự phát

triển xã hội

Theo cácnhà sáng lập chủnghĩaMác,gia đình

làtế bào củaxã hội,gia đìnhcó vaiưò quanữọng

đối vớisự phát triển củaxã hội,đồng thời chịu sự

tác độngcủa các quá trình phát triển kinhtế - xã

hội Trong tácphẩm Hệ tư tưởng Đức, C.Mác và

PhĂngghenđã cho ràng, quan hệ giađìnhcó vị

tríquan trọng trong các mối quan hệ con người

được hình thành ttong lịch sử nhân loại, nó

“tham dự ngay từ đầuvào quá trình phát triển của

lịch sử hàng ngàytái tạora đời sống của bảnthân

mình, conngười bắt đầu tạo ranhữngngười khác,

sinh sôi nảy nở- đó là quan hệ giữa chồng và vợ,

cha mẹ vàconcái”(1) C.Mác và PhĂngghen còn

30 NGHIÊN CỨU - PHÁT TRIỂN LÝ LUẬN

triến nền công nghiệp đã tác động trở lại gia

đình, làm thay đổi kếtcấugia đình,thay đổinhu

cầuvật chấtvà tinhthần của mỗi một thành viên

trong gia đình Trong Tuyên ngôn của Đáng

cộng sản, c.Mácvà PhĂngghen chỉ rõ, với sự

hình thành và phát triển của nền đại công

nghiệp thìkhông chỉcác quan hệ xã hội, màcả

quan hệ gia đình cũng đã bị thay đổi, từ quanhệ

hôn nhân đến giáo dục gia đình, mối quan hệ

giữa chamẹ và con cái(3)

Những luận điểmtương tựđã được C.Mác và

Ph.Àngghen phát biểu ởmột số tácphấmkhác,

đặc biệt, trong tác phẩm Nguồn gốc của gia

đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước, tác

phấm màPhĂngghen khiêm tốn nói ràng, “tác

phẩmnày của tôichi có thểthay thếmột cách

yếu ớt nhữnggì mà người bạn đãquácố (C.Mác)

của tôi không còn có thể làm được nửa mà

thôi”(4) bởi lẽ theoông, chính Máccủng đã có dự

địnhtrình bàynhững kết quả tưong tự5) Trong

tác phẩmnày, PhĂngghen sử dụngcách phân

tích duyvật lịch sử của C.Mác vàcủa ông đểxem

xét sự biếnđổicúa gia đìnhtrong mối quan hệ

biện chứng vói sự phát triển sản xuất và xã hội,

và chi rõràng giađình vàtrình độ pháttriểncủa

gia đình cótácđộngrất quan trọngđối với sự tồn

tạivà phát triển cúa xãhội, ảnhhưởng trực tiếp

đến việctái tạo rabản thân con người, bảo vệnòi

giống cũng như tái tạo ra sức lao động chonền

sản xuấtxãhội “Những trật tựxã hội, trongđó

những con ngườicủa một thời đại lịch sử nhất

định và của một nước nhất địnhđang sống,là do

hai loại sản xuất đó quyết định: mộtmặt là do

trình độ phát triển của laođộngvàmặt kháclà

do trình độ phát triếncúa gia đình(6’ Đồng thời,

sự biếnđổigia đình gán vói những thay đổi của

sức sản xuấtvà sự pháttriển của xãhội

Như vậy,quan điểm của C.MácvàPhĂngghen

về gia đình chứa đựnghailuận điểm quantrọng:

Thứ nhất, cácôngcoi gia đình đượchình thành

và biến đổi trong quá trìnhphát triểncủa nhân

loại, đồng thòi có vai trò to lớn đối với sự phát triển xã hội; Thứ hai,sự pháttriểncủa gia đình bị

quy địnhbỏi sựpháttriểncủa sảnxuất vật chất

Những quan điểm cơ bản trên đây của

C.Mác vàPh.Ăngghen có ý nghĩa phương pháp luận sâu sác trong nghiên cứu vàđịnh hướng xâydựng gia đình Việt Nam hiện đại Cùng với

sự phát triểncủa lựclượng sản xuất và quan hệ

sán xuất qua các giai đoạn lịch sử, giađìnhViệt

Nam đãcó nhiềuthayđổi từ mô hình truyền

thống sang môhình hiện đại, đặctrưng bỏi gia đình hạt nhân là trung tâm,tỷlệ phụ nữ tham gia vào lực lượnglao động ngoài phạm vi gia đình tăng lên và sựthay đổikhuôn mâu phân

cònglao động truyền thốnggiữa vợ và chổng,

nam giớingày càng chia sẻnhiều hơnvào các

công việcgiađình Các chức năng củagia đình

như chức năng kinh tế, tâm lý tình cảm, giáo

dục xãhội hóa, tái sản xuất củng thay đổi.Gia đìnhkhôngcòn là đơn vịsảnxuấtchủ yếu nửa

mà dần chuyển thành đơn vị tiêu dùng Gia

đìnhcũngkhốngcòn là mòi trường duy nhất truyền thụ kiến thứcvà giáo dụcđạo đứccho trẻ emmà chức năng đó dần được chuyểngiao

choxã hội.Mốiquan hệgiao tiếpcúacác thành

viên không còn được thực hiện chủ yếu bàng các cuộc gặp mặt trực tiếpmà có thểthông qua

email, điện thoại, facebook, V.V Điềuđó làm

cho đời sống tình cámvàmốiquan hệcủa các

thành viên trong gia đình thay đổi Gia đình

tham giavào mọiquátrình sảnxuất, tái tạo con người vàđàotạo, bồidưỡng con người,giađình

có vai trò quan trọng không chỉ đối vớisự phát

triển của mỗi cá nhân mà cả trong việc thực hiệncác chức năng xã hội, giữ gìn và chuyển giao cácgiá trị vãn hóadân tộc từ thê' hệ này

sang thếhệ khác

LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ số 524 (10/2021)

2 Một số thách thức chủ yếu của gia đình

Việt Nam trong thòi kỳ mói

VỊ thế của người phụ nữ ứong gia đình chưa

được cải thiện đáng kể

Luật Bình đầng giới ban hành vàcó hiệu lực

kể từ năm 2007.Tuynhiên, cho đến nay, giữa

vẫn bản phápquyvàđòisống hiện thực vẫn còn

một khoảng cách lớn Trong quan hệ giữavợ và

chồng,việc phân cônglao động trên co sở giói

vân duytrì, mặcdùđã có sự chia sẻ cânbàng

hon giữahaigiới trong côngviệcsản xuấtkinh

doanh hoặcmộtsố loại việc khác(7) Gánhnặng

lao động “kép”, với quỹ thời gian hạn hẹp,

đang gâytrở ngại cho phụnữ pháttriển năng

lực, thậmchí cả trong bảođảm thể chất lãnđời

sống văn hoá tinhthần, do đócũng làm giảm

chấtlượng mối quan hệ vợ - chồng

Người chồngthường làngười giữ vaitrò quyết

định đối vớimột số côngviệc quantrọng trong

gia đình Vói những “việclớn”củagiađình, vai

tròra quyết định của người đàn ông,người chủ

gia đìnhvẫn là một chuẩn mựcítthayđổi(8).Mối

quan hệ vợ - chồng trong nhiều trường họp

dường như đang lặp lại hình ảnh “chồngchúa,

vợ tôi” từxa xưa(9)

Một trong những khíacạnh thể hiệnrõsự bất

bình đẳng giữa giói nam và giớinữttong giađình

là tìnhtrạng bạo lực của người chổngđối với

người vợ vẫncòn nghiêm trọng Số liệu điều tra

quốcgia về bạo lực gia đình đối với phụ nữ Việt

Nam nâm2010(10)cho thấy, có 27% phụ nữ tham

gia khảosát đãữải qua ítnhất một hình thức bạo

lực về thể chất,tinh thần hoặc tình dụctrong

vòng 12 tháng trướccuộc điều tra, trongđó có

6% đảchịu bạo lực thểchất Đáng chú ý là, đến

năm 2019, một cuộc điềutraquốc gia tương tự

về vấn đề này chi ra ràng, mứcđộ phổ biến của

cáchình thức bạolực khônggiảm đi,với 27,8%

phụ nữ thamgia khảo sát đãtrảiqua ít nhất một

hành vi bạo lực về thể chất,tìnhdục, tinhthần

vàkiểmsoáthành vi, trong đó có4,6%bị bạo lực thể chất(11)

Gán vói các mâu thuẫn, xung đột vàbạo lực gia đình làvấn đề lyhồn Số liệu thốngkê cho thấy, sốlượng cáccuộc lyhôn tàngdầnqua các nămvà tỷ lệ nữ đứngđơnly hônngày càng nhiều

hơn nam giói(12) Việc đứng đơn ly hòn củangười

phụnữ phần nào cho thấyđịa vị củangườiphụ

nữ đãthay đổi, nhận thức vềquyềncủa họ được

nânglên, ngườiphụ nữ đang ngày càng tựchủ hơn trong đời sốnghòn nhân.Tuy nhiên, thực

tế này củng phản ánhsự tác động cúanền kinh

tế thị trườngđã lenlỏivào đời sống gia đình, chi phốimốiquan hệ chồng -vợ dê rạn nứt, xung đột dẫnđến hôn nhân tan vỡ Hậu quả lớn của

các cuộc ly hôn chính làsự phát triển thiếu toàn

diện của concáicũng như sự thiếu tôntrọng của concáiđối vớicha mẹ sau này

Một khía cạnh khác của tình trạng bất bình

đảng giới trong giađình đólà sự bảolưu mạnh

mẽ xu hướng ưa thích contrai.Ý nghĩa của con trai trongđòi sống giađình Việt Namđã thayđổi, tuy nhiên, vâncòn một tỷ lệ đáng kể người dân

(36,7% người trả lời độ tuổi 18-60)(lâ) ủng hộ

quan niệm nhất thiết phải có contrai.Trong đó, động cơcó con trai đế có người nối dõi tông

đường là lý doquan trọng(14) Đáng lưuý là đối

với nhómthanh niên tuổi 14-25, những người

đại diện cho thế hệ ưẻ, quan niệm này vẫn còn

tồn tại ở một bộ phận không nhỏ Theo kết quả Điều tra thanhniên và vị thành niên ViệtNam

2009, vẫncòn12,6%thanh niên nóicần phải có

con trai.Quan niệm trọng contrai phổ biến ở nông thôn hơn ở thành thị, ở nhóm dân tộc thiểu số hơn nhóm ngườiKinh(15) Việcphân biệt

đối xử giữacon trai và con gái dảnđếntình trạng

chọnlọcgiớitínhthai nhi Tỷ số giới tính khi sinh

ở Việt Nam đang có xu hướngtăng, từ 110,5 bé

LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - Sô 524 (10/2021)

n NGHIÊN CỨU - PHÁTTRIỂN LÝ LUẬN

ưai/100 bé gái (2009) lên 112,2 (2014) và 111,5

(2019)(16).Xuhướng mất cân bàng giới tính diễn

raphổ biến ởkhu vựcđồng bàngsông Hổng với

tỷ số giớitính khi sinh là 115,5(17)

Theoxu hướng này, tỷ số giới tínhkhisinhđã

tích lũythời gianvừaqua, chívàithập niên sau,

tìnhtrạng không có đú phụ nữcho đànônglấy

làm vợ sẽ xảy ra ởnướcta (giống như tình trạng

đang xảy ra ở cácnước và mộtsố vùnglãnh thổ

của Đông Á nhưTrung Quốc, Hàn Quốc, Đài

Loanhiện nay) Khi đó khủnghoảng “thừa nam

thiếu nữ”không chỉảnh hưởngđến đời sống của

nam gióimànguycơđối với phụ nữ củng sẽ hiện

hữu: họ sẽtrởthành đối tượng bị tranh cướp,

thành nạn nhân của tình trạngmại dâm và buôn

bán phụnữ,và nhấtlà nguồn lao động của đất

nước sẽ bị thiếu hụtởmột sốlĩnh vựccần đến

bàn tay khéoléovà óc thẩmmỹtinh tếcủaphụ

nữ Đây là một hiện tượng rất bất bình thường

trong phát triển dân số và gia đình ở Việt Nam

cầnđượccácnhàhoạchđịnh chínhsáchxã hội,

các bậc cha mẹ, nhất là nhữngngườiđang trong

độ tuổi sinhđẻquan tâm

Những bất cập ưong chăm sóc ữẻ em và

người cao tuổi

Bối cảnh CNH, HĐHgóp phầnlàm nảy sinh

mộthiện tượng mói được coi là “sựphân lygia

đình” trong giai đoạn mới Để giải quyếttình

trạng nguồnđất đai canhtác ngày càng bị thu

hẹp, người nông dân buộc lòng phải dicưtìm

kiếm việc làm, kẽ cả quốc tế và trong nước

Trong mấythậpkỷqua,di cư nội địa tăng lên

nhanh chóng.Dân số dicưgiữa các tỉnh tăngtừ

2 triệu người(1999)đến 3,4triệu người (2009)và

2,8 triệu người (2019)(18).Xu hướng nữ hóa dicư

thể hiệnrõkhi tỷlệ phụnữ chiếmhơn mộtnửa

dân sô di cư ởcác loại hình dicư Phân tíchcơ

cấu tuổi của các dòng di cư qua 3 kỳ Tổngđiều

tradânsốvànhà ở (1989-2009) và Điều ưadi cư

nội địaquốc gia(2015) cho thấy, người di cư, đặc biệt là nữ, có xu hướng trẻ hơn Điều đó sẽ làm

khu vực nhận dicư có thêm nhiều lao động ưé, ưong khi đó khu vực gửingày càng phải đối mặt

vớihiện tượng già hóa dân số và những nhu cầu

đặt racúa nhómngườigià(19) Một chiều cạnh kháccủa di cưlàxuất khẩu

laođộng quốc tế Tính từ năm1990đến 2009 có

khoảng 500 nghìn người ranước ngoài laođộng tại trên 40 quốc giavà vùng lãnhthổ, trong đó

khoảng 1/3 là phụ nử20) Giaiđoạn 2010-2019 (tínhđếntrướckhibị đại dịch Covid-19) ướctính khoảng 1.115.000 ngườií21)

Điều này dân đến mộtnghịch cảnhlàtạo ra các gia đình phân lỵ giữa thời bình.Một sựphân

lygiađình rất dử dội bởi tất cả những ngườicó

sứclao động của giađình đều phải ra đi, nênở nhiều làng, xã chỉcònlại ông bà già và trẻ nhỏ

Tình trạng đó tạo ra những khó khăn cho hệ thống chăm sóc người caotuổi và trẻ em Xétvềmặt kinh tế, mức thunhập củacác gia

đình di cư đạt được khá cao so vớimức sống

trung bình tại địa phương Nhờ có khoản thu

nhập này, giađình ngườidi cư có thể trang trải được nhiều khoản chi tiêuthường trựctại quê

nhà, chảng hạn, dùng tiền để thuê mướn lao

động, đầu tư một phần tiềngửi về chosản xuất nông nghiệp, ngoàira còn dùng để chitiêuhàng ngày, trả nợ, họchành củacon,V.V Tuy nhiên, xét về mặtvănhóa, lốisống, cũng như các mối quan hệgiữacác thành viên gia đình, thìcuộc

sống ởnhững gia đìnhcóngườidi cưđang bị đảo lộn rất lớn Những mâu thuẫn vợ - chồng, sự

thiếu quantâm đến con cái, điều kiện chăm sóc người cao tuổi giảm đi, V.V trong rất nhiều trườnghọp đã phát sinh từ các gia đìnhdi cưnày Vân còn một tỷ lệ khôngnhỏ người cha và người mẹ không dành chút thời gian nào để chămsóccon cái dưới15 tuổi:6,8%ngườimẹ và

LÝ LUÂN CHÍNH TRỊ Sô 524 (10/2021)

21,5% người cha(22) Một bộ phậncácbậccha mẹ

dành rất ít thời gian chocon hoặc biết ít về các

hoạtđộngcủacon, đặc biệt là ở những gia đình

cha mẹ họcvấn thấp, ở nông thôn hoặc mức

sốngthấp(23) Sựthiếuquan tâm củacha mẹđối

với con cái có thểdãnđến nhiều hậu quả tiêu

cực cả vềmốiliên hệ tình cảmcha mẹ - con cái

hoặc tăng thêm nguycơ đối với các hànhvi lệch

chuẩn trong cuộc sống, khi mà giáo dục xã hội

chưađủ sức để đảm nhận sựthay thế này

Một thách thứckháccũngrất nghiêmtrọng là

những khókhăn đối với gia đình ưong việc chăm

sóc người cao tuổi Xu hướnggià hóadân cư

đang diễn rakhánhanh ở Việt Nam: năm 1989

tỷlệ người cao tuổi trong tổngsố dân cư là 7,1%;

đến năm 2014 là 10,2%(24) Trong thập niên vừa

qua, xà hội ViệtNamđangtrải quaquá trình già

hóamạnhmẽ vàsâu sác Vóitổng dân số hơn 96

triệungười(2019), Việt Namđã có khoảng 11,9%

dânsố đạt tuổi 60 trở lên (2019)(25)

Trước đây người caotuổi thườngsống chung

với con cháu trong gia đình mở rộng và điều này

là truyền thống tốtđẹp của văn hóa Việt Namvà

niềmvui của nhữngngười caotuổi Tuy nhiên, hệ

thống trợ giúp của gia đình cho người cao tuổi

trong tương lai gần sẽgặp những trở ngại do

những biến động của quy mô dân số vàxu thếhạt

nhân hóagia đình Việc giảm số con trong gia

đìnhsẽlàm giảm nguồnhỗ trợ chocha mẹ khi

tuổigià Sự tham giacủa phụ nữ vào lực lượnglao

động xã hội,tìnhtrạng ly hôn,ly thân vànhiều

thanh niên dicư tìm kiếm việc làm khiến cho

ngườicao tuổi càngcô đơn và thiếunơi nương

tựa.Nhiềungười cao tuổi sẽ phải sống một mình

và tự châm sóc cho bản thân,phảiđối mặt với

nhiều khó khăn về tài chínhvà bệnhtật, đó là

chưa kể một bộphận ngườicao tuổi không những

không được chăm sóc mà còn là người chăm sóc

chính các cháu do bốmẹ chúng đilàm xa

Sovới nhiềunướckhác trên thế giới, người

giàtại Việt Nam ở trong tìnhcảnhkhá đặcthù

Dophảitrảiqua một thời gian chiến tranh khá dài, nên phần đông người giàkhông có sổ hưu, không cósổtiết kiệm cũngnhư các nguồn tích lũy khác Cóthểnói, nhómngườicao tuổi này

đang gặp khó khăn, không chitrong việc chiưả cho các dịch vụ khám chửa bệnh vàchămsóc sứckhỏe, mà còn khó có thể tự nuôi sống bản thân Nhữngkhó khăn này đang góp phần đẩy người cao tuổi vào tình trạngphụ thuộc vào gia

đìnhvà concháumà khôngcó một sự lựachọn

nào khác khicác dịchvụxã hội chăm sóc người

cao tuổi còn hạnchế như hiện nay

Tuy nhiên, bản thân cuộc sống của gia đình cáccon cháu củng còn nhiều vất vả Theo số liệu năm2016, tỷ lệ ngườicao tuổi sống ở mức nghèo đói là khoảng 10%(26) vìvậy việcchăm sóc, phụng dưỡng cha mẹgià trong hộlà thực sự khó khăn,

trong điều kiệncác chính sáchhỗ trợ củaNhà

nước còn ít Đốivói nhiều gia đình,chi phíchữa

bệnh cho người cao tuổi làmột gánhnặng kinh

tế, vìviệcchi trảcho các dịch vụ y tế (khám chữa

bệnh, thuốc men, chăm sóc ) thường caohơn rất nhiềuso với thu nhập củahọ Ngoàira, còn những khókhăn khác như con cái bị tàntật, đau yếu, con cái không thích ởchung với bố mẹ,

công việc củacon cái khôngổn định, nhà neo

người Tình trạngnàyđòi hỏi cầncó sựquan tâm và chăm sóc tốt hơn người cao tuổi từ phía

Nhà nước,cộng đồng,gia đình vàthịtrường

Đại bộ phận con cái có sựthăm nom, chăm sóc

thường xuyênvề mặt tinh thầnđối vớingườicao

tuổi Tuy nhiên, cũng có một bộ phận con cháu

móichỉquantâmđến đời sống vậtchất của bố

mẹ già, còn cuộc sống tinhthần thì bỏ bê.Lý do chính làconcháu thiếu thời gian, không sảnsàng

lắng nghe và giữa hai bênthiếu sự quan tâm chung*27).Thậmchí ởmộtsốgia đình, người cao

LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - số 524 (10/2021)

34 NGHIÊN CỨU - PHÁT TRIỂN LÝ LUẬN

tuổi đang phải ưải qua cáchành vibạolực về thể

chất, tinh thầnvà kinh tế do con cháu gâyra

Những nguyên nhân chủ yếu góp phần dung

dưỡng các hànhvi bạo lựcđối vói người cao tuổi

là sựđềcaogiátrịđồng tiền ởmột sốngười, sự

khác biệt về lối sống và sựthiếu quan tâm của các

cấp chínhquyềnđoàn thểđối vói mối quan hệ

giữacác thế hệ trong gia đình Hiện tượng bạolực

đối với người giàgây ra nhiều hậu quả nghiêm

trọng đốivóingười cao tuổi và gia đình,xã hội(28)

3 Vận dụng quan điểm C.Mác và

Ph.Ángghen trong xây dựng gia đình Việt

Nam hiện nay

Trong nhữngthậpkỷ tới, giađình vẫn là thiết

chế khôngthế thay thếđốivớiviệc bảođảmphúc

lợi cá nhân vàtạonguồn nhân lực chosự nghiệp

CNH,HĐH Tuy nhiên, thiết chế giađình chưa

thể hiệnđầyđủ vai trò quan trọng của nó trong

việc xây dựng nguồn nhánlựccó chất lượng cao

tham giavào sự nghiệp CNH, HĐH đất nước

cũng như củngcố sựổn định vàphát triển xã hội

nóichung Vận dụng quan điểmcủa C.Mác và

PhĂngghen về giađình,để thựchiện mụctiêu gia

đình Việt Nam no ấm, tiếnbộ, hạnh phúcvà văn

minh theo Nghị quyếtĐại hộiXIII của Đảng,

đồngthời phát huy vai tròcủa giađình đápúng

yêu cầu phát triểnxãhội trong giaiđoạn mới,theo

chúngtôi cầnquan tâmđến mộtsô'vấnđềsau:

Một là, cầnnhậnthức đầy đủ honvaitrò quan

trọng của giađình đối với sự pháttriển xãhội nói

chung, từđó chú ýphát triển gia đình toàn diện

Cácchính sách kinh tế - xã hội cần tínhtóinhững

tác độngđối với đờisống gia đình Do đó cần tiến

hành các nghiêncứuvề gia đình ởquy mô lớn để

námđược thường xuyên sự vận độngvà biến đổi

của gia đình cũng như tácđộng của gia đình đối

với sự phát triển xãhội,làm cơsở thực tiễn cho

còng táchoạch định và thựcthi các chínhsách

kinh tế -xã hội nhàm phát huy vai ưò của gia

đình trong phát triển xã hội bềnvững Đồngthời, cần nghiêncứu sự tác động, ảnh hưởng của các

quá trình pháttriểnxã hội, đặc biệt là sự giatăng

đô thị hóa nhanhchóng ở Việt Namhiện nay,đối vớisựphát triển cúagia đìnhđể nhận diện rõ các

tác động tích cực, tiêu cực củaquátrìnhnàytới

sựphát triển giađình, gópphần dự báo và định

hướng gia đìnhphát triển hài hòa, bảo đảm cho

sự phát triểnbềnvữngđất nước

Hai là, sự phát triển củagia đình gán liềnvói tăng trưởng kinh tếvàpháttriểncác dịch vụ xã

hội phục vụgiađình Bên cạnh phát triểnsản xuất, nâng caomứcsống của người dân, cần tăng

cường hơn nữa côngtácquảnlý nhà nước về gia

đình, đặc biệtthôngqua việccủng cố hệ thống

dịch vụ công thuộc lĩnhvựcgia đình, trong đó xác định rỏ 03 loạihìnhquảnlý: (1) Nhà nước quản

lý hoàn toàn, (2) Nhà nước và nhân dân cùng

làm, (3)Nhà nước tạo cơ chế cho dân tự làm

Ba là, sự biến đổi chuẩn mựcvai trò của nam

giói vànữ giói trong gia đìnhđặtranhữngvấnđể móivềmối quan hệgiữa bình đảng giới và củng

cố quan hệ gia đình trong bối cảnh hiện nay Vì

vậy,bên cạnh việc phát triển các dịch vụ xãhội

phụcvụ gia đình,cần quan tâm củng cốchức

năng giáo dụccủa gia đình, xây dựng mối quan

hệ mới giữa chamẹvàcon cáitrên cơ sở tiếpthu

những giá trịnhânvăn mới và kế thừanhững giá trịtốt đẹp củagiađình Việt Nam truyền thống Tăng cường giáo dục, làm thay đổi tâm lý truyền thống về vai tròcủa contrai, tạo dựng quan niệm bình đảng giữa con trai và con gái trong trách

nhiệm châm sóccha mẹ già vàthờphụng tổ tiên

để giải quyếtnạn mất cân bàng giới tính

Bốn là, cùng với quá trìnhcông nghiệp hóa,

đô thị hóa, xuthế giảm chứcnăngchâm sóctrẻ

em và người cao tuổi của giađình làkhôngthể

đảo ngược, do đó, xã hội cầnchuẩn bị tốt cho hệ

thống an sinh xãhộicôngvàpháthuy vaitrò của

LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - số524 (10/2021)

cộng đồng để phụcvụnhu cầu củachãmsóc trẻ

emvàngười cao tuổi,đồng thời tạo điều kiện

cho các dịch vụ tư nhântham gia vào việc chăm

sóc trẻem và hỗtrợ ngườicao tuổi

Năm là, bạo lực gia đình đang diễn ra khá

nghiêm trọngtạicác địaphương, ảnh hưởng tiêu

cực đếnchấtlượng các mối quan hệ gia đình, đe

dọa sựbềnvững của gia đình Cần thiết phái có

những giải pháp triệt để hơn nhàm thay đổi

nhậnthức xã hội vềbạo lực gia đình,tăngcường

côngtác bảovệvà giúpđỡ nạnnhân

Ngày nhận bài: 16-8-2021; Ngày phản biện:

8-10-2021; Ngày duyệt đăng: 22-10-2021.

(1), (2) C.Mác vàPh.Ăngghen: Toàn tập,t.3, Nxb

Chínhtrịquốc gia Sự thật, Hà Nội, 1995, tr.41,41

(3)Xem:C.Mác và PhĂngghen: Toàn tập,t.4,Sđd,

ư.619-620

(4), (5), (6) C.Mác- Ph.Àngghen: Toàn tập, t.21, Sđd,

tr.43,43-44,44

(7), (8) Xem: Nguyễn Hữu Minh và TrầnThị Hồng:

“Một sốđặc điểmsự biến đổigia đình ViệtNam

trong mấythậpniên qua”,Tạp chí Nghiên cứu Gia

đình và giới, số 4-2018, tr.3-15

(9), (13), (22) Tổng cục Thống kê - UNICEF: Kết quả

điều tra gia đình Việt Nam năm 2006, HàNội, 2008

(10) TổngcụcThống kê: Im lặng là chết: Kết quả

nghiên cứu quốc gia về bạo lực gia đình đối với phụ

nữ tại Việt Nam,NxbThống kê, Hà Nội,2010

(11) BộLaođộng,Thươngbinhvà Xãhội UNFPA:

Báo cáo Kết quả Điều tra quốc gia về bạo lire đối với

phụ nữ ở Việt Nam năm 2019 - Hành trình để thay

đổi,HàNội, 2020

(12) Xem: Vu Manh Loi, Tran Nguyet Minh Thu,

Hoang Van Dung 2018 Divorce in Vietnam: Pre­

liminary'Resultsofa Survey in Hanoi, Khanh Hoa

and Tien Giang Journal of InstituteofSociology

Volume 6 Number 1 June2018

(14) Xem:Viện nghiên cứu Gia đìnhvàGiới: Số liệu Điều tra Nhận thức và Thái độ về gia đỉnh của người dân Hà Nội, 2011

(15), (23) Nguyễn Hữu Minh và Trần Thị Hồng:

“Thái độ của thanh thiếu niênViệt Nam về hôn nhân vàgia đình”, Tạp chíNghiên cứu Gia đình và

Giới, số 4-2011,tr.3-14

(16) (17),(18), (25)Ban chỉđạoTổngĐiều ữa dân số và nhà ỞTrung ương Kếtquả Tổng điều ữa dân số và nhà

ởthòi điểm 0giờngày1 -4-2019, Nxb Thống kê, 12-2019

(19) Xem: Tổng cụcThống kê và Qũy Dân số Liên

Họp quốc:Điều tra di cư nội địa quốc gia 2015: Các kết quả chủ yếu, Nxb Thông tấn, HàNội

(20) Dântheo: Phan Lương Cừ:“Luật về Người lao

động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài và những vấn đề đặt ra trongviệc thực hiện luật”, trong Hội thảotọa đàm chuyên gia, ủy ban các vấn đềxàhội

của Quốc Hộitổchức, 8-2010

(21) Xem: Anh Quyền: Xuấtkhấu lao động, chờcơ

hội phục hồi từ năm 2022”, Tạp chíKinh tế và Dự báo (online),truycập ngày11-6-2021

(24) Tổng cục Thống kê:Điều tra Dân số và Nhà ở giữa kỳ thời điểm 1-4-2014: Các kết quả chủ yếu,

Nxb Thống kê, Hà Nội, 9-2015

(26) ủy ban Quốc giavềNgười cao tuổi ViệtNam và

Quỹ Dân số Liên Họp quốc:Chuyên khảo Hướng tới chính sách quốc gia toàn diện thích ứng với già hóa dân số ở Việt Nam, 2019

(27) Nguyễn Hữu Minh: Chăm sóc người cao tuổi ở Việt Nam và một sô' vấn đề chính sách cẩn quan tâm, Tạp chí Xã hội học,số 3-2018, ư.42-54

(28) Xem:Trần Tuyết Ánh, NguyễnHữu Minh,Hoa HữuVân (đồng chủ biên): Bạo lực gia đình ở Việt Nam và giải pháp phòng, chống, Nxb Lao động,Hà

Nội; Nguyễn Hữu Minh: “Phòng, chốngbạolực gia đình ở ViệtNam: Thành tựu,tháchthức chúyếu và một số vấn đề chính sách cần quan tâm”, Tạp chí

Nghiên cứu Gia đình và Giới,số6-2019,tr.5-14

LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ số 524 (10/2021)