TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI KHOA KHÁCH SẠN – DU LỊCH BÀI THẢO LUẬN Môn CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC Đề tài Quan điểm của chủ nghĩa Mac – Lênin về thời kì quá độ lên CNXH Tính tất yếu và những đặc điểm cơ b.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
KHOA: KHÁCH SẠN – DU LỊCH
- -BÀI THẢO LUẬN
Môn: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC
Đề tài: Quan điểm của chủ nghĩa Mac – Lênin về thời kì quá độ lên CNXH Tính tất yếu và những đặc điểm cơ bản thời kì quá độ lên CNXH
ở Việt Nam
Hà Nội 2021
Trang 2L ỜI MỞ ĐẦU………3
1 QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊ NIN VỀ THỜI KÌ QUÁ ĐỘ LÊN CNXH 4
1.1 Khái niệm về thời kì quá độ lên CNXH 4
1.2 Tính tất yếu tiến lên CNXH 4
1.3 Đặc điểm và thực chất của thời kì quá độ lên CNXH 5
1.3.1 Đặc điểm của thời kì quá độ lên CNXH 5
1.3.2 Thực chất thời kỳ quá độ lên CNXH: 8
1.4 Khả nang quá độ lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN 9
2 VẬN DỤNG VÀO THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CNXH Ở VIỆT NAM 9
2.1 Tính tất yếu tiến lên CNXH và điều kiện tiến lên CNXH bỏ qua TBCN ở Việt Nam: 9
2.1.1 Tính tất yếu tiến lên CNXH: 9
2.1.2 Điều kiện tiến lên CNXH bỏ qua TBCN ở Việt Nam: 10
2.2 Những định hướng lớn về phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại 11
2.2.1 Về kinh tế 11
2.2.2 Về văn hóa-xã hội 12
2.2.3 Về quốc phòng an ninh 17
2.2.4 Về đối ngoại 18
3 MỘT SỐ THÀNH TỰU VÀ HẠN CHẾ TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG LÊN CNXH Ở NƯỚC TA 18
3.1 Những thành tựu 18
3.2 Những hạn chế 20
Trang 3Lời mở đầu:
Lý luận về hình thái kinh tế - xã hội của C.Mác cho thấy sự biến đổi của các xã hội là quá trình lịch sử tự nhiên Vận dụng lý luận đó vào phân tích xã hội tư bản, tìm ra các quy luật vận dụng của nó, C.Mác và Ph.Ăngghen đều cho rằng, phương thức sản xuất TBCN có tính chất lịch
sử và xã hội tư bản tất yếu bị thay thế bằng xã hội mới xã hội cộng sản chủ nghĩa
Đồng thời C.Mác và Ph.Ăngghen cũng dự báo trên những nét lớn về những đặc trưng cơ bản của xã hội mới, đó là: có lực lượng sản xuất xã hội cao, chế độ sở hữu xã hội về tư liệu sản xuất được xác lập, chế độ người bóc người bị thủ tiêu, sản xuất nhằm thỏa mãn nhu cầu của mọi thành viên trong xã hội , nền sản xuất được tiến hành theo một kế hoạch thống nhất trên phạm vi toàn xã hội, sự phân phối sản phẩm bình đẳng, sự đối lập giữa thành thị và nông thôn, giữa lao động trí óc và lao động chân tay bị xóa bỏ
Để xây dựng xã hội mới có những đặc trưng như trên cần phải trải qua hai giai đoạn: Giai đoạn thấp (giai đoạn đầu) và giai đoạn sau (giai đoạn cao) Sau này Lênin gọi giai đoạn đầu là chủ nghĩa xã hội và giai đoạn sau là chủ nghĩa cộng sản C.Mác gọi giai đoạn đầu xã hội chủ nghĩa
là thời kỳ quá độ chính trị lên giai đoạn cao của xã hội cộng sản Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là thời kỳ cải biến cách mạng toàn diện trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Thời kỳ này ở các nước có trình độ phát triển kinh tế xã hội khác nhau có thể diễn ra với khoảng thời gian dài ngắn khác nhau
Trang 41 Quan điểm của chủ nghĩa Mác Lê nin về thời kì quá độ lên CNXH 1.1 Khái niệm về thời kì quá độ lên CNXH.
Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là thời kỳ cải biến cách mạng sâu sắc, triệt để, toàn diện từ xã hội cũ thành xã hội mới: chủ nghĩa xã hội Nó diễn ra từ khi giai cấp vô sản giành được chính quyền bắt tay vào xây dựng xã hội mới và kết thúc khi xây dựng thành công những cơ sở của chủ nghĩa xã hội cả về lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất, cơ sở kinh tế và kiến trúc thượng tầng
1.2 Tính tất yếu tiến lên CNXH.
Tính tất yếu tiến lên CNXH được dựa trên các đặc điểm:
CNTB và CNXH khác nhau về bản chất: CNTB được xây dựng trên
cơ sở tư hữu tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất, dựa trên chế độ áp bức bóc lột Còn CNXH xây dựng trên cơ sở công hữu tư liệu sản xuất là chủ yếu, không còn giai cấp đối kháng, không còn chế độ áp bức bóc lột, muốn có được xã hội như thế phải trải qua một khoảng thời kì nhất định Các quan hệ xã hội của chủ nghĩa xã hội không tự nảy phát sinh trong lòng chế độ tư bản chủ nghĩa, đó là kết quả của quá trình xây dựng
và cải tạo xã hội chủ nghĩa Dù sự phát triển của CNTB ở mức cao đến mấy chỉ tạo ra tiền đề vật chất và kĩ thuật, điều kiện hình thành các quan
hệ xã hội mới đó là XHCN Do vậy cần phải có thời gian để xây dựng các mối quan hệ đó
CNXH được xây dựng trên nền sản xuất đại công nghiệp có trình độ cao CNTB đã tạo ra tiền đề vật chất và kĩ thuật nhất định cho CNXH Nhưng muốn tiền đề đó để phục vụ cho CNXH thì CNXH cần phải tổ chức, sắp xếp lại Đối với những nước chưa trải qua nền công nghiệp hoá, hiện đại hoá tiến lên chủ nghĩa xã hội thì thời kì quá độ có thể sẽ kéo dài với nhiệm vụ trọng tâm là tiến hành công nghiệo hoá XHCN
Trang 5Xây dựng chủ nghĩa xã hội là một công cuộc mới mẻ, khó khăn và phức tạp, cần phải có thời gian để giai cấp công nhân từng bước làm quen với những công việc đó Thời kì quá độ ở những nước có trình độ phát triển kinh tế xã hội khác nhau thì khác nhau Nước đã phát triển lên trình
độ cao thì tương đối ngắn, còn những nước lạc hậu, kém phát triển thì phải kéo dài hơn và phải gặp nhiều khó khăn phức tạp hơn
1.3 Đặc điểm và thực chất của thời kì quá độ lên CNXH.
1.3.1 Đặc điểm của thời kì quá độ lên CNXH
Theo quan điểm của các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin,
có hai con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội Con đường thứ nhất là quá
độ trực tiếp lên chủ nghĩa xã hội từ những nước tư bản chủ nghĩa phát triển ở trình độ cao Con đường thứ hai là quá độ gián tiếp lên chủ nghĩa
xã hội ở những nước chủ nghĩa tư bản phát triển còn thấp, hoặc như V.l.Lênin cho rằng, những nước có nền kinh tế lạc hậu, chưa trải qua thời
kỳ phát triển của chủ nghĩa tư bản cũng có thể đi lên chủ nghĩa xã hội được trong điều kiện cụ thể nào đó nhất là trong điều kiện đảng kiểu mới của giai cấp vô sản nắm quyền lãnh đạo (trở thành đảng cầm quyền) và được một hay nhiều nước tiên tiến giúp đỡ
Trên cơ sở vận dụng lý luận về cách mạng không ngừng, về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội của chủ nghĩa Mác - Lênin và xuất phát từ đặc điểm tình hình thực tế Việt Nam Hồ Chí Minh đã khẳng định con đường cách mạng Việt Nam là tiến hành giải phóng dân tộc, hòan thành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, tiến dần lên chủ nghĩa xã hội Như vậy, quan niệm Hồ Chí Minh về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là quan niệm về một hình thái quá độ gián tiếp cụ thể - quá độ
từ một xã hội thuộc địa nửa phong kiến, nông nghiệp lạc hậu sau khi giành được độc lập dân tộc đi lên chủ nghĩa xã hội Chính ở nội dung cụ thể này Hồ Chí Minh đã cụ thể và làm phong phú thêm lý luận Mác -Lênin về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
Trang 6Thời kỳ quá độ lên CNXH ở nước ta có những đặc điểm riêng nên không thể rập khuôn một cách máy móc những nhiệm vụ được quy định
ở những nước đã qua chủ nghĩa tư bản Nếu như nội dung cơ bản của thời
kỳ quá độ ở các nước XHCN đã qua chủ nghĩa tư bản phát triển là cải biến những cơ sở của chủ nghĩa tư bản thành chủ nghĩa xã hội, thì ở nước
ta đồng thời với việc cải biến những cơ sở hiện có thành những cơ sở của CNXH, lại phải chuẩn bị tiền đề vật chất cần thiết cho sự phát triển của CNXH Như Lênin đã nói: " Một nước càng lạc hậu mà lại phải - do những bước ngoắt ngoéo của lịch sử - bắt đầu làm cách mạng xã hội chủ nghĩa, thì nước đó càng gặp khó khăn"
+ Trong lĩnh vực kinh tế:
Nội dung cơ bản trên lĩnh vực kinh tế của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là thực hiện việc sáp xếp, bố trí lại các lực lượng sản xuất hiện có của xã hội; cải tạo quan hệ sản xuất cũ, xây dựng quan hệ sản xuất mới theo hướng tạo ra sự phát triển cân đối của nền kinh tế, bảo đảm phục vụ ngày càng tốt đời sống nhân dân lao động
Việc sắp xếp, bố trí lại các lực lượng sản xuất của xã hội nhất định không thể theo ý muốn nóng vội chủ quan mà phải tuân theo tính tất yếu khách quan của các quy luật kinh tế, đặc biệt là quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất
Đối với những nước chưa trải qua quá trình công nghiệp hóa tư bản chủ nghĩa, tất yếu phải tiến hành công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa nhằm tạo ra được cơ sở vật chất, kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội Đối với những nước này, nhiệm vụ trọng tâm của thời kỳ quá độ phải là tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế theo định hướng xã hội chủ nghĩa Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa diễn ra ở các nước khác nhau với những điều kiện lịch sử khác nhau có thể được tiến hành với những nội dung cụ thể và hình thức, bước đi khác nhau Đó
Trang 7cũng là quán triệt quan điểm lịch sử - cụ thể trong việc xác định những nội dung, hình thức và bước đi trong tiến trình công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa ở thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
+ Trong lĩnh vực chính trị:
Nội dung cơ bản trong lĩnh vực chính trị của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là tiến hành cuộc đấu tranh chống lại những thế lực thù địch, chống phá sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội; tiến hành xây dựng, củng cố nhà nước và nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ngày càng vững mạnh, bảo đảm quvền làm chủ trong hoạt động kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của nhân dân lao động: xây dựng các tổ chức chính trị - xã hội thực sự là nơi thực hiện quyền làm chủ của nhân dân lao động; xây dựng Đảng Cộng sản ngày càng trong sạch, vững mạnh ngang tầm với các nhiệm vụ của mỗi thời kỳ lịch sử
+ Trong lĩnh vực tư tưởng - văn hoá:
Nội dung cơ bản trong lĩnh vực tư tưởng - văn hóa của thời kỳ quá
độ lên chủ nghĩa xã hội là: thực hiện tuyên truyền phổ biến những tư tưởng khoa học và cách mạng của giai cấp công nhân trong toàn xã hội; khắc phục những tư tưởng và tâm lý có ảnh hưởng tiêu cực đối với tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội; xây dựng nền văn hoá mới xã hội chủ nghĩa, tiếp thu giá trị tinh hoa của các nền văn hóa trên thế giới
+ Trong lĩnh vực xã hội:
Nội dung cơ bản trong lĩnh vực xã hội của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là phải thực hiện việc khắc phục những tệ nạn xã hội do xã hội cũ để lại; từng bước khắc phục sự chênh lệch phát triển giữa các vùng miền, các tầng lớp dân cư trong xã hội nhằm thực hiện mục tiêu bình đẳng xã hội; xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa người với người theo mục tiêu lý tưởng tự do của người này là điều kiện, tiền đề cho sự tự do của người khác
Trang 8Tóm lại, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là một thời kỹ lịch sử tất yếu trên con đường phát triển của hình chái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa Đó là thời kỳ lịch sử có đặc điểm riêng với những nội dung kinh
tế, chính trị, văn hóa và xã hội đặc thù mà giai đoạn xã hội xã hội chủ nghĩa trên con đường phát triển của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa chỉ có thể có được trên cơ sở hoàn thành các nội dung đó
1.3.2 Thực chất thời kỳ quá độ lên CNXH:
Thực chất của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta là quá trình cải biến nền sản xuất lạc hậu thành nền sản xuất tiên tiến, hiện đại Thực chất của quá trình cải tạo và phát triển nền kinh tế quốc dân cũng là cuộc đấu tranh giai cấp gay go, phức tạp trong điều kiện mới, khi mà nhân dân ta hoàn thành cơ bản cách mạng dân tộc dân chủ, so sánh lực lượng trong nước và quốc tế đã có những biến đổi Điều này đòi hỏi phải
áp dụng toàn diện các hình thức đấu tranh cả về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội nhằm chống lại các thế lực đi ngược lại con đường xã hội chủ nghĩa Hồ Chí Minh nhấn mạnh đến tính chất tuần tự, dần dần của thời kỳ quả độ lên chủ nghĩa xã hội Tính chất phức tạp và khó khăn của thời kỳ quá độ lên CNXH ở nước ta, trong đó nhiệm vụ trọng tâm là:
Một là, xây dựng nền tảng vật chất và kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội,
xây dựng các tiền đề kinh tế, chính trị, văn hóa, tư tưởng cho chủ nghĩa
xã hội
Hai là, cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới, kết hợp cải tạo và xây
dựng, trong đó lấy xây dựng làm trọng tâm làm nội dung cốt yếu nhất, chủ chốt, lâu dài
1.4 Khả nang quá độ lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN.
Thời kì quá độ là tứ tứ thời kì bất cứ quốc gia nào đi lên CNXH cũng đều phải trải qua Đối với Việt Nam, một nước công nghiệp còn lạc hậu
Trang 9đi lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN thì phải trải qua một thời kỳ quá độ lâu dài
Khả năng về quá độ lên CNXH bỏ qua TBCN ở nước ta:
Chúng ta có khả năng quá độ lên CNXH bỏ qua giai đọan TBCN bơi chúng ta có đầy đủ điều kiện cuộc cách mạng khoa học công nghiệp hiện đại trên thế giới phát triển mạnh mẽ, làm cho lực lượng sản xuất mang tính quốc tế hóa có sự phụ thuộc vào nhau giữa các quốc gia trong quá trình phát triển ngày càng lớn, vì vậy muốn phát triển các quốc gia đều phải mở rộng quan hệ kinh tế với bên ngoài Đó là xu thế phát triển của thời đại chúng ta muốn phát triển cũng không thể nằm ngoài xu thế đó Trong quá trình đó, cho phép chúng ta tranh thủ được vốn, công nghệ hiện đại, kinh nghiệm quản lý, mở rộng thị trường phát triển nhanh nền kinh tế trong nước
2 Vận dụng vào thời kỳ quá độ lên CNXH ở Việt Nam.
2.1 Tính tất yếu tiến lên CNXH và điều kiện tiến lên CNXH bỏ qua TBCN ở Việt Nam:
2.1.1 Tính tất yếu tiến lên CNXH:
So với các hình thái kinh tế xã hội đã xuất hiện trong lịch sử, hình thái kinh tê-xã hội cộng sản chủ nghĩa có sự khác biệt về bản chất, trong đó không có giai cấp đối kháng,con người từng bước trở thành người tự do
=>chủ nghĩa Mác-Lênin đã khẳng định từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa
xã hội tất yếu phải trải qua thời kỳ quá độ chính trị
Có 2 hình thức quá độ:
+ Quá độ trực tiếp: đối với các nước đã trải qua chủ nghĩa tư bản phát triển
+ Quá độ gián tiếp: đối với các nước chưa trải qua chủ nghĩa tư bản phát triển
Trang 10Các nhà sáng lập chủ nghĩa xã hội khoa học cho rằng:”với sự giúp đỡ của giai cấp vô sản đã chiến thắng,các dân tộc lạc hậu có thể rút ngắn quá trình phát triển của mình lên xã hội chủ nghĩa,tránh được phần lớn đau khổ, các cuộc đấu tranh mà chúng ta buộc phải trải qua ở Tây Âu”
C.Mác cũng chỉ rõ:”Nước Nga có thể không cần trải qua đau khổ của chế độ (chế độ tư bản chủ nghĩa-TG) mà vẫn chiếm đoạt được mọi thành quả của chế độ ấy”
Vận dụng quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen, Lênin khẳng định:”với sự giúp đỡ của giai cấp vô sản các nước tiên tiến, các nước lạc hậu có thể tiến tớ chế độ xô-viết, và qua những giai đoạn phát triển nhất định, tiến tới chủ nghĩa cộng sản không phải trải qua giai đoạn phát triển
tư bản chủ nghĩa”
Ngày nay chúng ta có thể khẳng định:” Với lợi thế của thời đại, với bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp 4.0, các nước lạc hậu sau khi giành được chính quyền, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản có thể tiến lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa
2.1.2 Điều kiện tiến lên CNXH bỏ qua TBCN ở Việt Nam:
Xuất phát từ một xã hội nửa thuộc địa nửa phong kiến, lực lượng sản xuất rất thấp Đất nước trải qua chiến tranh ác liệt, kéo dài nhiều thập kỷ, hậu quả để lại còn nặng nề Những tàn dư thực dân, phong kiến còn nhiều Các thế lực thù địch thường xuyên tìm cách phá hoại chế độ xã hội chủ nghĩa và nền độc lập dân tộc
Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại đang diễn ra mạnh
mẽ, cuốn hút các nước ở mức độ khác nhau Nền sản xuất vật chất và đời sống xã hội đang trong quá trình quốc tế hóa sâu sắc, ảnh hưởng đến nhịp
độ phát triển lịch sử và cuộc sống các dân tộc Những xu thế đó vừa tạo
ra thời cơ phát triển vừa đặt ra những thách thức gay gắt