Mufin nhd lam mufii danh cd, gia cap day du, Bfin mfia hoa cd cimg phd tuoi t h a J Trd ve, noi cung vua nhu thdy chdn vdn bude len chieu^, Cfing nhu mdt cau chuyfn hay vl sir quan quang
Trang 1THI GIA VIET NAM TRONG VAN TINH DI THI HOI
NGUYEN DCPC TOAN'*'
Tdm tdt: Viet Nam cung nhu Nhat Ban, Han Quoc, Trieu Tidn, Luu Cau nam trong khu
vyc dfing van ehju anh hudng sau sdc cua van t^, van hda chfi Han Trung Hoa Trong sy giao luu, anh hudng cua van hda Han dd cd mfit sd tho van viet bang chft Hdn ciia cdc tac gia Tmng d^i Vift Nam dugc nhae den va danh gia cao ve nghf thuat ydn chuong trong thu tjch
tiep can dirge vdi t^p Vdn tinh di ihi hgi ?^Bf- ^i^% cua tac gia Tmng Hoa la Ciic nhan - Tfi
The Xucmg, trong dd cd tuyen van tho cua mft so tac gia Vift Nam Nhung bai dugc suu tap
dua vao Vdn tinh di thi hgi dugc danh gia la tieu bieu Tuy mgt sd tac gia da dugc khao cfiu, gidi thifu nhu Phsun_Laip Trai (cd Phgm Lgp Trai tien sinh hdnh trgng khdo), Nguyen De (co
Tha cha Hdn Nguyen Be) nhimg chiing tfii van xin dugc gdp nhat nhftng bai tho nay trong
Tong tdp cua hp Tfi de phien dich lai, mong se bo sung cho nhihig nghien ciru sdu rfng hon trong tuong l^i
Tu khoa : Tho di sfi, tha bang giao, tho doi dap bang giao, chir hau trieu cdng Trung
Hoa, tap Van tinh di thi hgi
Abstract: Vietnam as well as Japan, South Korea, North Korea, and Luu Cau lies in the
same community under deep influence of the Han (Chinese) characters and culture Due to the exchange with and influence from the Han culture there appeared a certain number of Middle Age These works of art have been referred to and highly appreciated regarding their
literary art in Chinese writings During our study of the tha di su (poems made during
diplomatic trips), tha bang giao (diplomatic poems) made by Vietnamese ambassadors, we
have collected Van linh di thi hgi ^Bf ^ l ^ g made by Cue Nhdn - Tfi Thl Xucmg, a
Chinese writer, in which there were some Viemamese authors The collected writings
introduced into Vdn tinh di thi hgi was considered representative works Some of these
a biography), Nguyen De (Nguyin De's poetry in Han characters) but, still, we would like to
introduce them in this collection from Tfi family with the hope of contributing to the studies
in more detail later on
Key words: Poems made during a diplomatic trips; diplomatic poems; argumentative
poems; the dependent countries sending offers to China; Van tinh di thi hgi collection
an tinh di Ihi hoi l « * » i + B , j ^ ^ Qujc Bao g6m ca Hoang di
gom 200 quySn, do Tir Th6
Xuong bien tap Day la tang ttp smi '"ThS ViSn Nghien cihi Han Nom
Trang 2Than vuong, danh nhan, quan lai, tdng
dao, thufc qufic, Tac pham dugc suu
tap vdo Tap bg trong Tyc lu Tu khd todn
thu ^i^n^'^-$ ^ Nfii dung bien tap
theo thfi tir, bdt ddu tfi vua Khang Hi,
den het cac sfi than nude Luu Cdu Suu
tdp 5780 tdc gid Trong dd phdn Thuoc
quoc a quyen thfi 200 cd suru tdp 19 tdc
pham cua 14 nhd tho Vift Nam Ld cac
tac gia: Ha Tdng Muc, Nguyen Cdng
Hang, Pham Khiem Ich, Pham Lap Trai,
Nguyin Hodnh Khuong, Tfing Danh
Lang, Le Luong Than, Trdn Dang Dai,
Nguyin Chi Tin, Nguyen Bk, Nguyin
Huy Oanh, Tran Vdn Trfi, Ngd Thi St,
Nguy Khdc Tudn Mfit sfi tdc gia da
dugc nghien ciiu sdu rfing vd mpt sd tac
gia chua dugc de c?lp den Thfing qua tu
lifu tfi Vdn linh di thi hgi, chfing tfii
phien dich, gidi thifu 19 tdc pham cua
14 tac gia tren ddng gdp tu lieu tho vdn
cfia cdc thi nhan Vift Nam tnmg dai
• ( ^ ^ ^ ' • ^ l $ j / v O
#=^®^^i?iiF»m-gt&f ^ittjfc-^
Dich nghta:
Hd Tot^ Myc^ ngudi An Nam
Thi tho^i'*, ddi Khang Hy nam thfi
43 (1704), thdng 2 Tdng Muc vdi thdn
p h ^ Hfing Lfi tg khanh sung chfic Phd
sfi din Kinh su Khi thu tCt o Ngp Mdn
Bgn Trdn Dich Hi, Huong Tuyin, Ngfi Canh, Tay Trai^ cung du hdng Hdi thdm nhau mdy ldi, khfing thfing, nen viet chu
ra [dk dam thoai] Tdng Muc xin gidy
but d l vilt, ldm bai tho tang cho sfi than Triiu Tien Hucmg Tuyin va Tdy Trai cung nfii viin Tay Trai ciing dai difn sfi thdn Triiu Tien dap tha lai Bdi cd cau:
Udm hdi khdch dudi dinh sdng biic Chuc quan con goi Dgi Gia khdng"
Sdeh Hdu Hdn thu chfi rang: xua
Chdu Dai Gia, Id chfic quan coi nam tilp dai tdn khdch d Cao Li, nhu chfic Hdng Ifi ngdy nay Tfing Muc chinh la chfic quan
dy Vifc su gia hai ben rdt la hda hgp"
- f i i l i l l M i ^ ® °
Dich nghta:
T^ng sir than Trieu Tien Ddt rfing, mudn van dam ciJit^ rong rufii, Mdi dimg dam thoai mgt ldt thdy chi
y rdt ddc bift
Nhung dao ly tham sau thi xua vin
la mft,
Le nhae y quan lai ciing cd su tuong ddng phu hgp
Sg uy trdi md cac bfin diu kinh cdn hdu chau diing phep
Trang 3Sai ke si cung v l triiu tu cdnh thinh
tri noi vuong hgi
Nude chay non cao tilng dan cdm
xua nhu vpng lai,
Tren ddi tri dm cd thdy Tfi Ky nfia
hay khfing?
Dich tho:
Trung ngu^n, muon ddm cimg rudi rong
Mdi vua dam thogi y chi thong
Dgo ly thdm sdu xua vdn mgt,
Yquan le nhgc cung luang ddng
Kinh uy cdn than chdu dung phep,
Sivi triiu ly cdnh thinh trong
Nude chdy non cao cdm xua vong,
Tri dm cdn co Tu Ky khdng
2 P t ^ ^
i i i ^ P l l ^ ^ ^ i $ j °
Djch nghta:
Nguyin Cfing Hdng^, ngudi An Nam
Trinh sir than nude Trieu Tien la
Du T^p Nhat, L^ The C3n
Bi6i xanh rufng dai biln ddi dd ba ldn,
Vifim bang tu cd da d^t cfii phia
Giao nam'
Ngoai Lyc kinh ra cung khfing hpc
theo dao ndo khac
i
Nghe chan tam thi mgt nam nhfing tam vu
Mufin nhd lam mufii danh cd, gia cap day du,
Bfin mfia hoa cd cimg phd tuoi t h a J Trd ve, noi cung vua nhu thdy chdn vdn bude len chieu^,
Cfing nhu mdt cau chuyfn hay vl sir quan quang nude ldn vay
Dich tho:
Nuang ddu bien hda ba phen, Viim bang lu cdi Giao nam din gid Lite kinh chugng, khdc khdng ua, Chdn ldm tdm vu cung vica mdt ^ Ldm muoi ddnh cd diu chdm,
Cd hoa bdn tiit khoe trdm sdc nhudn
Vi rdi nhu thdy luu chdn, Chuyin hciy nude ldn suthdn quan quang
Dich ngjjia:
Dia vuc nude d phia dfing, a phia nam
cdeh bien nhau,
Ke trinh dudng Ifii den hon van dam cddu
Uy nghi cdn gift gia l l tu doi Ca tfi, Hpc van cimg si^ ^ sddi va hp Khfing
Trang 4Ldm \^tbich Ira thdng sufit Idm cdt yeu,
Chang ban gi den thdi no am qua
ngay tdm thuang
?& sfi xa rdi mdy Isp cang them nhd nhau,
Cd biet ben phia ngai cd nhu ta md
nhd nhau chang
Dich tho:
Dong Nam hai nude each xa,
Tinh dudng phdi din du ra^ vgn ddi
Ca tu gia le truyin ddi,
Suy ton hgc vdn ciing ldi Khdng Tiryen
Vdn chuang chugng ldi thong truyin
Chdng bdn gi den sg phien doi no
Xe xa mdy khudt ddn do
Bin kia nhu cd ddn do nhd minh
3 ii^M
Djch nghta:
Phgm Khion Ich"*, ngudi An Nam
Ta Khong cong, Tong doc Lirdng
Quang
Trdi cao cd y gifip tu vdn''
Mach Phdn - Tfi hun due nen, nfii
Q n gifi mft phuang trien tdi kinh Iudn
La nude vdn hiin, nen su van vd diu
cd uy hudng ve ngufin cd, Quyin hdnh noi cuong vuc dfing tdy diu hudng an huf mdi
Thdnh dao tuyen ra nhu mua mdc tudi nhudn,
D I thfic lua tdt tuoi, ngudi phuang xa den Idm khdch phdi nguong trfing Dich tho:
Trdi cao co y giup tu van
Phdn-Tu due chung ndi gidng thdn May thude cung ludng them ve dep, Mgt phuang gin giu ro kinh ludn Hien bang vdn vo uy ngudn cd, Cuang viec ddng ldy lgi duy tdn Thdnh dgo tiiyen ra nhudn mua moc Tdl tuai cung ngudng khdch xa gdn
• ^ \ % ^ : ^
-Dich r^hta:
Tien bac di dudng thudng theo sfi sach
Dpi on n ^ ducc thl \bag, vfi vl dm ngiroi
jAiiroi^xa
E)ln quan quar^ lgi dugc moi^ dn ban yfinvdi^'^,
Say dfic cui^ Iheo lam on thu ti%) Iren
Trang 5Ggi ldu dfic nhdn nha Chu da k h ^ cd
bien xa'"*,
Lai vui ve theo If cdng ddi Ha den tan
vimg Giang Hodi'^
Loai nhd nhu rau vi ram r ^ bifit bdo
dap su vd han ndy,
Duy ehue van thp cat tudng nhu Nam
Son cd rau dai'^
Dien Iuc bat
Dl duong tien bgc sd ghi,
Dgi an thi dice vd vi ngiedi xa
Quan quang yen bdu ban qua,
Lgm on scry due chieu hoa ra mdi
NMn due Chu, khdp mgi nai,
Vui theo Hg cdng din khai Giang Hd
Co vi ddm bdo an xa,
Cid mong vgn thg nhu Id Ncan San
4 SiX^
Dich n ^ a :
Pham Ldp Trm", ngudi An Nam
Theo Thi thoai gia Hilu Son Trung
TTiira Uong sach Viet Nam tap lugc^^ suu
tap tha cua nhdn st nude dy vdi chuc r^udi
Tho Pham Ldp Trai cd cai cdm xuc uu cd
qufic'', at la cgu thdn nha Le quyin luyin
nude cu vay, the nen dgc bift ghi lgi
Dich nghta:
Tap vinh canh thu ngo^i o Ngodi dfing mdy gian nha don so, Trdi thu cao thdy cd niii xa Anh chieu ta chi cdn nfia sdng, Cfit mdy nhu cat chia d giiia Nude mat nha d dau ddy
Nam thdng ddi md khach cdn chua vl Nhu cd thl di ma hai thufic, Thi cho hdi tham tdi Thuang Nhan^ Dich tho:
Ddng xa nhd cu dan sa, Trdi thu thdy cd niii xa cao vdi Chiiu Id con nua sdng thdi, Cat m^ nhu cdt gida trdi chia ra Nude mdt cdn ddu nda nhd, Ndm ddi md khdch di xa chua vi Thude lien hdi, biet chddi, Xin cho thdm hoi cd vi Thuang Nhat^'
Dich nghia:
Ta long
Trang 6Vudn xua ddu cue nfia hoang vu
Menh mang trdi ddt, Idm ke trdn trdnh,
Nhieu loan phong tran, ke hfi nho
Xuong benh khdi^ khiu gdy nhu nui,
Tam ldng be tfii vdn Idm ban vdi trang cd
Cd ngudi khi^en ta vui vdi chen rugu,
Hdi fing Tam Lfi^ cd tfing say rugu kh&ig?
Dich tha:
Cd qudc non song doi hit roi,
Vudn xua ddu cue nua hoang toi
Menh mang trdi ddt thdn ldm khdch
Phong trdn nhiiu logn hu nho thoi
Xuang binh khdng khiu gdy nhu niii,
Trdng khuya ldm bgn phdn be tdi
Khuyen minh ldng trdi vui cung rugu,
Hoi cy Tam Lu say nua thdi
•iti^^it: t ^ 1^ Si iPcTt ^ ^ ^ ^
^ i^ ^ / x I] :5" #it.^#it^i^lft-iS-ii^
iL75^^4#it<^-I§l^ ^ li >'X^J#;&#
4 x fx ^ 4 t ^ 1^4^'i^/v^^x 1)3 r a&i«i
^£?'J-?jc>t>-xi4]^^^-it7t,-f^XiI^j^
Dich nghta:
Ngi^en Hoanh Khuong, ngudi An Nam
Theo Thi thogi, giiia ddi Can Long,
An Nam qudc vuong dd Nguyen Quang
Binh^^ liic ddu hanh binh khdng thien triiu, sau noi theo vl, dugc thu phong Vdo nam thfi 54 (1791), nam sau la tilt van thp 80 cua Cao Tfing^'' bat mdn van thp Ben i y trude dd dang tdu xin vao triiu cdn, tren dac im chilu hfia cho Nen den dau xudn sai sfi den cua khuyet Hoanh Khuong Idm Hinh bd Huu Thi lang sung ldm Chanh sfi ta an, Dfing cdc hpc st Tdng Danh Ldng vd Han Iam vien dai chl Le Luang Thdn Idm phd; Hdn lam vien Thi dfic Tran Dang Dai sung Chanh sfi tiln cfing, Dfing Cac hgc si Nguyin Chi Tin vd Han Iam vifn
Nguyen Be lam phd Quang Binh da du
cho Hodnh Khuong, dem chuyfn An Nam trade vdi Xiem La cd su dpng binh
Lo la sfi Xiem La cd ldi tdu, thanh cd gay ban Dau dudi vdo tau Lai lay cd
me minh suy nhugc, sai ngudi di tim mua nhan sdm mang ve Qudng Tay Tudn phfi Tfin Vinh Thanh dem vifc tdu len, Cao Tfing sdc du voi Quang Binh Id sfi Xiem La khfing tdu su gl, lai ban 1 can nhan sdm, sai VTnh Thanh chuyen tram din Quang Binh Thdng 8 nam ay, Quang Binh den yet kien hdnh tai d Nhift Ha, hanh ll nhdp can vd chuc mimg, on le rdt la trgng hdu
Trang 7Dich nghta:
Kinh hoa bai Ngy chl cho sir than
cac n u ^ Triiu TiSn, Lmi Cau, An Nam
Tiec Idiai Inaxbufii, vua Iuc ^tudnmdi,
Ngdy xuan dm isp, vudn ngir chieu gpi cd
An nhieu dfi ddc phu ca mufin vat,
Hue trgeh Ian rgng khdp mpi ngudi
Yeu min chu hdu, vd v l ke xa, trdi
sinh thdnh nhdn
Ke b l tdi no dfic thdnh, ngam ve
rang ngdi nhu ngudi con mg hieu
Noi ngodi tdm gido hda ciing dugc
may theo bfii cdn dai ndy,
Mong chuc cho thdnh hodng nhdn
thg mudn tuoi
Dich tho:
Vua tiil tiic khai liic ddu ludn,
Chiiu vdo vudn ngu dm hai xudn
An nhiiu dgi due phu muon vdt,
Hue trgeh rgng ban khdp ddng nhdn
Yin vo ke xa trdi sinh thdnh,
Bi ldi no due, kiiu yiu thdn
Ngodi tdm gido hoa may gap hgi,
Thdnh hoang mong chiic thg mudn xudn
6 ^-gsg
^ E l | t ^ ^ ] 8 j ^ o
Dich nghta:
Tong Danh Ldng, ngudi An Nam
Kinh hpa bai Ngu die cho sii- than cac nirdc Trieu Tien, Luu Cau, An Nam
Sdn Nghu^^ ban tfi cho trieu cdn, chua dugc ddy tudn,
Bai ta thien an mua mdc nhieu phen Nhu dnh duong xudn khfing ngimg d&i ca vimg khac,
Dimg huf tiadi dl t[gng c^ r^udi d ^ chda
An hue cdn tham nhudn din ca xuong da, Ngam trdi trfing may cho thda ldng trfing cha me^^
Noi bien ngoai dugc che chdn an dfic, Idm sao bdo ddp,
Nguyfn chuc thanh hoang van thp nhu nfii Tung son.^'
Dich tha:
Triiu can sdn Nghu sdp du tudn, Nhiiu phen nam mdc bdi thien an Duang xudn vo hgn lan kh^ chdn, Hui track ban ra di ddi nhdn Xuang da dn hue cdn nhudn tkdm, Trdi mdy trdng ngdm thda ldng tkdn Due dn bien ngogi ldm sao bdo, Tung cao nguyin chiic tkdnh kodng mudn xudn
7. ^m^
Trang 8Dich nghta:
Kinh hoa bai Ngu che cho sir than cac
nude Trieu Tign, Luu Cau, An Nam
Trdi men hoang vuar^ md tudn tiec thp,
Thdnh trgeh tung hd chuc mufin tufii
Vudn ngu n ^ xudn tnim khi dm dg) tuoi
Yen tiec xudn nfing ^ ca ngudi
phuong xa
Nhu cac sao cfing dfing dp chau ve
bdc cue,
Uy nhan trong gang tdc nhu thdy
ddng tfi thdn
Ngdm thinh hgi, mfing dugc du
hdng diem noi Minh dudng,
Nfii gdt dgi on mua mdc thanh nhan
Dich tho:
Trdi min kodng vuang md tkg ludn,
Tung hd thank trach chuc mudn xudn
Vudn ngg d?p tuai thdi tiit lot,
Xudn ndng yen dec vienpfntang nhdn
Cdc sao dung do ckdu cgc bdc,
Uy nkan gang tdc ddng tu thdn
Thinh kdi Minh dudng mimg duge du,
Dich nghta:
Kinh hpa bai Ngu chl cho su tihan cac nmirc Trieu Ti€n, Lmi Cau, An Nam Them Ngu ddu dgi mfia can mfia ldng may tuan,^^
Dfi nggc bach^^ den cdng dgi mua mdc da nudm nugp,
Dfic sang nuoi dudng ddu phdn biet vfing xa nghin dgm
Thdn di vfi vl thdn thiet nhu ngudi mgt nha
May dugc bfii yen Chu tiep dai ve thanh quang,
Gdn chuc chen Nghieu^"* trong gang tdc rdt than thilt
Mdi dgi on siing v l noi nude xa, Cfing dang ldi hoa tfi chuc tung dfic nhdn thanh hoang
Dich tho:
Tkim Ngu ddu dm miia mdy tudn, Nggc bgch phuang xa cdng dd gdn Due sdng nudi kkdc ddu nghin ddm
Vd ve nhdn di tga ngudi tkdn May bdi Chuyen tkanh quang tiip Chuc cken Ngkiiu gdn thoa due tkdn Nude xa mdi dgi dn sung ldn, Cung ddng ldi chic tgng due kodng nhdn
9.1!itjt-ft
^ J ; i f e i £ : 5 - # ^ '
Trang 9i t r i i 3 ^ - ^ P l ^ # '
Djch nghta:
Nguyin Chi Tin, ngudi An Nam
Kinh hpa bai Ngiir che cho sir than cac
nude Trieu Ti£n, Liru C4u, An Nam
Ngdy hoa tuoi dep, gdp tilt vgn thp,
Chen xuan chdn, chfic tiec dong vui
Phuang xa vung cd voi^', dem ngpc
lua chdu dip vuang hgi,
Yin huou thit dai^^, dan sao an ldng
ngudi phuang xa
Trfing cho vdng thai duang nam
thang chieu hoi dm nen van vat,
Chau thifin trieu may sao lgi thda
Idng dugc tfin thdn
Ve nam nguyen cac bale nguyen lao,
Sdm d&i them dan trdng diic bdc chi nhan
10 R^;!
Djch nghta:
Nguyin DI^^, ngudi An Nam
Theo Tki thogi, d l thdi Cdn Ldng,
ham Hdn Idm sung Phd cdng sfi Ddu
ddi Gia Khdnh Igi phimg mfnh sang
chdu, dd thdng Binh bg td khanh, tude
Nghi Thanh hau Vfin Id ddng cfing thdn
nha Le Khi nhd Nguyen dugc ngfii, dfii
hg theo phung su Ldi tha trong bai Ife
Lan Kki ngu gid eung Id cdnh con chau
tdng thdn phdi an ndu, vdy nen cfi cau
Tkii Duang kim nhgt vo nkdn vdn vfy
Dich nghta:
Kinh hpa bai N ^ chl cho sir than cac nirdc Triiu TiSn, Luu Cau, An Nam Thieu quang chin chuc vfia dfi hai tudn^, Vudn kia oanh yen thi nhau bdo tin xuda Rufii sao, rong xe gifi cuong ma theo hdng din dien trdu,
Ao qudn mdy tu chiem bai thdnh nhan Clii trdng ddng anh qudn dfic cao ^ flip, Mdi hay maih ldn d chd kinh ngudi than^ Chirong vangdiifiu n ^ c dn Idn phfi kh^i, Vung sfing Ld, nui Tdn^^ khdn xiet bdo dap, dpi theo ddu nhdn
Dich tho:
Thieu quang chin chuc dii kai tmn Vudn kia oankyin bdo tin xudn Rudi sao, rong ldi diin triiu lain, Mdy tyy quan bdi tkdnh nhdn Mong ddng anh qudn due ddc thg, Thuc hay minh ldn kink ngudi thdn Chuang vdng chiiu nggc dn phU Ididp, Nui Tdn dong Ld dgi ddu nhdn
Trang 10^^%^^^^^
Dich nghla:
Nghi ff Dong Son, nglu nhifin nh*
den ban chai su^i Lan Khe^^
Vung Dong L6^* xe qua cdnh mua
tuyet bay,
Nglu nhien nho ngudi bgn cau ca
bfin ghenh da
Vfia bang hiiu, vfia anh em, tinh kit
giao rat hgp,
(Ngudi ddnh ca nay vdi tdi kiem
tinh vua anh em vua ban be, nen tdi ggi
IkNkiludnf^
Nhung hai ben, liic ciing Iuc dat, sd
menh lai khac nhau
Chdng xet cai su sai khiln than xdc
ganh vac vifc ddi
Lam sao md rui mdt ^ flidy dugc thdi CO
Chuyfn Thfi Duong ngay xua, nay
cd ai mang hdi
Da de Di Te (S hdi cd vi het rdi
Diln luc bat:
g u a vimg Ddng Ld tuyet bay
Tkdn tdm viec the duang vdy Tkdi ca rui mat tkdy ngay chdng Id Thii Duang chuydn cU ai md
Di Ti hdi co cho qua trgn ddi
n l 5 c # #
Dich nghta:
Nguyen Huy Odnh''°, ngudi An Nam
De vach d Trac Chau^'
Tfi xa mudn dam vang mang dfi quy, chilu thu din,
Trude ddu ngua, may khdi cdn van quanh md ra
Tlii vd do khadi cdn phai va, nhung kin dao, Mang ve dugc trgn hai chir binh an Dich tho:
Chiiu thu do qui dudng ddi
Tui do vd, kin lg thudng, Bink an kai chu ckdc mang trd vi
12 i^xm
Anh em bdng hitu tink ndng