Tìm hiểu nội dung và phương pháp dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên theo sách giáo khoa toán lớp 3

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “ Tìm hiểu nội dung và phương pháp dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên theo sách giáo khoa Toán lớp 3”... Để dạy tốt nội dung phép nhân, phép chia các số

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“ Tìm hiểu nội dung và phương

pháp dạy học phép nhân, phép chia các

số tự nhiên theo sách giáo khoa Toán lớp 3”.

A PHẦN MỞ ĐẦU

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

1 Trọng tâm và hạt nhân của chương trình toán ở Tiểu học là nộidung Số học Trong đó phép nhân, phép chia các số tự nhiên là nội dung cơbản, quan trọng trong nội dung số học Bởi vì, nhiệm vụ trọng yếu của môntoán Tiểu học là hình thành cho học sinh kĩ năng tính toán – một kĩ năng rấtcần thiết trong cuộc sống, lao động và học tập của học sinh Vì vậy giáo viêncần tìm hiểu, nghiên cứu để dạy tốt cho học sinh bộ môn này

2 Để dạy tốt nội dung phép nhân, phép chia các số tự nhiên: trướchết giáo viên cần nắm được bản chất Toán học của những kiến thức này Tuynhiên, thực tế cho thấy có không ít giáo viên Tiểu học không nắm vững bảnchất Toán học của phép nhân, phép chia các số tự nhiên Như chúng ta đãbiết: “ có kiến thức toán học cơ bản của chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học

về kiến thức đối với giáo viên Cụ thể, giáo viên Tiểu học phải: Hiểu đúngđắn các khái niệm, định ngyhĩa Toán học; có khả năng chứng minh các quytắc, công thức, tính chất Toán học được dạy ở Tiểu học dự tren Yóan học hiệnđại; có khả năng giải bài tập toán ở Tiểu học tốt ( thể hiện ở khả năng phântích tìm tòi lời giải, khả năng trình bày bài một cách logic, chặt chẽ và có khảnăng khai thác bài toán sau khi giải)…

Do vậy cần giúp giáo viên Tiểu học nắm được bản chất toán học của phép nhân, phép chia các số tự nhiên

3 Hơn nữa hiện nay chương trình sách giáo khoa mới ở Tiểu họcđang được đưa vào sử dụng trong toàn quốc Sách giáo khoa Toán ở Tiểu học

có rất nhiều đổi mới về cấu trúc nội dung, cách thể hiện nội dung nhằm đổimới phương pháp dạy học Rất nhiều giáo viên tiểu học vẫn chưa cập nhật

vấn đề này, dẫn đến việc dạy học Toán ở Tiểu học nói chung, việc dạy nộidung phép nhân phép chia các số tự nhiên nói riêng vẫn chưa đáp ứng đượcyêu cầu cơ bản của đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học.

Vì vậy, cần giúp hiáo viên nắm được cấu trúc nội dung của phépnhân, phép chia các số tự nhiên trong chương trình Toán tiểu học, nội dung

và cách thể hiện nội dung phép nhân, phép chia các số tự nhiên Bên cạnh đógiáo viên cũng nắm được phương pháp dạy học các nội dung này theo hướngđổi mới về phương pháp dạy học Toán Điều này giúp cho việc dạy học phépnhân, phép chia các số tự nhiên đạt chất lượng cao hơn

4 Vì những lý do trên, đồng thời để nâng cao trình độ chuyên môn,nghiệp vụ sư phạm cho bản thân mình, tôi đã chọn đề tài:

“ Tìm hiểu nội dung và phương pháp dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên theo sách giáo khoa Toán lớp 3”.

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

Tìm hiểu nội dung và phương pháp dạy học phép nhân, phép chiacác số tự nhiên theo sách giáo khoa Toán lớp 3

A.NỘI DUNG

CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẪN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

Để giúp giáo viên Tiểu học hiểu rõ hơn cơ sở của việc lựa chọn và sắpsếp các nội dung về phép nhân, phép chia các số tự nhiên, đồng thời giúp giáoviên biết được định hướng của việc lựa chọn và tận dụng các phương phápdạy học đối với các nội dung phép nhân, phép chia các số tự nhiên tôi xintrình bày tóm tắt các vẫn đề sau:

- Đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học

- Một số vấn đề về phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học

I Đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học:

2 Chú ý:

Chú ý có chủ định còn yếu, chú ý không chủ định phát triển Những

gì mang tính mới mẻ, rực rỡ, bất ngờ, khác thường dễ dàng lôi cuốn sự chú ýcủa học sinh

3 Trí nhớ:

Trí nhớ trực quan – hình tượng phát triển hơn trí nhớ từ ngữ lôgic

Ghi nhớ máy móc chiếm ưu thế

- Học sinh không xác định được mục đích ghi nhớ, không biết tổchức việc ghi nhớ có ý nghĩa

- Những thông tin mà học sinh được tiếp xúc từ nhiều giác quan sẽgiúp các em ghi nhớ nhanh hơn và nhớ lâu hơn

Từ những đặc điểm trên của học sinh Tiểu học về quá trình nhậnthức, khi dạy học Tiểu học nói chung và dạy học Toán nói riêng, giáo viêncần:

- Quan tâm đến việc sử dụng đồ dùng trực quan khi dạy hình thànhkiến thức cho trẻ Vì hình dạng, kiểu cách, màu sắc… của đồ dùng trực quan

dễ gây sự chú ý cho trẻ, giúp trẻ tri giác tốt, dễ nhớ và nhớ lâu

Tuy nhiên những đặc điểm trên của học sinh tiểu học cũng lưuu ýgiáo viên không nên quá lạm dụng đồ dùng trực quan Vì hình ảnh, màu sắcloà loẹt của nó dễ lôi cuốn học sinh làm các em quên nhiệm vụ học tập củamình Hơn nữa, sử dụng trực quan quá nhiều sẽ không phát triển được trítưởng tượng, khả năng liên tưởng khái quát của học sinh

- Tổ chức cho trẻ hoạt động Vì khi tham gia hoạt động trẻ có điềukiện tri giác bằng nhiều giác quan: mắt – nhìn, tai – nghe, miệng – nói, tay –thao tác… Đây là cơ sở để tưu duy và ghi nhớ kiến thức

- Giáo viên phải tạo cho học sinh tâm thế để ghi nhớ, hướng dẫn thủthuật ghi nhớ, chỉ ra những điểm quan trọng, có ý nghĩa để học sinh ghi nhớ

- Việc trẻ ghi nhớ máy móc tốt là điều kiện để giáo viên dạy họcsinh học thuộc các bẳng nhân, chia Đây là cơ sở để giáo viên tổ chức cho họcsinh học thuộc các bảng tính bằng cách đọc nhiều lần

II Một số vấn đề về phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học

1 Định hướng đổi mới phương pháp dạy học môn toán ở Tiểu học

“ Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tựgiác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớphọc, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụngkiến thức vàp thựuc tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thúhọc tập cho học sinh.”

2 Yêu cầu cơ bản của đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học là:

“ Dạy học dựa trên cơ sở tổ chức các hoạt động học tập của họcsinh Thông qua hoạt động học tập này, học sinh được phát huy tính tích cực,chủ động trong học tập, tự trải nghiệm khám phá, phát hiện vấn đề và tựchiếm lĩnh kiến thức.”

3 Thực hiện định hướng trên trong việc dạy bài mới và dạy thực

hành luyện tập, giáo viên cần:

Trong dạy bài mới: Giúp học sinh:

- Tự phát hiện và giải quyết các vấn đề của bài học

- Tự chiếm lĩnh tri thức mới

- Hướng dẫn học sinh cách thức phát hiện, chiếm lĩnh tri thức

- Thiết lập được mối quan hệ giữa kiến thức mới và kiến thức đãhọc

- Thực hành, rèn luyện cách diễn đạt thông tin bằng lời, bằng kýhiệu

Trong dạy bài thực hành luyện tập: Giáo viên cần tổ chức và động viên mọi học sinh tham gia vào hoạt động thực hành luyện tập

- Giúp học sinh nhận ra kiến thức mới học và quy trình vân dụngcác kiến thức đó trong các dạng bài tập khác nhau.

- Giúp học sinh thực hành, luyện tập theo khả năng của mình Chấpnhận thực tế: có những học sinh làm ít hơn hay nhiều hơn số lượng bài tậpđưa ra

- Tạo ra sự hỗ trợ, giúp đỡ nhau giữa các đối tượng hợc sinh

- Khuyến khích học sinh tự kiểm tra kết quả thực hành luyện tập

- Tập cho học sinh thói quen không thoả mãn với bài làm của mình,với các cách giải mã đã có

Tóm lại, cần thông qua các hoạt động thực hành, luyện tập làm cho các

em thấy học không chỉ để biết, để thuộc mà còn để làm, để vận dụng

4 Giới thiệu một số phương pháp dạy học thường được sử dụng

trong dạy học Toán ở Tiểu học:

Căn cứ vào đặc điểm nhận thức của học sinh Tiểu học, đặc điểmccá kiến thức Toán học và phương pháp nhận thức Toán học, các phươngpháp dạy học thường được sử dụng trong dạy học Toán ở Tiểu học gồm:phương pháp trực quan, phương pháp thực hành – luyện tập, phương pháp gợi

mở – vấn đáp, phương pháp giảng giải – minh hoạ

Bên canh đó, để thực hiện định hướng đổi mới phương pháp dạyhọc Toán ở Tiểu học, hiện nay người ta chú trọng sử dụng các phương phápdạy học theo phương hướng phát huy tích cực, chủ động, sáng tạo của ngườihọc (các phương pháp này gọi chung bằng thuật nhữ “phương pháp tíchcực”.)

CHƯƠNG II: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÉP NHÂN, PHÉP CHIA CÁC SỐ TỰ NHIÊN TRONG SÁCH GIÁO KHOA TOÁN LỚP 3

I Mục tiêu dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên ở lớp 3

Giúp học sinh:

- Học thuộc các bảng tính nhân 6, 7, 8, 9; bảng chia 6, 7, 8, 9

- Hoàn thiện bảng nhân, bảng chia

- Biết tính nhẩm trong phạm vi các bảng tính hoặc trong các trườnghợp đơn giản, thường gặp về nhân, chia

- Biết thực hiện phép nhân số có 2, 3, 4, 5 chứ số có 1 chữ số; phépchia số có 2, 3, 4, 5 chữ số cho số có 1 chữ số (chia hết hoặc chia có dư)

- Biết tính giá trị các biểu thức số có đến hai dấu phép tính (hoặc không có dấu ngoặc)

- Biết tìm một thành phần chưa biết trong phép tính

* Thông qua việc dạy học phép nhân, phép chia ở lớp 3 giúp học sinh:

- Phát triển khả năng tư duy: so sánh, lựa chọn, phân tích, tổng hợp,trìu tượng hoá, khái quát hoá

- Diễn đạt ngắn gọn, rõ ràng thông tin

- Tập phát hiện, tìm tòi, chiếm lĩnh kiến thức mới

- Chăm chỉ, cẩn then, tự tin, hứng thú trong học tập và thực hànhtoán.

II Nội dung dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên trong chương trình toán lớp 3

thức

Bàitập

- Củng cố các bảng nhân với 2, 3, 4,

5 (tích không quá 50)

- Lập các bảng nhân với 6, 7, 8, 9

(tích không quá 100) và các bảng chia cho

6, 7, 8, 9 (số bị chia không quá 100)

- Hoàn thiện các bảng nhân và các

bảng chia

- Nhân, chia ngoài bảng:

+ Nhân số có 2, 3, 4, 5 chữ số với số

có 1 chữ số (có nhớ không quá 2 lần liên

tiếp và tích không quá 100 000)

- Giảicác bài tậpdạng

“ Tìm

x, biết a : x =

b (với a, b làcác số trongphạm vi đãhọc)

số tròn nghìn, tròn chục nghìn cho số có 1

chữ số và chia hết

Như vậy: Các biện pháp nhân, chia ngoài bảng được xây dựng trên

cơ sở những kiến thức và kỹ năng về: cấu tạo thập phân của số; tính chất phânphối của phép nhân và chia đối với phép cọng; các bảng nhân, chia; quan hệgiữa nhân và chia Do đó mỗi khi học mỗi biện pháp tính nên ôn lại các tínhchất liên quan để xây dựng nó

Yêu cầu cơ bản để dạy các biện phép nhân, phép chia ngoài bảng

và chủ yếu là nắm được thuật tính và thực hành tính thông thạo Vì vậyphương pháp chung được sử dụng là giáo viên hướng dẫn và thực hiện trựctiếp trên ví dụ cụ thể Từ đó khái quát thành các bước thực hiện

III Một số lưu ý về phương pháp dạy học các nội dung về phép nhân, phép chia các số tự nhiên ở lớp 3

Qua việc tìm hiểu nội dung , phương pháp dạy học các nội dung vềphép nhân, phép chia các số tự nhiên ở lớp 3, tôi thấy: Để dạy tốt các nộidung này, giáo viên cần lưu ý những điều sau:

1 Về việc dạy giai đoạn chuẩn bị:

Trước khi học phép tính mới (phép nhân, phép chia) học sinh đều

có giai đoạn chuẩn bị Đây là cơ sở cho việc hình thành kiến thức mới, cầunối giữa kiến thức đã học và kiến thức sẽ học Vì vậy, khi dạy học các bài họctrong giai đoạn này, giáo viên cần chuẩn bị tốt kiến thức cho học sinh để làm

cơ sở vững chắc cho các em học những kiến thức mới tiếp theo Cụ thể là:

- Học sinh được học bài “Tổng của nhiều số” trước khi học bài

“Phép nhân” ở đây học sinh được tính tổng các số hạng bằng nhau Giáo

viên phải lưu ý để nhận ra các tổng này đều có các số hạng bằng nhau để giúphọc sinh học bài phép nhân, tính kết quả của các phép nhân trong các bẳngnhân (nhất là các bảng nhân đầu tiên)

- Học sinh được học bài “Phép nhân” và các bài về Bảng nhân trước khi học bài “Phép chia” và các bài về Bảng chia Giáo viên lưu ý học

sinh phải thuộc bảng nhân để làm cơ sở học các bảng chia, vì các bảng chiađều được xây dựng từ các bảng nhân tương ứng

- Việc nhân chia trong bảng thành thạo cũng là cơ sở để học sinhhọc tốt nhân, chia ngoài bảng

2 Về việc sử dụng đồ dùng trực quan trong từng giai đoạn lập bảng nhân, bảng chia:

Kĩ thuật chung của nhân, chia trong bảng là: Học sinh thao tác trêncác tấm bìa có các chấm tròn Vì vậy, sử dụng đồ dùng trực quan ở đây là rấtquan trọng Tuy nhiên mức độ trực quan không giống nhau ở mỗi giai đoạn:

- Ở lớp 3 (học kỳ I): học sinh tiếp tục học các bảng nhân, bảng chia

6, 7, 8, 9 Lúc này các em đã có kinh nghiệm sử dụng đồ dùng học tập (cácmiếng bìa với số chấm tròn như nhau), đã quen và thành thạo với cách xâydựng phép nhân từ những miếng bìa đó Hơn nữa, lên lớp 3 trình độ nhậnthức của học sinh phát triển hơn trước (khi học lớp 2) nên khi hướng dẫn họcsinh lập các bảng nhân hoặc bảng chia, giáo viên vẫn yêu cầu học sinh sửdụng các đồ dùng học tập nhưng ở một mức độ nhất định, phải tăng dần mức

độ khái quát để kích thích trí tưởng tượng, phát triển tư duy cho học sinh.Chẳng hạn:

Giáo viên không cùng học sinh lập các phép tính như ở lớp 2 màchỉ nêu lệnh để học sinh thao tác trên tấm bìa với các chấm tròn để lập 3, 4phép tính trong bảng, các phép tính còn lại học sinh phải tự lập dựa vào phépđếm thêm hoặc dựa vào các bảng nhân đã học.

VD: Khi hướng dẫn học sinh tự lập Bảng nhân 6, giáo viên yêu cầuhọc sinh sử dụng các tấm bìa, mỗi tấm bìa có 6 chấm tròn để lập các phéptính:

Học sinh nêu : “6 được lấy 3 lần, ta có 6 x 3”

Mặt khác cũng từ 3 tấm bìa này ta thấy 6 x 3 chính là 6 x 2 + 6

6 x 4 = 4 x 6 = 24

6 x 5 = 5 x 6 …

Như vậy, giáo viên cần lưu ý sử dụng đồ dùng trực quan hợp lý,đúng mức để không chỉ giúp học sinh nắm được kiến thức mà còn phát triển

tư duy

3 Về phương pháp nhân, chia ngoài bảng:

Phương pháp chủ yếu được sử dụng là làm mẫu trên các ví dụ cụthể Từ đó phương pháp hướng dẫn học sinh cách đặt tính và tính Đối vớinhững trường hợp cần lưu ý như: phép chia có chữ số 0 ở thương, ước lượngthương chưa hết, nhớ khi nhân chưa đúng … giáo viên thường đưa ra các bàitập dưới dạng Test để lưu ý học sinh cách làm đúng

Tóm lại: Với nội dung về phép nhân, phép chia các số tự nhiên ở

lớp 3, để hình thành kiến thức mới cho học sinh thì phương pháp chủ yếu làtrực quan kết hợp làm mẫu; để rèn kỹ năng thì phương pháp chủ yếu là thựchành – luyện tập Tuy nhiên, trong quá trình học sinh thực hành luyện tập,giáo viên phải tăng dần mức độ, yêu cầu, độ khó của bài tập; tạo điều kiệncho học sinh tự huy động kiến thức sẵn có để làm bài; đồng thời rèn cho họcsinh khả năng tự kiểm tra, đánh giái mình và đánh giá lẫn nhau

Như vậy, khi sử dụng phương pháp dạy học phép nhân, phép chia

số tự nhiên ở lớp 3 người ta đã quan tâm đến đặc điểm nhận thức của học sinh(tư duy cụ thể phát triển hơn tư duy trừu tượng, tri giác bằng nhiều giácquan…) và đã có sử dụng các phương pháp dạy học kích thích tư duy trừutượng, khả năng so sánh, khái quát hoá, tổng hợp hoá … cho học sinh

CHƯƠNG III: THỰC TRẠNG DẠY HỌC PHÉP NHÂN, PHÉP CHIA CÁC SỐ TỰ NHIÊN Ở LỚP 3

Qua thực tế tìm hiểu tình hình dạy học phép nhân, phép chia chohọc sinh lớp 3 ở trường Tiểu học tôi rút ra một số nhận xét sau:

I Vấn đề giảng dạy của giáo viên

Quan điểm của giáo viên về cấu trúc nội dung chương trình để rènluyện kĩ năng thực hiện phép nhân, chia các số tự nhiên cho học sinh là rấtphù hợp Các bài học về phép nhân, phép chia được sắp xếp liền mạch, bài nọ

là cơ sở cho bài kia, phù hợp cho cả giáo viên và học sinh trong quá trìnhluyện tập

Nhiều giáo viên cho rằng:

- Nội dung rèn luyện kỹ năng thực hiện tính nhẩm phép nhân, chiatrong bảng là rất quan trọng vì nó không chỉ giúp củng cố kiến thức mới màcòn rất thuận lợ cho quá trình dạy nhân, chia ngoài bảng Thiếu kỹ năng nhânnhẩm tốt thì học sinh sẽ rất khó khăn trong việc học phép chia đặc biệt là chiangoài bảng (chia viết) Chính vì vậy họ cho rằng: nhiệm vụ cơ bản, trọng tâmcủa việc dạy phép nhân, chia ở lớp 3 là giúp học sinh có kỹ năng thực hiện tốtnhân, chia trong bảng Phép nhân, phép chia là dạng phép tính mới, khó đốivới học sinh cho nên phải coi trọng công tác hình thành khái niệm phép tính,cách thực hiện phép tính

- Hệ thống bài tập để rèn luyện kỹ năng thực hiện phép nhân, phépchia như vậy là cần thiết Tuy nhiên, các dạng bài tập còn chưa phong phú vềnội dung cũng như hình thức Vì vậy một số giáo viên cho rằng nên cho thêmdạng bài tập tính nhanh

Tất cả những giáo viên được hỏi đều trao đổi với chúng tôi đầy đủ

về những lý do, thắc mắc cũng như tầm quan trọng của việc rèn luyện kỹnăng thực hiện phép nhân, phép chia