Khảo luận về tư tưởng kỹ trị của Alvin Tofler và ý nghĩa của nó đối với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở việt nam hiện nay

10 Mục lục PHẦN MỞ ĐẦU 1 1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1 2 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 2 3 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 4 4 GIỚI HẠN PHẠM VI NGHIÊN CỨU 4 5 PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 5 6 T.

PHẦN MỞ ĐẦU

1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Sau hơn ba mươi năm đổi mới, đất nước ta đang phát triển mạnh mẽ,hội nhập sâu rộng với quốc tế Có được thành tựu đó, cần phải kể đến vaitrò to lớn của Chủ nghĩa Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng

tư tưởng, kim chỉ nam cho mọi hành động Tuy nhiên, trước biến đổi hếtsức phức tạp của tình hình quốc tế và trong nước thì việc nghiên cứu cáctrào lưu, các học thuyết ngoài mácxít là việc hết sức cần thiết Trong bốicảnh nước ta đang thực hiện công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, quá

độ lên chủ nghĩa xã hội Để thực hiện thành công quá trình này thì cần phảixây dựng cơ sở vật chất – kỹ thuật của Chủ nghĩa xã hội Đây là quá trìnhhết sức phức tạp, cần phải có sự tham gia của toàn Đảng, toàn dân, các giaicấp, tầng lớp, các thành phần kinh tế…Trong đó Đảng ta trên nền tảng củaChủ nghĩa Mác – Lê nin đóng vai trò hoạch định đường lối, hướng dẫn chỉđạo Bên cạnh đó cần phải nghiên cứu các học thuyết khác về vai trò củakhoa học, kỹ thuật, công nghệ là việc hết sức cần thiết, đóng góp vào việcthực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa Một trongnhững học thuyết đó là thuyết kỹ trị, nổi bật là tư tưởng kỹ trị của nhàtương lai học lừng danh Alvin Toffler Bên cạnh những giá trị đóng góp vàotrong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa thì việc nghiên cứu tư tưởng

kỹ trị của A Toffler cũng sẽ vạch rõ phần nào bản chất của thuyết kỹ trị, đó

là tuyệt đối hóa vai trò của khoa học, kỹ thuật, công nghệ, phân kỳ sự pháttriển lịch sử, xã hội dựa trên sự phát triển khoa học, kỹ thuật, công nghệ,che đậy những mâu thuẫn vốn có của xã hội tư bản, xóa nhòa ranh giớigiữa các giai cấp, từ đó phủ nhận cách mạng xã hội, chống lại Chủ nghĩa

Mác, Chủ nghĩa xã hội Trước những yêu cầu bức thiết của sự nghiệp côngnghiệp hóa, hiện đại hóa, quá độ lên chủ nghĩa xã hội và yêu cầu cần phảibảo vệ và phát triển Chủ nghĩa Mác – Lênin trên quan điểm biện chứng,tiếp thu những giá trị, những điểm hợp lý của các học thuyết, trào lưu khác

thì em quyết định chọn đề tài: “Khảo luận về tư tưởng kỹ trị của Alvin Tofler và ý nghĩa của nó đối với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở việt nam hiện nay” làm đề tài nghiên cứu

2. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

Theo khảo sát của bản thân thì hiện nay chưa có đề tài nào nghiêncứu về vấn đề này trước đó Tuy nhiên có một số công trình, luận văn, luận

án, bài viết nghiên cứu những vấn đề liên quan ở các mức độ khác nhau.Điểm sơ bộ về tình hình nghiên cứu trong nước, có những công trình, luậnvăn, luận án, bài viết sau:

- Ông Văn Năm, Lý Hoàng Ánh, Quyền lực tri thức trong tư tưởng chính trị của Alvin Toffler, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2013 Trong cuốn

sách này bằng việc thông qua việc phân tích tư tưởng của A Toffler về trithức, quyền lực của tri thức, cuốn sách đã làm sáng tỏ tư tưởng của A.Toffler về vai trò của tri thức khoa học; rút ra ý nghĩa của cách tiếp cận trithức, qua đó đề xuất một số nguyên tắc có tính chất định hướng nhằm pháthuy sức mạnh trí tuệ dân tộc Nội dung cuốn sách tập trung vào những vấn

đề chính sau: một là, nghiên cứu tiền đề thực tiễn và lý luận hình thành tưtưởng A Toffler về quyền lực tri thức Hai là, phân tích và làm rõ nội dung

tư tưởng của A Toffler về tri thức và quyền lực tri thức Ba là, nhận xét,đánh giá và nêu lên những hạn chế, vạch ra giá trị, ý nghĩa của tư tưởng A.Toffler trong quá trình triển khai, xây dựng kinh tế tri thức ở nước ta hiệnnay Cuốn sách là nguồn tài liệu quý giá để nghiên cứu về tư tưởng đề caokhoa học, kỹ thuật, công nghệ, tri thức trong sự phát triển của xã hội Đồng

thời cung cấp một góc nhìn mới về giá trị của quyền lực tri thức đối vớitình hình thực tiễn nước ta hiện nay

- Bài viết: “Nhận diện tương lai học qua thuyết ba làn sóng của Alvin Toffler” của Tiến sĩ Dương Thị Ngọc Dung và Thạc sĩ Lê Thị Minh Thi in

trong sách: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh – Trung tâm Lý luận

chính trị, Sức sống của chủ nghĩa Mác – Lênin trong thời đại ngày nay,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2014 Trong bài viết này tác giả đã làm rõ

kỹ trị như một xu hướng chủ đạo trong tương lai học, phân tích những ưu

và nhược điểm của thuyết kỹ trị, sự đối lập với chủ nghĩa Mác trong sựphân kỳ lịch sử xã hội…Ngoài ra, bài viết còn làm rõ thực chất thuyết balàn sóng văn minh của Alvin Toffler qua bộ ba tác phẩm nổi tiếng củaToffler là “Cú sốc tương lai”, “Làn sóng thứ ba” và tác phẩm “Thăng trầmquyền lực”

- Bài viết: “Tìm hiểu tư tưởng kỹ trị trong triết học tư sản hiện đại”của tác

giả Nguyễn Văn Cừ được đăng trên trang web khoa Triết học, Trường đạihọc khoa học xã hội nhân văn, Đại học quốc gia thành phố Hồ Chí Minh,bài viết này đề cập đến một số đặc trưng chủ yếu của thuyết kỹ trị, vớinhững mặt tích cực và hạn chế của nó, đồng thời qua đó, chứng minh rằngchủ nghĩa Marx không phải đã “lỗi thời” như lời tuyên bố của các lý luậngia tư sản

- Bài viết: “Tương lai dưới con mắt nhà tương lại học Alvin Toffler” đăngtrên Tạp Chí Cộng sản số 7 (7/1995), trước hết tác giả đồng tình với nhữngquan điểm của A Toffler về vai trò của khoa học, công nghệ, kỹ thuật.Nhưng sau đó thực hiện sự phản biện về các vấn đề như: quan hệ giữa cácgiai cấp, tổ chức xã hội…Tìm hiểu các làn sóng trong thuyết ba làn sóngcủa A.Toffler, rút ra những giá trị và hạn chế trong tư tưởng của A.Toffler

Ngoài ra cũng cần phải kể đến bộ ba tác phẩm chứa đựng những tư tưởng

kỹ trị của Alvin Toffler là: “Cú sốc tương lai”, “Làn sóng thứ ba” và tácphẩm “Thăng trầm quyền lực” Đây là nguồn tài liệu tham khảo chính cho

- Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích của bài tiểu luận thì cần phải thực hiện nhiệm

vụ tìm hiểu, nghiên cứu những vấn đề sau:

Một là, tìm hiểu khái quát về điều kiện, tiền đề lý luận cho sự ra đời củathuyết kỹ trị và những đặc trưng cơ bản của thuyết kỹ trị

Hai là, Phân tích thực chất tư tưởng kỹ trị của Alvin Toffler

Ba là, nhận xét và nêu lên những giá trị và hạn chế trong tư tưởng kỹ trị củaAlvin Toffler

4. GIỚI HẠN PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Để làm rõ thực chất, giá trị và hạn chế của tư tưỡng kỹ trị của AlvinToffler cũng như ý nghĩa của nó đối với công cuộc công nghiệp hóa, hiệnđại hóa ở Việt Nam hiện nay, bài tiểu luận không có tham vọng đi sâu vàonghiên cứu toàn bộ tư tưởng, quan điểm tác phẩm của Alvin Toffler mà chủyếu tập trung nghiên cứu những luận điểm của Alvin Toffler về vai trò củakhoa học, công nghệ, kỹ thuật, tri thức trong bộ ba tác phẩm nổi tiếng củaông là: “Cú sốc tương lại”, “Làn sóng thứ ba”, “Thăng trầm quyền lực”

5. PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Phương pháp luận nghiên cứu

Để thực hiện được mục đích và nhiệm vụ trên thì bài tiểu luận đượcthực hiện dựa trên cơ sở lý luận và phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác –Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh, các văn kiện Đại hội và nghị quyết củaĐảng Cộng sản Việt Nam, mà chủ yếu là chủ nghĩa duy vật biện chứng vàchủ nghĩa duy vật lịch sử

- Phương pháp nghiên cứu

Bài tiểu luận chủ yếu sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp Vậndụng phương pháp phân tích, tổng hợp giúp đảm bảo tính cái khách quan

và bao quát của đề tài Thông qua những dữ liệu thu thập được từ những tàiliệu liên quan đến đối tượng nghiên cứu, chắt lọc cô đọng những nội dung,đưa ra những ý tưởng mới để làm rõ quá trình hình thành, phát triển và thựcchất, giá trị của tư tưởng kỹ trị của Alvin Toffler nói riêng và tư tưởng kỹtrị nói chung

Phương pháp so sánh giúp làm rõ sự tương đồng và khác biệt vềnhững luận điểm có bàn tới trong tư tưởng kỹ trị của Alvin Toffler và quanđiểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin, từ đó làm rõ thực chất, giá trị và hạn chếtrong tư tưởng kỹ trị của Alvin Toffler

Bên cạnh đó bài tiểu luận còn sử dụng các phương pháp khác như:phương pháp logic – lịch sử, phương pháp hệ thống…

6. TÍNH MỚI CỦA ĐỀ TÀI

Thứ nhất, mang lại một góc nhìn mới về học thuyết kỹ trị nói riêng

và các học thuyết ngoài mácxít nói chung

Thứ hai, làm rõ thực chất, giá trị và hạn chế trong tư tưởng kỹ trị củaAlvin Toffler, rút ra ý nghĩa của nó đối với công cuộc công nghiệp hóa,hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay

7. Ý NGHĨA LÝ LUẬN VÀ Ý NGHĨA THỰC TIỄN

- Ý nghĩa lý luận

Bài tiểu luận góp phần làm rõ nội dung tư tưởng kỹ trị của AlvinToffler thông qua việc phân tích những luận điểm về vai trò của khoa học,

kỹ thuật, công nghệ và tri thức Ngoài ra bài tiểu luận còn góp phần vàoviệc nghiên cứu các trào lưu học thuyết ngoài mácxít

- Ý nghĩa thực tiễn

Trên cơ sở làm rõ thực chất tư tưởng kỹ trị của Alvin Toffler, bài tiểuluận đã chỉ ra những giá trị và hạn chế trong tư tưởng kỹ trị của AlvinToffler Trong điều kiện hiện nay, việc nghiên cứu tư tưởng kỹ trị của AlvinToffler là hết sức cần thiết, mang lại những tri thức cần thiết, có giá trị thamkhảo đối với công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta hiện nay

Bên cạnh đó bài tiểu luận còn là nguồn tài liệu tham khảo cho cácbạn sinh viên và độc giả

PHẦN NỘI DUNG Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ TƯ TƯỞNG KỸ TRỊ

1.1 ĐIỀU KIỆN KINH TẾ, CHÍNH TRỊ, XÃ HỘI VÀ TIỀN ĐỀ LÝLUẬN CHO SỰ RA ĐỜI CỦA TƯ TƯỞNG KỸ TRỊ

 Điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội

Quan điểm kỹ trị phát triển mạnh mẽ từ sau chiến tranh thế giới lầnthứ hai Điều kiện xuất hiện của các phương án kỹ trị gắn liền với nhữngbiến đổi nhanh chóng của thực tiễn xã hội Sau chiến tranh thế giới thứ haicuộc cách mạng khoa học – kỹ thuật hiện đại bùng nổ và diễn ra mạnh mẽ,

nó diễn ra trong lĩnh vực khoa học cơ bản gồm toán học, vật lí học, hóahọc, sinh vật học Bắt nguồn từ những nhu cầu càng lúc càng tăng cao củacon người trong suốt tiến trình lịch sử trong khi sức lực và khả năng (sinhhọc) của con người có hạn không thể đáp ứng tất cả các nhu cầu ngày càngtăng ấy, đồng thời tài nguyên thiên nhiên, vật liệu tự nhiên về số lượng vàtính chất cũng có giới hạn, không thể đáp ứng những yêu cầu mới nảy sinhtrong cuộc sống Hơn thế nữa, trong cuộc sống hiện đại, các vấn đề về cạnkiệt tài nguyên thiên nhiên, bùng nổ dân số, chiến tranh càng ngày càng cấpbách đòi hỏi những bước phát triển kịp thời của kỹ thuật, công nghệ đểkhắc phục những khó khăn và đáp ứng các đòi hỏi ngày càng gắt gao nhânloại Đồng thời, do sống gắn bó chặt chẽ với các hiện tượng tự nhiên (gió,bão, mưa, sấm chớp, lũ lụt, động đất, ) và chịu nhiều ảnh hưởng tích cựclẫn tiêu cực từ chúng, con người buộc phải đẩy mạnh việc nghiên cứu khoahọc để hiểu rõ về tự nhiên nhằm khắc phục các tác hại và tận dụng cácthuận lợi của tự nhiên cho mình Ngoài ra cũng cần phải kể đến hai sự kiệnmang tính bước ngoặt có tác dụng thúc đẩy việc đi sâu vào nghiên cứukhoa học Thứ nhất, đó là cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ hai (1939-1945), nó đặt ra yêu cầu phát triển các phương tiện chiến tranh tối tân hơnnhằm nâng cao tính cơ động, xây dựng mạng lưới chỉ huy và thông tin liênlạc hiệu quả cùng những vũ khí có sức sát thương lớn (bom nguyên tử, tênlửa…) Và thứ hai, đó là cuộc khủng hoảng dầu mỏ 1973 đã gây ra sựkhủng hoảng toàn diện về cả kinh tế lẫn chính trị, đặt ra nhiều vấn đề cầnphải giải quyết trong đó có việc đẩy mạnh nghiên cứu khoa học - kỹ thuậttheo chiều sâu nhằm giải quyết khủng hoảng và tiếp tục phát triển Cuộccách mạng khoa học - kỹ thuật hiện đại đã đem lại sự thay đổi to lớn mangtính bước ngoặt trong sự phát triển của xã hội Sự phát triển mạnh mẽ vềkhoa học kỹ thuật đã tạo ra những bước nhảy vọt chưa từng thấy trong quá

trình phát triển của lực lượng sản xuất và năng suất lao động, làm xuất hiệnnhiều ngành sản xuất mới có liên quan đến sự tiến triển của khoa học vàcông nghệ (công nghiệp tên lửa, điện tử, vi sinh ) và thay đổi hoàn toàn cơcấu các ngành kinh tế ở nhiều khu vực Trong khi cách mạng công nghiệpchứng kiến nền sản xuất từ thủ công chuyển sang cơ khí hóa, cách mạngkhoa học - kỹ thuật cho thấy sự tự động hóa cao độ của nền sản xuất dựatrên việc điện tử hóa và ứng dụng các thành tựu mới nhất của công nghệvào sản xuất Ngoài ra, tất cả những thay đổi to lớn trong công nghệ và sảnxuất đã tạo ra những thiết bị sinh hoạt, hàng tiêu dùng mới làm thay đổihoàn toàn lối sống của con người trong xã hội Bất chấp chiến tranh lạnh vàcác cuộc khủng hoảng kinh tế cục bộ, khoa học và công nghệ tiến nhữngbước vững chắc trên con đường làm giàu thêm của cải xã hội, nâng cao sựhiểu biết của con người, góp phần thay đổi tư duy và tạo nên tính mở củakhông gian giao tiếp Các nhà nghiên cứu nhận thấy sức mạnh to lớn củatiến bộ khoa học công nghệ trong biến đổi diện mạo hành tinh trên nhiềumặt Làm giảm bớt căng thẳng, làm cho các dân tộc xích lại gần nhau phá

vỡ lớp vỏ của sự định kiến và ngờ vực nhau, làm thay đổi các thang giá trị,lối sống, đụng chạm đến các nền văn hoá “Bên cạnh đó sự lớn mạnh củaLiên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa trở thành thách thức lớn đối với cácnước phương Tây Trong ước muốn làm dịu các mối quan hệ giữa hai hệthống chính trị, một số nhà Mác học phương Tây chủ trương đặt sang bêncác xung đột giai cấp để hướng đến một không gian xã hội không cộng sản,không tư sản, mà chỉ có “xã hội phúc lợi chung””1 dựa trên thành quả củakhoa học, kỹ thuật, công nghệ, lấy tiến bộ khoa học, kỹ thuật, công nghệlàm cầu nối giữa các quốc gia

1 Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh – Trung tâm Lý luận chính trị, Sức sống của chủ nghĩa Mác

– Lênin trong thời đại ngày nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2014, tr 282.

 Tiền đề lý luận

Tư tưởng kỹ trị có nguồn gốc sâu xa từ Hy Lạp cổ đại, nơi tôn vinhvai trò của các chuyên gia kỹ thuật, nhà khoa học, xã hội Đặc biệt là vàothế kỷ XVII-XVIII - thời đại Khai sáng C.Mác và Ăngghen viết về thời đạinày trong Tuyên ngôn của Đảng cộng sản: “Sự đảo lộn liên tiếp của sảnxuất, sự rung chuyển không ngừng trong những quan hệ xã hội, sự luônhoài nghi và sự vận động làm cho thời đại tư sản khác với tất cả các thờiđại trước Tất cả những quan hệ xã hội cứng đờ và hoen rỉ, với cả tràngnhững quan niệm và tư tưởng vốn được tôn sùng từ nghìn xưa đi kèmnhững quan hệ ấy, đều đang tiêu tan; những quan hệ xã hội thay thế nhữngquan hệ đó chưa kịp cứng lại thì đã già cỗi ngay Tất cả những gì mang tínhđẳng cấp và trì trệ tiêu tan như mây khói; tất cả những gì thiêng liêng đều

bị ô uế, và rốt cuộc, mọi người đều buộc phải nhìn những điều kiện sinhhoạt của họ và những quan hệ giữa họ với nhau bằng con mắt tỉnh táo”2.Thế kỷ XVII – XVIII là thời đại của khoa học Tri thức khoa học về thếgiới được đánh giá cao, được thừa nhận bằng cả nội dung lẫn hình thức triếthọc Sự nhận thức lại, thẩm định các giá trị hiện có trở thành nhu cầu củathời đại Các nhà triết học thế kỷ XVII – XVIII (R.Descartes, G.Leibniz,I.Newton, B.Pascal…) hoặc những người am hiểu nhất định về khoa họcnhất là khoa học thực nghiệm (F.Bacon, T.Hobbes, J.Locke, P.Gassendi…của thế kỷ XVII; D.Diderot, Holbach …của thế kỷ XVIII) đã sử dụng vũkhí hoài nghi khoa học để phá vỡ lớp vỏ kiên cố của cái gọi là tư duychuẩn, tư duy thần học hóa, để xác lập phương pháp tư duy mới, phươngpháp tư duy kích thích cá nhân sáng tạo Dựa trên thành quả của khoa học

tự nhiên và toán học, các nhà triết học xác lập phương pháp nhận thức thíchhợp đối với từng điều kiện cụ thể Chủ thể của sự phát triển văn hóa tinh

2 C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, t.4, Nxb Chính trị Quốc gia, 2005, tr, 600 – 601.

thần cận đại chính là lực lượng xã hội mới, được cỗ xúy bới sự phát triểnmạnh mẽ cũa lực lượng sản xuất và khoa học, kỹ thuật Tư duy con người,được nuôi dưỡng bởi nguồn năng lượng tiềm tàng của xã hội ở hầu khắpcác lĩnh vực hoạt động, đã ngày càng tiến sát tới những nhu cầu thực tiễn,từng bước đẩy lùi chủ nghĩa kinh viện, thanh tẩy lý trí, mở ra khả năngkhám phá “quyển sách của tự nhiên”, khẳng định quyền lực của con người.Phần lớn các nhà triết học của giai đoạn này đều đề cao vai trò của khoahọc đối với cuộc sống con người, trong đó nổi bật nhất là tư tưởng củaFrancis Bacon (1561 – 1626) - một trong những người sáng lập triết họccận đại và ông cũng là người đặt nền móng cho tư tưởng kỹ trị Trong Đạiphục hồi khoa học F Bacon xác định cần phải khôi phục lại vị trí của khoahọc trong đời sống xã hội, xác định nhiệm vụ của khoa học trong điều kiệnlịch sử mới, chæ ra khả năng của “thế giới trí tuệ” phù hợp với những biếnđổi to lớn đang diễn ra trong xã hội, xác lập phương pháp khoa học giúpcon người đi tới khám phá cõi bí hiểm của tự nhiên, mở ra thế giới mới củamình Mục đích cao nhất của tri thức khoa học, xét đến cùng, là đem đếncho con người phương tiện hiện thực và năng lực biến đổi thế giới TheoBacon, hai khát vọng của con người – khát vọng tri thức và khát vọngquyền lực – đều ngang bằng nhau Có tri thức ắt có quyền lực, sức mạnh.

“Tri thức là sức mạnh” – tư tưởng chủ đạo của triết học Bacon cũng làtuyên ngôn của thời đại mới Đại phục hồi khoa học cũng chính là nhằmlàm sao để tri thức khoa học thực sự trở thành sức mạnh, hữu dụng đối vớicon người Tư tưởng đề cao vai trò của khoa học – kỹ thuật trong đời sốngcon người của F.Bacon được Alvin Toffler đánh giá hết sức xác đáng trong

bộ ba ba tác phẩm của mình là: “Cú sốc tương lai”, “Làn sóng thứ ba”, và

“Thăng trầm quyền lực” Tuy nhiên tiến bộ khoa học –kỹ thuật chỉ là mộttrong những tiêu chuẩn đánh giá trình độ phát triển văn minh xã hội chứ

không phải là tiêu chuẩn duy nhất, thành quả của khoa học –kỹ thuật manglại, không phải là phương thuốc vạn năng giúp chữa lành những vết thương

xã hội do sự biến đổi thường xuyên và liên tục của thực tiễn mang lại

1.2 NHỮNG ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG KỸ TRỊ

“Kỹ trị” là tên gọi chung các học thuyết sùng bái vai trò khoa học, kỹthuật, công nghệ Thuyết kỹ trị là học thuyết đề cập một xã hội được xáclập trên cơ sở đề cao, tôn vinh vai trò của các chuyên gia kỹ thuật, nhà khoahọc, xã hội, nơi quyền lực thuộc về các chuyên gia khoa học – kỹ thuật.Luận điểm này xuất phát từ Hy Lạp cổ đại “William Henry Smyth là ngườiđầu tiên sử dụng thuật ngữ “kỹ trị” vào năm 1919 trong bài viết “Kỹ trị –các con đường và phương tiện đạt được nền dân chủ công nghiệp”(Technocracy – Ways and Means to Gain Industrial Democracy) trong tạpchí “Quản lý công nghiệp” (Industrial Management) Theo một nguồn tàiliệu khác ý tưởng về kỹ trị được thể hiện trong tác phẩm không tưởng củaVeblen Các kỹ sư và hệ thống giá trị (The engineers and the price system,1921) Năm 1932, thuật ngữ “kỹ trị” được sử dụng để luận chứng cho sựtiếp nhận các giải pháp vào quản lý trên các nguyên tắc của tiến bộ kỹthuật”3

Như vậy thuật ngữ “kỹ trị” được hiểu dựa trên ba phương diện: một quanđiểm triết học xã hội và xã hội học khẳng định tính tất yếu xác lập quyềnlực chính trị của các chuyên gia kỹ thuật; tầng lớp tinh hoa trong hệ thốngsản xuất độc quyền và quản lý, hay những nhà kỹ trị; một phong trào xã hộitại Mỹ những năm 30 của thế kỷ XX, từ sự vay mượn ý tưởng của Veblen,đặt ra mục tiêu phúc lợi xã hội chung, cơ chế xã hội hoàn thiện nhờ nhữngthành tựu của khoa học, kỹ thuật

Rộ lên vào những năm 50 – 60 của thế kỷ XX, thuyết kỹ trị vẫn còn tồn tạiđến tận hôm nay Khá nhiều công trình tiêu biểu theo cách tiếp cận này, với

3 Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh – Trung tâm Lý luận chính trị, Sđd, 2014, tr 281 – 282.

những tên tuổi như W Rostou, R Aron, S.Lem và đặc biệt là A Toffler với

bộ ba tác phẩm Cú sốc tương lai, Làn sóng thứ ba, Thăng trầm quyền lực…Mặc dù có nhiều khuynh hướng khác nhau nhưng tư tưởng kỹ trị vẫn cónhững điểm chung:

Thứ nhất, sùng bái tiến bộ khoa học – công nghệ, xem nó như sức mạnh

vạn năng, chìa khoá cơ bản giải quyết các vấn đề xã hội Các học thuyết dựbáo tiến trình lịch sử – xã hội đã đến sự nhất trí cao độ ở pương diện này,với những phác thảo về mô hình quản lý xã hội trong tương lai như “xã hộihậu công nghiệp”, “chính phủ điện tử”, “công nghệ quản trị”, “bức tranhcông nghệ quyền lực kiểu mới”…

Thứ hai, bác bỏ các học thuyết về đấu tranh giai cấp và cách mạng xã hội.

Đấu tranh giai cấp và cách mạng xã hội sẽ gây ra sự đổ máu vô nghĩa.Tính chất hủy diệt sẽ trở nên nặng nề và không lường trước nếu xảy ranhững xung đột bạo lực ở quy mô quốc gia, thế giới Thay vì đấu tranh giaicấp và xung đột quốc tế, cần lấy tiến bộ khoa học, kỹ thuật, công nghệ làmcầu nối hoà bình giữa các dân tộc Các học giả theo tư tưởng kỹ trị cho rằngchủ nghĩa tư bản đương nhiên không phải là sự lựa chọn lý tưởng, nhưngchủ nghĩa xã hội cũng là một sự tìm kiếm trong bế tắc mô hình xã hội vượtqua chủ nghĩa tư bản Mô hình ấy, với sự vận dụng tại Liên Xô và các nướckhác, cho thấy sự lúng túng và thiếu tính bền vững, thay thế xã hội cũ bằngthứ chủ nghĩa toàn trị và cực quyền nhân danh lý tưởng tốt đẹp Cần vượtchủ nghĩa xã hội để vận động tiến tới đỉnh cao của văn minh bằng conđường khác, mang tính hiện thực hơn, đó là bằng tiến bộ khoa học, kỹthuật, công nghệ

Thứ ba, phần lớn các học thuyết kỹ trị thường có những đánh giá chủ quan

và đằng sau chúng là những động cơ chính trị Một số học thuyết về tươnglai thiên về cái gọi là “con đường thứ ba” trong triết học, do A.Comte khởixướng Một số học thuyết chủ trương đặt tính phi giai cấp, tính nhân lọai