Tuy nhifin, qua qua trinh khao sat chung tdi nhan thay vdn ban nay khdng phai la mdt thl tap dpe lgp ma CO chep tho ciia Phiing Khdc Khoan ldn vdi sang tac cua tac gia khac.. Bai vilt p
Trang 1PHUNG DIEU LINH '*'
Tomtdt Sach Viit Nam Hdn vdn Yin hdnh vdn hiin t^ thdnh ^^^iL^MXM.^^ 'gidi thifu Lie hdnh ngdm tgp ^H'^^ ki hifu AB.447 la mdt sang tac ciia Phung Khdc Khoan Tuy
nhifin, qua qua trinh khao sat chung tdi nhan thay vdn ban nay khdng phai la mdt thl tap dpe lgp
ma CO chep tho ciia Phiing Khdc Khoan ldn vdi sang tac cua tac gia khac Bai vilt phan tach cdc phdn npi dung chep Gong AB.447 dfi ngudi dgc rd hon vfi van ban nay, cu thfi vdn ban chia lam 2 phan rieng biet, nda ddu la sang tac ciia Phiing Khdc Khoan, nda sau chu ylu la sang tac cua Nguyin Tong Quai co ch6p lan tho Nguyin Trung Nggn
Tie khoa: Lu hdnh ngdm tap, Mai Link sir hoa thi tap Sir Hoa timg vinh, Phiing Khac
Khoan, Nguyfin Tdng Quai
Abstract: Luhdnhngdm tap^j^'ft'^S coded AB.447 is introduced in ^^i$,-K^A'rX ifetft
^ as one of Phiing Khac Khoan's poems However, by surveying the manuscript, we notice that
this variant includes not only poems written byPhdng Khac Khoan but also those by someother authors This paper analyses the content ofAB.447 to help readers have a clear understanding about this variant, the first half of AB.447 is dedicated to poems byPhiing Khdc Khoan, andthe second half includes works byNguyen Tdng Quai as well as poems byNguyen Trung Ngan
Keywords: Lu hanh ngam tap, Mai Link su hoa thi tap, Su hoa lung vinh, Phung Khac
Khoan, Nguyen Tong Quai
Vdn bdn Lit kdnk ngdm tap ;5^-ff "^
^ kl hidu AB.447 hidn Iuu ttQ tai
Vidn Nghidn cdu Hdn Ndm Sdeh Viet
Nam Hdn vdn Yen kdnk vdn hiin tdp
tkdnk ^^'My^^Jf^^^A(yi^^ tdt
Id Yin hdnh) gidi thieu van bdn ndy la
mgt thi tap ddc I^p cua Phdng Khde
Khoan Tuy nhidn, khdo sat vdn bdn nay
ehung tdi nhdn thdy tinh hinh van ban
kha phdc tap
1 Luhdnh ng&m tgp cd phai Id mgt
tap t h e cua Phung Khdc Khoan khdng?
La kdnk ngdm tgp ^ ^ t " ^ ^ hien
dang luu trG tai Vifn nghidn euu Hdn
Ndm vdi ki hieu AB.447 Sach gom mdt
bdn vidt tay, 36 Gang, khd 31x21 cm Vdn ban ehdp thidu nhiiu chG, chG thieu
thudng dd Gdng giay Tku myc de yiu
khi md td vdn ban nay cd ghi "khdng ro
tde gid": "li? kdnh ngdm tap ^^j^^
80 bdi tho (khdng ro tae gid) vinh phong ednh, danh thdng, ed tieh Gdn dudng di
sG Trung Qude: Xudn muon & Tieu Tuang; Nhdn vink cdnk hd Dgng Dink; Hiing du ldu Hodng Hgc; Di mieu Tam Ngkia,
Di dd Vgng Phu; Di miiu Bank To" Nhom tdc gid cudn Yin kdnk ^,H
thi cho rang day Id m^t tap tho dOc lap
'•'NCS Dgi hgc Sir phgm HaNpi
Trang 2eua Phimg Khae Khoan (ben canh cdc
thi tap da dugc biet tdi nhu Ngdn chi thi
tap "S".^-#^, Mai Link sir hoa thi lap
^^it^i^%, Hudn ddng tki M-ki^,
Da thuc lap ^^%): "Can eu vao bdn
trong c6 bai tha tidu d l Du Tkdng dodn
Trieu kdu tuang kiin ^1^f-^.^M^I
Cung huyen Idnh Thdng Trieu hdu gap
m^t Trieu Huydn lenh ten la Bang
Thanh, Tien sT khoa At Mui Dudi ed vT
chu: Trieu xem tha ndi: An Nam qude
sG Phung Kinh Td, hge vdn thdm vien,
ehG nghia thdn dieu v.v Cd thl bidt tdc
gia hg Phung, tijmg gap Huyen lenh
huydn Thang la Tridu Bang Thanh Cdn
eu vao thdi gian Trigu Bang Thanh Iam
Huydn l^nh Thdng huydn td nam Van
Lich thG 21 ddn ndm Van Lieh thd 26
(1593-1598), tGc Vidt Nam, tiidi Hau Le,
Le The Tdng Quang Hung ndm thd 16
ddn 21, giua khoang ndy ngudi (An
Nam) di sG sang Tnmg Qude lai hg
Phiing chi cd Phung Khdc Khoan, hieu
Kinh Trai Cdn cG vdo ddy thdy rdng
chG "Td ^ " Gong "Phung Kinh Te ^%
^ ^ " d chd thich cua bdi tha vdn Id ehu
"Trai ^ " bi chep nham, vi vay tae gia
eda sach nay Id Phiing Khdc Khoan" ^
Doi chieu La kdnk ngdm lap vdi
Mai Link sie koa thi lap ^ • ^ - f ^ ? £ # ^ ^
(cdc ki hidu VHv.188, A.2809 va A.241)
cua Phung Khdc Khoan chdng toi nhan
thdy: 37 bai tho thuge nua sau cua vdn
ban nay (tG td 18b din tdi 28b) Gung vdi
cac bai Gong Mai LTnh su hoa tki lgp
cua Phimg Khdc Khoan Bai tho Da
Thdng dodn Trieu kdu tuang Iden ma
nhom s o ^ gia Yen kdnh de cap d Gen
thyc ehdt ndm Gong Mai LXnk sir hoa tki
tap cua Phung Khdc Khoan Trdn dudng
di su, Phung Khae Khoan ed gap Huyen lfnh huydn Thdng ten la Tridu Bang
Thanh Ngoai bdi tho trdn Gong Mai Link su koa thi tap cdn ghi Iai bdi De Trieu kdu hga lugng dd a | ^ - ^ t # f f l
Tridu Bang Thanh danh gjd eao tdi nang cua Phung Khdc Khoan, ggi ong "chinh la
tai ndng bac nhat" (dich di nhdt ldi phdm
^% — ^ °o) Phan sau eua Lu hdnk ngdm lap gdm 37 bai, todn bd chep tha Mai link su hoa tki tap cua Phung Khdc
Khoan"* Vay phan dau tap tha cd phai la sdng tae eua Phung Khde Khoan khdng? Cdu tnie bdn AB.447 khdng nhat quan giiia phdn ddu vd phan sau khien fchung tdi
nghi ngd rdng Lu kdnh ngdm lap khdng ehi
Id cua minh Phiing Khae Khoan Thd nhat, ve hinh thdc, phdn dau td
bdi ddu tidn Tieu Tuangxudn vdn i$-M^
^ tdi bdi Di luang son lu M^SiU-^
(gdm 21 bai)'Gong do 8 don vj tha Ndm (moi don vi gdm 1 bai tha Luat Ndm vd 1 doan tho Iue bdt ddi ngdn khae nhau) vd
13 don vi tha Han - Ndm (Mgt dan vi gdm 1 bai tha Ludt Hdn va 1 doan tha Lue
bat Ndm) Phan sau cua La kdnk ngdm lap tu Vjnh Hga scm ^ # Jj tdi Ddo Hdi Ddng xd kiin Trink phd sir 5'J'#-|sl-#^.C
^^^k (gdm 37 bdi) hodn toan chep tho
ehu Hdn, quy each khde hdn vdi phan trude Sy thieu nhat quan ndy khidn chung tdi nghi ngd rdng phdi ehang AB.447 Id sy
I ^ ghep eua 2 tdp tha khdc nhau? ThG hai, cd sy khae nhau vd ngi dung va phong cdeh tac gid giua hai phan eua van ban Tuy phdn nhidu ddu la tha vinh ednh nhung nhQng bdi d nda dau ehu yen la gigng didu trG tuih, phong each hdo mai, ngdn tu didm le,
Trang 3uySn chuyen tinh te, dam chat dien nha
hao hoa, trong khi nua sau Iai mang
giong dieu tu sir, phong each gian di
mpc mac, loi le thu§n hau, trung tin
Chiing toi cho riing hai phong each nay
kho CO the 1^ eija cimg mot tac gia
Thu ba, duong di sijr cua Phiing KhSc
Khoan duoc ong ghi lai i^t cu the trong
Mai Linh sii hoa thi lap Khao sat v3n ban
Mai Linh sii hoa thi tap can cu vao ten
cae dia danh thS hien trong cac bai tho
vinh canh, vinh ngiroi chung toi nhan thay:
Duong di tir TrSn Nam Quan toi Bac
Kinh sir doan cua Phung Khac Khoan di
qua cac tmh sau: Quang T3y-^ Quang
Dong -> Giang My -> An Huy ->Giang
To -> Son Dong -> Ha Bjc-^ BSc Kinh
Du6ng ve tir BSc Kinh toi trSn Nam
Quan: BJc Kinh -> Thien Tan -> Ha
Bic ^ Son Dong ->Giang To -» Chi6t
Giang -» Giang Tay-> Quang Dong ->
Quang Tay -> An Nam'
Nhftng bai dau trong La hanh ngam
tgp xuat hi?n cac dia danh nim o viing H6
Bic, H6 Nam Tnmg Hoa (Tinh H6 Nam
g6m: Tieu Tuong, Dong Dinh ho, huyen
Dao Nguyen Tinh H6 BSc g6m: LSu
Hoang Hac, Giang Chau, Thai Thjich, 6
Giang, Thanh Kha, Duong Chau Tinh An
Huy gam: Vpng phu flijch Doe Tu son
Tinh Qyrj ChSu co: Tuong Son tu) Sii
doan CUE Phung Khic IChoan kh6ng di
qua H6 Nam, H6 Bic, Qu^ ChSu do do
nhimg bai tho vinh canh nay it co kha
nang la do Phing Khic Khoan sang tdc
Sir doan cua Phiing Khic Khoan co di qua
tinh An Huy, lieu Bi Vong phu thgch ^
S A « va £>i BQC Til son i j t O , co thS
la cua Phimg Khic Khoan dupe khong,
chung toi se trinh bay a phln 2
2 Tac gia 21 bai thff aku trong Lit hdnh ngdm t^p la ai?
21 bai tho dau trong LU hdnh ngdm tap bao gom:
8 bai tho That ngon bat cu chii Nom:
Tieu tuang xudn van # j(»#.ll^ Chu thii kiin hodl-k'kitW; Bi tam nghid miiu
^ - S ^ ^ , Tuyit thien nhdn vong # i t Bfl %, Qud quan tu thugt iS M ll i t , Chu trinh dong dg 4 e 4 - S - , Diiu luu tam Hit ? fl =.,?!, Di Boc Ti san M^^ih
13 bM flio diit ngon bat cil chii Han:
Bong Binh nhdn vinh S i f SJijc, Hodng Hgc ldu du Umg X H f t S ^ , Giang Chau la thit i t i * i * * , Thdi Thgch lic thanh lien ^ - S l S - ^ i t , 6 giang hodi ci Aii'B-*-, Thanh KM phiim khd'ti^H
*r, Duang Chdu tiic cdnh ^ «| Ep -J-, Bdo nguyin la thii^Tt^lk Khdch Irinh thu rf<i*e*cS., Bi Vgng phu thachMtk
;5, Khdch trinh xudn ddn S : S # S , Vong gigng hiiu phdt %iL^^ Bi TmmgSan tuMiS<h^
Tho Nom Iiic bat: ch6p sau cac bai tho luat, khong eo tieu d6 rieng, npi dung lien quan tcri phin tho Luat, chii yeu la binh tan them phin n0i dung cua
b ^ Luat Be Tuang San tu khong eo tho
L\ic bat chep kem
2.1 Ph^n thor chii'Han
Khao sdt tho di sir trong Yin hdnh
tip 2 chiing toi phdt Men nhimg bai tho
tr6n con duqc chep trong mile tho di sir
ciia tac gia khdc la Nguyin T6ng Quai' Ong di sii sang nha Thanh 2 lin va dg Igi
s6 lirpng sdng tdc tuong d6i db sO Ngodi tho Nom gido huan (Ngd ludn tu
i - i f e ^ ) vd tho vinh sii (Vinh su thi quyin # J t # # ) , thi hai tac pham di sii
Trang 4mgt viet bdng chG Ndm: S^ trink tdn
truyin •f^^^'f^ va mdt vilt bdng ehG
Hdn: Su hoa liing vinh 'f^ •$ $ # hidn
cdn, deu rat sdng gia'
Trong sd 17 van ban edn 1^ eua Su
koa timg vinh thi bdn cd ki hidu A.211
hien dang luu trG tai Vidn nghien euu
Han Ndm day dd hon cd, chung tdi ehgn
ddy ldm ban ndn de ddi ehiiu, so sanh
vdi AB 4 4 7 l
A.211 trang l a cd bdi tua eua vien
quan nhd Minh la Kim Lang Truong
Hdn Chidu: "Quy Hgi, mua ha, (tdi) qua
thu phong ngudi ban la Cao tu Uan Son,
dugc gap su than An Nam la Nguydn
Thu Hien md cao do rdng, nho nha
phong Iuu, nghe ndi ehuyen khdng edn
phidn dieh Tdi qua thuyen su qudn
cung ddm dao tha ca, su quan nhan dd
dua ra mgt tap sach la Sie Hoa tiing vinh
nhd tdi vilt tya"* Ngodi ra Gong phan
gidi thidu lien tgp sdeh viet: Sie Hoa lung
vinh tidn t | p : Nidn hidu Cdnh Himg, nam
Nham Tudt, cdng bo Phd su Nguyen Thu
Hidn sdng tde tu luc ldn dudng cho tdi
Giang Nam tdng 108 bai'" Nhu vay Sie
Hoa tiing vinh la cua Nguyen Thu Hidn
(tdc Nguydn Tdng Quai)
13 bdi tha ehG Han trong phdn ddu
cua LU kdnk ngdm tap ddng thdi cung
duge chep trong Sir Hoa tieng vjnk bdn
A.211/VHe.2658" eua Nguyen Tdng
Quai Cy thl: Dgng Dinh nhdn vjnh )Pl
i^r^^ Hodng Hgc ldu du hieng ^$^^
'M^ Giang Ckdu lu tku i x j ^ ^ ^ / J t ,
Tkdi Thach iec thanh liin ^^Git^^,
d giang kodi cS ^ i i ' l ^ - i ' , Tkanh Khe
pkiim khd ^}^}i.M, Duang Ckdu tue
cdnk # !H1 ^F -§:, Ddo nguyin lu tku ^E, A
^;k, Kkdch trinh thu dg ^^i.^k^, Di Vgng pku thgck ML%K^.Vong Giang kiiu pkdt % jx B|t# De Tuang San tu
01 bai tho khdng ed trong 5M- Hoa liing vink A.211/VHc 2658: Kkdch trink xudn ddn t-^t^S
Trong sd 13 bai tren thi Tkdi Thgch
uc Thanh Lien ^ S -^ -^ ^ Gong La hdnh ngdm lap AB.447 chdp 10 cau,
Gong do 2 eau ddu cd ndi dung trung vdi
ndi dung 2 cdu dau bdi O giang hodi cd
J , i i ' l ^ - ^ , 8 cau sau mdi la ngi dung
eua Thdi Tkgck ire Thank Lien Gong Sie Hoa tieng vink
Ddn ddy tudng ehung da cd tiid khang ffinh dugc 13 bai tho chG Han ndy Id tho cua Nguydn Tdng Quai bi chep nhdm sang nhung ehung tdi lai phat hien ra 2 Gong sd
13 bai (gdm Giang Chdu lit thie ix.-,f^^)k
va Thdi Thgch ire Thanh Liin) edn duge
ehep trong thi tap eua mgt tdc gia ndi tidng
khdc, do chinh la Gi&i Hien tki tap - ^ l t #
% cua Nguydn Trung Ngan" Ddi chieu iSiw- Hoa liing vinh vd Gi&i Hiin tki lap
ngodi 2 bai Gen edn phat hien ra nhieu bai khdc chep ldn nhau, chung tdi se Gd I^ mmh dinh vdn dd nay trong mdt djp khdc
Nhu vay ddi vdi 13 don vi tho nay chung tdi tam dua ra kdt ludn nhu sau:
10 bdi gdm Dgng Dinh nhdn vink M
if rfl1#, Hodng Hgc ldu du kung^t%^ '^^, 6 giang hodi cd ^i^-W ^ Thanh Khe pkiim khd -frj^jl^^r, Duang Ckdu tue cdnh ^h'H ^?^, Ddo nguyen la lhu^\, 7t^}t Khdck trink Ikudg^^l^^, Di Vgng pku tkgck M^A^, Vgng Giang hiiu phdt %}Xf^^ Di Tuang San TuM
^a Ji ^ la tho cua Nguydn Tdng (Juai
Gong Sie Hoa titng vinh
Trang 52 bdi Giang Chdu IU tkie, Thdi Tkgck
uc tkank lien chua minh dinh dugc Id cua
Nguyen Trung Ngan hay Nguyen Tdng
Quai, ehung tdi tam xep vao vdo dang
ton nghi
Bdi Kkdch trinh xudn ddn khdng
thdy xuat hidn Gong Sir Hoa limg vink
A 2 n va hidn ehung tdi eung ehua xac
dinh dugc tac gia
2.2 Phdn thtf chu Ndm
Tbo Nom Gong Lit kdnk ngdm lap
gdm 2 Ioai: tho luat va tho luc bdt Tho
luat gdm 8 bai, tha lue bdt nhu da ndi d
trdn khdng ehep rieng md chep sau 20 bai
tho luat (gdm ca Han va Ndm) rieng bdi
De Tuang Son tie khdng cd tho lue bat
chep kem
Nguyen Tdng Quai vdn dugc xem la
ngudi md dau cho dong tho di sG vilt bdng
chG Ndm, dng cd tap tha Ndm Sie trink ldn
b-uyen ikM-^i^- hidn luu GG tai Vidn
Ngjiidn euu Han Ndm Saeh elii cdn 1 bdn
chep tay ki hieu AB.155 (bdn chyp
Nc.264), gim 1 quydn, trang ddu cd tieu dl:
Su trinh ton frMyew-f^^Ilff-ff, khdng tya,
khdng ghi tdn tac gid Q Gang 17 ehep:
Canh Hung nam tiiG 3 (1743), Cdng bd
Phd sd Nguyin Thu Hidn vidt d Ydn Kmh
hgi ding quan Su trink ldn truyen hlt'^
Khdo sat ngi dung eac tac phdm
Gong van ban Su trink ldn truydn vd tha
Ndm Gong Lu hdnh ngdm tgp chung tdi
nh|n thdy phan tho ehG Ndm nay todn
bd diu tiiuge Sie trinh tdn Puy$n AB.155
eua Nguyen Tdng Quai Sie Pink ldn
truydn gdm 670 cau tho Ndm lyc bat,
thuat lai hanh trinh di sd ldn thd nhdt
cua Nguyin Tdng Quai (1742-1745)
Tdc phdm ghi 1^ tam tu, tinh cam cua
tae gid trade nhung danh Iam thdng ednh
tG Thang Long tdi Yen Kinh Giiia mach lyc bat, xen vao 8 bai tha Ndm Dudng
ludt, cy the la: Tieu luang xudn vdn, Cku tkie kiin hodi ^}t^W: Di tam ngkia mieu M.B~^l^, Tuyit tkiin nkdn vong
•S^f^^, Qud quan lg thudt i^Utlig Cku trinh ddng dg - j | - : f l ^ ^ , Diiu luu lam Hit ^ |'J.=.,?;l Di Doc Tii san M^
^ ill Mgt so bdi da duge nha nghien
cdu Bui Duy Tan gidi thieu (Bui Duy Tan, 2007)
Bdt ngdt giang son tku& dc td, Trin khong phoi pk&i tuyit rdy koa Ddu non phdn diem in mdu bgc Mdl nu&c mai trang pkdng dgn la Cdnh vgt pkau phau trdng ldn bdng, Ldu ddi ldm lop nggc gioi da Kia ai dgm dugc chiiu tkanh dy, Ddng ddi Duang xudn Bgck tuyit ca (Tuyit thiin nkdn vgng) Vdn bdn trong Lit hdnk ngdm tap cd mOt vai di vdn so vdi Su trink tdn truy$n
AB.155 (Nc 264), ehung tdi se hieu khdm ciii tilt d mgt dip khdc
3 Tam ket
Nhu vay, ed thd thdy La hdnh ngdm tgp ki hidu AB.447 khdng phai mdt tap tho
d^c lap cua Phung Khdc Khoan ma bao
gdm cd 3 tdp tiia: 37 bai tiiuge Mai Link su koa thi lap ciia Phdng Khde Khoan, 10 bdi tho chG Han thugc 5i«- Hoa tiing vjnh cua
Nguydn Tdng Quai, 8 bdi tho luat Ndm
va tha Ndm Iuc bdt thudc Sie Pink tdn truyen cua Nguydn Tdng Quai, 2 bdi chua
xac dinh dugc Id eua Nguyen Tdng Quai hay Nguydn Trung Ngan, 1 bdi ehua xac dinh dugc tdc gia Vdi tinh hmh van bdn nhu vay ehdng tdi eho rdng do khd tin eda van ban nay khong eao, ten ggi thu tich
Trang 6La kdnk ngdm tgp nliidu klid ndng ciJng Id
do ngudi sao ehep ty dat,mudn su dung
vdn bdn nay Gong nghidn cdu nhat thiet
cdn chGib ly cdn Ggng./
P.D.L Chu thich
1 Viit Nam Hdn vdn Yen hdnh vdn hiin
tap thdnh, Nxb Phiic Dan, Thugng Hai, xudt
ban thang 6-2010 (ggi tit la Yin hdnh)
2 Ngudi viet tgm dich Nguyen van:
" : 5 ^ ^ « ^ S " ^ ^ ^ ' ^ 1 & ^ ^ ! ^ a #
-4^ * -M, ^ ^ AB.447 o : ^ t ^ i i ^ ^
B ^ t - ^ i $ j ^ ^ - f f i : ^ ? f c , ^ + 7 7 - ^ ' *|l.1ii
[ S - ] ^ ^ i f c , 4 ^ # ' f t ^ ^ ' ^ j L t ° Xem vm
Nam Hdn vdn Yin hdnh vdn hien tgp thdnh,
quyen 1, trang 153
3 Kho sach Vien nghien cdu Han Ndm
luu trG 13 ban cd chep tha Mai Link su hoa
thi lap vdi nhieu ten ggi khac nhau,
A.555: Pkimg Khoan thi tgp 1% % I t
$,A.2128: Phieng sir thdn thi tap ift^^Etf
$ , A.431: Phung Thdi pho thi ^^i^t^,
VHb.264; Phung Xd xa Phimg Cdng ngdn
chi r/i/^-^-^A^-Kf ^ # , A.597: Nghf Trai
thi lap ^ # # # ; VHv.2155: Sir Hoa but thu
trgeh thi^^^^m^, VHv.2156: Sie Hoa
but thd trgeh Ihi^t^^^mt, A.2011:
5M-Hoa biit tku trgeh thi i t ^ ^ ^ ' ^ i ^ ;
A.241: Mdi Lmh sir Hoa tki t^,A.255T Mai
LTnh sd Hoa thi tgp, VHv 188 Bgch Vm am Trinh qudc cdng thi lap ^ f f ^ ^ i g - i ^ t f i ^
cd chep Mai link thugng thu Phiing Khdc Khoan thii trgeh # ^ i ^ * i % J L I : ^ ^ ; A.2805 Chu Nguyin lap vinh thdo ^ ^ # ijt:^ chep Mai LTnh sit Hoa thi lap Bd Yen bank in 2 ban VHv:188 va A.2805 diu la nhOng van ban Mai ITnh sie hoa thi tap dugc
chep chung Gong thi tgp cua tac gid khac Trong bai viet nay chung tdi lua chgn A.241:
Mai LTnh su Hoa thi tap lam co sd de so sanh doi chieu vol Lit hdnh ngdm tap vi day
bdn chep tirong ddi can than, ldp lang nhat quan, it nhdm lan
4 Cac bdi tha thugc Mai LTnh sie Hoa thi tgp chep Gong Lu hdnh ngdm tap: Vinh hga son •gjc't th, Th&i ddo Ngo Ddng thdnh yit khdm sai Ngo Dong chink li qudn vy B^ i'l^miM^nifi^^m^iS.^^ (Bai khdng
cd tiSu de chi c6 chu thich^, Thuang Ngo doi cdnh H^ik^"^, Di ngge ki bi phiin M
^M^M Thugng yet thiin trieu khdm sai long doc luang Qudng qudn VUJLH^^^
^t^%^^^^ (Bai khdng cd tieu de rieng chi co chu thich), Trieu Khdnh phu Bdng Trdn nhi quy think but ngdu thank ^
^iM^f^^-^l^ii^lH Ddng bgn ldng quan bgch chi huy thugng kinh l^j-^jii'l" •&
^ a # J i ^ , De cu lie phiin M^^M Di Phi Lai ly ^ ^ ^ • ^ , Ddo Tdo Khi tgi Thiiu Chdu phu Cgng Diec huyin Tugng Li dich i ' ] i t i t i 5 l 3 J H / & * ^ ^ | ^ # , Qud quan dm san i^M'^iU, Qud Truang thita lu&ng lie du&ng tgi Thiiu Chdu phu, Khuc Giang }&^^in n'k^^m^i^i:'-^^- Bdp Nam Himg qudn phU quy thinh but ^
^^^Mtt^^ Sdu linh Mai ITnh^^m
%, Bdo An Nam ngau thdnh M^^i^^ Bdnh Trgeh hd S^;?K^, Qud dgi co san tiiu
Trang 7CO scm i § ^ ^ J j ' h ^ i i j , Vgng giang hiiu
phdt, Khdch hui tieu khdt thi :^jft>i'£#,
Qud Trucmg ldo tdu hi tdc ih%^%i-^i:
Qud Thai Thgch ki i a ^ ; 5 ^ , Bang Duang
tu&ng cong tie du&ng ^ ^ ^ B ' i C ^ S , Bdo
Nam Kinh thdnh S'liij^J^ Thg Thdm Do
die sa khdnh # v ^ ^ ^ ^ 5 ^ , Bdo Bdnh
Thdnh Mt^i^ Hodng Hd dong nggn dich
^ n ^ ^ ^ Bank Td miiu t}Ul^ Du
Thdng doan Triiu hdu luong kiin ^JI^^M
^iSM Bi Triiu hdu hga lugng dSM^'f^
ti$~jk, Hy di bgch chi huy phiin MM.^^a
^M, Thai ddo qudng Tdy, nhdn cdc tri nhdt
phiin khdt thi #$>] t ® A - § r # - $ i ^ # , Bi
huyin thien quan ^X^^S?, Bi Tdn Bdng de
qudn miiu M^^'^'^, Bi chieu liet mieu M
BS,?^,^, Bi Hm cao miiuM-;$,$,M Qua ti
lieu doanh i^PaiS?'^, Bdo hgi dong xd kiin
Trinh pho suS'l-t^-^ ^^^^iit
5 Cac dja danh nay dugc ghi lgi chi tilt
Gong Mai LTnh sie Hoa thi tgp Dudng di tu
Tran Nam Quan tdi Bac Kinh ngirdi dgc
phai lan theo ten dia danh, ten nhiing di tich,
sdng niii trong tho vinh canh Budng vl tu
Yen Kinh tdi tran Nam Quan lgi dugc tac
gia liet kecu the
6, 7 Nguyin Tdng Quai K.^ S|B (c6 sach
ggi la Nguyin Tdng Khue IS ^ $•), hieu la
Thu Hien, ngudi huyen Hung Ha, Thai Binh
Ong dd Tien sT khoa Nham Ddn (1721) thdi
Le Dy Tdng, dugc bo dung vao hoat ddng
bang giao Nam 1742 (Nham Tuat), dng lam
Phd sur Cling Chdnh sd Nguyen Kiiu sang sd
Thanh, chuyen di nay keo dai den 3 ndm Nam
1747 (Dinh Mao) dng lai dugc cd lam Chanh
sd sang Thanh Theo Biii Duy Tan, Nguyin
Tong Quai (1693-1767) duang di sie - Budng
tho (Ngu&i khai sdng dong ca Nom sir trinh)
(Tgp chi Hdn Nom, sd2(i]),2007,Tr.3-\0
S.^w-J^oa/ungv/n/ihienconluutru 17 ban chep tay d Kho sach Vien Nghign cdu Han Ndm (bao gdm cac sach mang ki hieu A.1552, A.2993, A211, A2123, A.2001, A 551, VHv 1896, VHv 1404, VHv 1404/2, VHv.1998, VHv.248], VHv.2076, VHv 2350, VHv.2476,VHvl613,VHv.2251,sach5w-fr-mA
•f^:^ ki hieu A1548, sach Sie vdn trick cdm ^
X * ^ ^ ki hieu VHv.2I48; sach Chu Nguyin t(^ vinh thdo Wi ^ # # ^ ki hi^u A.2805), va 1 ban chep tay chep lan trong Boi sdeh chudn thdng *f jfc J^ ^ ki hieu R 1720 (luu triJ tai thir vien Qudc gia) Yen hdnh tap 2 tuyen in 3 van
baniSu-Aoa/iftigv/nfibaogdm: A.1548sach5'i/
trinh i^^ (Yin hanh quyen 2 trang 39);
A 1552 sach Sie Hoa timg vinh, (Yen hdnh quyin
2 Gang 131); VHv.l 170 sach ^il- Hoa thi tgp (Yen hanh quyin 2 trang 289)
9 Ngudi viet tgm djch Nguyen van: -^
Xem Sie Hoa thi lap A.21 i(VHc 2658) Td
la, trang 1
10 Nguyen vdn: -^n^^^M.t^^
Xem Su Hoa thi lap A.211 (VHc2658) Td
5a, Gang 9
11 Nguyen Trang Nggn (1289-1370):
tu Gidi Hien, ngudi lang Thd Hoang, huy?n Yen Thi nay Id xa Thd Hodng, huyen An Thi tinh Hung Yen Nam 1304, dng dd Hoang giap khi mdi 16 tudi, ciing khoa vdi Trgng nguyen Mge DTnh Chi, Bang nhan Bui Mg vd Thdm hoa Tnrong Phdng Ndm
1312 ra lam quan, dugc cd di sd Ydn Kinh nam 26 tudi (Hung Long nam thd 22 tdc 1314) Trung Ngan lam quan Gai cac churc Thj Ngu sd, Ngi mat vien phd sd An phii sd
Trang 8N ^ 0 An kiem Qudc sd vi$n giam tu, Dgi
doan kinh su, Nhdp ngi hanh khiln, Thuong
thu hdu bat kiem tri Khu mat vien sir, Thj
kinh dien Dgi hgc sT, tude Ba Bgi Viit su Id
lodn thuchsp:" hai lan sung chdc Hyu sdnh
Den thdi Du tdng, co vao chfnh phu, gift trgn
tilng tdt, khdng phu la bdc nho gia, thg hon 80
tuoi Co Gi&i Hiin tgp lim hanh d ddi" (Bgi
Viet Sir ki todn thu - Ban ki toan tiiir, quyin 6,
ki nha Tran, td 44b) Gi&i Hien tap hien cdn 1
ban duy nhat mang ki hieu A.601 luu Gd tgi
Vi?n nghien cdu Han Ndm, day cung Id ban
dugc chup trong bg Yen hdnh
12 Nguyen van: - f - ^ ^ - ^ ^ f #4b<^
^-^^f^^.ttmtitU^i^^^ Xem
Sit trinh tdn truyin AB 155/ (Nc 264)
Tai H|u tham khao
1 M^}$.y^m^f^ ^l * ^ (2010), t
2 Mai Link su hoa thi tap ^ ^ i t ^ '^$:, k( hieu A.241, Vien Nghien cuu
Han Ndm
3 Sir hoa timg v/n/i-f^^^i^c, ki hieu
A.211, Vien Nghien cdu Han Ndm
4 Sir trmh tdn truyin i^^^i^, ki hieu
AB.155/(Nc264),Vidn nghien cdu Han Ndm
5 Bai Viet sie ki loan thu (1998), Bdn Id todn thu, tap IV, ban djch Nxb KHXH, Ha Ndi
6 Bui Duy Tan (2007), "Nguyin Tdng Quai (1693-1767) dudng di sd- Dudng tho Ngudi khai sang dong ca Ndm sd trinh",
Tgp chi Hdn Nom, sd 2(81), tr.3-I0