THUC DAY Dl D O N G XA HOi NGUON NHAN LUC KH&CN CHAT V[JOHG CAO DAM BAO TUAN HOAN CHAT XAM PGS.TS Oao Thanh Tracing Trudng Dai hoc Khoa hoc Xa h6i va N h a n van, Dai hoc Q u o c gia
Trang 1THUC DAY Dl D O N G XA HOi NGUON NHAN LUC KH&CN
CHAT V[JOHG CAO DAM BAO TUAN HOAN CHAT XAM
PGS.TS Oao Thanh Tracing
Trudng Dai hoc Khoa hoc Xa h6i va N h a n van,
Dai hoc Q u o c gia H a Noi
Chinh sach doi vdi nguon nhan life khoa hpc va cong nghe (KM&CN) chat IUdng cao hien nay thUdng hifdng vao IUc lupng lao dpng tai cho, vdi cac bien phap quan ly hanh chinh Dieu nay se lam gia tang rao can tam ly, su Ung phd cua IUc IUdng lao dpng vdi cac hoat dpng quan ly cija td chUc Chinh vi vay, can phai cd mot triet ly chinh sach i<hac, dd ia thuc day di dpng
xa hpi nguon nhan iUc KH&CN chat IUdng cao theo hudng dam
bao tuan hoan chat xam
Dl long xa hgi ngufin nhan luic KH&CN
chitiiTdngcao
"Di dgng xa hoi" la mot thuat
ngO xa hoi hoc diing d l chT sa
thay ddi cua mot hay nhieu ca the
giOa cac ddn vj cua he thong, tang
ldp xa hpi sa thay do! co the la di
Ien hoac di xuong giOa cac nhom
khac nhau trong xa hoi, nhOng dia
vi xa hoi, Sii chuyen dich ta mot
dia vi nay den mot dia «i khac
trong CO cau td chac Hien taong
di dong xa hpi ngay cang trd nen
phd bien va tao ra nhOng bien
ddi to Idn trong ddi sdng KH&CN,
phuc vu muc tieu phat then cua
tang qudc gia trong bdi canh toan
cau hda va hpi nhap quoc te hien
nay
Trong bdi canh Viet Nam dang
ngay cang hdi nhap mot each
s L rong vao cac san chdi Chung
Z khu vac cang nha cua the
g i ^ nha WTO, CPTPP, APECva
gan day nhat la AEC, cac s6 lieu
thong ke ve di dgng xa hpi cua nhan lac KH&CN cho thay, ngay trong khu vUc ASEAN, Viet Nam nam trong nhom cac nadc co so liJdng nhan lac di dpng chay ra nadc ngoai nhieu va ft nhan IUc KH&CN di dpng den, trong khi
do nhom cac nUdc tiep nhan nhan IUc KH&CN nhieu nhat gom Singapore (52,9%), Malaysia (61,2%) vaThai Lan (96,2%) [1]
De nang cao nang lac canh tranh chat xam, quan ly hieu qua luong chat xam va dac biet tranh rOi vao "bay" thieu hut nguon nhan luc KH&CN chat lUdng cao trong tUdng lai, viec nghien cau ra soat, nhan dien cac bat cap, rao can trong quan ly di dong xa hpi cilia nhan luc KH&CN, dong thai de xuat giai phap chfnh sach quan ly
di dong xa hoi cua nguon nhan liJc KH&CN cua Viet Nam trong boi canh hpi nhap quoc te la can thiet hdn bao gid het
Co nhieu loai hinh di dpng
nguon nhan lUc KH&CN ch^t
IUdng cao: Di ddng ngang (bao
gom di dpng nganh dao tao, di dong kem dl cU, di dpng khdng
kem di cu); Di dong doc (bao gom
sU phat then theo chieu sau qua trinh tU dao tao, nang cao nang luc cua nguon nhan (Uc KH&CN chat IUdng cao, su bien ddi ve mat dia vi hanh chfnh trong khoa hoc cua nguon nhan lUc KH&CN chat
luong cao); Di dong chuyen doi la
sa dich chuyen ve vj the ciia cac nhom nhan lUc KH&CN khac nhau trade nhQng bien ddi kinh te, dac biet ia trong cuoc Cach mang cong
nghiep 4.0 va Di ddng ca cau la siJ
dich chuyen ve co cau nghe nghiep cija nguon nhan IUc KH&CN chat IUdng cao trade nhQng bien ddi cd cau xa hpi trong boi canh hpi nhap quoc te
Di dpng nguon nhan luc KH&CN chat lUOng cao co vai tre -c cijng quan trpng Trade het, day la mot kenh nham tang cadng truyen ba
zsliieAHpeV
Trang 2tri thac va cong nghe Di dpng xa
hpi nguon nhan lac KH&CN chat
IUdng cao lien quan den viec di
dpng ca tri thufc an va tri thufc hien
Luong di dpng nay co tac dpng
manh me den nhOng ndi ma tri
thufc hien da co va dang dupc stf
dung, day cijng la mot each thQc
quan trong de chuyen giao tri
thCfc an Tha hai, viec di dpng xa
hpi nguon nhan lac KH&CN chat
ladng cao se tao dieu kien thuan ldi
cho qua trinh ddi mdi SU di dpng
cua nguon nhan IUc KH&CN chat
IUdng cao ta cac vien nghien cau,
trudng dai hpc, doanh nghiep la
sii di dpng dac biet, rat hQu fch
Sa tadng tac giOa nhan IUc mdi
va nhan luc cu xay ra khi mot
nhan lac chuyen sang mot td
chac mdi vdi nhiUng y tudng mdi
dadc trao ddi, dam phan vdi
nhiJng ngudi cu, ngUdc lai nhOng
ngudi mdi vdi nhCfng y tudng
khac nhau cd the hpc hdi dupc
each thac hoat dpng cua td chac
va thi'ch nghi vdi nhOng dieu kien
mdi cua td chac nay Day cung la
each thUc de phat trien tinh than
kinh thUdng (entrepreneurship)
giQa ba td chCfc nay Tuy nhien,
xet d mot sd khfa canh thi di dpng
nguon nhan lUc KH&CN chat
ladng cao cung cd nhiJng mat tieu
cL/c va han che nhat djnh Dd la
chi phf dau tu cho dao tao nhan
IUc cua td chac se khong dUdc
bij dap, td chUc se gap rat nhieu
khd khan trong hoat dpng, giam
bdt nhieu gia tri vd hinh cung nhu
cac mang ladi lien ket da cd
Danh gis tac ddng va nhan dien cac
vdn de chinh sach
Trong nhQng nam gan day,
Viet Nam da ban hanh mot so
van ban lien quan den chfnh sach
thu hut nhan tai, nhan luc chat
lUdng cao trong Imh vUc KH&CN nhU: Quy dmh ve thu hut ca nhan hoat dpng KH&CN la ngudi Viet Nam d nadc ngoai va chuyen gia nUdc ngoai tham gia hoat dpng KH&CN tai Vi§t Nam; Quy dinh
ve vi§c silf dung, trong dung ca nhan hoat dpng KH&CN; De an dao tao giang vien c6 trinh dp tien
sy cho cac trUdng dai hpc, cao dang giai doan 2010-2020 Tuy nhien trong thuc te, cac chfnh sach tren chua phat huy dUdc tac dung hoac cdn thieu hut, bat cap, dan den dpi ngu can bp khoa hpc 6 nude ta cdn chua dap Cfng
dupc yeu cau cua s\J phat trien
dat nude; phan bo nhan lac va cd cau trinh dp cdn chua hdp ly theo vung, mien va Imh vUc hoat dpng;
chaa thu hut dUdc ddng dao lac lUdng trf thac, chuyen gia khoa hpc Viet Nam d nUdc ngoai; thieu cac tap the khoa hoc manh, cac
td chQc KH&CN dat trinh dp quoc te
"Di dpng xa hdi" la mot dac diem tat yeu cua nguon nhan lUc KH&CN, dan den tinh trang chay mau chat xam ngay cang trd nen nghiem trpng TU danh gia tac dpng cua cac chinh sach cho thay: (1) Thieu cac chinh sach dieu kien hd trd, dam bao moi tradng lam viec va phat huy nang lac (de giU chan nhan lac tai nang hay thu hut dUpc nhan 10*0 tai nang tdi lam viec); (2) Thieu chfnh sach ve "tao luong di dpng"
nhan lUc KH&CN chat lupng cao phat then cac nganh, ITnh vac uu tien
Cac trudng dai hpc va cac vien nghien cQu con thieu cac chfnh sach tang cUdng nang IUc hdi nhap quoc te cho nhan IUc khoa hpc, tao moi trUdng trao ddi
hpc thuat de thu hut cac chuyen gia nUdc ngoai tdi hpc tap, lam viec, nghien cUu, gan vdi muc tieu "chuyen giao tri thQc" giQa chuyen gia vdi nhan lac khoa hpc chat IUdng cao tai chd Thieu cac chfnh sach hQu hieu ve "trao ddi chuyen gia", mdi cac chuyen gia Viet Nam dang cdng tac tai nude ngoai ve tu van, xay dung cac nhdm nghien cUu manh, cac trung tam nghien cau xuat sac
de giup tao moi trudng hpc thuat chuyen nghiep, tiep can va phat trien cac y tudng nghien cau Trong bdi canh hpi nh§p qudc te ve KH&CN va nhQng tac ddng manh me cua cuoc Cach mang cdng nghiep 4.0, nhan IQC KH&CN chat IUdng cao cd them nhieu cd hpi di ddng xa hpi, thdng qua viec di dpng trUc tiep hoac gian tiep nhd cac cdng cu
ky thuat so Cuoc canh tranh ve ngudn nhan IUc ngay cang trd nen gay gat, cac quoc gia dang phat trien phai ddi mat vdi tinh trang chay mau chat xam Qua trinh dao tao trong nadc chua du dap Qng nhu cau nang cao trinh
do quoc te hda, chuan hda ngudn nhan IUc, kem theo qua trinh di dong xa hpi khdng gan vdi tai dau
tu chat xam cua cac nhdm nhan luc KH&CN chat lupng cao dang dat Viet Nam trudc thach thUc thay ddi
Khung chinh sach ve auan iy nguon nhan lut KH&CH chdt li/dng cao
Chi'nh sach quan ly di dpng
xa hdi ddi vdi nguon nhan lUc KH&CN chat IUdng cao la mot loai chfnh sach nham dam bao nguon IUc phat trien cua td chuc, bao gdm ca viec thu hut nhan [Qc, dao tao, boi dudng nang cao nang IQc, tao dieu kien phat trien
Trang 3cho ngudn nhan lac KH&CN chat
ladng cao Sa khac biet d day
la ngudn nhan lac KH&CN chat
ladng cao mang dac diem; lao
dpng khoa hoc la lao ddng bang
tri tue, vai tro ca nhan cua nha
khoa hpc co tinh chat quyet djnh
nang suat lao dpng KH&CN; tinh
ke thaa va tmh cong ddng trong
hoat dpng KH&CN; tinh riji ro cao
trong hoat dpng khoa hpc; tinh
mdi, khdng lap lai trong nghien
ciru khoa hpc [2] Chinh vi vay,
tinh tat yeu ve di dpng xa hpi cua
ngudn nhan liic KH&CN chat
ladng cao ddi hoi qua trinh quan
ly di dpng xa hpi can dam bao,
thuc day hien tadng nay thay vi
han che bang cac cong cu hanh
chinh, nham dam bao viec tuan
hoan chat xam, tang cadng chat
lapng ngudn nhan IUc phuc vu
mijc tieu phat trien he thdng (td
chac) Nha vay, chinh sach quan
ly di dpng xa hoi ddi vdi ngudn
nhan lac KH&CN chat lapng cao
la tap hpp cac bien phap cua chu
the quan ly nham dam bao tuan
hoan chSt xam' thong qua thuc
day, khuyen khfch di dpng xa hpi
cua'ngudn nhan lac K|i&CN chat
ladng cao giOa cac td chile, cac
nganh, cac qudc gia
Triet ly cua cac chinh sach
hien nay chinh la danh gia chat
lapng ngudn nhan lac KH&CN
chat ladng cao thong qua lac
lapng iao dpng tai chd Cac bien
•Khai mem tuan hoan chai xam duoc sO
^Z „To nhiing nam 90 cia the ky truoc
* " 9 " f ^ S c di CU hai chieu cua nhan luc
ae mc ta »'«= J "^ j „ „hat xam duoc dmh
nghia la bu o ^^^ ^^^^
djn nhOng no » " ^ ™ 7 j ^ ^ j , „i8m chi
* ' ' » ' • ' " ^ " Tan uc S o <==odichu,ln
hien lUOng * > " ' " " ' " „ ' „ g,a d l iam lec
r S : n u S T g 5 ^ c s a u ' m o , , h O , g i a „
dinh cud nuac ngoai
^ i S ^ r ^ r ^^ •-'" '* " - " - - '^= K H C N C * U,n, cao
Khung mlu chinh sach
Chinh sach quSn 1^ lao aang tai cho bang thi^t che h^iih chmh Chfnh sach thuc d^y dl apng xa hpi aSm b&o tuan hoan chat xam
Kien tao
xa hgi
Triet ly
HequE diem
He khai ni#m
- Hanh chmh hoa khoa hoc trong to chile KH&CN
- Bien che hoa nguon nhan IUc trong to chac KH&CN
- To chCc KH&CN dang cilng
Quan ly nguon nhan liJc chat ii/dng cao tgi chfi bSng thi^t che hanh chi'nh -Thu hilt nhan IUc KH&CN chat iUOng cao ve lam viec
- T5ng luong, dai ngo d l giO Chan ngadi tai
- TuyIn dung nhan \\Jc theo
b&ng cap kinh nghiem, quan
- De xuat nganh dao tao mdi phai CO nguon nhan iuc cd hQu CO chuyen mon va di/dc dao tao diing chuyen nganh
- Quan ly nguon nhan IUc
- Chay ch^txam
- Phi bien che hoa nguon lUC, lU chu v^ nhan lUc trong to chUc KH&CN
- To chile KH&CN dang mem, dang
So
Quan ly d\ d5ng xa hpi CLia nguon nhan luc chit lifong cao trong va ngoai to chile, dSm b^o tuan hoan chat xam
- Tao "vung trung" thu hut nhan lyc KH&CN ch^t lUdng cao dau vao
- Dinh hudng "tao luong di d6ng" cho cac nguon nhan li/c KH&CN, mdi life IUdng da di ddng tai dau tU chat xam cho cac hoat dong KH&CN tai to chile ngu6n/qu6c gia nguon
- Hinh thanh cac phUdng thilc quan [y lao ddng mdi thdng qua blockchain
- Tuyen dung theo kinh nghiem di ddng xa hpi
- Md nganh dao tao theo nhu cau
xa hdi vdi ngu3n nhSn luc di dpng tU cac nganh hen quan
Kinh nghidm di ddng xa hoi
- Dl ddng xa hdi
- Tuan hoan ch3t xam
phap quan iy hanh chfnh doi vdi
di dong xa hoi nguon nhan lac KH&CN chat lUdng cao se lam gia tang rao can tam ly, siJ Lfng pho cCia luc IUdng lao dpng nay vdi cac hoat dong quan ly cua
td chifc Trong boi canh Cuoc each mang cong nghiep 4.0, cac
to chifc ao (vitual organizations) trong Imh VLTC KH&CN ngay cang trd nen pho bien Doi vdi loai hinh
to chifc dac biet nay, rat it chfnh sach de cap tdi va co the ton tai 6 cac dang: cac nhom nghien cifu, mang ludi nghien cifu gom cac nhan iLfc KH&CN chat liidng cao
Theo xu hudng nay, triet ly quan
ly lao dgng tai chd cung khong con phu hop, cd the xem xet triet
ly "Thuc day di dong xa hpi dcim
bao tuan hoan chat xam" trong qua trinh hoach djnh chinh sach quan ly di dpng xa hpi cOa nguon nhan IUc KH&CN chat iUdng cao,
de CO the tao ra nhUng bien doi sau sac khdng chl trong cdng dong khoa hpc, ma con gop phan tai cau true cac mo hinh to chUc KH&CN ^
U\ LIEU THAM KHAO
[1] UN DESA (2013), Ca sd dQ lieu
loan cau fvJigralion
[2] Dao Thanh Truting (2016), Di dgng xa hoi cua nhan luc KH&CN trong boi canh hoi nhap, Nxb The gidi
aolKHOAHPC * B m So 4 nam 2020