Tư tưởng v i lênin về kiểm kê, kiểm soát trong quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa và sự vận dụng ở việt nam hiện nay

Tư tưởng của V.I.Lênin về kiểm kê, kiểm soát trong quản lý xã hội Tư tưởng V.I.Lênin về kiểm kê, kiểm soát có nội hàm khá rộng, đó là tổng thê hoạt động lãnh đạo, tổ chức xem xét, xác đ

TRIẾT HỌC, SỐ 3 (370), THÁNG 3 - 2022

GIÁ TRỊ VÀ SỨC SỐNG BỀN VỮNG CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN

Tư TƯỞNG V.I.LÊNIN VÈ KIỂM KÊ, KIỂM SOÁT TRONG QUẢN LÝ XÃ HỘI XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VÀ

Sự VẬN DỤNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Nguyễn Xuân Đại**)

(,)Tiến sĩ, Học viện Chính trị -Bộ Quốc Phòng

Email:toanhvct5@gmail.com

Nguyễn Văn Toàn’**)

'"’Thạc sĩ, Học viện Chính trị - Bộ QuốcPhòng

Nhận ngày 12 tháng 01 năm 2022. Chấp nhận đăng ngày 21 tháng2 nãm2022

Tóm tắt: Kiểm kê, kiểm soát trong quảnlý xã hội là hoạt động tất yếu khách quan gắn liền với sự tồn tại, phát triển của mỗi quốc gia dân tộc Sau thắng lợi Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917, V.I.Lênin cùng nhân dân Nga đã kiến tạo nên một xã hội mới- xã hội xãhội chủ nghĩađầutiên trên thế giói và để lại cho chúng tanhững bài học, kinh nghiệm quý báu về kiểm kê, kiểm soát ưong quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa. Tư tưởng V.I.Lêninvềsự cầnthiết, chủ thể, nội dung, đối

tượng, hình thức và phươngthức kiểm kê, kiểm soát trongquản lý xã hội xã hội chủ nghĩa vẫn mang tính “thời sự” và có ý nghĩa to lớn đối với sự nghiệp đồi mới ở nước ta hiện nay.

Từ khóa: V.I.Lênin,kiểm kê, kiểm soát, quản lý xã hội.

1 Tư tưởng của V.I.Lênin về kiểm kê,

kiểm soát trong quản lý xã hội

Tư tưởng V.I.Lênin về kiểm kê, kiểm

soát có nội hàm khá rộng, đó là tổng thê

hoạt động lãnh đạo, tổ chức xem xét, xác

định lại số lượng, chất lượng sản xuất,

lưu thông, phân phối sản phẩm, quá trình

thực hiện nhiệm vụ cải tạo, xây dựng

chủ nghĩa xã hội của đảng cộng sản, nhà

nước xã hội chủ nghĩa, bao hàm trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội Ông khẳng định “Chủ nghĩa xã hội có nghĩa

là lao động xã hội dưới sự kiếm kê, kiếm soát và giám sát nghiêm ngặt nhất của đội tiên phong có tổ chức, tức bộ phận tiên tiến của những người lao động”1 1

1 V.I.Lênin (2006), Toàn tập, t.40, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr.39-40.

NGUYỄN XUÂN ĐẠI, NGUYỄN VĂN TOÀN

Theo V.I.Lênin kiểm kê, kiểm soát trong

quản lý xã hội chủ nghĩa được tiến hành

toàn diện, nhưng trước hết phải hướng

vào việc xem xét, kiểm kê, kiểm soát

quá trình sản xuất, lưu thông và phân

phối sản phẩm Trong các tác phẩm của

mình, Lênin đã chỉ rõ vai trò, đối tượng

của kiểm kê, kiềm soát trong quản lý

xã hội

1.1. về vai trò của kiếm kê, kiếm soát

trong quản lý xã hội

Ngay sau khi giai cấp vô sản giành

được chính quyền, V.I.Lênin đã nhận

thức sâu sắc vai trò của kiểm kê, kiềm

soát đối với nhiệm vụ quản lý đất nước

Theo đó, kiểm kê, kiểm soát có những

vai trò sau:

Thứ nhất, kiểm kê, kiểm soát nhằm

ngăn ngừa khuynh hướng vận động tự

phát tư bản chủ nghĩa trong quá trình cải

tạo, xây dựng nền kinh tế xã hội chủ

nghĩa; khắc phục những thói quen và

những truyền thống của giai cấp tư sản,

giai cấp tiểu tư sản - luôn có tư tưởng

chống lại chế độ kiểm soát của nhà nước

và đều bảo vệ tính bất khả xâm phạm

của “quyền tư hữu thiêng liêng” là

cuộc đấu tranh của ý thức giác ngộ xã

hội chủ nghĩa chống lại tính tự phát tư

sản - vô chính phủ”2 Nhiệm vụ hàng

đầu đang đặt ra với Chính quyền xô viết,

theo V.I.Lênin, là quản lý nhà nước, mà

trước hết là quản lý kinh tế; đây là động

lực quan trọng, là điểm mấu chốt để tạo

ra năng suất lao động cao, khẳng định

2 V.I.Lênin (2005), Sđd., t.36, tr.225.

3 V.I.Lênin (2005), Sđd, t.35, tr.76.

tính ưu việt của chế độ xã hội mới Mục tiêu của quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa

là nhằm phát triển có kế hoạch nền sản xuất, của tất cả các quan hệ xã hội và văn hóa đế đáp ứng ngày càng đầy đủ hơn các nhu cầu vật chất và tinh thần của nhân dân và phát triển toàn diện

cá nhân

Thứ hai, kiểm kê, kiểm soát trong quản lý xã hội góp phần ngăn ngừa tệ tham ô, lãng phí, làm thất thoát tài sản của Nhà nước và nhân dân, giữ vững tính nghiêm minh, hướng tới thực hiện công bằng xã hội V.I.Lênin nhấn mạnh: “hãy thiết lập sự kiểm soát nghiêm ngặt nhất đối với sản xuất và kiểm kê lương thực Hãy bắt và đưa ra trước tòa án cách mạng của nhân dân những kẻ nào dám cả gan làm thiệt hại đến sự nghiệp của nhân dân, dù là bằng cách phá hoại sản xuất (làm hư hỏng, làm đình trệ, phá hoại),

mà có hại đối với sự nghiệp hòa bình vĩ đại”3 Tiến hành kiểm kê, kiểm soát trong quản lý xã hội là thuộc tính bản chất của quản lý dưới chủ nghĩa xã hội, thể hiện tính nhân văn, nhân đạo của xã hội mới “mọi người đều có bánh ăn, đều

có giày dép tốt và quần áo lành, đều có nhà cửa ấm áp, đều làm việc có ý thức, phải làm sao không cho một tên ăn cắp nào (và không một tên trốn tránh lao động nào cả) lại có thể đi dạo chơi nhởn

Tư TƯỞNG CỦA V.I.LÊNIN VỀ KIỂM KÊ, KIÊM SOÁT

nhơ, mà không bị bỏ tù hay không bị

phạt khổ sai thật nặng; phải làm sao

không một tên nhà giàu nào phạm quy

tắc và luật pháp của chủ nghĩa xã hội lại

có thể tránh được số phận của tên ăn

cắp”4 V.I.Lênin dẫn giải và đề cao vai

trò của kiểm kê, kiểm soát trong bảo đảm

tính nghiêm minh của pháp luật, ông cho

rằng việc chấp hành các quyết định, quy

định của Chính quyền Xô viết tạo ra một

môi trường pháp lý làm điểm tựa căn bản

cho sự vận hành guồng máy xã hội là hết

sức quan trọng và bức thiết

4 V.I.Lênin (2005), Sđd., t.35, tr.224.

5 V I.Lênin (2005), Sđd; t.39, tr.25.

6 V I.Lênin (2005), Sdd., t.35, tr.72.

7 V I.Lênin (2005), Sdd., t.35, tr.210-211.

Thứ ba, kiếm kê, kiểm soát trong quản

lý xã hội xã hội chủ nghĩa hướng tới thúc

đẩy nâng cao năng suất lao động

V.I.Lênin cho rằng sau khi giành được

chính quyền, phải chuyển trọng tâm của

cuộc đấu tranh cách mạng sang quản lý

và phát triển nền kinh tế quốc dân, tăng

cường công tác kiểm kê, kiểm soát để

hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi

phục sản xuất, nâng cao năng suât lao

động, bởi “xét đến cùng thì năng suất lao

động là cái quan trọng nhất, chủ yếu nhất

cho thắng lợi của chế độ xã hội mới”5 Để

tạo ra những tiền đề vật chất - kỹ thuật

cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã

hội, nâng cao năng suất lao động, Đảng

Bô sê vích và Chính quyền Xôviết phải tô

chức lao động theo một trình độ cao hơn

V.I.Lênin yêu cầu “Các Xôviết cần phải

phân chia ra thành bộ phận và phải bắt

tay vào quản lý Tiến lên chủ nghĩa xã

hội, đó là nhiệm vụ của chúng ta Mấy

ngày nay, công nhân đã có một đạo luật

về việc kiểm soát sản xuất”6 Tổ chức kiểm kê, kiểm soát việc sản xuất, trao đổi sản phẩm chặt chẽ, hiệu quả là điều kiện

để xây dựng nền móng vững chắc của xã hội xã hội chủ nghĩa: “Công nhân và viên chức các xí nghiệp đã quốc hữu hóa phải dốc hết sức cố gắng và dùng những biện pháp đặc biệt để tổ chức công tác được tốt hơn, tăng cường kỷ luật, nâng cao năng suất lao động”7

Thứ tư, thực hiện kiểm kê, kiểm soát nhằm giáo dục và xây dựng ý thức xã hội chủ nghĩa, nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước và củng cố niềm tin của người dân vào chính quyền nhà nước Theo V.I.Lênin, chủ nghĩa xã hội đòi hỏi một bước tiến có ý thức và có tính chất quần chúng để đi tới một năng suất lao động cao hơn năng suất của chủ nghĩa tư bản dựa trên cơ sở những kết quả mà chủ nghĩa tư bản đã đạt được Ông cho rằng tăng cường kiểm kê, kiểm soát góp phần xây dựng giai cấp công nhân ngày càng tiên tiến, có tính tổ chức và kỷ luật cao

Từ thực tế sau nhiều năm chiến tranh, thành phần giai cấp công nhân Nga có sự biến đổi theo chiều hướng không tốt, cả

về tư tưởng, tổ chức V.I.Lênin chỉ ra:

“Những nhiệm vụ trước mắt của giai đoạn hiện nay nghĩa là kỷ luật vô sản, kiếm kê,

NGUYỄN XUÂN ĐẠI, NGUYỄN VÀN TOÀN

tính tổ chức và kiểm soát Đấy là những

nhiệm vụ đã trở thành tự nhiên đối với

những người xã hội chủ nghĩa sau khi đã

giành được chính quyền ”8 Đề giữ vững

bản chất cách mạng, tiên tiến, triệt để của

giai cấp công nhân cần thiết phải tăng

cường quản lý quá trình tổ chức lao động,

ý thức kỷ luật, việc học tập chính trị của

công nhân

8 V.I.Lênin (2005), Sđd., t.36, tr.298.

9 V.I.Lênin (2006), Sđd., t.45, tr.458.

Trong điều kiện Chính quyền Xô viết

mới ra đời còn non trẻ, tổ chức và hoạt

động chịu sự can thiệp, bao vây của 14

nước đế quốc, sự chống phá điên cuồng

của các thế lực phản động trong nước,

Nhà nước phải giữ vững được lòng tin

của nhân dân, phải không ngừng vững

mạnh V.I.Lênin viết: “Chúng ta phải

gắng sức xây dựng một nhà nước, trong

đó công nhân tiếp tục lãnh đạo nông dân,

duy trì được lòng tin của họ đối với

mình bằng cách thực hành sự tiết kiệm

nghiêm ngặt nhất trong việc quản lý

nhà nước”9

1.2. về nội dung, đoi tượng kiểm kê,

kiếm soát trong quản lý xã hội

V.I.Lênin tiếp cận xã hội theo nghĩa

rộng Theo đó, xã hội là một chỉnh thể, có

tính hệ thống, bao gồm toàn bộ các mặt,

các lĩnh vực của đời sống, các cấu trúc

của từng phần tử hợp thành và định vị

chúng trong một cấu trúc lớn toàn thể,

trong lịch sử vận động, phát triển và biến

đổi của cả hệ lớn này Người nhấn mạnh

rằng, quan điểm biện chứng bắt buộc

người ta phải coi xã hội là một hệ thống

toàn vẹn, “một cơ thể sống đang hoạt động và phát triển”

Thành công của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội phụ thuộc vào sự phát triển các lĩnh vực khác nhau của đời sống

xã hội, trong một hệ thống chung bao gồm kinh tế, chính trị, văn hóa, tư tưởng; nhiệm vụ của quản lý xã hội là xây dựng

cơ sở vật chất - kỳ thuật của chủ nghĩa cộng sản, củng cố và hoàn thiện các quan

hệ xã hội xã hội chủ nghĩa, giáo dục con người mới Do đó, V.I.Lênin khẳng định

nội dung kiểm kê, kiểm soát phải toàn diện, trong đó tập trung vào việc thực hiện các chỉ thị, nghị quyết của Đảng, pháp luật Nhà nước, chức trách của cán

bộ, cơ quan quản lý nhà nước Người yêu cầu đảng cộng sản phải lãnh đạo không chỉ có đấu tranh kinh tế mà cả cuộc đấu tranh chính trị, phải tăng cường quản lý các quá trình chính trị - xã hội để kịp thời phát hiện ra những sai lầm, khuyết điểm của chính quyền nhà nước, hiện thực hóa

lý tưởng xã hội chủ nghĩa V.I.Lênin nhiều lần nhắc nhở cán bộ, đảng viên của Chính quyền Xô viết không được “ỉm đi” những sai lầm, khuyết điểm trong tổ chức quản lý, xây dựng chế độ xã hội mới, phải thành thật nói ra, phải thôi không coi chủ nghĩa xã hội là một tượng thánh sơn màu sặc sỡ

Tư TƯỞNG CỦA V.I.LÊNIN VỀ KIÊM KÊ, KIỂM SOÁT

V.I.Lênin cũng chỉ rõ chính trị không

thề không chiếm vị trí hàng đầu so với

kinh tế, để giữ vững định hướng giai cấp

trong quản lý nền sản xuất, nhất thiết

phải quản lý chặt chẽ các quá trình chính

trị Người cho rằng: “Phải kiểm tra hết

sức kỳ lưỡng việc chấp hành thực tế

những nhiệm vụ do Đảng đề ra, những

điều ủy nhiệm của chính quyền Xôviết,

những chỉ thị và mệnh lệnh của chính

quyền Xôviết kiểm tra sự chấp hành

nhiệm vụ của toàn thể đảng viên ”10 11;

đồng thời, tiến hành kiểm kê, kiểm soát

chặt chẽ việc sản xuất, phân phối, lưu

thông, đóng thuế của các doanh nghiệp

nhằm giữ nghiêm pháp luật, thực hiện

công bằng xã hội, tạo điều kiện cho nền

kinh tế hoạt động hiệu quả, thông suốt:

“ra sức củng cố ở khắp nơi, tính tổ chức,

trật tự, nền nếp, đầu óc thực tiễn, sự hợp

tác nhịp nhàng giữa các lực lượng của

toàn dân, việc kiểm kê và kiểm soát rộng

khắp đối với sản xuất và phân phối

sản phẩm”11

10 V.I.Lênin (2005), Sđd., t.39, tr.348.

11 V.I.Lênin (2005), Sđd., t.36, tr.100.

12 V.I.Lênin (2005), Sđd., t.32, tr.97.

13 V.I.Lênin (2005), Sdd., t.34, tr.235.

14 V.I.Lênin (2005), Sdd., t.34, tr.311.

V.I.Lênin xác định đối tượng kiểm kê,

kiểm soát bao gồm tất cả các đơn vị kinh

tế (xí nghiệp quốc doanh, tư doanh, hợp

tác xã, ngân hàng ), tất cả các ngành

(kinh tế, giáo dục, lưu trữ ); những thành

phần đầu cơ, những chuyên gia tư sản

hưởng lương cao, những trí thức còn giữ

hủ tục của xã hội cũ: “Lập tức đặt ra sự

kiềm soát đối với các tơ-rớt, các ngân

hàng, thương nghiệp, đối với những bọn

ăn bám”12 Với V.I.Lênin, nhà nước vừa là

chủ thể kiếm kê, kiểm soát vừa là đối tượng chịu sự kiểm soát

1.3. về yêu cầu, biện pháp kiếm kê, kiểm soát trong quản lý xã hội

Trong Chính quyền Xô viết, việc kiểm

soát phải thật sự dân chủ, chủ thể của kiểm kê, kiểm soát là Nhà nước xã hội chủ nghĩa, mà trực tiếp là công nhân, nông dân, binh lính Ông viết: “ thực hiện việc kiểm soát thật sự dân chủ của công nhân và nông dân đối với bọn bóc lột, bọn địa chủ và bọn tư bản”13 Sự kiểm soát đó phải được tiến hành trong

cả nước, bao trùm rộng khắp, chính xác nhất, tận tâm nhất đối với việc sản xuất

và phân phối sản phấm V.I.Lênin đề nghị: “Chính phủ xô viết phải thiết lập ngay, trên phạm vi toàn quốc, chế độ công nhân kiểm soát sản xuất và tiêu dùng”14 Lúc đầu là sự kiềm soát của công nhân, sau đó sẽ do toàn thể dân cư, những lực lượng từng được gọi là “tầng lớp dưới”, những giai cấp bị áp bức, bóc lột tiến hành

Đẻ kiểm kê, kiểm soát trong quản lý xã hội có hiệu quả, V.I.Lênin yêu cầu phải tổ chức lôi cuốn toàn dân tham gia thì mới khắc phục được những hành vi tiêu cực trong xã hội Nhân dân là chủ thế tích cực, sáng tạo của quản lý xã hội xã hội chủ

NGUYỄN XUÂN ĐẠI, NGUYỄN VĂN TOÀN

nghĩa Đây là bản chất ưu việt của quản lý

dưới chế độ xã hội xã hội chủ nghĩa Theo

V.I.Lênin, kiểm kê, kiểm soát trong quản

lý xã hội xã hội xã hội chủ nghĩa phải thu

hút, tập hợp hàng triệu công dân tham gia

ngày càng tích cực hon vào công tác của

các cơ quan chính quyền, vào công việc

quản lý xã hội Người nhấn mạnh: “chỉ

khi nào quần chúng công nhân và nông

dân tự nguyện tham gia một cách có ý

thức, với nhiệt tình cách mạng, vào việc

kiểm kê, kiểm soát bọn nhà giàu, bọn ăn

cắp, bọn ăn bám, bọn lưu manh, thì mới

có thể thắng được những tàn dư ấy của cái

xã hội tư bản chủ nghĩa ”15 V.I.Lênin tin

tưởng những người lao động có đầy đủ

khả năng để tham gia vào kiểm kê, kiểm

soát, quản lý mọi mặt của đời sống xã hội

Người cho rằng trí tuệ của hàng chục triệu

con người sáng tạo sẽ tạo ra cái cao hơn

rất nhiều so với sự tiên đoán vĩ đại và

thiên tài nhất

15 V.I.Lênin (2005), Sđd., t.35, tr.240.

16 V.I.Lênin (2005), Sđd., t.35, tr.241.

17 V.I.Lênin (2005), Sđd., t.44, tr.5O8.

V.I.Lênin quan tâm đào tạo, bồi dưỡng,

phát huy tài năng quản lý, kiểm kê, kiểm

soát của người lao động Những biểu hiện

kém văn hóa của đội ngũ cán bộ, công

chức trong quản lý xã hội như quan liêu

xa thực tế, xa cấp dưới và xa dân, chi làm

việc theo kiểu bàn giấy, không biết “tính

toán tiền nong cho cẩn thận và thành

thực”; không chịu “chi tiêu tiết kiệm”,

“lười biếng”, “tham ô” và không “làm

theo kỷ luật” sẽ làm cho mọi biện pháp

quản lý của nhà nước đều lơ lửng trên

không trung và không mang lại kết quả gì

cả Người nhắc nhở: “Và muốn việc tổ chức kiểm kê, kiểm soát đó, một công việc hoàn toàn có thể làm được, hoàn toàn hợp với sức của bất cứ một công nhân, một nông dân nào chân thật, thông minh, ngăn nắp, - thì cần khơi những tài năng tổ chức của họ ”16

Để nâng cao hiệu quả công tác kiểm

kê, kiểm soát, V.I.Lênin cho rằng phải tổ

chức chặt chẽ công tác kiểm kê, kiểm soát, phương thức thức kiểm kê, kiểm soát tiến hành phải đa dạng Người ủng

hộ giai cấp vô sản tiến hành kiểm kê, kiểm soát theo luật pháp với chế độ thưởng, phạt nghiêm minh, kiểm soát từ dưới lên do công nhân và nông dân giám sát kết hợp với kiểm tra của cơ quan kiểm tra chuyên trách Trong khi mong muốn công nhân phải chủ động thiết lập chế độ kiểm soát các nhà máy, xí nghiệp của mình thì V.I.Lênin xác định: “Giao trách nhiệm cho Bộ dân ủy thanh tra công - nông kiểm soát và giám sát hoạt động của tất cả mọi xí nghiệp, cơ quan và tổ chức

xã hội và tư nhân”17

Công khai, minh bạch, coi trọng tính thực chất việc kiểm kê, kiểm soát là một biện pháp quan trọng, là thuộc tính bản chất của hoạt động kiểm kê, kiểm soát dưới chủ nghĩa xã hội V.I.Lênin phân tích, dưới chủ nghĩa tư bản, lợi ích của tư bản đòi hỏi phải giấu giếm gốc rễ và

Tư TƯỞNG CỦA V.I.LÊNIN VỀ KIÊM KÊ, KIỂM SOÁT

“ngọn ngành” của tư bản tài chính, của

những mối liên hệ về ngân hàng Trái lại,

trong chủ nghĩa xã hội, V.I.Lênin coi

trọng tính thực chất, nghiêm minh, linh

hoạt về hình thức của việc kiểm kê, kiểm

soát: “Việc thực hành một chế độ dân

chủ thật sự trong lĩnh vực đó và sự biểu

hiện một tinh thần thật sự cách mạng

trong việc tổ chức kiểm soát sẽ làm

cho nghị lực thật sự cách mạng của toàn

dân phát triển”18

18 V.I.Lênin (2005), Sđd., t.34, tr.243.

19 V.I.Lênin (2006), Sđd., 145, tr 447

V.I.Lênin quan tâm đến việc tuyển

dụng cán bộ, nhân viên vào ủy ban kiểm

tra trung ương phải thực sự là những

người trung thực và đủ năng lực công vụ;

nên lựa chọn những cán bộ ưu tú của Bộ

Dân ủy thanh tra công - nông và bồi

dưỡng họ thành những người cộng tác

hết sức và tuyệt đối tin cậy Những

người được tuyển dụng phải đáp ứng tiêu

chuẩn: “một là, họ được nhiều đảng viên

cộng sản giới thiệu; hai là, họ qua một kỳ

sát hạch chứng nhận rằng họ hiểu biết bộ

máy nhà nước của chúng ta; ba là họ

hiểu biết những nguyên tắc của khoa

học quản lý; bốn là, họ phải phối hợp tốt

công tác với các ủy viên Ban kiểm tra

trung ương ”19

Không chỉ xác định nguyên tắc, quan

điểm kiểm kê, kiểm soát, V.I.Lênin còn

là nhà tổ chức, quản lý xã hội thiên tài;

Người cùng Đảng Bônsêvích Nga đã

lãnh đạo nước Nga lập nên bộ máy nhà

nước Xô viết, lãnh đạo nhân dân khôi

phục, phát triển kinh tế xã hội, đấu tranh

chống sự can thiệp của 14 nước đế quốc

và sự chống đối các lực lượng phản động trong nước, giữ vững chính quyền non trẻ Đó thực sự là kiểu mẫu cho chúng ta, các nước xã hội chủ nghĩa học tập, noi theo

2 Sự vận dụng tư tưởng của V.I.Lênin về kiểm kê, kiểm soát trong quản lý xã hội ở Việt Nam hiện nay

Di sản tư tưởng và thực tiễn hoạt động của V.I.Lênin trong việc kiểm kê, kiểm soát đã để lại cho chúng ta những bài học, kinh nghiệm bổ ích, nóng hối tính thời sự đối với việc nâng cao hiệu quả của kiểm tra, kiểm soát, giám sát trong quản lý xã hội ở nước ta hiện nay Nghị quyết số 37 của Bộ Chính trị ngày 09 tháng 12 năm 2014 về công tác lý luận và định hướng nghiên cứu đến năm 2030 đã chỉ ra: Tiếp tục khẳng định và cụ thể hóa những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các giá trị bền vững phù hợp với thực tiễn của Việt Nam, chỉ rõ vấn đề cần bỗ sung, phát triển

Trên tinh thần đó, Đảng đã vận dụng một cách sáng tạo tư tưởng về kiểm kê, kiểm soát của Lênin trong việc kiểm tra, kiểm soát và giám sát các chú trương, đường lối của Đảng, cũng như việc thực hiện các chính sách của Nhà nước Để thực hiện tốt được công tác kiểm tra,

NGUYÊN XUẢN ĐẠI, NGUYÊN VĂN TOÀN

giám sát thì nhất thiết phải nắm vững và

làm tốt công tác kiểm kê, kiểm soát Bởi,

việc kiểm kê, kiểm soát sẽ cho phép

chúng ta nâng cao hiệu quả công tác

kiểm tra, giám sát mọi mặt của đời sống

xã hội, nhất là lĩnh vực kinh tế Có thể

nói, trong công tác quản lý xã hội, đặc

biệt trong những năm gần đây, Đảng ta

đã hết sức chú trọng và đạt được nhiều

thành tựu trong việc kiểm soát và giám

sát một số lĩnh vực then chốt của xã hội

Trong hơn 35 năm đổi mới, Đảng, Nhà

nước ta đã tăng cường công tác kiểm kê,

kiểm soát một cách toàn diện qua đó

nâng cao hiệu quả của giám sát xã hội

trong quản lý xã hội, góp phần đạt được

những thành tựu quan trọng: Kinh tế vĩ

mô ổn định, lạm phát luôn được kiểm

soát ở mức thấp Công tác kiểm tra, giám

sát và đấu tranh phòng, chống tham

nhũng, lãng phí, tiêu cực được các cấp

triển khai quyết liệt, có bước đột phá và

đạt những kết quả rõ rệt; các cơ chế kiểm

soát trong quản lý xã hội ngày càng được

hoàn thiện

Tuy nhiên, nghiêm túc đánh giá,

Đảng, Nhà nước ta thừa nhận công tác

kiểm soát, giám sát vẫn còn không ít hạn

chế: Trong lĩnh vực kinh tế, nhiều doanh

nghiệp nhà nước hiệu quả sản xuất, kinh

doanh còn thấp; tình trạng nợ, thua lồ,

lãng phí còn lớn Trong lĩnh vực chính trị

- tư tưởng, vẫn còn tình trạng suy thoái

về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống

của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng

viên Trong lĩnh vực xã hội, tội phạm và

tệ nạn xã hội còn diễn biến phức tạp Trong lĩnh vực quản lý, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, quản lý phát triển

xã hội còn nhiều bất cập, tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí chưa được đẩy lùi Các vụ việc tham nhũng, tiêu cực gần đây như vụ án Đinh La Thăng, Trịnh Xuân Thanh, Trần Phương Bình và Phan Văn Anh Vũ có nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân do buông lỏng công tác kiểm tra, kiểm soát, giám sát trong tổ chức thực hiện quản lý tài sản Nhà nước Đảng ta nghiêm túc thừa nhận: “Cơ chế kiểm soát quyền lực trong Đảng, Nhà nước chưa thật đầy đủ, đồng bộ; hiệu lực, hiệu quả chưa cao Việc thể chế hóa, cụ thể hoá một số nghị quyết của Đảng còn chậm; tổ chức thực hiện vẫn là khâu yếu”20

20 Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại

hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, t.I, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr.31.

Để khắc phục những yếu kém trên, đòi hỏi chúng ta phải học tập, vận dụng

tư tưởng V.I.Lênin về kiểm kê, kiểm soát một cách sáng tạo, đúng đắn, vào công tác giám sát, kiểm tra trong quản lý

xã hội Theo đó, cần tập trung vào các điểm sau:

Một là, coi trọng và phát huy có hiệu quả vai trò của tổ chức, lực lượng và nhân dân trong kiểm kê, kiểm soát Đồ cao trách nhiệm của các cơ quan dân cử, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể nhân dân, các

Tư TƯỞNG CỦA V.I.LÊNIN VỀ KIỂM KÊ, KIÊM SOÁT

phương tiện thông tin đại chúng và nhân

dân trong đấu tranh với các hành vi tiêu

cực trong xã hội và trong phòng, chống

tham nhũng, lãng phí

Rà soát, bồ sung, hoàn hiện cơ chế phát

huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã

hội, đoàn thể nhân dân và nhân dân trong

tham gia kiểm soát quyền lực nhà nước

trên các lĩnh vực và giám sát cán bộ, công

chức, viên chức thực thi quyền lực nhà

nước Tiếp tục đổi mới cơ chế, chính sách

để nhân dân tích cực, tự giác, tự nguyện

tham gia kiểm soát, giám sát ở địa phương

và lĩnh vực người dân công tác; thực hiện

hiện đúng phương châm “dân biết, dân

bàn, dân làm, dân kiếm tra, dân giám sát,

dân thụ hưởng”

Hai là, đảm bảo tính toàn diện của

kiểm kê, kiểm soát trong quản lý xã hội

Theo đó, trước hết phải tập trung kiểm

soát, giám sát việc thực thi các chủ

trương, chính sách của Đảng và ý thức

chấp hành pháp luật của Nhà nước, các

chính sách phát triển kinh tế - xã hội, nhất

là các chương trình, dự án kinh tế trọng

điểm quốc gia, có ý nghĩa thúc đẩy sự

phát triển của địa phương và đất nước;

kiểm soát, giám sát việc thực hiện các

chính sách dân tộc, tôn giáo, vùng sâu,

vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã

hội khó khăn

Song song với đó, Đảng nhấn mạnh,

trong kinh tế phải “nâng cao hiệu quả,

đồng thời kiểm tra, giám sát chặt chẽ hoạt

động của doanh nghiệp, không để thất

thoát, lãng phí vốn, tài sản nhà nước”21 Trong lĩnh vực xã hội, phải tăng cường công tác thanh tra, kiểm soát việc quản

lý, sử dụng đất, kịp thời phát hiện, xử lý dứt điểm các vi phạm, tranh chấp, lấn chiếm đất đai Kiên quyết ngăn chặn, xử

lý nghiêm các hành vi tham nhũng, trục lợi, làm thất thoát nguồn thu ngân sách Nhà nước

21 Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại

hội đại biểu toàn quốc lần thứXIII, t.I, Nxb Chính

trị Quốc gia, Hà Nội, tr.133.

về công tác cán bộ, Đảng luôn chú trọng công tác kiểm tra, kiểm soát, giám sát việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ của người đứng đầu gắn với phát huy vai trò tự giác nêu gương của cán bộ, đảng viên nhất là cán bộ chủ chốt Thực hiện tốt việc kiểm tra, giám sát việc chấp hành Cương lĩnh, Điều lệ, nghị quyết, chỉ thị, quy định, quy chế của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; việc thực hiện Quy định số 101-QD/TW, ngày 07/6/2012 của Ban Bí thư về trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đãng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo, chủ chốt các cấp; Quy định số 55-QD/TW, ngày 19/12/2016 của

Bộ Chính trị về một số việc cần làm ngay

để tăng cường trách nhiệm nêu gương, thực thi công vụ của cán bộ, công chức, viên chức; Khắc phục những biểu hiện thờ ơ, vô cảm, thiếu trách nhiệm và mọi hành vi tham nhũng, lãng phí trong quá trình công tác

NGUYỀN XUÂN ĐẠI, NGUYỀN VÀN TOÀN

Ba là, đẩy mạnh kiểm soát hiệu lực,

hiệu quả hoạt động thực tiễn của bộ máy

Nhà nước và cá nhân Hoàn thiện thể chế,

chức năng, nhiệm vụ, phương thức vận

hành của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ

nghĩa, xác định rõ cơ chế phân công, kiểm

soát quyền lực nhà nước, các cơ quan nhà

nước trong việc thực hiện các quyền lập

pháp, hành pháp và tư pháp Xác định rõ

hơn quyền hạn, trách nhiệm của mồi

quyền và cơ chế phối hợp trong việc thực

hiện, kiểm soát các quyền ở cấp chính

quyền Đẩy mạnh các giải pháp đấu tranh

phòng, chống tội phạm và tệ nạn

xã hội

Tiếp cục cải cách bộ máy Nhà nước,

trong đó nòng cốt là cơ quan kiểm tra,

thanh tra của Đảng, Nhà nước theo hướng

tinh, gọn, hoạt động hiệu quả; Đồng thời

với việc tinh giản biên chế cần đặc biệt

quan tâm đến việc tuyển chọn cán bộ,

công chức, đặc biệt là người đứng đầu có

uy tín; Công tác xét tuyển phải đúng

nguyên tắc, đúng quy trình, lựa chọn

những cán bộ đủ điều kiện, tiêu chuẩn về

phẩm chất, năng lực vào bộ máy, đưa họ

rèn luyện, thử thách trong thực tế kiểm

tra, kiểm soát một cách thường xuyên; giải

quyết tốt mối quan hệ phối hợp công tác

giữa cơ quan thanh tra của Nhà nước với

ủy ban kiểm của Đảng

Bon là, công khai, minh bạch, kiểm tra

đúng người, đúng việc, đúng thực tế, làm

tốt công tác thông báo các kết luận, kết

quả kiểm tra, nhất là các vụ việc được dư luận quan tâm nhằm lối cuốn, củng cố niềm tin của nhân dân đối với hoạt động này của Đảng, Nhà nước ta; nghiêm túc kiểm điểm, phê bình các biểu hiện kiểm tra chung chung, hình thức, qua loa, đại khái, e dè, nể nang trong công tác kiểm

kê, kiểm soát Phát huy vai trò của báo chí

và định hướng dư luận trong phê phán các hành vi sai trái về tổ chức và thực hiện kiểm kê, kiểm soát

Tóm lại, tư tưởng V.I.Lênin về kiểm

kê, kiểm soát trong quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa có nội dung phong phú, toàn diện, góp phần bổ sung, phát triển, làm sâu sắc tư tưởng quản lý xã hội trong xã hội chủ nghĩa Trên thực tế, V.I.Lênin đã cùng với Đảng Bôn-sê-vích Nga (sau này

là Đảng Cộng sản Liên Xô) đã hiện thực hóa những tư tưởng ấy trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội và đã đem lại những thành tựu to lớn trong một số giai đoạn Việc vận dụng tư tưởng V.I.Lênin

về vấn đề này trong quản lý xã hội ở nước ta hiện vần còn nguyên giá trị Vì thế, việc học tập, nghiên cứu, nắm vững bản chất cách mạng, khoa học tư tưởng V.I.Lênin về kiểm kê, kiểm soát để giám sát và quản lý xã hội hiệu quả là hết sức cấp bách, đặc biệt trong bối cảnh hiện nay, khi chúng ta đang hướng tới quản trị quốc gia theo hướng hiệu quả, hiện đại đảm bào sự phát triển bền vững đất nước trong giai đoạn mới □