SKKN một số phương pháp dạy toán lớp 4 theo hướng “ tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh

Sáng kiến kinh nghiệmMỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY TOÁN LỚP 4 THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH Người soạn: Nguyễn Thị Như Lệ... Cho dù lộ trình đổi mới phương pháp đã có

Sáng kiến kinh nghiệm

MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY TOÁN LỚP 4 THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH

Người soạn: Nguyễn Thị Như Lệ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY TOÁN LỚP 4 THEO HƯỚNG:

“TÍCH CỰC HÓA HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH ”

A.PHẦN MỞ ĐẦU

I Lí do chọn đề tài:

1)Cơ sở lí luận :

Giáo dục Việt Nam trong thập niên đầu tiên của thế kỉ 21 chứng kiến sự bứt phá ngoạn mục từ nội tại và cả sự tác động từ phía xã hội Lộ trình đổi mới chương trình, đổi mới phương pháp, thay sách giáo khoa như là một bước đột phá sống còn của giáo dục nhằm nâng cấp sản phẩm bắt kịp xu thế toàn cầu hóa của thời đại và bước đầu đã cho thấy những kết quả rất đáng ghi nhận Cuộc chiến chống tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục, việc nói không với hành vi vi phạm đạo đức nhà giáo, nói không với việc học sinh ngồi nhầm lớp cho dù vẫn đang rất gian nan song bước đầu đã nhận được sự đồng thuận cao từ các thầy cô giáo, các

em học sinh và cả dư luận xã hội Phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” đang từng bước tạo ra môi trường giáo dục lành mạnh, gắn

bó và đáp ứng tối đa dự đòi hỏi của thực tiễn.Những năm gần đây Đảng, nhà nước, ngành đã dành những sự quan tâm đầu tư đáng kể cho giáo dục Những chính sách, chủ trương mới liên tục được cập nhật đã mở ra những lối đi mới cho sự phát triển của giáo dục nước nhà Chỉ thị 40CT/TW của Ban Bí thư Trung Ương Đảng về việc nâng cao phẩm chất chính trị và năng lực nghề nghiệp cho đội ngũ cán bộ quản lí

và giáo viên, Luật giáo dục 2005 được Quốc hội thông qua, các chỉ thị của chính phủ quan tâm đến đạo đức nhà giáo Hay chỉ thị 40/2008/CT- BGDDT; kế hoạch

liên ngành số 7575/ KHLN/BGDDT – Giữa bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch- Bộ GD-ĐT- Trung Ương Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh triển khai phong trào thi đua “Xây sựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” là những minh chứng rõ nét nhất cho tham vọng đổi mới toàn diện nền giáo dục nước nhà Tuy nhiên, do hạn chế năng lực của người dạy, người học, hạn chế về điều kiện cơ sở vật chất và môi trường dạy học nên công bằng mà nói để nhanh chóng đuổi kịp các nền giáo dục tiên tiến trong khu vực và trên thế giới thì sự nỗ lực tự vận động là điều chúng ta không thể không quan tâm Trong đó, vai trò của người thầy được xác định như là yếu tố mấu chốt để giải quyết kịp thời những bức bách, mâu thuẫn đang hiện hữu trong nền giáo dục chúng ta Vì vậy, sự trăn trở cho mỗi giờ dạy, mỗi môn học là điều mà mỗi giáo viên như chúng tôi không thể không quan tâm

2) Cơ sở thực tiễn :

Với bề dày gần 20 năm trực tiếp đứng lớp, qua nghiên cứu các tài liệu, tìm hiểu từ các phương tiện truyền thông và thông tin đại chúng và đặc biệt từ thực tế việc dạy, việc học tại trường TH Lê Hồng Phong- Đông Hà- Quảng Trị, bản thân tôi nhận thấy vẫn còn nhiều vấn đề không thể không trăn trở Cho dù lộ trình đổi mới phương pháp đã có một thời gian dài thực hiện và những ưu thế của nó là điều không thể phủ nhận, song chưa có ai dám khẳng đinh rằng ở mọi nhà trường đã thực hiện một cách hoàn hảo nhất các tiêu chí của dạy học hiện đại Một bộ phận không ít giáo viên vẫn tỏ ra chần chừ, không thật mặn mà với phương pháp mới và thiếu sự quyết liệt trong quá trình thực hiện đổi mới Một bộ phận học sinh tiếp cận với phương pháp mới một cách hờ hửng, thiếu sẳn sàng và thiếu tính chủ động, sáng tạo, linh hoạt trong xử lí thông tin còn hạn chế.Trường TH Lê Hồng phong-Đông Hà- Quảng Trị nơi tôi đang công tác cũng không thể tránh khỏi những khiếm khuyết chung của nền giáo dục nước nhà Trước thực tế đó, bản thân đã dành một thời gian đáng kể đầu tư cho việc đổi mới phương pháp, đặc biệt là đối với môn toán, sau nhiều lần thử nghiệm, bước đầu chúng tôi đã tìm được một số giải pháp

hữu hiệu giúp học sinh tiếp cận nhanh với phương pháp dạy học hiện đại.Chính vì

vậy tôi đã đi sâu vào tìm hiểu “ Một số phương pháp dạy Toán lớp 4 theo hướng

“ Tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh ”, để giúp các em nắm vững các

kiến thức trong môn học này

II Mục đích, phạm vi, đối tượng và phương pháp nghiên cứu :

1 Mục đích :

Từ thực tiễn dạy học tiểu học nói chung và thực tiễn dạy học ở trường TH Lê Hồng Phong nói riêng Thu thập, tập hợp xử lí thông tin, tìm ra những giải pháp cần thiết để hoàn thiện dần phương pháp dạy học toán ở bậc tiếu học

2 Phạm vi nghiên cứu :

Nghiên cứu việc dạy và học môn toán lớp 4 tại trường TH Lê Hồng Phong-Đông Hà- Quảng Trị

3 Đối tượng và phương pháp nghiên cứu :

- Nghiên cứu việc dạy môn toán của giáo viên, việc học môn toán của học sinh lớp 4A nói riêng và tại trường Th Lê Hồng Phong nói chung

- Chủ yếu sử dụng các phương pháp thông thường Thu thập thông tin thực tế,

xử lí số liệu, kiểm chứng bằng thực tiễn dạy học để đưa ra những giải pháp phù hợp cho việc xây dựng phương án dạy học môn toán bậc tiểu học một cách tối ưu nhất

B P H Ầ N N Ộ I D U N G

I K h ả o s á t t ì n h h ì n h :

1 K h ả o s á t s ố l i ệ u

Kết quả khảo sát chất lượng môn Toán lớp 4A đầu năm học 2011 – 2012 như

sau:

Tổng

số học

Điểm giỏi

( 9 - 10 )

Điểm khá ( 7 - 8 )

Điểm Trung bình ( 5 - 6 )

Điểm yếu ( Dưới 5 )

2 Thuận lợi :

- Bản thân nhiều năm trực tiếp giảng dạy ở bậc tiểu học nên kính nghiệm thực tế tích lũy được tương đối nhiều

- Hội đồng sư phạm trường nhiều đồng chí có kinh nghiệm nhiều năm giảng dạy lại luôn có quyết tâm nhất quán trong đổi mới phương pháp nên bản thân học hỏi và rút kinh nghiệm được nhiều vấn đề hữu ích

- Học sinh phần lớn chăm ngoan và rất chịu khó, lại tiếp cận khá nhanh với phương pháp mới nên việc thử nghiệm đề tài luôn nhận được sự ủng hộ từ phía các em

3 Khó khăn :

- Năng lực và thói quen nghiên cứu của bản thân còn nhiều hạn chế nên cho dù

đã rất cố gắng, kết quả thu được vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu đề ra

- Tài liệu tham khảo thiếu, thời gian và điều kiện nghiên cứu hạn hẹp ảnh hưởng khá nhiều đến việc sử dụng các giải pháp mới

- Một bộ phận học sinh chây lười trong học tập, gia đình lại không quan tâm nên việc tự học của các em cho dù đã được giáo viên hướng dẫn rất kĩ nhưng chưa thể đáp ứng được yêu cầu đề ra

- Đối tượng học sinh trong mỗi lớp không đồng đều, nhiều em quá yếu Việc chú

ý đối tượng đã ảnh hưởng nhiều đến quá trình nghiên cứu

- Phương tiện dạy học vẫn chưa thể đáp ứng tốt nhất yêu cầu của thực tiễn dạy học hiện đại

II Những nội dung và giải pháp đã thực hiện :

1.Các nội dung và phương pháp dạy học theo hướng tích cực:

1.1 Phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong PPDH vấn đáp kết hợp với một số PPDH khác trong hình thành tri thức mới.

Học sinh muốn tiếp thu tri thức mới cần có sự hướng dẫn của giáo viên bắng một hệ thống câu hỏi phù hợp Giáo viên tổ chức các hoạt động dạy học nhằm chuyển giao ý đồ sư phạm của thầy thành nhiệm vụ học tập của trò

Ví dụ trong bài: “Phép nhân phân số” Hình thành phép tính nhân của 2

phân số và Hình thành phép tính nhân của 2 phân số và cho học sinh là một vấn đề mới nếu giáo viên chỉ giới thiệu quy tắc tính sau đó áp dụng vào luyên tập thì không phát huy được tính tích cực, tư duy, sáng tạo của học sinh Do đó, giáo viên cần suy nghĩ, chuẩn bị hệ thống câu hỏi phù hợp để hướng dẫn học sinh tiếp thu tri thức mới một cách tích cực, sáng tạo

Với bài học này, giáo viên có thể tổ chức hoạt động dạy học bằng hệ thống câu hỏi sau:

Dựa vào cách tính diện tích hình chữ nhật bằng đồ dùng trực quan hãy cho biết

x = ? (HS nêu: x = )

- Quan sát hình và cho biết 8 là gì của hình chữ nhật mà ta phải tính diện tích?

(8 là tổng số ô của hình chữ nhật.)

* HS giải thích: Chiều dài HCN bằng 4 ô và được xếp thành 2 hàng nên tính được tổng số ô bằng cách lấy 4 x 2 = 8

- 4 và 2 là gì của các phân số trong phép nhân x ? ( 4 và 2 là tử số của các

phân số trong phép nhân x )

- Để tính số ô vuông có trong hình vuông diện tích 1 m2 ta làm thế nào? ( lấy 5 x 3

= 15 (ô))

- Vậy 5 và 3 là gì của các phân số trong phép nhân x ? ( 5 và 3 là mẫu số

của các phân số trong phép nhân x )

- Như vậy, khi muốn nhân hai phân số với nhau ta làm thế nào? ( ta lấy tử số nhân tử số, mẫu số nhân mẫu số)

- Giáo viên nêu công thức tổng quát: = và yêu cầu học sinh nêu quy tắc nhân hai phân số, sau đó tổ chức: luyện tập, củng cố

1.2.Phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề, kết hợp với PPDH khác để tổ chức hoạt động dạy học.

Ví dụ trong bài: “ Phép cộng phân số ” ( tiếp theo ).

* Bài toán: Có một băng giấp màu, bạn Hà lấy băng giấy, Bạn An lấy băng

giấy Hỏi cả 2 bạn lấy bao nhiêu phấn băng giấy màu? ( Toán 4 trang 127 )

Sau khi học xong học sinh biết cách cộng hai phân số khác mẫu số và rèn luyện kỹ năng tính toán cho học sinh

Hướng dẫn giải như sau: Muốn tìm số phần băng giấy của 2 bạn Hà và An đã lấy,

cần thực hiện phép tính gì? ( phép cộng: + )

Như vậy, việc yêu cầu học sinh tính tổng hai phân số khác mẫu số là một tình huống gợi vấn đề, là một yêu cầu nhận thức mà học sinh chưa thể giải quyết được bằng vốn kiến thức và kinh nghiệm sẵn có của mình (học sinh chỉ mới biết tính tổng hai phân số có cùng mẫu số)

Tuy nhiên nếu học sinh chịu khó suy nghĩ hoặc được giáo viên hướng dẫn tìm cách biến đổi để đưa hai phân số đã cho thành hai phân số có cùng mẫu số (Quy đồng mẫu số) thì học sinh có thể giải quyết vấn đề kết hợp với PPDH vấn đáp để tổ chức hoạt động dạy học hình thành phép cộng 2 phân số khác mẫu số

1.3 Phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong PPDH hợp tác theo nhóm nhỏ và kết hợp với PPDH khác để tổ chức hoạt động dạy học nhằm phát huy tính chủ động sáng tạo, hợp tác của học sinh.

Mục tiêu, nội dung bài học yêu cầu hình thành tri thức mới cho học sinh Tri thức mới đó cần có sự kiểm nghiệm kết quả qua nhiều học sinh khác nhau, cần có

sự phát hiện, đóng góp trí tuệ Tập thể học sinh cần phải đo đạc, thu thập các số liệu điều tra thống kê

Ví dụ bài: Diện tích hình thoi

- Yêu cầu tính diện tích hình thoi ABCD, khi biết 2 đường chéo AC = m,

BD = n (hình a)

- Để tìm công thức tính diện tích hình thoi theo độ dài 2 đường chéo, học sinh có thể thực hiện theo nhiều cách khác nhau:

* Cách 1: Cắt hình tam giác AOD và hình tam giác COD rồi ghép với hình tam giác ABC để được hình chữ nhật AMNC (hình b)

Ta có: Diện tích( hình thoi ABCD) = diện tích ( hình chữ nhật AMNC ) = m

=

* Cách 2: Cắt hình tam giác COB và hình tam giác COD rồi ghép với hình tam giác ABC để được hình chữ nhật MNBD (hình c)

Ta có: Diện tích ( hình thoi ABCD ) = diện tích (hình chữ nhật MNBD)

( Hình a ) ( Hình b ) ( Hình c )

Do đó để kiểm nghiệm kết quả, phát huy tính chủ động sáng tạo và tinh thần hợp tác của học sinh Giáo viên yêu cầu học sinh hợp tác theo nhóm nhỏ để tổ chức hoạt động dạy học

1.4 Phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong việc giải các bài toán

là cơ sở giải loại toán sắp học.

Giải các bài toán có tính chất chuẩn bị này, học sinh có thể tính ra được kết quả dễ dàng nhằm tạo điều kiện cho các em tập trung suy nghĩ vào các mối quan hệ toán học và các từ mới chứa trong đầu bài toán:

Ví dụ 1: Để chuẩn bị cho việc học loại toán: “Tìm 2 số biết tổng và tỉ số của 2 số đó” Có thể cho học sinh giải bài toán sau: “ Cô có 30 bút chì, chia thành 3 phần bắng nhau Bạn nam được 1 phần, bạn nữ được 2 phần Hỏi bạn nam được mấy bút chì?”

Ví dụ 2: Để chuẩn bị cho việc học loại toán: “Tìm 2 số biết tổng và hiệu của 2 số đó” Có thể cho học sinh giải bài toán sau: “Hai bạn Nam và Hùng có tất cà 15.000 đồng, Nam có nhiều hơn Hùng 5.000 đồng Hỏi mỗi bạn có bao nhiêu tiền?”

- Tổ chức cho học sinh làm việc trên đồ dùng học tập:

+Mỗi học sinh lấy 15 que tính (tượng trưng cho 15.000 đồng ) Chia bảng con làm 2 phần, phần lớn là số tiền của Nam, phần nhỏ là số tiền của Hùng

+Nam nhiều hơn Hùng 5.000 đồng Vậy ta lấy 5 que tính cho Nam trước rồi chia đôi phần còn lại:! Học sinh lấy 5.000đồng cho nam trước (đặt 5 que tính vào phần lớn)

- Còn mấy nghìn đồng ? (15.000 – 5.000 = 10.000 đồng )

- Vậy chia đều cho 2 bạn, mỗi bạn được mấy nghìn ? ( 10.000 : 2 = 5.000 đồng )

- Bỏ vào hai phần mỗi phần 5.000 đồng ( 5 que tính )

- Vậy Hùng được mấy nghìn ? ( 5.000 đồng )

- Còn Nam được mấy nghìn ? ( 5.000 +5.000 = 10.000 đồng )

- Tương tự hướng dẫn bài toán trên sơ đồ và giải

1.5.Phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong việc giải các bài toán phát huy tính trực quan cụ thể trong tư duy của học sinh.

Để giải được các bài toán này giáo viên cần triển khai các hoạt động mang tính chất thực tiễn, học sinh phải được thao tác trên đồ dùng trực quan Từ đó các

em sẽ tự phát hiện và tự giải quyết nhiệm vụ bài học

Ví dụ: Trong bài “Phép cộng phân số”

Để hình thành phép cộng hai phân số có mẫu số bằng nhau, giáo viên và học sinh cùng thực hành trên băng giấy

– Chia băng giấy thành 8 phần bằng nhau, bằng cách gấp đôi ba lần theo chiều ngang:

+ Tô màu vào băng giấy

+ Tô màu vào băng giấy

Nhìn vào băng giấy HS dễ nêu được hai lần đã tô màu được băng giấy

Học sinh nêu: + = =

Kết luận: Nêu được cách cộng hai phân số bằng cách lấy tử số cộng với nhau

và giữ nguyên mẫu số

1.6 Khi dạy thực hành luyện tập GV cần lưu ý giúp mọi học sinh đều tham gia vào hoạt động thực hành, luyện tập theo khả năng của mình, bằng cách:

– Cho các em làm các bài theo thứ tự trong sách giáo khoa, không bỏ bài nào, kể cả bài dễ, bài khó

- Không bắt học sinh chờ đợi nhau trong khi làm bài Làm xong chuyển sang bài tiếp theo

- Học sinh này có thể làm nhiều bài hơn học sinh khác:

- Ví dụ: Khi dạy bài : “ Tính bằng cách thuận tiện nhất ”

- + + = + ( + ) = + =

Có thể một số em vẫn thực hiện theo thứ tự của các phép tính trong biểu thức, ra kết quả đúng nhưng chưa nhanh và chưa hợp lí Giáo viên nên hướng dẫn học sinh các tính chất đã học của phép cộng để tìm ra cách giải thuận tiện

Hoặc trong bài luyện tập của phép nhân thì giáo viên phải dẫn dắt học sinh nhớ lại kiến thức đã học đó là:

v Tính chất giao hoán của phép nhân

v Tính chất kết hợp của phép nhân

v Tính chất nhân một số với một tổng ( Hoặc một tổng nhân với một số )

v Tính chất nhân một hiệu với một số ( Hoặc một số nhân với một hiệu )

Học sinh phải vận dụng nhanh các tính chất này vào giải toán: Khi nào vận dụng tính chất này, khi nào vận dụng tính chất kia:

Ví dụ: 2 10 + 10 5 = 10 ( 2 + 5 ) = 10 10 = 20 ( Áp dụng tính chất nhân một số với một tổng )

2 Giải pháp đã thực hiện:

1 Đối với học sinh :

- Chủ yếu là xây dựng phương pháp học tập và phong cách học kết hợp tự rèn luyện và hình thành mạng lưới học nhóm, học tổ, học bất kì nơi nào, dù ở nhà, ở trường cũng luôn phải nghiêm túc và tập trung trong khi học tập

- Không được bỏ qua hay lơ là dù một bài tập nhỏ, dù một bài tập đơn giản, hay một nội dung ngắn gọn