1. Trang chủ
  2. » Luận Văn - Báo Cáo

Tứ thư, ngũ kinh trong chương trình cải cách lương giáo dục khoa cử chữ hán (1906 1919) trên phương diện học pháp và thí pháp

11 6 0

Đang tải... (xem toàn văn)

Tài liệu hạn chế xem trước, để xem đầy đủ mời bạn chọn Tải xuống

THÔNG TIN TÀI LIỆU

Thông tin cơ bản

Định dạng
Số trang 11
Dung lượng 386,59 KB

Các công cụ chuyển đổi và chỉnh sửa cho tài liệu này

Nội dung

Pkdn cdp cua ckuang trinh Bang each thuc hifin mfit loat cdc bifin phap, chinh quyfin duong thW da chuyfin nfin giao due khoa cu chtt Han mang tinh thifin thdnh dd cd d nude ta hom 800

Trang 1

Tif THlfy NGU KINH TRO^G CHl/ONG TRINH CAl

LlTONG GIAO DUC KHOA ClT CHlT HAN (1906 -1919) TREN PHlTOfNG DIEN HOC PHAP VA THI PHAP

ht VAN C U 6 N G ' " '

Tom tdt Bii vilt nhiim hf fliong h6a li nhihig dilm chii ylu vl ^ ?i hocpheip (phep hpc) vi ^ i i ihi

pfeip O'h^ thi) ap dyng cho G3# Tuthu, S.M /Vgi! t/«A trong chuong trinh cai luong giio dye khoa cii chf^

H ^ (1906 -1919) v l phuong di?n hgc phip (phep hpc), ^ t Tu' thu, £ M NgS kinh dupe dit trong m6i lifin he phSn c ^ , phin mon Theo do, ^ •$ Tti thu dupe bl thl d cip -h J^ Tilu hpc nhu li nhthig mfin thupe pham tru -tfe-S luan ty; i ^ A'gfi kinh dupe bo tri 6 cap ^ ^ Trung hpc voi tu cich la nhiing ftiu tjch Han vin tuong d6i cao, thude ph^m liiiX'^vSn chuong Vl phuong dign thi phip (phdp thi), G9 4" Tii- Thu, i ^

N^kinhiih&agcimthiM.^ kinh nghTa vdi 16i A-fiSsi van 6d(c<5 mi lgi dupe thi theo !6i %X sach van,

thifin vl kiem tra hpc thiic

Tir khoa: Tii thu, NgS kinh, cii lucmg giio due khoa cir, hpc phip, thl phip

Abstract: The paper attempts to systematize the main points of the leaming methods ^ i i and

leaming for exams ^ >fe applied to G 9 # Tuthu, S ^/Vgw/T/rtA in the examination refomis (1906-1919)

In terms of learming methods , the above books dealt with the system of level and discipline division

Accordingly, Tu thu is considered to belong to Primary education, - J ' ^ as a teaching of morality •feS and

Ngu Kinh i ^ belonging to ^f* ^ Secondary education, as a bibliography for the study of high level Han

literatures-^ As regards the exam method, there isachange from ^Jk kinhnghia style through texts of

van bat co /^f&.x to sach van X %., Away to check knowledge acquisition

K^ words: Tii ihu, NgS kinh, Reformed Examinations, leaming methods, leaming for exams

' # '«• ?/n/'\ NgQ IdnlP^ la nhiing bg phgn chuong ttinh dd trfin p h u a n g difin hgc p h ^

ttgng yfiu ttong chuong trinh cai (phep hgc) va thi phap (phep thi)

luong gido due khoa ctt chii Han (1906 - 1 Tie thie, Ngu kinh trgn phirong

1919), dugc tfi chtte hgc theo giao quy cac difn hoc ph^p

mfin chtt Han, dugc thi ttong thi Huong, Ndi dfin Td tku, Ngii kinh tren phuong thi Hgi, thi Dmh Nghifin cttu ve Tu thu, dien hgc phap (phep hgc) la noi dfin nhfing

NgU kink ttong chuong ttinh nay Id mft quy ^inh ctta chucmg trinh cai lucmg giao

hong nhung nfii dung chtt yfiu cua nghifin due khoa ctt chu Han (1906 - I9I9) dfii vdi

cttu vfi chuong ttmh cai luang giao duc '^^ ' ^ ' ^ ^ ^"^ ""^ ^^ * ^ * " S"^ "^^

khoa ctt chtt Hdn noi chung Bai vifit ndy ^ ^ ^ O ^ f i M t t u d c ^ t t n g quy dinh dy

bude dau ^ cgp dfin Tu thu, Ngd kinh cua '**ThS Trudng Dai hgc IChoa hgc Xa hgi &

nhan van Ha Ngi

Trang 2

LJ Phdn cap eda chm/ng irinh vd

phdn cdp cho Tdthir, Ngu kinh

1.1.1 Pkdn cdp cua ckuang trinh

Bang each thuc hifin mfit loat cdc bifin

phap, chinh quyfin duong thW da chuyfin

nfin giao due khoa cu chtt Han mang tinh

thifin thdnh dd cd d nude ta hom 800 nam

thanh he thfing gido due vdi 3 cdp hgc: au

hgc, tieu hgc, trung hgc'^*

Tinh phan cap la mgt trong nhiing quy

dfeh nfli b^t ctta cd chuong trinh Tinh

phan cap cua he thflng gido dugc thfi hifin

qua cdc ngi dung nhu: su xdc dinh dfl tufli

theo cdp hgc (ttt 6 dfin 12 tufli dfii vdi cap

au hgc; dudi 27 tudi vdi cdp tifiu hgc; dudi

30 tufli vdi c%) trung hgc); xdc djnh mfin

hgc cho tung cap hgc; xac dinh cdp qudn l;^

cho tttng cdp hgc; xdc dinh thdi gian cho

cac cap hgc; xac dinh vSn bdng tfit nghiep

cho cac cap hgc^^l

Gia nh^p hf thflng ctta mOt chuong

trinh cd tinh chuyen ddi, qua do, phan

cdp nhu thfi, Tu thu, NgS kink - nhirng

sach can ban nhdt ctta nfin gido due khoa

ctt truyfin thong ciing phai ehju su chi

phdi ctta tinh phdn cap Vay su phan cap

cua Td tku, NgU kinh da dugc thfi hifn

nhu thfi nao trfin phuong dien tfi chtte,

sdp xep va thifit kfi chuang trinh dfi dam

bao cho nd hoan thanh stt mfinh ctta minh

se dugc dfi c^p d dudi day

1.1.2 Phdn cdp cdp kgc cho Tu thu

Ngay sau khi cd Nghj dinh cai djnh

hgc phap va thi phap, Td ihu dugc xfip

vao hgc trong chuomg trinh tieu hgc, cap

hgc thtt hai ttong hf thflng ba cdp hgc cua

chuang trinh cdi lucmg giao due khoa ctt

Trudng tifiu hgc dugc md d cdp huyfn

hay phtt, quan Hudn dgo hay Giao diu

gidng day cdc mfin hgc bdng giao quy Han

van Tu tku da dugc tid tri vdo hgc d cdp

nay bfin cgnh mdt loat cac mdn day bdng

Han van nhu Bdc su va Nam sd nhu mgt

quy dinh cd tinh phap dinh vfi phuong difn phdn cap cua mfin hgc

Tu tku dugc day va hgc d c ^ tieu

hgc theo mflt giao trinh chinh thuc do Hfii dfing Tu thu ciia Phtt Thflng stt ban hanh vdo nam 1907 Dd la bg sach |J^ ^ E? :$•

ip «§• Tiiu hgc Tu tku tiit luge, ^M.^^

Doan Trifin phung bifin; ^X "^ ^ f^

SE Dfl Vdn Tdm phung nhuan chlnh*^\

ttong dd, 'J^i^Eg^gpag-j^— Tiiu hgc

Td tku Hit luge quyen nhdt gflm: : ^ ^ Dgi hgc (7 td, td sfl 1 dfin td sd 7); ^ J^ Trung dung, (8 td, td sd I dfin td sfi 8);

^ i S - Ludn ngd, gfim 36 td (td sd 1 den td

sd 36) vdi 32 chu dfi; -J^^Eg^lpsg 4

J^ Tiiu hgc Tu tku del luge quyin nki danh rifing cho ^ ^ Mgnk Td Quyfin

ndy gflm td bia vd 33 td vdi 23 chtt de

Nhu vgy, Tu thu dugc day va hgc d

cdp tifiu hgc chinh la su xac lap tinh

phdn cap cho Tu tku ttong chuomg trinh

cai luang giao due khoa ctt 1906 - 1919 ngay ttt budi dau hoach dinh va thiet ke chuang trinh Vifc phan cdp ndy dd dugc Hfli ddng Hgc chinh Bac Ky dfi nghj vd dugc Hfli dflng nghi hgc Ddng Duong chuan y Can luu y rang, Hgi dflng Hgc chinh Bac Ky da dugc thanh lgp theo nghi dinh ngay 16 thang 5 nam

1906 ciia Todn quyen Dfing Duang vfi vifc thanh lap d Bdc K^, Trung Ky, Nam Ky, Campuehia va Lao mfli ncd mgt Hgi dflng hodn thifn giao due ban xtt cdn dugc ggi la Hfli ddng Hgc chinh Ltte ddu loai Hgi dfing nay cd nhiem vu nghifin ciru cac van de gido due cd lifin

Trang 3

quan din tttng nai mdt, true tifip Iam vifc

vdi tty ban thudng true ctta Hfli dflng t^hi

hgc Dfing Duong Sau khi cai dinh phep

hgc vd phep thi dugc ban hanh, Hfli dfing

Hgc chinh Bdc Ky da thgc hifin cdc nhifim

vu nhu mgt ca quan quan ly, difiu hanh

chuang trinh cai luong gido due khoa ctt,

ttong dd dd xuc tifin tiianh lap Hfii dfii^ Tu

thu dfi bifin sogn he thdng sdeh gjdo khoa

cd tinh phap djnh cho toan ky'^

1.1.3 Phdn cdp cko Ngd kink

NgS kinh dugc bd tri cho cap trung hgc

vdi djnh hudng cap nay day va hgc nhihig

thu tjch Han vdn tuong ddi cao Su tucmg

dfii cao cua cac Ihu tich nay thfi hien d cho,

Ngii kinh la nhung bfl sdeh cd tinh chdt nhu

la nhihig tap dgi thanh ciia van hda Trung

Hoa tmyfin fliong dugc Nho hgc, Nho gja

stt dung cho cac muc tifiu ^ cao dao thanh

cua minh NgU kink gom: ^ ^ Dich kink;

^ tThugng tkir,-^ m Tki Mnh; ^ it

Li k^; ^ ^ Xudn Tku Dd Id nhung thu

tich Hdn vdn da dgng vfi mat nfli dung,

trong dd lgi chtta dung toan la nhttng tri

tiittc va ttt ngtt cua cai hgc cd difin, dugc

bao the he chu giai rdt phtte tap nfin da

dugc b6 tri d cdp trur^ hgc

Hdi dong Tu thu ctta Phu Thdng stt

da ban hanh t ^ 5- ^ 4t -^ Trung

hgc NgU kink todt yeu lam tdi Iif u chinh

thttc cho cap trung hgc cung vao giai

doan ndm 1907 Bfl sdeh nay hifin dang

dugc luu gitt tai Vifn Nghifin cttu Han

Nfim, mang ki hieu A.2608/2 Vific bifin

soan giao khoa Ngu kinh cho cdp trung

hgc dugc phan cfing nhu sau: Duang

Ldm'"(1851 - 1920) phung tdp tdi lifu

cho Kink Dick, Kinh Tku, Kinh Xudn Tku

( t ^ ^ ^ i s - ^ Trung hgc Dich Mnh todt

yiu d.0%^ ^ ^ Duang Ldm phung lap,

t ^ i ^ t " i i # Trung kgc Thugng Thu

todt yiu do ; ^ j ^ ^ $ ^ Duang Ldm phung tdp; t ^ 4 - * t l ^ - t - Trung kgc Xudn Thu todt yeu do ^ # ^ $ ^ Duang Ldm phyng tgp) Nguyfin Tnuig Khuyfin'*' (1849 - ? )

phimg soan tdi lieu cho Kinh Thi va Kink

Li ( t f = # M * # Trung hgc Tki Mnh todt yiu do 15t,^-|^^$^ Nguyen Trung

Khuyfin phung % ; t # # # e i i - t - Trung

hgc Li ky todt yiu do ^ ^ ^ ^ ^ Nguyen Trung Khuyin pkung tap) Tat ca phan tten

dfiu do ;tt:^'>^ Dfl Van Tam™'phimg duyfiL Sir cd mat ciia hai tai lieu trfin

(<J^^cg^|pBS Tiiu hgc Tu tku tiit /ifp-c; t # i M i t - t - Trung kgc N^ Mnh

todt yiu) da xac lap ti'nh phan cdp ctta

Tu tku, NgU kinh trong hgc phap cua

chuong trinh cai luang giao due khoa ctt 1906-1919

1.2 Phdn mdn eda ckuang trinh

vd ph&n mdn cho Td thir, Ngd kinh 1.2.1 Phdn mdn cua chuang trinh

Tinh phdn mfln ciia chucmg trinh dugc

xdc ^ n h bdi nguyfin tdc ^ ^ ^ F ^ nghi

hgc phdn mdn ma theo dd tror^ hf thdi^

giao due dd, mgt mat vtta cd nhihig mfin mdi thufic pham trii tan hgc mang tinh khoa hgc phfl thflng can hifn dgi nhu toan hgc, each tri, dia ly, lich stt, quoc vdn, P h ^ vdn; mat khac cung lai cdn cd cdc mon cd lien quan den kifin thttc khoa ctt cu dugc quy vao pham trtt Iudn Iy, vdn chucmg Tinh phan mfln ttong he tiifing chuomg trinh di lien vdi tuong irng ngfin ngft va tuong ttng mdn hgc Tuang ttng mfin hgc vd ngfin ngtt stt dung cho mdn hgc dugc thyc hifin theo nguyen tdc, mdi mdn hgc sfi mdi ve ngfin ngu; cu mdn

Trang 4

hgc sfi cii vfi ngdn ngu Ngdn ngtt cu la

Han van, ngdn ngtt mdi la Nam dm Dd

lunh thanh hai loai giao quy: giao qui

Han tu va giao qui Nam am Day bdng

Han van trude hfit dp dung cho nhiing

ngi dung va mon hgc thuflc phgm tru

ludn ly, vdn chuang von cd quan hf vdi

khoa ctt tmyfin thfing nhu Tu tku, Ngu

Mnh, Bdc su Nam sd; cdc logi van thfi

cfing vu cao cdp (chi, chieu, bieu) hay

vdn thfi khoa ctt nhu vdn sdeh, ludn

1.2.2 Pkdn mdn cho Td iku

Tinh phan mfin cua Tu tku a cdp

Tifiu hgc dugc xdc dinh boi vifc nd

dugc xem la mon thuflc gido quy chu

Han day Iuan Iy Tu tku la nai tap trung

nhdt cdi hgc ctta Nho gido, mft cdi hgc

thifin vfi dudng Iuan ly tu than nfin tu

nhien nd de dugc quy vdo phgm trtt luan

1^ ma mfii thdnh vifin dugc xac dinh nhu

sau: Dgi hgc dinh khuon thttc tu duang

can ban Dgi hgc dugc nhgn thttc la "sa

kgc nkgp due chi mon - ctta di vao dttc

cho ngudi so hgc" Bat difiu myc (each

vat, tri tri, thanh y, chinh tam, tu thdn, tfi

gia, trj quoc, binh thien hg) suy tiieo hai

chifiu thuan nghich cho thdy Id gic cfing

phu va cong hifiu ctta cai hgc luan ly tu

than cua Dgi kgc Ludn ngit dugc nhan

thttc la bg sach djnh can ban cho cai dttc

da dugc xac ^ n h d Dgi hoc qua trung tam

la hinh tugng Khong Phu Ttt Mgnk Tu la

bfi sach tilp theo Ludn ngu cho thdy su

phat trifin ctta cdi dao do Khfing Phu Ttt

chu truong Cd Ludn ngd va Mgnh Td dfiu

la nhiing sach ma ttong dd "mdn nhdn ky

thdnh hien chi ngdn - hgc trd ghi lgi ldi

cua thdnh hifin" Tnmg dung la "Khdng

mon tn^en thy ldm phdp - phep truyfin

nhan tdm ctta ctta Khfing" Td thu d?p vi

no chtta dyng nhiing ngi dung ciia dgo due, mau muc thanh hifin, thufic phgm trtt Iuan Iy, cd tinh van chuong

1.2.3 Phdn mdn cko Ngu kinh

Tinh phan mfin ctta N^ Mnh d cdp

trung hgc dugc xac dinh bdi vifc day nd dugc xem Id nhttng mon thugc giao quy chu Han day cac thu tich Han van tuong dfli cao, gan lien vdi cac ngi dung Nho hgc dfi thl hifin dgo ctta thanh hifin

Ngd Mnh la cac bg sach nhu la nhung

tap dai thanh cd tinh chung ctta vdn hda Trung Hoa tmyen thfing, dugc Nho gia, Nho hgc stt dung dfi phue vu cho sir Idm

sang ro dgo thdnh cua minh nen NgU Mnh

thufic pham tru vdn chuang Do la each ggi "van chuong'""" theo nghia cu

Cd Tu thu vd NgU Mnh trong tmyfin thflng dfiu dugc eoi la "X- van" (cai dep)

Chung dep boi cac ngi dung chuyfin chd

cua chung dep Le Quy Ddn trong bai Tua cho Nghi vdn chi ctta Li triiu tkdng su cd noi vfi Tu thu, NgQ Mnk nhu sau: "NgU

Mnh, Td thu dfiu la nhumg tac phdm thfi

tdi vT dgi, bttt lire ldn lao Chttng cd quan hfi true tifip vdi Ngu hanh, Ttt phuong, cung lam trong ngoai, cung lam ddu cudi cho nhau'"'" Van chuong vi thfi tmdc hfit

phai thuflc vfi vd kfi dfin Tu thu, NgQ Mnk

Di vao mgt chuang trinh gido diic c6

tinh phdn cdp, phan mfin, Td tku, Ngd

Mnk ttong chuong trinh cai luong giao

due khoa ctt 1906 -1919 ttfin phuang difn hgc phap da tuan thu theo huomg phan cap, phan mdn

2 Td thUi Ngu kinh tren phirong

dien thi ph^p

Dfi cd CO sd cho su hinh dung ve Td

thu, NgU Mnk ttfin phuang dien thi phdp

Trang 5

(phfip thi) ttong chuang tiinh cai luong

gido due khoa ctt 1906 -1919, can phai

cd mgt su difim qua vfi vi tti va do phfi

cua Tu tku, Ngu Mnk ttong phep thi cua

giai dogn trude cdi iuong

2.L Td thu; Ngu kinh trong phep

thi tru&c cdi Iwang

Khoa ctt tmdc cdi luong d ddy tmdc

het phdi dfi cdp dfin khoa ctt trifiu Nguyfin

dudi thoi vua Minh Mang va Tu Dttc O

hai trifiu nay, Td thu, Ngu kinh chi phfli

hdu nhu toan bg cdc tmdng thi nhung

dia vi tuyfit ddi va chi phdi nhat vdn la d

truomg kinh nghia va van sach

2.1.1 Bia vi tuyet ddi cua Tu thu,

NgU kink a Pudng thi Mnh nghia

Tu thu, NgQ kinh dugc thi d tmdng

thi thtt nhdt cho Mnk nghTa^^\linh

ngkia, chi ngkta, chi ngki) Mdt ngtt,

mgt cau, mdt trich dogn nao dd ttong

N^ Mnk (kinh) hay Tu thu (tmyfn)

dugc trich ra lam dau bai Thi sinh

nuong theo dfi, mugn khau khi ctta cfi

nhdn ma phd dien y nghia ctta ngu, cau,

doan dugc trich do Chinh van kinh,

tmyfn la thifin kinh dia nghia, cdc ldi

chu gidi ciia cdc nha bao gom ca dai chtt,

tilu chtt ctta hf thflng kinh tmyfn dgi

toan la nhung ggi -y cd tinh dap an ma

thi sinh phai tiieo''^' Kinh nghia nhdm

kiem tta viec ndm bdt va thufc chinh

vdn kmh, chinh van tmyfn ciing nhu

mgi ldi chu giai kinh timyfn dugc nha

nude cho la chinh hgc Su kifim tta hgc

tiiuOc dy till hifn d cho, thi smh phai vilt

lgi nguyfin vdn dfi d dang ddy dtt theo

xuat xtt; phdi vifit lgi ddy du cac ldi chu

gidi cho cdu dugc ra ldm dfi dd Vifc vifit

lgi theo Ifii hgc thugc tten day dugc ggi la

"can an" va "am td tmyfin chu" rfii sau do

mdi lam bdi van bdt cd (van tdm vl)

Dtt chfi do thi tiieo ttt tmdng hay tam trudng, du tiii Huong hay thi Hgi, du thudng khoa hay chl khoa, ttudng thtt

nhdt bao gid ciing thi Mnk ngkta vci lfii van bdt cd Minh Mgng tiitt 15 (1835),

khoa thi Huomg Giap Ngg, djnh phep tam tmdng, tmdng thtt nhdt thi van bat cfi,

kinh 1, tmyotx 1 Tu Dttc tiitt 3 (1850),

khoa Ihi Huong Canh Tuat, Igi trd Igi che

do ttt tmdng Trudng thtt nhat thi chfi

nglua 7 dfi, N^ Mnh mfii thu 1 dfi, Dgi

hgc hode Trung dung 1 dfi, Lugn KgSrhodc Mgnk Td 1 dfi Tu Due tiitt 4 (1851), md

chl khoa Tmdng thtt nhdt chfi nghia 9 dl, kinh 5, tmyfin 4 Nguoi thi phai ldm kinh

3 dfi, tmyfin 2 dfi Tu Dttc tiitt 11 (1858), khoa thi Huong Mau Ngg, lai ttd lgi chl

df tam tmdng Tmdng thtt nhdt thi che

nghta CO phan "am ta tmyen chtt", co

dung mgt hai cdu "cdn an" dfi thdy net dgi chi Tu Due tiitt 29 (1876), khoa thi Huong Binh Ty, tuy theo chfi dg tam tmdng nhung bd thi van ttt luc Tmdng

thtt nhdt thi cki ngkta nhung bd lfli "can

dn" vd "dm ta tmyen chtt"

Sir CO mat ctta tmdng kinh nghta ^

khdng dinh vi tri tuyft ddi cua Tu thu,

Ngu Mnk trong mgi loai hinh tmdng tiii

(tam tmomg, tu tmdng, thudng khoa, che khoa) Ngoai trtt nhihig khoa theo phep "thdng xuyen", cdn vfi co ban, vdi l6i lay "tiTjng each theo ky" Nlu khflng trttng each d tmomg thi nay thi sfi hi logi ngay Theo nghia dd, kinh nghTa vdi ldi van bat co la ctta dau tifin md sT ttt phdi vugt qua nfiu nhu mudn dugc di tilp

Trang 6

2.1.2 Dia vi cki phdi cua Td thu,

Ngu kink a Pudng thi vdn sack

Tuy khflng cd dugc dia vi tuyft ddi

vd duy nhdt nhu d tmomg kinh ngkta

nhung Tu tku, NgS Mnh cd dja vj chi

phfii d tmomg thi van sach Khoa thi

Huang Canh Tudt, Tu Dttc thtt 3 (1850)

vdi chfi dfi ttt trudng, trudng thu hai thi

sack vdn O ky thi nay, yeu cau sdeh vdn

phai diing cac dfi ctta kinh stt chinh difin

cd lifin quan din dgo ly nhan ludn, cd ^

nghia chinh yfiu, cd nguyfin tty, cd can

ctt xac dang Khoa thi Huong Mau Ngg,

Tu Dttc tiitt 11 (1858), vdn sach dfii

thanh 10 dao NgS kink mfli kinh mdt

dao, trayen 2 dao, stt Han, Dudng, Tdi^

3 dao ST ttt mfli ngudi phai co 1 bdi

chuyen kinh, 1 bai kifim kinh, 1 tmyfin, 2

stt Khoa thi Huong Binh Ty, Tu Dttc

thtt 29 (1876), van sach trude het dttng

mgt cau "tfing mgo", thtt din doan ddi

ban vfi chuyen xua nay, theo thfi thttc ctt

Su mfi ta d ttfin cho thdy, truomg van

sach, de ra theo kinh stt nhung kinh van

nhifiu hon stt Kmh d ddy la ca Tu tku va

NgQ Mnk Tu thu, NgQ Mnh ttong tmdng

vdn sach khdng cd dirge dja vj tuyet ddi

nhu d tmdng kinh nghTa nhung voi mttc

do dugc hdi nhifiu hon so vdi stt (Bdc stt)

Tu thu, Ngu Mnk dugc hdi dfin tung kinh,

timg tmyfn nhu nhftng dfi dgc lap Dieu

dy ndi lfin dg phfl va mttc do chi phfli ctta

Td thu, NgQ Mnh a trudng van sach

2.2 Tti' thtc, Ngu kinh trong phep

thi cua khoa cd cdi luang

2.2.1 Bdi bd thi Mnh nghta theo ldi

vdn bdl cd

Bdn khoa thi Huong: Ky D^u, 1909;

Nham Ty, 1912; At Mao, 1915; Mau

Ngg, 1918 va bfln khoa thi Hfli: Canh

Tuat (1910); Quy Suu (1913); Buih Thin (1916); Ky Mui (1919) id nhung khoa cua cai luang gido due khoa ctt

Cai dinh tin phdp ban hdnh nam Binh Ngg, Thdnh Thai tiitt 18 (1906) da bdi bo hodn toan van bat cfl Bat ky khoa thi nao

sau 1906 dfiu khfing cdn vdn bat cfi 6.h hoi vfi Mnh nghta hay cki ngM nfia Tu tku,

Ngu Mnk khflng cdn dugc tin d tniimg kinh

nghTa nfin da thu hep dja vi va do phfi

Td thu, Ngu Mnk chi con dugc thi d

tmong thi vdn sach nhung sfi d l bj thu hep

va chi dugc niian thttc nhu Id mdt nhdm cdc mfln thugc phgm trtt Iuan l;y, vdn chucmg Theo nhiing ghi chep ciia Nguyfin

Van Ddo trong Hodng Viet khoa cd Mnh^^*\

bifin sogn nam 1919, chttng tdi xin kfi ra

tinh hinh thi ddi vdi Tu thu, NgU Mnh a

tnrdng thi thtt nhdt vdi mon van sach dao

d thi Huong va thi Hfli nhu sau:

2.2.2 Tu tku, NgQ kinh trong tki Hucmg tkeo Ike vdn sack dgo

6 Khoa Ky Dgu, 1909, bfln ttudng

Thtta Thifin, Binh Dinh, Thanh Hoa, Tu

tku, Ngu Mnk dugc thi d tmomg thtt nhdt

theo thfi vdn sach, ttong dd, moi kmh mgt dao, tmyfn 2 dao Vifc mfln van sach d 4 tmomg thi nay van cdn gdn vdi phgm tni kinh tmyfn d cdc truomg thi nay chi dugc xem nhu la tan du cua Idi

ra dfi vdn sach gdn vdi kinh trayfn cd tmdc do Nhung cung nam ay, d trudng

thi Hd Nam, Tu thu, NgU kink dugc thi d

tmdng thi thtt nhdt thugc nhdm van sach gom 5 dgo (vdn chuang; Iuan 1;^; Nam, Bdc stt dja du; Dflng Ducmg chinh tri)

6 day, dgo van sach vfi Tu tku, NgU Mnk

dugc ggi la dgo vdn sach vdn chuong, Iuan Iy Cach ggi nay cho thay, tinh phan mfln theo mfln hgc nfli bgt, tfnh kinh trayfn bi md han di Lfli thi vdn sach gpi

Trang 7

theo mdn hgc md khflng ggi theo kinh

tiuyf n dd ttd thdnh xu huomg phdt trifin

cua cdc khoa thi Huong sau do

Vific theo chinh van kinh de hoi vfi

vdn sack ^ nhan manh mat hoc tkuc ciia

vific hgc kinh trayfn hon Id nhdn mgnh vao

chdt tiiifin kinh, ^ a nghia cua kinh huyfn

Hdi vfi nhifiu kinh nhifiu tmyfn cho mgt

chtt dl luan ly, vdn chuoi^ nao dd ttd

thdnh phfip thi ctta Tit thu, NgQ Mnh ttoi^

thi Huong cua chucmg truih cai lucmg gido

due khoa ctt 1906-1919

2.2.3 Td thu, NgS Mnh trong tki Hgi

6 khoa Canh Tudt (1910), Duy Tan

thtt 4, Tu thu, NgU kinh dugc thi d

tmdng thi thtt nhdt theo d l vdn sach

Tmong thtt nhat co 10 de van sdeh thi

kinh tmyfn chiim 7 d l (van sach 10

dgo: kinh: 5 de; tmyfn: 2 dfi; Bdc stt: 2;

Nam stt: 1 dfi), Tdt ca nhttng bai nay dfiu

diing kim van Van sach Tu thu, NgQ

Mnh d thi Hfi vin con gitt dugc ten dfi

theo kinh hay theo tmyfn dd cho thdy

muc do bao todn ten ggi theo kinh

tmyfn d thi HOi cao hom so vdi thi

Huong Cac khoa sau do, sfl dao van

sach gidm dan, chi cdn 5 dao cd thay, t\r

nhifin nhttng dgo van sdeh lifin quan dfin

Tu thu, NgU Mnk cung phdi giam theo

Khoa K^ Mui (1919), Khai Dinh tiitt 4,

khoa thi Tifin si cufii cttng, d Tmomg thtt

nhat chi cd 1 dgo van sach v l kinh va 1

dgo vdn sach ve tmyfn ttong tfing sfi 5

dgo vdn sach ndi chung (kinh 1 dfi, trayen

1 de, thdi vy I dfi Nam stt 1 dl, stt Thai

Tay 1 de) Dgo van sach ve kinh ctta k;y

thi nay trich nhiiu cau ttt cac kinh khac

nhau cd ngi dung dfi cap dfin nen chinh

tri 1^ tudng tiieo each ndi cua kinh diln

thanh hiin la "vfl vi nhi tri", "thtty cttng

ngudng thanh", "tai thanh phy tuong"

Tuy giam v l sd lugng nhung tfin dfi theo kinh tmyen van cdn dugc giu: lai

d thi Huomg, cdc dao vdn sach ve

Tu tku, NgU Mnh dugc ggi la cdc dgo

van sach thugc phgm trtt Iudn Iy, van chuong tttc la each ggi tfin theo mdn hgc dugc dinh trong phfip hgc Con d thi Hdi, tuy cd giam ddn nhung ngo hau d 3

ky thi Hgi cudi, ky nao ciing co 1 dao vdn sdeh v l kinh va 1 dgo van sach ve tmyfin Difiu dd cho ta thdy d thi Hgi, su

bao toan tinh kinh tmyfn cua Tu tku,

NgU kinh cao hom thi Huomg

LM ket cho bai viet Tren ddy la nhiimg difim chtt yfiu ctta

Tu tku, NgU Mnk ttong chuong trinh cdi

luong gido due khoa cu chtt Han (1906 -1919) tten phuomg difn hgc phap va thi

phap 6 phuang difn hgc phap, Tu thu,

NgQ Mnk dugc xem xet trong moi lifin

hf phan cdp, phdn mon Tu tku dugc bfl

thi d cdp tilu hgc nhu la nhung mfin

thuOc pham trtt luan ly Ngu Mnh dugc

bo tri d cdp trung hgc vdi tu cdeh Id nhfing thu tich tuong ddi cao, thufic phgm trtt vdn chuong ma nghia vdn chuang d day cdn gan lifin vdi y nghia

cu, vdn chuong la dao thanh, la dao cuong thudng 0 phuong difn thi phdp, vific loai bo tmdng thi kinh nghia vdi lfli van bat co da lam giam di tinh kinh kf

cua Tu thu, NgS Mnk Vific dttng Tu tku,

NgQ kinh theo 161 vdn sach dgo cho

thdy cho thdy su hudng vdo tinh hgc

thttc dfii vdi Tu thu, NgQ kink Nhttng

dilu trfin dd lam nfin nhttng difim chinh

ylu nhdt ctta Tu thu, NgQ kink a

phuang difn hgc phap vd thi phap trong chuomg trinh cai luong giao duc khoa ctt chfi Han (1906 - 1919)./

L.V.C

Trang 8

Chu thich

(1) Td thu la su tdp hgp cac van ban va

tac pham v6n cfi ciia rieng Nho dugc Tfing

Nho thyc hifn de lam cho Nho hgc, Nho

giao, Khong hgc, Khong giao thanh mgt hgc

thuylt cd tinh he thong Td Thu gom Bgi

hgc, Lugn ngie, Mgnh Td, Trung dung, trong

do, Dgi hgc dong vai tro djnh khudn thttc

eda dao thanh, Lugn ngiir djnh can ban, Mgnh

Td de thdy su phat trien, Trung dung de thdy

su vi difu ciia cfi nhan

(2) Ngu kinh la cdc bg sdeh nhu la

nhttng tap dai thanh co tinh chung ciia van

hoa Trung Hoa tmyen thong nhung Igi dugc

Nho gia, Nho hgc stt dung de phue vu cho sy

lam sang ro dgo thanh

(3) Chi tiet ve ba cap hgc xin xem:

Phgm Vdn Khoai, Ba cap hgc trong chucmg

trinh cdi luang gido dye khoa cu chie Hdn

(1906 - 1919) // Tgp chi Hdn Nom, sfi 4,

2015, tt.66-73

(4) Thyc ra, sy xac djnh ba cap hgc

tren thl hifn each nhin he difing ve mgt phan

cap hon Id phai chd co ngudi tot nghifp d cap

au hoc roi mdi md cqj tieu hgc Thuc te dieu

hdnh cho thay, cufii nam 1906 chuang trinh

cai luong giao due khoa ctt mdi dugc ban

hdnh day du vfi mdt quy chfi thi ngay ntta diu

ndm 1907 da cd cdc cugc thi cdp bdng tilu hgc

va trang hgc rfii

(5) Tiiu hgc Td thu tiit luge -l^ ^ ^ t

gp «§-, hifn con 1 bdn vilt tay (A.2607), 86 td,

m5i td 2 mgt, khd 27x15, gom 2 quyen,

quyin nhat va quyen nhj

(6) Ben cgnh vifc khang djnh tinh xac

cap hgc Tieu hgc cho Tu thu ciia Hgi dong

Hgc chinh Bdc Ky, chung tfii ciing luu y den

xu hufing ttich Iuc ttt 2 bg sach thufic phgm

tru Td thu la Lugn ngtt va Mgnh Td dl dugc

cdc bien sogn d Hue

Nam 1914, Nguyfin Phue Ung Trinh khi dfi dang gitt chuc Tu nghifp Qufic Tu

Gidm da bien sogn ^ i#- ^ ^ ^ ^ Ludn

ngit tanh hoa Au hgc, trong do co chgn

nhiing cau, doan dugc coi la "tinh hoa" ttt

sach Ludn ngir, vyng bien thanh 8 thien, 163 tiet Tdm thien do la: I ^ TA Hge van: 19 tilt; 2, i4 if- Tiin tu: 21 tilt ;3.f^Sg

than: 8 tilt; 4 # £, Tri ki: 34 tilt; 5 # iffe Tiip vdt: 24 tilt; 6 Ife A Quan nhdn: 26

tilt; 7 Al^ Xd thi: 24 tilt; i $, ^ Vi

chinh: 27 tilt Vdi ten ggi ciia sach thi sach

ddnh cho bac Au hgc ma nfii dung dugc mang ra dgy cho Au hgc la nhihig gi dugc

coi Id tinh hoa ttt Lugn ngit Sach hifn dang

luu gitt tgi Vifn Nghien cttu Han Nom, ki hifu VHv 775

Nam 1915, Hieu Lifim Huu Nguyen thi

Hi Ddc Khai da bien tgp lp # *§ # Trdu

thu trich lyc tu Mgnh td Trdu thu trich luc,

da dugc Toa Hgi ddng duyft y vi bia ciia

sach CO dong chtt: ^ ^ :^ ^ ^ iH ^ '^

^ ^ ^ g ^ - t l ^ ^ B a i^ Hiiu Liem HOu

Nguyen thf Hd Bdc Khdi trich lyc, kinh mong Hgi ddng Tda duyit y Sach gom 5

thifin: ^ fA '^ ik M ^ " Hgc vdn luge

ddm thiin di nhdt; m t ^ ^% % ^ Cuang thirdng ludn li thien di nhi; ik y^ ?A

^ ^ % = Chinh tri vdn ddp thien di tam;

^ e -^ iffe ^ $ ^ Xd ki, tiip vgt thiin

d4ld,it^^tM%l- Bgo hgc each ngdn thiin di ngu Sach do Kinh thanh Thdi

Hung hifu tang ban, gdm 45 td, hifn dang luu gitt tgi Vifn Nghien cttu Han Nfim, ki hifu A 1142 Sach khfing ghi cho cdp hgc nao ciia chuong ttinh cdi luong gido dye khoa ctt chtt Han Tuy vgy, can ctt vao bdi tya ciia Df tam giap Tiln sT khoa Tan Sim

Trang 9

(1901) Nguyen Duy Tich ty Id Hoa Xuyen,

gitt chtte Dfic hgc dudng trudng Hgu bfi vilt

cho sach cung nhu kit cau va cdc van dfi ngi

dung cua sach thi cfi the cho rdng day cung

la sach danh cho bac au hgc

Dieu nay d mft mttc dg ndo do cho ta

thay CO sy khac biet ciia van de giao due

Han van ttong chuang ttinh cai luong giao

diic khoa ctt chtt Han giua Bac ky va Trung

ky Nhung c6 Ie ddy chi nen dugc nhin nhgn

nhu la mgt sy dieu chinh chuong ttinh nhat

dinh cho mot so thanh vien ciia Td thu chtt

khong phai la sy xdc lap tinh cap hgc cho

Td thu ttong kit cau ting the ciia ca chuang

trinh cdi luong gido due khoa ctt 1906

-1919 noi chung

Hon niia, hai sach nay dugc bifin scan

vao khoang thdi gian ma cai lucng giao due

khoa cu chii Han dd dugc gan 10 nam Sfi

lugng ngudi biet chtt Han da it di Vifc

Lugn ngie va Mgnh Td dugc dua xuong cap

Au hpc d dgng tach bift, rieng rS, nit ggn

chi nfin dugc coi Id sy cong bo nhttng dgc

ban dgc lgp, cfi tinh thanh vien chu khfing

nen xem nhu la sy thay doi tinh phan cdp

ciJa Td thu da dugc danh cho cdp tieu hpc

trong tong the ket cdu cua cd chucmg trinh

cdi luong giao due khoa ctt ve phuong difn

phep hgc nol chung da dugc xdc lap ngay ttt

khdi dau cua cdi luong giao d^c khoa ctt

(7) Duong Lam (1851 -1920), hifu la

Van Ho, Qudt Dinh, tu la Thu Nguyen,

Mgng Thgch, ham Thieu bdo, ttuy tgng tude

Khdnh Van nam Ong con quan Do ngy stt

Duong Quang, em ttai cua Van Tri Duong

Khue, que d lang Van Dinh, huyfn Son

Ldng, phii LTng Hoa, tinh Ha Ngi (nay Id

huyfn Lfng Hda, thanh pho Ha Ngi) Dfi Ctt

nhan ndm 1878, Idm Hudn dgo huyfn Y Yen

nam 1884, An sat Hung Yen nam 1889, chii

b6t Bgi Nam dong vdn nhdt bdo ndm 1891

Nam 1895 lam Tham tti Nha Kinh luge Bdc

ky roi ve trieu gitt chtte Thugng thu Bg Cong kiem Pho Tong tai Qufic su qudn Nam 1906, theo nghj dinh ciia Cai each hgc vu Hpi dong, fing tham gia Hgi dong Tu thu eda Phu Thong

su, cimg Doan Trien, Do Van Tam, Biii Hudng Thanh soan tan gido khoa

(8) Nguyen Trung Khuyen, sinh nam

1849, ngudi xa Son Dong, huyen Dan Phugng, tinh Ha Ngi (nay la thon Son Dong,

xa Son Ding, huyfn Hoai Due, thanh phfi

Ha Npi) Do Ctt nhdn khoa Giap Than (1884), do Df tam gidp dfing Tien sT xuat than khoa Ky Sttu, nifin hieu Thanh Thai thtt nhdt (1889), tttng gitt chtte Tri phd VTnh Tudng Ong lam d Cue tu thu, phyng tap

Trung hgc Thi Mnh todt yeu; Trung hgc Le

ky todt yiu Do Van Tdm phung duyft

(9) Dfi Van Tam ^X •<^, hifu la Gia

Xuyen ^ J i l , ngudi lang Dai Gia, phii Thudng Tin, dfi Dong Tiln sT khoa Canh Thin, nifin hifu Ty Dttc thtt 33 (1880), tttng lam Bo chanh Ha Nam, Tudn phu tinh Thai Binh, Hifp bien Dgi hgc sT, sung Bdc Ky Thfing stt Phii Phd giam dfic, ngudi dam nhgn vai fro dgc duyet rdt nhieu sach Hdn van

dugc bien sogn luc bay gid nhu Tiiu hgc Tic

thu tiit luge <h <^ Eg t lp afr, A2607; 172

trang do Cyc Tu thu tfi chtte bien sogn Doan Trifin (1854 - I9I9) phyng sogn, Hifp bifn

Dgi hgc sT Dfi Vdn Tdm phyng duyft; Trung

hgc Ngu Mnh todt yiu ^ ^ £ i§.^ ^ A

2608/2 Dfi Van Tam la tdc gia bg Bgi Nam

diin li todt yeu, in ndm Ky Dgu nien hieu Duy

Tan, ttrc ndm 1909 Tuy vgy, cac sdeh nhu

Cdc nhd khoa bdng Viit Nam, Qudc triiu Huang khoa lyc khong co ghi chep gi Dgi Nam ddng vdn nhdt bdo (Bang ed timg bdo)

Trang 10

chi ggi la "Quan Hifp D6 Vdn Tdm" La

nhdn vdt ttong gidi quan trudng lai cfi nhiiu

hoat dpng xd hfi d Bic ky nhu: Hfii truong

Hpi giup dd nhiing ngudi An Nam di hpc

trang hpc, dgi hpc vd ky hpc Don thdnh lap

Hpi gtti cho quan Thong stt Bdc ky vao ngdy

24 thang 3 nam 1907, Sau do hgi dugc

Thong stt Phap chudn y Hfii hgp bufii ddu

tien vdo ngay 11 thang 8 nam 1907 Hpi

vien sang lgp va chu tjch Hpi djch sach

(1907) Sau do cao ttt chtte nay vi dugc

Thong stt Bac ky ctt vdo Hfii dfing dich sdeh

cua nha nude ciing vdi Dfic hgc ttudng Hgu

bfi Tran Van Thfing

(10) Tat nhien cd theo nghTa mdi

nhung nhdn manh nghta cu nhiiu hem Theo

nghta cu, "van chucmg" dugc hieu la nhung

tdc pham thugc phgm tni kinh, stt, ttt, tap,

chung dugc coi la nhttng tac pham md ttong

do chi^en chd "dao thudng" (dao tam

cuong, ngu ludn, ngu thudng), ddm bao cho

sy ton tgi cua xa hgi phong kien Minh

chttng cho sy nhgn thttc nhu the Id nhCmg gi

ghi ttong dieu 35 ciia 47 dieu gido hoa ciia

ttieu Le do Thugng thu Nguyen Cfing Trtt

vdng chi phyng sogn nam Canh Trj thtt nhdt

(1663); Tham tyng Nhii' Dinh Tdn vdng lenh

chiia Trjnh Doanh diln Nfim theo tho luc bdt

vdo nam 1760 "Ngii kinh, chu stt xua nay,

Vdi chu ttt, tap ciing ray van chuong Dgy

ben cfi ich dao thudng, Mdi nfin san ban bfin

phucmg tiiong hdnh" Tu thu, Ngu Mnh dugc

coi Id "van chuang" vi dd Id nhihig tdc phdm

de cap den cdc van dfi ciia nhdn tam the dgo,

trgt ty cucmg thudng, lien quan den tfin vong

cua xa hgi phong kien Cai d?p d day trade

het la cai dep cua nfi dung dugc chuyen chd

Sy quy mfin cho Td thie, Ngu kinh ttong

chucmg trinh cai luong giao dye khoa ctt vao

phgm trii luan ly, van chuong la mgt sy quy

mon CO tinh qua dp cd ve dien dat cQng nhu nfi hdm npi dung ciia khai nifm

(11) Xudt xtt ciia doan van nay ttt bdi

Tga cho thien Nghi van chi trong bf Li triiu thong sd nhu sau: ^ ^ M -^ ^ X

,i^JL«$:E9'r*SJ§b^^^a $j i^ ^ Dich

xung, quan ho thien vdn dT sdt thdi biin; quan ho nhdn vdn dt hoa thdnh thiin hg Budng Ld On lugn chi viit: "Sdt hi biin gid lgp dm: dT trinh ki tugng Cdm ki hoa gid lgp ngon dT tdn ki cdng" Chl tai vdn hd Ngu kinh Tu Thu, hong tdi dgi but, true du ngu vT tu cung tieang vi biiu li, tuang vi thity chung Kinh Bfch co cau: "Xem thien

van de xet thdi bien dli; xem nhan van dl hoa thanh thien ha" Ong La On ddi Dudng

cd ban ve cau do rang: "Ngudi xem thien vdn de biet thdi bien, lgp dttc dl tugng ay theo trinh Ngudi cdm sy hoa thanh, lap

ngfin de tan trg cho cong thanh ay Cai vdn

thyc la tuyet difu lam sao" ( ^ ^ ifi ^ 0

(12) Kinh nghTa sd dt co y nghTa dac bift trong cai hpc khoa cu vi hf tu tudng the hifn ttong cac kinh dien co dugc coi Id hf tu tudng chinh thfing ctia to chtte nhd nude duong thdi Mgi chft nghTa, mgi chu gidi cCia kinh dien deu dugc hieu va hudng vdo bao vf trdt ty xd hfi duang thdi, khdng dinh tinh chinh thfing ciia chl dfi Cac kinh diln

CO dugc mang ra giang dgy vd thi ctt vi chiing dugc nhgn thttc la mgt sy ddm bdo cho sy trudng ton ciia chinh the Cac Idi chii gidi kinh diln cfi deu lay nhttng guong trong ljch dgi ma mpi giang giai deu phai nham Cling cfi sy ton tgi ciia chinh quyen, thuyet

Ngày đăng: 03/11/2022, 08:08

TÀI LIỆU CÙNG NGƯỜI DÙNG

TÀI LIỆU LIÊN QUAN

🧩 Sản phẩm bạn có thể quan tâm

w