Từ khóa: C.Mác; kỷ luật, kỷ cương; Ph.Angghen; thực hành dân chủ; V.I.Lênin IQuan điểm của C.Mác, Ph.Àngghen và V.I.Lênin về dân chủ gắn liền kỷ • luật, kỷ cương trong đảng Từ giữa
Trang 122 Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chi Minh
Ngày nhận bài: 14/5/2022 Ngày thâm định: 30/5/2022 Ngày duyệt đăng: 20/6/2022
Tóm tắt: Thực hành dãn chủ trong Đảng là hoạt động của cán bộ, đảng viên trong các
tổ chức đảng nhằm phát huy trí tuệ tập thê đổi với toàn bộ hoạt động của Đảng Thực hành dãn chủ gắn liền với kỷ luật, kỷ cương là giải pháp hữu hiệu đế xây dựng Đảng vững mạnh
về chính trị, tư tưỏiĩg, đạo đức, tố chức và cán bộ; bảo đảm cho Đảng có năng lực lãnh đạo
và sức chiến đấu cao Bài viết phân tích sự vận dụng quan điếm của C.Mảc, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin về thực hành dãn chủ gắn với kỷ’ luật, kỷ cương trong Đáng.
Từ khóa: C.Mác; kỷ luật, kỷ cương; Ph.Angghen; thực hành dân chủ; V.I.Lênin
IQuan
điểm của C.Mác, Ph.Àngghen
và V.I.Lênin về dân chủ gắn liền kỷ
• luật, kỷ cương trong đảng
Từ giữa thế kỷ XIX, để xây dựng chính
đảng độc lập của giai cấp vô sản, C.Mác và
Ph.Àngghen đã đưa tư tướng dân chủ gắn liền
với kỷ luật, kỷ cương vào Điều lệ của Liên
đoàn những người cộng sản, thể hiện ở những
điều kiện trở thành hội viên, quyền và nghĩa
vụ của hội viên đối với đảng
C.Mác và Ph.Ăngghen đã chỉ rõ những ai
muốn trở thành hội viên, phái đáp ứng đầy đủ
các điều kiện theo quy định của Điêu lệ Liên
đoàn. Đó là: “a) lối sống và hoạt động phù hợp
với mục đích ấy; b) nghị lực cách mạng và
lòng nhiệt thành trong công tác tuyên truyền;
c) thừa nhận chủ nghĩa cộng sản; d) không
<*> Học viện Chính trị khu vực III, Học viện Chính trị
quốc gia Hồ Chí Minh
tham gia vào mọi tổ chức - tô chức chính trị hoặc tổ chức dân tộc - chống cộng sản, và có nghĩa vụ báo cáo với cơ quan lãnh đạo hữu quan về việc mình tham gia vào một tổ chức nào đó; e) phục tùng các nghị quyết của Liên đoàn; f) giữ bí mật mọi công việc của Liên đoàn; g) được một chi bộ nhất trí kết nạp Ai không còn đủ những điều kiện ấy sẽ bị khai trừ”(l) Đây là vấn đề mang tính nguyên tắc, thể hiện tính kỷ luật, kỷ cương trong đảng, bảo đảm cho đảng là một tổ chức chặt chẽ, thống nhất, có kỷ luật nghiêm minh Dân chủ trong đảng còn thể hiện ở quyền bình đẳng của hội viên: “Tất cả hội viên của Liên đoàn đều bình đẳng, họ là anh em và trong mọi trường hợp, đều có nghĩa vụ giúp nhau như anh em”(2) Đó là quyền xây dựng cơ quan lãnh đạo và quyết định các công việc của Liên đoàn Việc xây dựng cơ quan lãnh đạo
và quyết định công việc của Liên đoàn thực hiện theo phương thức bầu cử dân chủ, quyết
Khoa học chính trị - số 05/2022
Trang 2• Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh 23
định theo đa số sau khi bàn bạc tập thể Như:
“Các ủy viên ban chấp hành khu bộ và Ban
chấp hành trung ương được bầu hàng năm, có
quyền được bầu lại và có thể bị những người
bầu ra mình bãi miễn bất cứ lúc nào”; “Các
ban chấp hành khu bộ phải lãnh đạo các cuộc
thảo luận tiến hành ở các chi bộ cho phù hợp
với mục đích của Liên đoàn”(3)
Cùng với việc thực hành dân chủ, C.Mác
và Ph.Ãngghen luôn đề cao tính kỷ cương, kỷ
luật trong đảng, thề hiện ở tính thống nhất về tổ
chức Cơ quan lãnh đạo các cấp có trách nhiệm
chấp hành quyết định của cấp trên, có quyền
quyết định công việc của cấp mình nhưng
không trái với quyết định của cấp trên, “về cơ
cấu, Liên đoàn gồm chi bộ, khu bộ, tổng khu bộ,
Ban chấp hành trung ương và Đại hội”; “Đại
hội có quyền lực lập pháp đối với toàn Liên
đoàn”(4) Mồi hội viên phải có trách nhiệm đối
với Liên đoàn, chấp hành sự phân công công
tác của chi bộ và Liên đoàn Trong chương X
về kết nạp hội viên, Điều 50 ghi rõ thề thức, quy
trình: “Chú tịch chi bộ đọc cho người được kết
nạp nghe từ điều 1 đến điều 49 của điều lệ, giải
thích các điều này, đặc biệt nhấn mạnh, bằng
cách nói ngắn gọn, những nghĩa vụ mà người
được kết nạp phải đảm nhiệm, và sau đó hỏi
người này: “Vậy, anh có muốn gia nhập Liên
đoàn không?” Nếu người này trả lời: “Có!” thì
chủ tịch nhận ở người này lời thề danh dự ràng
anh ta sẽ hoàn thành mọi nghĩa vụ hội viên ”*5'
Đồng thời, hội viên và chi bộ phải giữ liên hệ
và báo cáo với cấp trên “Mồi hội viên của Liên
đoàn phải liên lạc ít nhất ba tháng một lần, còn
mồi chi bộ phải liên lạc mồi tháng một lần với
ban chấp hành khu bộ của mình ít nhất là cứ hai
tháng một, mồi khu bộ phải báo cáo tình hình
công tác của địa phương mình với tổng khu bộ;
ít nhất ba tháng một lần, mồi tổng khu bộ phải
báo cáo tình hình công tác của địa phương mình
với Ban chấp hành trung ương”(6)
Mặc dù, thời kỳ của C.Mác và Ph.Ăngghen,
các ông chưa đưa ra thuật ngữ nguyên tắc tập
trung dân chủ, nhưng Điều lệ Liên đoàn những
người cộng sản đã thê hiện những tư tưởng về
chế độ dân chủ (tự nguyện, bỉnh đắng, tự do bàn bạc, thảo luận, quyết định theo đa số ) gắn liền với tuân thủ kỷ luật, kỷ cương của tổ chức đã
đi suốt cùng với C.Mác, Ph.Ăngghen và những người cộng sản trong xây dựng phong trào vô sản, xây dựng các đảng của giai cấp vô sản các nước, đặc biệt là trong xây dựng Quốc tế I (Hội Quốc tế công nhân, 1864) và Quốc tế II (Liên minh quốc tế các đảng xã hội, 1889) thành trung tâm lãnh đạo và đoàn kết phong trào cộng sản và công nhân quốc tế toàn thế giới
Ke thừa và phát triển sáng tạo những nguyên
lý cơ bản của C.Mác và Ph.Ăngghen, V.I.Lênin
đã đưa ra lý luận về đảng kiểu mới của giai cấp công nhân, đã cùng những người mác xít chân chính ở Nga vận dụng vào xây dựng Đảng Công nhân Dân chù - Xã hội Nga đầu thế kỷ
XX Theo đó, tính dân chủ và tính kỷ luật, kỷ cương của đảng được xác lập thành một thể thống nhất trong nguyên tắc tập trung dân chủ của đảng Theo V.I.Lênin, tập trung dân chủ khi
đã trở thành nguyên tắc, chế độ làm việc, sẽ tạo nên sự đoàn kết, thống nhất, mang lại sức mạnh
vô địch cho đảng Trong đấu tranh để giữ vững
kỷ luật của đảng, V.I.Lênin luôn nhấn mạnh đến
kỷ luật sắt Người tuyên bố, “Kẻ nào làm yếu -
dù chỉ là chút ít - kỷ luật sắt của đảng, của giai cấp vô sản (nhất là trong thời kỳ chuyên chính của nó) là thực tế đã giúp cho giai cấp tư sản chống lại giai cấp vô sản”<7) V.I.Lênin đã chỉ rõ:
“Những người Bôn-sê-vích sẽ không giữ vững được chính quyền, tôi không nói tới hai năm rưỡi, mà ngay cả đến hai tháng rưỡi cũng không được nữa, nếu đảng ta không có kỷ luật hết sức nghiêm minh, kỷ luật sắt thực sự”*8'
2 Đảng Cộng sản Việt Nam vận dụng quan điểm của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin về thực hành dân chủ gắn liền với
kỷ luật, kỷ cương trong Đảng
Ke thừa và phát triển sáng tạo những nguyên
lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, Chủ tịch
Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam đã kiên định vận dụng và yêu cầu các cấp ủy, tổ chức đảng, đảng viên thực hành dân chủ gắn với kỷ luật, kỷ cương trong Đảng
Trang 324 • Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hô Chí Minh Theo Hồ Chí Minh, dân chủ là “mọi người
tự do bày tỏ ý kiến của mình, góp phần tìm
ra chân lý”<9), “được hoàn toàn tự do phát
biểu ý kiến, dù đúng hoặc không đúng cũng
vậy”O0) “cùng nhau thảo luận, ai có ý kiến
gì đều thật thà phát biểu Điều gì chưa thông
suốt, thì hỏi, bàn cho thông suốt”(l,) và “khi
mọi người đã phát biểu ý kiến, đã tìm thấy
chân lý, lúc đó quyền tự do tư tưởng hoá
ra quyền tự do phục tùng chân lý”(12) Đó là
“cái chìa khóa vạn năng có the giải quyết
mọi khó khăn”<13) Thực hành dân chủ trong
Đảng để “ mọi đảng viên có quyền nêu ý
kiến, đặt đề nghị, tham gia giải quyết vấn đề
Nhưng quyết không được trái sự lãnh đạo
tập trung của Đảng, trái nghị quyết và trái
kỷ luật Quyết chống: không xét thời gian,
địa điểm, điều kiện mà nói lung tung, tự do
hành động, dân chủ quá trớn”(l4) Thực hành
dân chủ trong Đảng phải gắn liền với kỷ
luật, kỷ cương để khắc phục tình trạng tùy
tiện, quá trớn, coi thường kỷ luật của một số
cán bộ, đảng viên Đó là tình trạng “Ở trong
Đảng thì không thực hiện chế độ dân chủ tập
trung, không tuân theo nguyên tắc tập thể
lãnh đạo Phớt lờ kỷ luật và chính sách của
Đảng và của Chính phủ Khinh rẻ ý kiến cấp
dưới Xem thường chỉ thị cấp trên Không
muốn chịu kiểm tra Không muốn nghe phê
bình”(,5) Vì vậy, Người chỉ rõ: “Kỷ luật
trong dân chủ, dân chủ phải có kỷ luật”(16)
Thực hành dân chủ phải luôn nhất quán
và gắn liền với tính kỷ luật, kỷ cương trong
xây dựng Đảng, trong lề lối làm việc của cán
bộ, đảng viên Dân chủ chỉ thật sự được phát
huy, trở thành cơ sở cho việc chấp hành kỷ
luật, kỷ cương của Đảng, khi cán bộ, đảng viên
vừa có giác ngộ cách mạng vừa có tình thương
yêu đồng chí Di chúc của Hồ Chí Minh cũng
đã nói lên điều đó: “Trong Đảng thực hành dân
chủ rộng rãi, thường xuyên và nghiêm chỉnh
tự phê bình và phê bình là cách tốt nhất để
củng cố và phát triển sự đoàn kết và thống
nhất của Đảng Phải có tình đồng chí thương
yêu lần nhau”(17)
Đảng Cộng sản Việt Nam do Chủ tịch
Hồ Chí Minh sáng lập và rèn luyện, đảng cách mạng chân chính của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và dân tộc Việt Nam
có sứ mệnh lãnh đạo xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản Đe thực hiện
sứ mệnh thiêng liêng đó, Đảng phải là một khối đoàn kết thống nhất, chặt chẽ, có kỷ luật nghiêm minh Nhiều nội dung dân chủ gắn liền với kỷ luật, kỷ cương đã được xác lập trong các văn kiện quan trọng của Đảng
Điều lệ Đảng (thông qua tại Hội nghị thành lập Đảng tháng 2/1930) xác định: về
điều kiện trở thành đảng viên, việc vào Đảng
là tự nguyện, người vào Đảng phải tự mình thừa nhận Điều lệ, phải gia nhập và làm việc trong một đảng bộ và phục tùng nghị quyết của Đảng: “Hễ ai thừa nhận chương trình Điều
lệ của Quốc tế Cộng sản và của Đảng, gia nhập một đảng bộ của Đảng mà làm việc, phục tùng hết thảy các án nghị quyết của Quốc tế và của Đảng và nộp hội phí thì được vào đảng”<18)
về cách tố chức của Đảng, nguyên tắc tập
trung dân chủ được xác lập với các nội dung
cụ thể, gắn với chế độ bầu cử, chế độ báo cáo
và chấp hành của cấp dưới đối với cấp trên:
“A- Đảng Cộng sản tổ chức theo lối dân chủ tập trung nghĩa là: 1 Tất cả các cấp đảng bộ đều do hội nghị đảng viên cử ra 2 Hạ cấp phải báo cáo lên thượng cấp 3 Đảng bộ hạ cấp nhất định phải thừa nhận và thi hành cho đúng nghị quyết của các cấp trên B- Trong hoàn cảnh bí mật, khi cần kíp thì thượng cấp
cơ quan có quyền chỉ định hạ cấp cơ quan”(l9)
về hệ thống tố chức của Đảng, bắt đầu
bằng chi bộ; tổng bộ; huyện bộ và khu bộ; tỉnh
bộ, thành bộ hoặc đặc biệt bộ; Trung ương; Đại hội đại biểu Trong mỗi cấp, có ban ủy viên chỉ huy, do hội nghị cấp đó cử ra, Trung ương thì do Đại hội đại biểu cử ra “Từ huyện
bộ trở lên thì mồi ban uỷ viên cử ra một ban thường vụ để làm việc hằng ngày”(20)
về kỷ luật và thì hành kỷ luật trong đảng,
đảng viên và tổ chức đảng phải chấp hành kỷ luật, nếu không hoặc vi phạm sẽ phải chịu xử
Khoa học chính trị - số 05/2022
Trang 4• Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chỉ Minh 25
phạt: “Trách nhiệm của các đảng viên và các
đảng bộ là giữ theo kỷ luật của Đảng Neu
không chấp hành những nghị quyết của Đảng,
hoặc phạm những điều mà đảng cho là sai lầm
thì do đảng bộ mình lấy quy luật mà xử phạt
chỉ trích, giải tán uỷ viên, giải tán cả đảng bộ,
tạm thời không cho làm việc trọng yếu của
Đảng, khai trừ tạm thời hoặc vĩnh viền Nghị
quyết khai trừ phải đăng vào báo cáo đảng”(21)
Những quy định trên cho thấy, ngay từ đầu,
Đảng ta đã xác định tập trung dân chủ là cách
(nguyên tắc) tổ chức của Đảng Dân chủ được
thi hành trong các trường hợp hội nghị đảng
viên các cấp bộ bầu cử ra ban lãnh đạo Kỷ
luật, kỷ cương của Đảng được xác định trong
yêu cầu về chấp hành nghị quyết, Điều lệ;
trong báo cáo của cấp dưới lên cấp trên; trong
quyền chỉ huy của cấp lãnh đạo (do được bầu
cử ra) Đặc biệt, mỗi khi cần kíp, trong điều
kiện bí mật không thể hội nghị bầu cử, thì cấp
trên có quyền quyết định ban cán sự, ban ủy
viên (chỉ huy) cùa cấp dưới
Trải qua 92 năm xây dựng, Đảng ta luôn
kiên định nguyên tắc tập trung dân chủ, đồng
thời, các nguyên tắc khác cũng bao hàm tinh
thần dân chủ, kỷ luật, kỷ cương ấy Điều lệ
Đảng xác định: Đảng “lấy tập trung dân chủ
làm nguyên tắc tổ chức cơ bản, thực hiện tập
thê lãnh đạo, cá nhân phụ trách, thương yêu
đồng chí, kỷ luật nghiêm minh ”(22); “Đảng
hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và
pháp luật”<23> Dân chủ là quyền làm chủ cùa
tổ chức đảng và đảng viên Đối với đảng viên,
đó là quyền: “1 Được thông tin và thảo luận
các vấn đề về Cương lĩnh chính trị, Điều lệ
Đảng, đường lối, chủ trương, chính sách của
Đảng; biếu quyết công việc của Đảng 2 ứng
cử, đề cử và bầu cử cơ quan lãnh đạo các cấp
của Đảng theo quy định của Ban Chấp hành
Trung ương 3 Phê bình, chất vấn về hoạt
động của tổ chức đảng và đảng viên ở mọi
cấp trong phạm vi tổ chức; báo cáo, kiến nghị
với các cơ quan có trách nhiệm và yêu cầu
được trả lời 4 Trình bày ý kiến khi tổ chức
đảng nhận xét, quyết định công tác hoặc thi
hành kỷ luật đối với mình Đảng viên dự bị có các quyền trên đây, trừ quyền biểu quyết, ứng
cử và bầu cừ cơ quan lãnh đạo của Đảng”<24) Đối với tồ chức đảng, đó là quyền và trách nhiệm thực hành dân chủ trong bầu cử cơ quan lãnh đạo, trong xây dựng nghị quyết:
“Cơ quan lãnh đạo các cấp của Đảng do bầu
cử lập ra ( ) Nghị quyết của các cơ quan lãnh đạo của Đảng chỉ có giá trị thi hành khi
có hơn một nửa số thành viên trong cơ quan
đó tán thành Trước khi biểu quyết, mỗi thành viên được phát biểu ý kiến của mình Đảng viên có ý kiến thuộc về thiếu số được quyền bảo lưu và báo cáo lên cấp uỷ cấp trên cho đến Đại hội đại biếu toàn quốc cấp ủy
có thẩm quyền nghiên cứu xem xét ý kiến đó; không phân biệt đối xử với đảng viên có
ý kiến thuộc về thiểu số”(25)
về vấn đề kỷ luật, kỷ cương, đảng viên phải luôn luôn chấp hành, phục tùng và thực hiện mục tiêu, lý tưởng, nhiệm vụ do Đảng giao Phải “suốt đời phấn đấu cho mục đích, lý tưởng của Đảng, đặt lợi ích của Tổ quốc, của giai cấp công nhân và nhân dân lao động lên trên lợi ích cá nhân; chấp hành nghiêm chinh Cương lĩnh chính trị, Điều lệ Đảng, các nghị quyết của Đảng và pháp luật của Nhà nước; có lao động, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao; có đạo đức và lối sống lành mạnh; gắn bó mật thiết với nhân dân; phục tùng tổ chức, kỷ luật của Đảng, giữ gìn đoàn kết thống nhất trong Đảng”(26) Đối với các tổ chức, Đảng yêu cầu “phải chấp hành nghị quyết của Đảng Thiểu số phục tùng
đa số, cấp dưới phục tùng cấp trên, cá nhân phục tùng tổ chức, các tổ chức trong toàn Đảng phục tùng Đại hội đại biểu toàn quốc
và Ban Chấp hành Trung ương”(27)
Trong từng lĩnh vực, nội dung cụ thể của công tác xây dựng Đảng, tùy theo tình hình, mục tiêu, nhiệm vụ và năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của các tổ chức đảng và chất lượng đội ngũ đảng viên, Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư ban hành các văn bản lãnh đạo, chỉ đạo cụ thể,
Trang 526 • Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hô Chí Minh các ban đảng Trung ương hướng dẫn thực
hiện đế dân chủ và kỷ luật, kỷ cương được
thi hành nghiêm túc Hiện nay, việc mở rộng
thực hành dân chủ gắn liền với tăng cường
hơn nữa kỷ luật, kỷ cương được Đảng tập
trung vào các nội dung:
Trong xây dựng Đảng vể chính trị, “thực
hành dân chù và tăng cường pháp chế, bảo
đảm kỷ cương xã hội”(2S) là nội dung và yêu
cầu mới được Đại hội lần thứ XIII của Đảng
bổ sung trong định hướng phát triển đất nước
giai đoạn 2021 - 2030 Theo đó, Đảng nêu
cao yêu cầu kiên trì, kiên định đối với nền
tảng tư tưởng, mục tiêu, lý tưởng, đường
lối đổi mới của Đảng và những nguyên tắc
trong xây dựng Đảng Đe tăng cường xây
dựng Đảng về chính trị, Đại hội lần thứ XIII
của Đảng xác định nhiệm vụ: “Kịp thời thể
chế hóa, cụ thể hóa, triển khai đúng đắn, hiệu
quả chủ trương, đường lối của Đảng, chính
sách và pháp luật của Nhà nước Thực hành
dân chù trong Đảng gắn liền với tăng cường
kỷ luật, kỷ cương của Đảng”(29)
Trong xây dựng Đảng về tư tưởng, đạo
đức, sau những đánh giá rất nghiêm túc về
tình trạng tư tưởng, đạo đức và công tác tư
tưởng, công tác giáo dục đạo đức cách mạng
cho cán bộ, đảng viên, Đại hội lần thứ XIII
của Đảng xác định nhiệm vụ: “Thực hiện
nghiêm Quy định dân chủ trong nghiên cứu
lý luận chính trị, tạo môi trường dân chủ,
khuyến khích tìm tòi, sáng tạo, phát huy trí
tuệ của các tổ chức và cá nhân Tăng cường
bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, kiên
quyết và thường xuyên đấu tranh phản bác
các quan điểm sai trái, thù địch, cơ hội chính
trị; đấu tranh, ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái
về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống,
những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển
hóa” trong nội bộ”<30)
về yêu cầu tập trung xây dựng Đảng về
đạo đức, Đảng khuyến khích cán bộ, đảng
viên nêu cao tinh thần tự giác tu dưỡng, rèn
luyện đạo đức; yêu cầu thực hiện nghiêm
các quy định của Đảng về trách nhiệm nêu
gương, chức vụ càng cao càng phải gương mầu Nghiên cứu, bổ sung, hoàn thiện các giá trị đạo đức cách mạng theo tinh thần
“Đảng ta là đạo đức, là văn minh”, xây dựng các chuẩn mực đạo đức làm cơ sở cho cán
bộ, đảng viên tự điều chỉnh hành vi ứng xử trong công việc hằng ngày Đẩy mạnh giáo dục đạo đức cách mạng, nâng cao ý thức tu dưỡng, rèn luyện và thực hành đạo đức cách mạng Tăng cường đấu tranh chống các quan điểm, hành vi phản đạo đức, phi đạo đức trong Đảng và ngoài xã hội
Trong xây dựng Đảng về tố chức và cán bộ,
Đảng có nhiều chỉ đạo mới mang tính cấp thiết Trước hết là chế độ chất vấn trong Đảng, lần đầu tiên thực hiện theo Quy định số 23-QD/TW ngày 15/01/2002 của Bộ Chính trị khóa IX về
thực hiện việc phê bình, chất vấn của úy viên Ban Chấp hành Trung ương, qua nhiều lần mở rộng phạm vi trong các cấp ủy đảng, hiện nay, tại Quy định số 24-QD/TW ngày 30/7/2021 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa
XIII về thi hành Điều lệ Đảng, quyền chất
vấn của đảng viên và trách nhiệm trả lời chất vấn của tổ chức đảng và đảng viên đã được
cụ thể hóa ở mục 2 Điều 3: về quyền của đảng viên: “Đảng viên được phê bình, chất vấn, báo cáo, kiến nghị trực tiếp hoặc bằng vãn bản trong phạm vi tô chức của Đảng ; chịu trách nhiệm trước tổ chức đàng về ý kiến của mình Khi nhận được ý kiến phê bình, chất vấn, báo cáo, kiến nghị, tổ chức đảng
và đảng viên có trách nhiệm phải trả lời theo thẩm quyền.,.”<31)
Ngoài ra, Bộ Chính trị, Ban Bí thư còn xây dựng nhiều văn bản để chỉ đạo và hướng dẫn toàn Đảng thực hành dân chủ rộng rãi gắn liền với tăng cường kỷ luật, kỷ cương, như: Quy chế bầu cử trong Đảng, Quy chế làm việc mầu của tỉnh ủy, thành ủy trực thuộc Trung ương, Quy chế về chế độ kiểm tra, giám sát trong công tác cán bộ; Quy định về những điều đảng viên không được làm; Quy định về xử lý kỷ luật đảng viên vi phạm; Quy chế về kỷ luật phát ngôn đối với cán bộ, đảng viên
Khoa học chính trị - số 05/2022
Trang 6• Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hô Chí Minh 27
Để tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách
tạo động lực cho cán bộ phấn đấu, toàn tâm, toàn
ý với công việc mà vẫn đảm bảo nguyên tắc, Bộ
Chính trị ban hành Kết luận số 14-KL/TW ngày
22/9/2021 về chú trương khuyến khích và bảo vệ
cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung
Theo đó, những cán bộ có tư duy sáng tạo,
cách làm đột phá, mạnh dạn tháo gỡ, giải
quyết những điếm nghẽn, nút thắt trong cơ
chế, chính sách của Đảng, Nhà nước được
khuyến khích đề xuất đổi mới; song phải
báo cáo với người đứng đầu cấp ủy, chính
quyền, cơ quan, đơn vị nơi công tác; được
cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định
cho thực hiện hoặc thực hiện thí điểm, bảo
đảm không trái với Hiến pháp và Điều lệ
Đảng Neu gặp rủi ro, xảy ra thiệt hại do
nguyên nhân khách quan, chủ quan, nhưng
có động cơ trong sáng, vì lợi ích chung thì
được xem xét miền hoặc giảm nhẹ trách
nhiệm Đồng thời, Bộ Chính trị cũng lưu
ý: “Xử lý nghiêm việc lợi dụng chủ trương
khuyến khích và bảo vệ cán bộ để thực hiện
hoặc bao che hành vi vụ lợi, tham nhũng,
tiêu cực, vi phạm kỷ luật của Đảng và pháp
luật của Nhà nước”(32)
Như vậy, đảm bảo nguyên tắc tập trung
dân chủ, hay nói cách khác, thực hành dân
chủ đi liền với giữ vững kỷ luật, kỷ cương
phải được quán triệt từ nhận thức đến hành
động, phải nhất quán từ quan điểm chỉ đạo
của Đảng đến việc tổ chức thực hiện cùa
từng cán bộ, đảng viên, phải được thực thi
cả trong sinh hoạt đảng đến triển khai nhiệm
vụ lãnh đạo xã hội
Tóm lại, dân chủ trong Đảng là chế độ
làm chủ của đảng viên và tổ chức đảng, thể
hiện ở quyền được thông tin, bàn bạc, thảo
luận, nêu ý kiến và quyết định tập thể đối với
công việc của Đảng Dân chủ được giới hạn
bởi những nguyên tắc, quy chế, quy định cụ
thể, là kỷ luật, kỷ cương cùa Đảng, đế các
quyền nói trên không được hiểu và thực hiện
tùy tiện dẫn đến phá vỡ sức mạnh của Đảng
Cả trên bình diện lý luận và thực tiễn, dân
chủ và kỷ luật, kỷ cương là hai mặt của một the thống nhất trong nguyên tắc xây dựng đảng, một nguyên tắc xuyên suốt, thực chất, mang lại hiệu quả trên thực tế hoạt động của các chính đàng theo chủ nghĩa Mác - Lênin Với Đảng Cộng sản Việt Nam, thực hành dân chủ gắn với tăng cường kỷ luật, kỷ cương theo quan điểm của C.Mác, Ph.Àngghen và V.LLênin như một tất yếu trong hoạt động của Đảng Tách rời hay hạn chế mặt này, coi nhẹ mặt kia đều là sai lầm, không tránh khỏi làm suy yếu Đảng Chỉ có thực hành dân chủ
đi liền tăng cường kỷ luật, kỷ cương mới là
“chìa khóa vạn năng” để phát huy mọi sáng kiến, giải quyết mọi khó khăn, tăng cường sức mạnh cho Đảng, đảm bảo thực hiện thắng lợi mục tiêu, lý tưởng của ĐảngU
(1), (2) (3), (4), (5), (6) c.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, t.4, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr.732-733,
733, 735, 733-736, 737, 736
(7)và(8) v.I.Lênin, Toàn tập, t.41, Nxb, Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005, tr.34 và 6
(9) vá (12) 145 Chí Minh, Toàn tạp, t.10, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr.378 và 378
(10) PJ5 Chí Minh, Toàn tập, t.5, Sđd, tr.272 (ll) Hồ Chí Minh, Toàn tập, t.9, Sđd, tr.266
(I3)và(i7) 145 Chí Minh, Toàn tập, 1.15, Sđd, tr.325 và 622
(I4)và(i5) J45 Chí Minh, Toàn tập, t.8, Sđd, tr.286 và 507
1161 Hồ Chí Minh, Toàn tập, 1.14, Sđd, tr.574
(18),(19), (20) vá (21) vjn hiện Đảng, Toàn tập, 1.1, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr.l 18, 220, 220 và 221
(22), (23), (24), (25), (26) vá (27) Diều lệ Dang Cộng sản Việt Nam,
Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, tr.5, 5, 10-11, 17-19, 7, 18
(28) (29) và (30) £)àng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội
đại biểu toàn quốc lần thứXIII, t,I, Nxb Chính trị quốc
gia Sự thật, Hà Nội, 2021, tr 119, 180-181 và 182-183 (31) Quy định số 24-QD/TW ngày 30/7/2021 cùa Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về thi hành
Điều lệ Đàng
<32> Kết luận số 14-KL/TW ngày 22/9/2021 của Bộ Chính trị về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vĩ lợi ích chung