KÉ THỪA, PHÁT HUY GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC TRONG XÂY DựNG, HOÀN THIỆN LÝ LUẬN VÉ ĐƯỜNG LỐI ĐỔI MỚI ỞVIỆT NAM HIỆN NAY ★ PGS, TS LÊ VĂN LỢI Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia H
Trang 1KÉ THỪA, PHÁT HUY GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC TRONG XÂY DựNG, HOÀN THIỆN LÝ LUẬN VÉ ĐƯỜNG LỐI ĐỔI MỚI
ỞVIỆT NAM HIỆN NAY
★ PGS, TS LÊ VĂN LỢI
Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hổ Chí Minh
• Tóm tắt: Lý luận về đường lối đổi mổi ở Việt Nam dựa trên nền tảng chủ nghĩa Mác -
Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời kế thừa và phát huy những giá trị truyền thống
tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, tiếp thu tỉnh hoa văn hóa nhân loại Bài viết làm rõ những
giá trị truyền thống của dân tộc cần kế thừa, phát huy trong hoàn thiện lý luận về đường lối đổi mới và những nguyên tắc cần quán triệt trong quá trình đó.
• Từ khóa: Lý luận về đường lối đổi mới; giá trị truyền thống dân tộc; kế thùa, phát huy
giá trị truyền thống dân tộc.
Theolối đổi nghĩamói chungở Việt nhất,Nam lýlà luậnhệ thống quan về đường
điểm củaĐảng vềcácquy luật mang tính
biệnchứng của công cuộc xâydựng vàbảovệ Tổ
quốcViệt Nam XHCN Lýluận đó dựa trên nền
tảngchủnghĩa Mác - Lênin, tưtưởng Hồ Chí
Minh, đồng thời kế thừa vàphát huy nhữnggiá
trị truyền thống tốt đẹp của dân tộcViệt Nam,
tiếp thu tinhhoa văn hóa nhânloại
Điều lệ củaĐảng Cộng sản Việt Nam đã xác
định rõ: “Đảnglấy chủ nghĩa Mác Lênin và tư
tưởng Hồ ChíMinh làm nền tảng tư tưởng, kim
chỉ nam cho hành động, pháthuy truyềnthống
tốt đẹp của dântộc, tiếpthu tính hoatrí tuệ của
nhân loại,nám vững quy luật khách quan, xu thế thòiđại và thực tiễn của đất nước để đềra Cương lĩnh chính trị, đườnglối cách mạng đúng đán, phù họp vói nguyện vọng của nhân dân”(1) Kế thừavà phát huy những giá trịtruyền thống tốt đẹpcủadân tộckhôngchỉ là vấnđề có tính quy luật,màcònlà yêu cầu khách quan trong quá trìnhxây dựng, hoàn thiện lý luận vềđường lối đổi mói ở Việt Nam hiện nay
1. Lý luận vềđường lối đổi mói ở ViệtNam trước hết là kết tinhtrí tuệ sáng tạo của toàn Đảng, toàndântộc, phản ánhnhu cầu của cuộc sốngvà quy luật củacôngcuộcxây dựng, bảo vệ
TổquốcViệt Nam trong bốicảnhmới, đồng thòi
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - số 531 (5/2022)
Trang 2Giỗ Tổ Hùng Vương năm 2022 được tỉnh Phú Thọ tổ chức trọng thể _ Ảnh: baodantoc.vn
là sự tiếp nối truyền thống caođẹp của các thế
hệ cha ông ttongquá trình dựngnước, giữ nước
Kếthừavàphát huygiá trị truyền thốngdân
tộclàvấn đề cótính quyluật và làđòi hỏi khách
quan trong quátrình xây dựng, hoàn thiện lý
luận vểđường lối đổimói Nó khôngchỉ khảng
định, duytrì các giá trị truyền thốngcaođẹp đã
được sàng lọc qua thời gian và được kiểm
nghiệm bởithực tiễn,mà còn gópphầnbổ sung,
phát triển, làm giàu thêmtruyềnthống dân tộc,
tăng thêm sứcsống cho những truyền thống ấy,
phát huy sức mạnhcủachúng trong hiện tại,
đồng thời tạo tiền đề vững chác trên con đường
hướngđến tưong lai
Mặt khác, quá trình này còn phản ánh mối
quan hệ biện chứng giữa truyền thống và hiện
đại, sự kếtnối giữa quá khứ vớihiện tại và tưong
lai thànhmộtthểthống nhất trongtiến trình lịch
sửtư tưởngcủa dân tộcViệtNam
Mấy nghìn năm lịch sử vói nhiều biến cố, thăng trầm bỏi sựtác động củathiên nhiên và con người, đã hunđúc,kết tụ nên nhữnggiátrị truyềnthốngcao đẹp củadântộc ta Những giá trị truyền thống đó là bộphậnquan trọng cấu thành nềnvăn hóa thốngnhất trongđadạng, phản ánh bản sác và cốt cách vãnhóacủa con người ViệtNam Đồng thòi, góp phần làm phong phú thêm những giá trịvăn hóa nhân loại Thực
tếchứng minh, “Chúngta có nền văn hóa đậm
đàbản sácdân tộc từ lâuđời,nhiều giá trịtruyền thốngrất caođẹp được xâydựng vàpháthuy, trở thành động lực thúc đẩysự pháttriển của đất nước,gán kết cácthế hệ người Việt Namtrong cộng đồng bền chặt, tạo nên sứcmạnh to lớn, đứngvững trước mọi cuộc xâm lăng về văn hóa củanướcngoài”(2)
Từ lịch sử vàyêu cầu của đất nước trong bối cảnh hiện nay cho thấy, những giá trị truyền
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - Số 531 (5/2022)
Trang 3thống tiêu biểu, đượcsàng lọc bỏi thòi gian và
đượckiểm nghiệm bàng thực tiễn,cần kế thừa,
phát huy trong quá trình hoànthiệnlý luận về
đường lối đổi mói ởViệtNam hiện nay, bao gồm:
Một là, truyềnthống yêu nướcvà khát vọng về
quốc giađộc lập,hùngcường
Trongcác yếu tố cấu thành hệ giá trị truyền
thống của dân tộc ta,truyền thống yêu nước và
khát vọng về quốc gia độc lập, hùngcường là
một trong những giátrị tiêu biểu, làm nên nét
đặc sắccủa nền vănhóavàcon ngườiViệtNam
Yêu nước, ttongtruyền thống dân tộcthểhiện
trước hếtở ý chí kiên cường, tinhthần bất khuất
chốngngoại xâm để bảo vệ chủ quyển,khảng
địnhsựtồn tạicủa một quốc gia độc lập Đócòn
là tinh thần tự tôn, tự lực, tự cường dân tộc; là
khátvọngvề một quốc gia độc lập,tự do, giàu
mạnh, nhân dân hạnh phúc Yêu nước còn là lẽ
sống và phưongchâm xửthếcủa conngười, là
tiêu chuẩn để phân biệt nhận thức đúng sai,
hành độngtốtxấu, đồngthòi là căncứnhận diện
bản chất,phẩm giá con người
Đến nay, hầu hết các nhà nghiêncứu đều
thống nhấtnhận định, yêunướclà giá trị cao
nhấtưong thanggiá trị của con người vàlà bản
sắc dân tộc Việt Nam Yêunước không chỉ là tư
tưởng vàtình cảmchủ yếu của ngưòi ViệtNam
xưa nay,mà còn là “sợichỉđỏxuyên qua toànbộ
lịch sửViệtNam”, là “đỉnh cao củacác đỉnhcao,
như tiêu điểm củacác tiêu điểm,giá trịcủa các
giá trị, phổ biến; mẫu mực, làm nền cho mọi
sinh hoạt tinh thầncủa nhân dân ta qua tất cả
các thòi kỳ”®
Chủ tịch Hổ Chí Minh khảng định: “Dânta
cómột lòng nồng nàn yêu nước Đó làtruyền
thống quý báucủa ta Từ xưa đến nay, mỗi khi
Tổ quốcbịxâmlăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi,
nó kết thành một làn sóng vôcùng mạnh mẽ,
to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó
khăn, nó nhấnchìmtất cả lũ bán nướcvà lũ cướp nước”(4)
Hai là, truyền thốngnhân văn, yêu chuộng hòa bình Cùng vói truyền thống yêu nước, truyền thống nhân văn, yêu chuộng hòa bình là mộttrongnhững nétđặc sáccủa vãnhóavà con người Việt Nam, làyếutốcấuthànhsứcmạnh dân tộc,góp phần gán kết con người Việt Nam
đểvượt qua mọi chônggai, thửthách
Truyền thống nhân văn, yêuchuộng hòa bình thể hiện trướchếtở tình yêu thưongcon người, bảo đảm, tôn trọng quyền và phẩm giá con người; tinh thần tưong thân, tưong ái; trọng nghĩa tình, ttọng công lý và đạo lýxã hội Đó còn
là tinh thần bao dung, hòa hiếu không chỉ ưong mối quanhệ giữa cáccá nhân, mà còn thể hiện trong mối quan hệ bang giao vói các quốc gia, dântộckhác
Từxưađến nay,mỗi khi hòa bìnhvà độc lập dântộcbịđedọa, nhân dân taluônkiên cường, bất khuất để bảo vệ giang son, nhưng khiđã đánh bại kẻ thù thì sân sàng “mở lòng hiếu sinh”, thực hiện bang giaohòahiếuđểđất nước đượchòa bình, nhân dân được sống ưong tự do, hạnhphúc
Ba là, truyềnthống đoàn kết và tráchnhiệm cộngđổng Thựctiễn cuộcsống đòi hỏi nhân dân ta phải đoànkếtthànhmộtkhối vững chắc mói có thểsinh tồn vàpháttriển
Đoàn kếtvàtráchnhiệm cộng đồng không chỉlà nhu cầu mà trởthành lẽ sống của người Việt, phảnánh lọi íchvà tình nghĩa thiêng liêng giữa cánhân và cộng đổng Vấn đề xâydựng, củng cố khối đoàn kết, tạo nên sứcmạnh to lớn
để bảo vệ giangson và nòi giống đã được các thế
hệngười Việt Nam nhận thức rất sâu sácvà vận dụng thành công trong thực tiễn cuộc sống, trở thành truyền thốngquý báu của dân tộc Đoàn kết dân tộc thể hiện trước hết ở việc xóa bỏ
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - số 531 (5/2022)
Trang 4những hiềm khích, bất hòacá nhân, giữacác
nhóm cộng đồng, thực hiệnsựthống nhất,đổng
lòngttong nội bộ lãnhđạo đấtnước, làm nòng
cốt cho việcquy tụsứcmạnhtoàn dân tộc để
chống lạikẻthù xâmlược Mặt khác,đoàn kết
còn thể hiện ởtinh thần cố kết toàn dân, cả
nước mộtlòng để hướng tói mục tiêu chung của
dân tộc
Tổngkết lịch sửđấuttanhgiành độc lập của
nhândân ta từ quá khứ đến hiện tại, Chủ tịchHồ
ChíMinh khẳng định, “sựđoànkết của nhân
dân là mộtlực lượng vô cùng to lớn, không ai
thấng nổi Nhờ lực lượng ấy mà tổ tiên ta đã
đánh thắng quân Nguyên, quân Minh, đã giữ
vững quyền tựdo, tự chủ ”® Đồng thời, Người
nêu lên một chânlý bấthủ:“Đoànkết, đoànkết,
đại đoàn kết/ Thành công, thành công, đại
thành công”
Bốn là,truyềnthống cần cù, sángtạo, trọng
dụng nhân tài Tinhthần chịu đựng gian khó,
cần cù và sáng tạo trong lao động là một trong
những phẩm chấtđặc trưng của người Việt;
trọng dụng nhân tài, xem “hiềntài là nguyên
khí quốc gia” là truyềnthốngcủa dân tộc ta,
đượctiếp nối vàphát huy trong suốt chiều dài
lịch sử.Cơ đổ đất nước hôm nay chínhlà kết
quả hàng nghìn năm lao động cần cù, sáng tạo
củanhân dân quanhiềuthế hệ,gánvói tên tuổi
bất hủ của những vị anh hùng trongsự nghiệp
xây dựng đất nước,bảo vệ Tổ quốc ở mỗi thòi
kỳ cụ thể
Chủ tịchHồ Chí Minh nhiều lầnkhảng định
truyền thốngcầncù, sáng tạo tronglaođộng của
đồng bào ta vàsự cầnthiếtphải phát huy truyền
thống đó trong xâydựng xã hội mói: "xâydựng
chủ nghĩa xãhộiphải lấyCẦN làm gốc CẦN là
lao động: Lao động cần cù và sắng tạo” ®. Bên
cạnhđó,Người cũngchỉ rõ vai trò quan trọng
của việc ừọng dụngnhân tài, thườngxuyên nhác
nhở cáccấp,các ngành phải tìm nhân tài, trọng nhân tài, tập họpnhântài, cất nhác và sử dụng nhân tài họp lý, đồng thòi chú trọng bồi dưỡng nhân tài để phục vụsự nghiệp kháng chiến và kiến quốc
Năm là,truyền thốngtrọng dân,vì dân, “lấy dân làm gốc” Đây là một trongnhữngtruyền thống đượchìnhthành từ lịch sửdựng nướcvà giữ nước của dân tộcViệt Nam,đồng thòi tiếp thu cóchọn lọc những yếutố họp lý của các học thuyết trong tiến trình giao lưuvăn hóa Tuy nhiên, nó không phảisựrập khuôn, sao chépbấtcứ họcthuyếtnào, mà chứađựng nét đặcsác của văn hóa ViệtNam Truyền thống trọng dân,vì dân, “lấy dân làmgốc”thế hiện trước hết ở chỗ,trongthờibình, phải dựa vào dânđể xây dựng, phát triển quốc gia độc lập, cường thịnh; quan tâmđời sống củadân,coi trọnglòngdân, ý dân để củng cố tiềm lực đất nước Khi xã tắc lâm nguy phải biết tin dân, phát huysức mạnh của toàn dân để bảo vệ Tổ quốc.Thực tế tiến trìnhlịch sử nước ta cũng cho thấy, tin dân, dựa vào dân, biết khơi dậy sự đồnglòng vàphát huy ýchí, khát vọng toàn dân tộcmói bảođảmđược sự trườngtồn của non sông đất nước
ChủtịchHồ Chí Minh chỉrõ:“Trongbầu tròi khônggì quý bàng nhân dân Trong thếgiới khônggì mạnh bàng lực lượng đoàn kết của nhân dân”, và “Nước lấy dân làm gốc Gốc có vững cây mói bền/Xây lầu tháng lợi trên nền nhân dân”(7)
Các giá trị truyền thốngtốtđẹp của dân tộc ViệtNam “Đó là một tài sảnvôcùng quý báu do
Tổ tiên, Cha ôngta mấy nghìn nămđể lại, không phải noi nào cũng có được; chúng ta có trách nhiệm phải giữgìn,trântrọng và phát huy, nếu không làchúng ta có tộivớilịch sử, là vong ân bội nghĩa vóiTổ tiên, Chaôngchúngta”(8)
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ số 531 (5/2022)
Trang 52. Lãnh đạo tiến hành công cuộc đổimói đất
nước cũng như trongquá trìnhxây dựng, từng
bước hoàn thiệnlýluận về đường lối đổi mói ở
Việt Nam, Đảng ta luôn khẳng địnhvai ttò to lớn
và tầm quan trọng đặc biệt của truyềnthống dân
tộc, được thể hiện tập trung qua các giá trị
truyền thống tốt đẹp của cộngđồng cácdân tộc
Việt Nam Trong lý luận về CNXH vàcon đường
đi lênCNXH ở Việt Namcũng như trong lý luận
về đường lối đổimói ưên từng lĩnh vực cụ thể,
những giá trị truyền thống tốtđẹp của dân tộc
được Đảngta kếthừa, pháthuy, đồng thời bổ
sungthêm những giá trị mói theoyêu cầu của
thựctiễn đất nước và thòi đại
Hiệnnay, yêu nước không chỉ làtinh thần
dám xả thântrong chiến tranh cứu nước, màcòn
là chủ động ngăn ngừa các nguy cơchiến tranh,
xung đột từ sớm, từ xa, làm thất bạimọi âm mưu
và hoạt động chống phá của các thế lực thù địch;
là quyết tâm “bảo vệ vữngchác độc lập, chủ
quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ củaTổ
quốc, bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân, chế độ
xãhội chủ nghĩa, nền vănhóa và lọi ích quốc gia
- dân tộc;giữ vững môi trường hòa bình, ổn định
chính trị, anninh quốc gia, an ninh con người;
xây dựng xã hộitrậttự, kỷ cương, an toàn, lành
mạnh đểpháttriển đất nướctheođịnhhướng xã
hội chủ nghĩa”'9’ Nghĩa là, yêu nước không chỉ
thểhiện khiđất nước có chiến tranh, mà yêu
nước đượcthể hiện ngay cả trong thòi bình xây
dựng đất nước Hơn nữa, càng phảicủng cố,
phát huy mạnh mẽlòngyêu nước để giữ gìn nền
hòabình đó Yêu nướcgắn vói khát vọng về quốc
giađộc lập,hùng cường trong điều kiện hiện nay
là phấnđấu hiện thực hóamục tiêu“dân giàu,
nước mạnh, dân chủ, côngbàng, văn minh” để
nước ta thực sự “sánh vai với các cường quốc
nămchâu”, mà trước hết là xây dựngnền kinh
tế độc lập tự chủ, tạo tiền đềvững chác để đến
giữathếkỷ XXI, nước ta trở thànhnướcphát triền, theođịnh hướng XHCN
Kế thừa và phát huy truyềnthống nhân văn trong bối cảnhhiện naylà thựcsự bảođảm gán kết tăng trưởng kinhtế vói tiến bộ, công bàngxã hội, “khôngđể ai bị bỏlại phía sau” trên con đườngphát triển của đất nước; tạo điều kiện bình đảng chomọi người được cống hiến,phát huy tối đa năng lực và hưởngthụ xứng đáng vói năng lực và sựcốnghiến đó; không ngừng nâng cao phúc lọixã hội,bảođảm anninh xã hội,an ninhconngười; làngăn chặn cóhiệu quả sự suy thoái, xuống cấp về đạođức, lối sống; đẩy lùi tiêu cực và tệ nạn xãhội, xây dựngmôi trường lành mạnhcho sự phát triểntoàn diện conngưòi, xây dựng con ngườiViệt Nam thòiđạimóicó sự gán kếthài hòa giữaphẩm chất truyền thống và giá trịhiệnđại
Yêu chuộnghòa bình trong bốicảnhhiện nay
là phải kiên trì thựchiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòabình, hữunghị, họp tác và phát triển; bảođảmcao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc trên cơ sở cácnguyên tác cơ bản của Hiến chương Liên họp quốc và luật pháp quốc tế, bình đẳng,họp tác, cùng có lọi”; đa dạng hóa, đa phươnghóa quanhệđối ngoại vói phươngchâm
“Việt Nam là bạn, làđốitác tin cậy và là thành viêntích cực, có tráchnhiệmtrong cộng đồng quốc tế”íl0)
Tuynhiên, trongbối cảnh nhiều biến động nhanh chóng,rất phức tạp, khódự báo hiện nay, yêuchuộng hòa bình không tách ròi nhiệm vụ chủ động chuẩn bị về mọi mặt đểsẵn sàng và kiên quyết, kiên trì đấu tranh bảovệ vữngchác độc lập, chủ quyền, toàn vẹnlãnh thổ và giữ vững
anninh quốc gia,ttậttự,antoàn xã hội ừong mọi tình huống; ngăn ngừa xung đột,chiến ttanh và giải quyết tranh chấpbàng các biện pháphòa bình, phùhọp vói luật pháp quốc tế
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - số 531 (5/2022)
Trang 6Kếthừavà pháthuy truyền thống đoàn kết và
tráchnhiệmcộng đồng trongbốicảnh hiện nay
là phảikhông ngừng củng cố, tăngcường khối
đạiđoànkết toàn dân tộc, mà nòng cốt là liên
minh giữa giaicấpcông nhân vói giai cấp nông
dânvà đội ngũ tríthức do Đảng Cộngsản Việt
Namlãnhđạotrêncơsở giải quyết hài hòa các
mối quan hệ lọi íchgiữa cácgiai tầng xãhội
Đồng thời, bảovệ quyền vàlọi ích họp pháp,
chính đáng của mọi tầnglóp nhân dân; thực
hiện sự đoàn kết, nhất trí, đồng lòng ưongĐảng
là hạt nhân và làcơ sở vững chác để xâydựng
khối đại đoàn kết toàn dân tộc Phát huy tinh
thần đồng thuậnxã hội và tíchcực triển khai các
cam kết khuvực và quốc tếvói tinhthần “Chủ
động thamgia, tích cựcđóng góp, nâng cao vai
tròcủa ViệtNam trong xây dựng,định hình các
thể chếđaphương vàtrậttựchính trị -kinh tế
quốctế, thựchiện đầy đủcáccamkếtquốc tế và
các hiệpđịnh thươngmạiđã kýkết”(11)
Kế thừa và phát huy truyền thống cần cù,
sáng tạo, trọng dụng nhântài trong giai đoạn
hiệnnay gắnliền vớiyêu cầu phát triển nguồn
nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng
cao, đáp ứng đòi hỏicủa nền kinh tế trong bối
cảnhmói;xây dựng đội ngũđảng viên vàcán bộ
lãnh đạo các cấp dám nghĩ, dámlàm, dámchịu
trách nhiệm, dámđổi móisáng tạo Đồng thời,
cócơ chế đột pháđể “thúc đẩy đổi mói sáng tạo,
tạo độnglựcmói cho pháttriểnnhanh và bền
vững đất nước”(12)
Trong điều kiện củacuộc Cách mạngcông
nghiệp lần thứ tưpháttriểnnhanhchóng, đòi
hỏi phải thực sự đổi mới căn bản, toàn diện
giáo dục và đào tạo, nâng cao dântrí, đào tạo
nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, gán vói phát triển
mạnh khoa học và công nghệ, “nâng cao năng
lực hệ thống đổi móisáng tạo quốc gia”, tạo
môi trường thuận lợi đểkhôngngừng củng cố,
phát triển tiềmnăng sáng tạo của con người ViệtNam
Kế thừa,phát huy truyền thốngtrọng dân, vì dân trongđiều kiện hiện nay là phải xâydựng nền dânchủ XHCN, bảo đảm quyền làm chủ thựcsự củanhân dân; quántriệtbài học “Dân
là gốc”; thực hiện cóhiệu quả phươngchâm
“Dân biết, dân bàn, dân làm, dânkiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” và “Đề cao vai trò chủ thể, vị trítrung tâmcủa nhândân trong chiến lược pháttriển đất nước, trong toàn bộ quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”(13) Trongxây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệthống chínhtrị, phải “Lấy kết quả công việc, sựhài lòngvàtín nhiệm của nhân dân làm tiêuchí quan trọng để đánh giáchất lượng tổchức bộ máy vàchất lượng cánbộ, đảng viên”(14);mọi chính sách của Đảng, Nhà nước đều phải hướng vào nâng cao đời sống vật chất, tinh thần và hạnh phúc củanhân dân; phấn đấu thực hiệnmục tiêuxây dựng xã hội XHCN “Do nhân dân làm chủ”, không ngừng nâng cao chấtlượng cuộcsốngvà chỉ sốhạnh phúc của conngười Việt Nam
Vói tư duy biện chứngduy vật, trong xây dựng
vàhoàn thiện lýluận vể đường lối đổi mới, nhiều giá trị truyền thống và di sản văn hóađượckế thừa,phát huy;nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đàbản sác dân tộc, vói cácđặc trưng “dân tộc, nhân văn, dânchủ và khoa học”từng bước được hiệnthựchóa; "sứcmạnhmềm” của văn hóa Việt Nam góp phần quan trọng nâng cao sức mạnhtổng họp quốc gia,bảođảm sự pháttriển bền vững đất nước trongbối cảnh mói
3. Cùng vói sự vậnđộng của thực tiễn công cuộcđổimói đấtnước, kếthừa, phát huy các giá trịtruyềnthống dân tộc vàtiếpthu tinh hoa văn hóa nhânloại, “lý luận về đườnglối đổi mói, về chủnghĩa xã hội và con đường đi lênchủ nghĩa
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - số 531 (5/2022)
Trang 7xã hội của Việt Nam ngày càng hoàn thiện và
từng bước được hiện thực hóa”(15)
Bêncạnh đó, yêucầu bức thiếtđang đặt ra
hiệnnay là không ngừnghoàn thiện hệ thống
lýluậnvề đường lốiđổimới, phát triểnCưong
lĩnh,làm phong phú và củng cố vữngchácnền
tảngtưtưởngcủa Đảng, kiếntạomộthệ thống
lý luận thật sự khoa học vàhiện đại vềCNXH và
con đườngđi lên CNXH của ViệtNam.Tiếptục
kếthừavàphát huycác giá trịtruyền thống tốt
đẹp của dân tộclà mộttrong những việc làm
thiếtyếu để đáp ứng yêu cầu trên, đồng thời
góp phầnlàm nên nét đặc sáccủa lý luận về
đường lối đổimóiởViệtNam Trong quátrình
đó, cần quán triệt các nguyên tác cơ bản sau:
Một là, xuất phát từnhu cầu thựctiễn của
công cuộc đổimóiđấtnước trong bối cảnh hiện
nay để thẩm định, sànglọc các giá trị truyền
thống dân tộc
Thực tiễnđất nước và thòiđại luôn trong quá
trình vận động tiến về phíatrướctheoquy luật
khách quan củanó.Truyền thốngcủamỗi quốc
gia dân tộcđược hình thành từ trong quá khứ, là
sảnphẩm của cácthếhệ và những thời đại đã
qua Do đó, các giá trịtruyền thống, suy cho
cùng cũng là những cáithuộc về quá khứ, doquá
khứđểlại nên cũng mangtínhlịchsử - cụ thể
Xãhội ngày nay có những đặc điểmvà nhu cầu
khác vóicác xã hội trướcđâynên không phải cái
gìtừng là giátrị,có ý nghĩatích cực trongquá
khứ cũngđều phùhọp vói đòi sốngthựctại.Vì
vậy, kếthừa, phát huy các giá trị truyềnthống
dân tộc trong xây dựng,hoàn thiện lý luận về
đường lối đổimói ởViệt Namhiện nay đòi hỏi
phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễncủa đất nước
trong bối cảnh thòi đại mói để thẩm định, sàng
lọc các giá trị truyền thốngvới phương châm“kế
thừa tinh hoa,thải loại cặn bã”, để không sa vào
lốitưduy bảo thủ,phục cổ, nệ cổ
Hai là, gán kế thừavói đổi mói, bổ sung, phát triển,làmphongphú thêm nội dung của các giá trị truyền thống dân tộc
Kế thừalà vấnđề mang tính quyluật,phản ánh mốiquan hệ tất yếu giữa cái cũ và cái mói, giữatruyền thống và hiện đạittongsự vận động, phát triển của mọi sự vật hiệntượng nói chung, của văn hóa, tư tưởng,lý luận nóiriêng Từquá khứ đến hiện tại và tương lai là một quá trìnhliên tục; cái móitrong quá trình hình thành, phát triểnkhông phải là sự phủđịnhsạch trơn cáicũ; mặt khác, kế thừa cũng không đồng nhấtvới việc phục hồi, duy trìy nguyêncái cũ, cự tuyệt với mọi cái mói theo lối tư duy “bàitân, thủ cựu” Vì thế, không xa ròi nguyên tác lịch sử - cụthể, nhưng cũngcầncócáchnhìn cácgiá trị truyền thốngtừ hiện đại, vượtlên những gì không cònphùhọp, đồngthời làm giàu nội dung củatruyền thống bàng nhữnggiá trị mói của xã hội hiện đại
Kế thừa, pháthuy cácgiá trị truyền thống dân tộctrongxây dựng,hoànthiện lý luận về đường lối đổi mói ở nướcta hiện nayđòi hỏi một mặt phảiphêphán,gạt bỏ những yếutố lạc hậucùng những biểu hiện pháisinh của nóđang cản ưở con đường đi lên của đất nước, đồngthòi phải chuyển đổi các giá trị truyền thốngthành các giá trịhiện đại, đem lại cho những giátrị ấy sức sống mớivàhướngvàogiải quyếtnhữngnhiệmvụ của đất nước và thòi đại đang đặt ra
Rõ ràng,nội dung của yêu nước vàkhát vọng
về quốc giađộclập,hùngcường; nhân văn và yêu chuộng hòa bình; đoàn kết và trách nhiệm cộng đồng; cần cù và sáng tạo; trọng dân,vì dân trong lý luận về đườnglối đổi mói phải mang sứcsống vàhoi thở củathòi đại, gán vói nhu cầu của đất nước và nhân dân trong điều kiện hiện nay Nếu chỉ duytrìnguyên vẹn mà không có sựcảibiến, khôngnângtruyền thống lên tầm thòi đại thìnórất khó cóthể thích ứng
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - số 531 (5/2022)
Trang 8vóihoàn cảnh mới Sự kế thừa, phát huyphải
baohàm việc tiếp nhận, bổsung thêm những
nộidung vốnkhôngcó và không thểcó trong
quan niệm cũ, làm chogiá trị truyềnthống trở
thànhnhững nhân tốcấu thành của các giátrị
mới trong hệ thống giá trị hiện đại
Ba là, định hướng xây dựng, hình thành
những giá trịmói theo xuthếthờiđại,gán kết vói
những giá trị toàn cầu, hội nhập quốc tế
Quá trìnhtoàncầuhóa vàhội nhậpquốc tế
tạo điềukiện đểcác dân tộc ngày càng xích lại
gầnnhau, giaolưu, tiếp biếnvănhóangàycàng
sâu rộng, góp phần làm phongphúthêm truyền
thống văn hóa mỗi dân tộc.Song,những mặttrái
củanó cũng tác động tiêu cực đến truyền thống,
bảnsácvănhóamỗiquốc gia.Vì vậy, kế thừa,
phát huy giá trị truyềnthống dân tộc trong xây
dựng, hoàn thiện lýluận về đườnglối đổi mói ở
ViệtNamhiện nay đòihỏi phải đấu tranh với cái
xấu, cái ác, phi văn hóa,phản văn hóa, trái với
truyền thống cao đẹp của dân tộc; chống tư
tưởng sùng ngoại, đồng thòi tiếp nhận, thẩm
thấunhững thành tựu vănhóanhânloại, biến
nó từng bước trởthànhnhững yếu tố nội tại của
nền văn hóa dân tộc
Tuy nhiên, đókhông phải là sự tùy tiệnbỏ cái
này, giữ cái kia,lápghép, chápvá một cách chủ
quan duy ý chímà là quá trìnhtích họpbiện
chứng,vừa tiếp thu có chọnlọc các giátrị văn
minh,hiện đạicủa cácdân tộckhác,vừa giữgìn,
bảo vệ những giá trị chân - thiện - mỹ, khẳng
định, tôn vinh cái đúng, cái tốt đẹp, tích cực,cao
thượng trongtruyền thống dân tộc, với tinh thần
“kết họp nhuần nhuyễn những giá trị truyền
thốngvói giá trịthời đại”(16)
Ngày nhận bài: 4-5-2022; Ngày bình duyệt: 4-5-
2022; Ngày duyệt đăng: 26-5-2022.
(1) ĐCSVN: Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011
(2) Ban Tư tưởng- Văn hóa Trung ương: Tài liệu nghiên cứu kết luận Hội nghị lần thứx, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX, Nxb Chínhtrịquốc gia Sự thật,HàNội, 2004, tt.56-57
(3), (17) Trần Văn Giàu: Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam,Nxb Khoahọcxã hội,
Hà Nội,1980, tt.93,52
(4), (5) Hồ Chí Minh: Toàn tập, t.7, Nxb Chính trị quốcgia Sự thật, Hà Nội, 2011, ư.38,164-165 (6) Hồ Chí Minh: Toàn tập, t.12,Sđd, tr.432
(7) Hồ Chí Minh: Toàn tập, t.5, Sđd,tt.501-502 (8), (16) Nguyễn PhúTrọng:Một số vấn đề lý luận
và thực tiến về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên
chủ nghĩa xã hộiởViệtNam, Nxb Chínhtrị quốc gia
Sự thật,HàNội, 2022,tt.175,170
(9), (10), (11),(12), (13), (14), (15) ĐCSVN: Văn kiện Đại hội đại biếu toàn quốc lần thứ XIII, t.I, Nxb Chính trị quốc gia Sựthật, HàNội,2021,tr.156,162, 164,110,173,192,103
Trong sự nghiệp cách mạng dân tộc dân chủ,
Đảng tađã pháthuy caođộtruyền thống dân tộc
kết họp vói sức mạnh thòi đại, lãnh đạonhândân
ta làm nên những thánglọi vĩ đại,đưanước ta
bước vào kỷ nguyên độc lập dân tộc và chủnghĩa
xã hội Đảng đã "Huy động các giátrị truyền thống
để làm cách mạng vàkháng chiếnhiện đại,làhuy động sức mạnh của hàng mấymươithế kỷ, là mấy mươithế kỷ tổ tiên ông cha cổ vũ vàtrợ chiến cho concháuhoàn thành sựnghiệp dân tộc”(17) Trong giai đoạnhiện nay, cùng vói tiếpthu tinh hoa văn hóa nhân loại,việc tiếp tụckế thừa, phát huy giá trị truyền thống dân tộc nghìn năm văn hiếntrong xây dựng, hoàn thiệnlý luận về đường lốiđổi mói là lựa chọn đúngđán, giúp đất nướctavững bước trên con đường hộinhập và phát triển □
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - số 531 (5/2022)