Ddng thdi, su dich chuyen cua thi trudng Iao ddng cung dat ra khdng it thach thirc cho viec thuc hien cac chinh sach an sinh xa hdi va bao dam quyen fpi cho Iao ddng di cu va gia dinh hp
Trang 1An sinh xa hoi cho Iao dong di cu- & Viet Nam:
Thu-c trang va nhCmg vin dg dat ra
BoSm Kim Thing*
Tom tat: Lao dong di cu thudc nhdm d6 tdn thuong, ngudi Iao ddng kho tijp
can cac chinh sach, phap luat cua Nha nude noi chung va an sinh xi hgi
(ASXH) ndi rieng Nhdm ddi hjgng nay cung gap nhi6u bit Igi khi sdng lai cac thanh phd Idn vdi miic phi sinh hoat cao, cugc sdng thiSu cac diSu kien
thiet yeu Ban than Iao dgng di cu cOng con nhiiu han chd v6 nhan thiic,
thieu hut ve chinh sach va khung phap ly, ddng thoi cac rao can ve ti6p can cac dich vu xa hgi khiSn cho ngudi di cu dS roi vao nhiing nii ro nhit dinh Ben canh dd, Iao ddng di cu cung chua dugc dua vao pham vi quan ly, vSn dgng va hd Up cua chinh quygn dia phuong di giiip hg va gia dinh vugt qua cac khd khan cua cudc sdng Bai viit dua tren co sd kSt qua "Diju Ua di cu ndi dia qudc gia nam 2015" do Tdng cue Thing ke tiin hanh; Di6u tra vi thuc trang viec lam, ddi sing ciia ngudi Iao dgng di cu tii ndng thdn ra dd thi va khu cdng nghiep nSm 2013 va mgt sd cugc khao sat gin day di iam can cir chiing mmh cho van di neu tren
Tir khoa: An sinh xa hgi; Cham sdc sire khde y ti; Lao ddng di cu
Ngiy nhSn bii: 13/5/2020; ngay chinh sua; 22/5/2020; ngay duy6t dang:
29/5/2020
Sau han 30 nam ddi mdi, ciing vdi su phat trien ciia nen kinh t i va qua trinh dd thi hda vdi tdc dp nhanh, di cu Iao ddng d Viet Nam dang diln ra manh
me, dgc biet la d cac thanh phd Idn Luc lupng lap ddng nay tham gia vao tit ca cac nganh nghd, ITnh vuc san xuat kinh doanh va cd vai trd quan trpng trong phat trien kinh te, xa hdi dat nude Ddng thdi, su dich chuyen cua thi trudng Iao ddng cung dat ra khdng it thach thirc cho viec thuc hien cac chinh sach an sinh xa hdi
va bao dam quyen fpi cho Iao ddng di cu va gia dinh hp Viec tiep can toan dien cac dich vu an sinh xa hpi dd cd duac cudc sdng ben vimg tai noi di cu den ddi
Trang 2vdi Iao ddng di cu vin con nhiing ban chd nhit dinh, ka ca vdi nhung dich vu xa hpi CO ban
Tidp can vdi cac djch vu ASXH trong dd cd cac thidt chd vd giao due va cham sdc siic khde y td la diu tu, cham sdc cho ngudn luc con ngudi, la mgt trong nhiing ydu td quan trpng ddi vdi su phat trian kinh td - xa hdi ciia mdi quoc gia, dac biet la qudc gia dang phat tridn nhu Viet Nam Tuy nhidn, hien nay rat nhidu Iao ddng di cu phai ddi mat vdi nhiing thach thirc da chieu trong viec tidp can cac dich vii xa hdi nay
1 DSic diem nhan khiu hoc - xa hoi cua Iao dong di cir tir ndng thfin
ra do thi
"Didu tra di at ndi dia qudc gia nam 2015" do Tong cue Thdng kd tidn
hanh nam 2015 vdi nhdm ngudi di cu va khdng di cu trong do tudi tu 15-59 Mlu didu tra gdm cd 18.131 hg gia dinh da dugc diau tra theo phiau hg, 4.969 ngudi di cu va 3.000 ngudi khdng di cu dugc phdng van theo phidu ca nhan Ngoai ra, vdi ciu phin dinh tinh, 85 ngudi di cu va 30 ngudi khdng di cu duoc chgn trong sd nhiing ngudi dugc phdng vin ghi phidu tidp tuc duoc phdng van sau tai 8 trong sd 20 tinh didu tra
Kdt qua didu tra cho thiy, 13,6% dan sd ca nude la ngudi di cu Ty Id ngudi
di cu nhdm mdi 15-59 la 17,3%, trong dd ngudi di cu ddn chidm tdi 16,0% Cd ddn 19,7% dan sd ciia khu vuc thanh thi la ngudi di cu, trong khi d ndng thdn eon sd nay chi la 13,4%
Trong tdng sd ngudi di cu d dp tudi 15-59 thi hien nii chidm 52,4% va nam chidm 47,6% Cu thd, sd lugng ngudi di cu la nu chidm ty !e 17,7% so vdi tdng dan sd nir, trong khi sd nam di cu chidm ty Id 16,8% so vdi tdng dan sd nam trong nhom tudi nay Lao ddng di cu cd dp tudi kha tre, chu ydu cd dp tudi tu 15-34 tudi (72,9%) Ty trpng Iao ddng di cu d dp tudi tir 15-34 ciia nii cao hon nam (76,8%
so vdi 69,1 %) Cd 32,0% ngudi di cu trong dd tudi 15-59 dang lam vide chua tung ket hdn trong khi con sd nay ciia ngudi khdng di cu la 15,9%) Ty Id Iao ddng di
cu nam chua tung kdt hdn cao hon Iao ddng di cu nii (34,4% so vdi 29,6%) (Bao cao di cu ndi dia, 2015) Kdt qua nay mgt lan niia khang dinh nhan dinh vd xu hudng "nii hda" trong di cu da dupe nhac ddn drong cugc Dieu tra di cu Vidt Nam nam 2004 va cac cudc didu tra khac trudc dd
Ty Id qua dao tao chuydn mdn ky thuat ciia nhihig ngudi di cu dang lam vide (37,4%), cao hon so vdi ngudi Iao ddng khdng di cu (28,3%) Khdng cd sir khac biet va ty le da qua dao tao cua Iao ddng di cu giiia hai gidi nam va nii
Trang 3d Viet Nain, khi qua trinh cdng nghiep hda - hien dai hda bit diu thi su
chuyen dich ca cau kinh te cung didn ra manh me hon, di cu ndng thdn din thanh thi ciing ngay cang chidm tm thi ban Kit qua cudc Diiu tra Dan sd giiia ky 2014 cho thiy, trong ban 5,6 trieu ngudi tit 5 tadi ttd len di cu, thi cd 29,0% di cu tir ndng thdn din thanh thi, 28,8% di cu tir ndng thdn din ndng thdn, 30,1% la di
cu ttt thanh thi din thanh thi, 12,1% la di cu tir thanh thi din ndng thdn (TCTK
va UNFPA, 2016) Biiu do cho thiy di cu gdp phin quan trpng trong vide dap ung nhu ciu Iao ddng ngay cang tang cua luc lupng Iao ddng thanh thi ddng thdi lam giam lire lupng Iao dpng d ndng thdn
Ngudi Iao ddng di cu la mot nhdm yeu thi, di hi tdn thuong tai khu vuc
dd thi, dupe tiip can rit it vdi cac chinh sach an sinh xa hdi Hp ciing la nhdm dan sd phai ddi mat vdi nhieu thach thurc, khd khan trong qua trinh lam vide va sinh sdng tai noi den; la nhdm dan sd chiu nhieu thiet thdi va di bi tdn thuong trong xa hdi; nhimg mang ludi an sinh xa hdi tir trudc din nay chua bao phii nhieu den hp, dac biet la nhdm dang lam d khu vuc kinh te phi chinh thiic Hien nay, cudc Cach mang cdng nghiep 4.0 da tao dieu kien thuan Ipi che su dich chuyen lap ddng giiia cac viing va tren pham vi ngoai qudc gia Tin hieu tich cue nay ciia thi trudng Iao ^dng ciing dat ra khdng it thach thiic cho vide thuc hien cac chinh sach an sinh xa hdi va bao dam quyen loi cho ngudi Iao dpng Chinh sach an sinh xa hdi vdi hd khau, day la mpt trong nhiing rap can Idn nhit ddi vdi vide tiep can an sinh xa hdi ciia ngudi Iao ddng di cu
2 An sinh xa hoi trong tiep c?n giao due vJ y tl ciia Iao dong di cir: thyc tr^ng vii nhirng yen t6 anh hutimg
2.1 Tmh trang iU hgc va tiSp cgn he thdng gido dgc cong cua con em Itto dong di cir
Theo Jon Sward va Nitya Rao (2009), giao due va di cu dupe xem la hai nhan td tac ddng ddn su phat bidn Giao due duoc xem la cd anh hudng tich cue din phat triin, va nd ddng vai trd quan trpng frong viec cai thien ddi sdng cua ngudi dan ngheo thdng qua viec cung cip cho hp ky nang, kha nang phan tich,
su tu do va tu tin Ben canh dd, di cu ddng vai trd nhu mdt nhan td tiem tang tao
ra su phat triin nhung ddng thdi cung tao ra nhiing chi phi va su nii ro nhat dinh cho xa hpi (Sward va Rao, 2009)
Di cu tac ddng din giao due theo ca ehiiu hudng tich cue va tieu cue (GSO, 2011) Ddi vdi mpt sd hp gia dinh, di cu la nhim dat dupe trinh dp hpc van cao
Trang 4CO thd tao ra su gian doan hgc hanh va cac tac ddng tieu cue den ngudi di cu va cac thanh vien trong hd gia dmh
Tit nam 1986, Viet Nam bit diu thue hien cdng cudc Ddi Mdi, lay ddi mdi kinh td lam trpng tam, tung budc chuydn ddi co ciu kinh td tir mdt nucfc ndng nghidp thanh mpt nude cdng nghiep theo hudng hien dai Qua do, cac
md hinh khu cdng nghiep (KCN) da dugc hinh thanh, phat tridn da dang nham thu hut cac ngudn luc diu tu Tuy nhidn, mdt sd vin dd cung ddng thdi nay sinh nhu: dan sd co hgc tang nhanh, cac vin dd vd an sinh xa hgi cho nhdm dan sd nay, trong khi dd ngudn luc vd vat chit tai cac cip co sd lai khdng the dap ling
Kdt qua vd didu tra di cu ndi dia nam 2015 (Tdng cue Thdng kd va Quy
Dan sd Lien hgp qudc, 2016), cho thiy nhdm di cu tit ndng thdn ra do thi chidm
ty Id cao nhit trong 04 nhdm di cu (ndng thdn - do thi; dd thi - ndng thdn; do thi - dd thi va ndng thdn - ndng thdn), phin Idn hp la nhung Iao ddng tre, thudng kdt hdn mudn hoac chua cd gia dinh va di cu vi muc dich kinh td
Theo sd lieu thdng kd, tinh dan thang 12/2016 ca nude cd 325 khu cdng nghiep (KCN) dugc thanh lap vdi 2.989.613 Iao ddng, trong dd 1.188.291 Iao ddng nu (63%), mdt sd nganh nhu da giay, ddt may, chd bidn thiiy san cd doanh nghiep ti le nu chiam tdi 80% ddn 90% Q cac KCN tap trung nhidu cong nhan (dac biet la nii cdng nhan tre) nhu cau gui con la rat Idn Theo khao sat nam
2017, ed khoang 52,6% Iao ddng nii tai cac KCN cd con nhd dudi 6 tudi va cd nhu ciu gui tre Chi cd khoang 19% gia dinh cong nhan tai cac KCN va lan can giii con vao cac co sd mam non cdng lap cdn lai phai giri con d cac nha tre tu nhan hoac nhdm tre, co sd mam non tu thuc Cdng tac quan ly nha tre, nha mlu giao danh cho con cdng nhan cdn nhidu bat cap (Bao cao kdt qua tdng kdt 10 nam td chirc CDVN thuc hien Nghi quydt 20/NQ-TW ngay 28/01/2008 vd tidp tuc xay dung giai cap cdng nhan Viet Nam thdi ky day manh CNH, HDH dat nude) Hau het cac KCN hien nay chua cd quy hoach va xay dung nha d, nha tre mlu giao, co sd ha tang va cac thiat cha van hda, xa hdi phuc vu ngudi Iao ddng (Trinh Thanh Hang, 2018) Cimg vdi do la trd em di cu chju nhiau thidt thdi trong thu hudng quyen cham sdc va vui choi Ngudi Iao dgng di cu ciing it cd thdi gian danh cho ban than va phai lam viec ea kip, lam thdm gid anh hudng
Trang 5Bieu 1 Tinh trang di hgc cua con em Iao dgng di cu (%)
0Lao dgng di cir dang CO vg/chong
• Hgco con tij 5-18 tu6i dang song chung DHo CO con tit 15-18 tu6i dang di hpc
Ngudn: Bd Lao dgng - Thuong binh va Xa hdi, 2013
Sd lieu cung cho thiy cd 11,9% tre em trong cac gia dinh Iao ddng di cu khdng di hgc, (Iao ddng di cu ra do thi chidm 12,8%; nhdm Iao ddng tai cac khu cdng nghiep chidm 5,0%o) Theo Bao cao qudc gia vd Lao ddng tre em nam 2014 cua Bd Lao dgng - Thuong binh va Xa hdi thi ca nude cd 9,6% tre em do tudi tii 5-17 tudi khdng di hpc Nhu vay, ty le tre em trong cac hd di cu ra dd thi khdng
di hgc cao hon ty le chung ciia ca nude, nhung nhdm tre ciia cac gia dinh di cu dan cac khu cdng nghiep lai thap ban Didu nay cd the la do nhdm Iao ddng di
cu Iam viec tai cac khu cdng nghidp phan Idn la Iao ddng tre lam viec trong cac nha may, xi nghiep ndn con cai hg cdn d do tudi nhd, trong khi ty Id nghi hgc thudng gap d cac bac hpc cao han Didu tra di cu ndi dia qudc gia nam 2015 cho biet ca nude cd 13,4% ngudi di cu va 5,5% ngudi khdng di cu cd con trong do tudi dang di hgc sdng ciing, nhung khdng di hgc
Cudc didu tra cua Ngan hang thd gidi va Vien Han lam Khoa hpc xa hdi Viet Nam (2016) cho thiy con cai cua nhung ngudi di cu cd hd khau tam tni if den trudng hon so vdi con cai ciia nhirng ngudi cd hg khau thudng tni (Ngan
Trang 6Bieu 2 Ty 1? tre trong c^c gia fflnh c6 hd khau va di cu di hoc trudng tu (%)
HTre CO hg khau tai quan^uy|n noi cir tni
• Tre c6 ho khSu tai quan/huy?n khac trong ciing tinh cir tni (L Tre CO hp kh4u tai tinh khac ncri cu tni
B Tit ca tre em trong do tuoi
di hpc Nha tre Tieu hpc THCS THPT
mau giao
Ngudn: Ngan hang The gidi (WB), 2014
He thdng giao due phd thdng ciia nude ta gdm cac loai trudng Idp cdng lap va ngoai cdng lap He thdng giao due cdng lap dugc nha nude hd trg ndn chi phi cho giao due cdng lap thudng thap hon so vdi giao due ngoai cdng lap Ddi vdi nhiing gia dinh di cu cd con cai citng di va trong dp tudi di hpc thi van
de khd khan Idn nhat cua hp gap phai la lua chgn dugc trudng hpc phu hgp cho con bdi ndu mudn cho con hgc trudng cdng phai cd hp khau, nhung dieu nay
la rat khd khan Cdn nau mudn hgc trudng tu thi khdng phai gia dinh nao ciing
cd kha nang kinh td dam bao cho con theo hpc dupe Nhu vay, trong qua trinh
di cu tre em la mpt trong nhiing nhdm ddi tugng g^p nhidu khd khan va rit dd
hi tdn thuong bdi cha me cac em hoac nhung ngudi bao trg cho cac em bi han chd bdi cac co hdi tidp can cac dich vu xa hpi, bao trg xa hdi Tre em ciia nhiing gia dinh di cu se chiu nhidu thi?t thdi de va an sinh xa hdi nhu: cham sdc siic khde, ca hdi hpc tap, ciing nhu tham gia vao cac hoat dpng vui choi giai tri noi nhap cu
TMhu vay cd su khac biet kha Idn trong tidp can vdi he thdng giao due cdng cua tre em trong cac gia dinh cd hp khau d tinh khac so vdi noi hg dang cu tru Theo sd lieu eiia NgSn hang Tha gidi (WB, 2014) trd em cd hd khiu tai quan, huyen noi cu tni cd ty le hpc trudng tu thuc thap ban nhidu so vdi tre em cd hg khau tai tinh thanh khac noi cu tni, dac biet la d bac tidu hpc va trung hgc co sd Ddi vdi bac tidu hgc, ty le hgc sinh cd hd khau tai quan, huyen noi cu tni theo
Trang 7gip 4,8 lan Tuomg tu nhdm trung hpc co sd la 0,7% va 8,8% (gSp 12,5 ik) Tir bac mam non den trang hpc co sd, tre em cac gia dinh di cu thudng chi duoc nhan vao trudng cdng khi tre em cac hd thudng tni cdn du chd Do vay, ty le tre
em di cu hpc tai cac truang Ur thuc la kha cao Nhtmg d bac hpc trung hpc phd thdng, ndu nhu khdng cd hd khiu thudng tni thi tre trong cac gia dinh di cu khdng dupe nhan hd so thi tuyen, eon cac em trong hd khdng di cu cung phai thi taydn Trong trudng hop thi khdng dat se phai hpc tai cac trudng dan lap hoac
hr thuc Cd thd day la la nguyen nhan khidn ty le tre em hpc trudng Ox trong cac
hd thudng tru va tam tni d bac nroig hpc phd thdng khdng cd chenh lech nhidu nhu d cac bac hpc thap han
Khi xem xet ve kha nang di hpc cua tre em trong cac gia dinh Iao ddng di
cu thay cd it nhat hai yen td chi phdi tdi kha nang nay, dd la: trudng lap cd dii
de cac em dupe hpc tap khdng; gia dinh ciing nhu ban than cac em cd dii didu kien, nang luc de tiep tuc di hpc khdng? Phan phan tich tren da neu nhimg khd khan, rap can ciia ngudi Iao ddng di cu la khdng cd hd khau, nen con em hp khdng the vao hpc tai cac trudng cdng, hoac chi dupe vao cac trudng cdng ndu cac em co hd khau thudng trii da dd chd hpc Cdn ddi vdi trudng tu thi chi phi kha cao khdng phai gia dinh nao ciing cd the dap ung dupe, trpng khi do cac chinh sach mien, giam chi danh cho nhftng gia dinh cd hd khau
Ben canh dd, cac trudng mam non cdng lap qua tai, it nhan tre nhd (dudi
36 thang tudi), vi thieu co sd vat chat, dpi ngii giao vien Cac trudng mam non
tu thuc cd chit lupng thi mire thu hpc phi cap, trong khi luong cdng nhan thap, khdng dii chi tra hpc phi chp con Cac trudng nay ciing rat ban che nhan tre dudi
36 thang tudi, dac biet la tre dudi 18 thang tudi vi Ipi nhuan thdp, yeu cdu cao vd
ky nang cham sdc, nudi dudng tre, kha nang nii ro cao Cac trudng lap mam non
cd thdi gian ddn, tra tre khdng phu hpp vdi thdi gian lam viec theo ca kip cua cdng nhan d KCN (Trinh Thanh H5ng, 2018)
Mdt sd nghien ciiu dinh tinh trudc day ciing da neu len mdi quan ngai ve nhung khd khan ma ngudi di cu phai ddi mat ttong vide xin hpc cho con mmh Viec thidu cac trudng tidu hpc d cac thanh phd, chang ban nhu d thanh phd Hd Chi Minh va Ha Ndi cho tre em trong dp mdi tir 6 - 10 tudi da dan tdi su khd khan tai cac vimg ven dd cd nhidu ngudi di cu di chuyen ddn va van de nay dupe
ndu ra nhu mpt vfa dk cip thidt nhit lam giam co hdi chp con cai cua ngudi di
cu di hpc Tre em cd hp khiu dang ky thuong tni (KTl va KT2) dugc dam bao mdt cho hpc tai mot trudng tidu hpc cdng lap, nhung cac h^dng nay khdng cd nghia vu phai cung cip noi hpc cho tre em ddn nl cac hp gia dinh cd hd khau
Trang 8ciiu dinh tinh cho thay dudng nhu mdt sd ngudi di cu gap khd khan khi xin hpc cho con va chi tra tien hgc phi (Locke, Catherine va cdng su, 2008) Ciing can
cd nhidu nghien ciiu ban niia dd danh gia v i n dd nay nham dua ra nhirng khuyen nghi dam bao ring con cai cua ngudi di cu va khdng di cu cd co hdi tidp nhan chuong trinh giao due chit lugng nhu nhau, phii hgp vdi quyen ciia hp ghi trong Hidn phap
Khi dugc hdi va kha nang di hpc ciia tre em trong mdt nghien ciiu gan day
do Ngan hang Thd gidi (WB) thuc hien nam 2014, Iao ddng di cu Iam viec tai
Ha Ndi dugc hdi cho bidt: "Con cua em hoc tren nay, nhung hoc trdi tuyen nen
phdi chi phi tdn kem Idm Dixin hgc ddu vdo cung phdi mdt mdy trieu roi Neu minh cd cdi hg khdu (hi nd dihon, xin hgc cho con hay xin di Idm gi do ciing do han " (Nu didn KT3, phudng VTnh Tuy, Ha Ndi); hoac: "Minh phdi nhd ngudi quen, ndi that mdy chi co quan em ciing phdi nhd ngudi quen mdi xin dugc, khdng phdi dua thdng ra md xin duac ddu du co hd khdu Hoi do minh chi cd qua cdm on ndi chung cUng nhe nhdng thdi chu khdng vdn de gi ddu Bay gid cdc chdu hgc hanh khd khan Idm chic khong nhu ngay xua Neu khong phai Id ddn d day Igi khdng quen biii gi thi chi cd hgc trudng tu thdi" (Nii KT2, NghTa
Tan, Ha Ndi) (Ngan hang The gidi, 2014)
Trd em di cu thidt thdi hon tre em thudng tni trong viec tiep can giao due
Ty le tre em di cu chua tung di hgc cd sir cai thien theo thdi gian, nhung van cao han ty le tuong ung cua tre em khdng di cu Tre em trong cac gia dinh di cu thudng nghi hgc sdm hon so vdi tre em cac hp Iao dpng cd hd khau thudng tni Tinh trang
tuong tu ciing dugc quan sat voi ty Id tre em ngoai nha trudng gdm tre em chua
tiing di hgc va tre da timg di hgc nhung hien da thdi hgc O ca bac tidu hgc va tnmg hgc co sd, sd tre em di cu ngoai nha trudng bao gdm ca nhirng em chua timg den hudng va da bd hpc, deu cao han nhdm tre thudc cac gia dmh khdng di cu
Ty Id fre em nii ngoai nha trudng cao han so vdi tre em nam Cu thd, d bac tidu hgc sd tre em di cu ngoai nha trudng chidm 7,23% tdng sd tre em thudc nhdm tudi nay, trong khi do tre em cac gia dinh khdng di cu chi chidm 3,89% Tuang tu, d bac tmng hpc co sd, sd tre em ngoai nha trudng khdng di cu chiem 10,84%, so tre
em di cu ngoai nha trudng cao g i p 2,4 lin so vdi tre cac gia dinh di cu (25,7%) Cac trudng hgp nay cd the la: (i) tre em thdi hgc di cu tim vide lam; (ii) con em ngudi Iao dpng di cu, dac biet la cdng nhan cac khu cdng nghidp, ngudi Iao ddng trong khu vuc phi chinh thiic khdng du didu kidn ddn trudng do khdng cd hd khiu thudng tni, hoac khdng dii giay td can thidt, trong khi cac trudng hgc d noi nhap
cu khdng du dap ling nhu cau ngay cang tang ciia ngudi nhap cu (Ngan hang Thd
Trang 9Bieu 3 Tre em ngoai nha trudng dp tudi tilu hoc va trung hpc cff so {%)
15
10
-Di cu ] Khong di cu
Tieu hpc
QNam
• Nu QChung
Khong di cu Trung hpc
CO so Ngudn: UNICEF, 2013
Ty Id tre em di cu ngoai nha trudng trong dp tudi THCS cao hem tre em trong do tudi hgc tidu hgc Ndu tinh chung cho dp mdi 5-17 thi ty le nay Idn hon nhiau cho thiy tham chi tre em di cu trong dp tudi THPT ngoai nha trudng cdn cao han trong dp tudi THCS Hien tugng nay cd tha lian quan ddn tinh trang tre
em frong do tudi 11 -17 di cu dd tim vide lam (Td chirc giao due Thanh thidu nidn Nhi ddng Lidn Hgp Qudc - UNICEF, 2013)
2.2 Tiep can he thong y te - cham sdc sire khde cua Iao dgng di cw
Nham dam bao quydn tidp can cdng bang ddi vdi cac dich vu xa hpi co ban ciia toan dan Dang va Nha nude Viet Nam da ban hanh cac chinh sach hd trg ngudi dan tidp can cac dich vu xa hgi co ban trong do co giao due, y td - cham sdc Stic khde Chinh sach giao due da tao dieu kidn cho tre nhap cu cd sd tam tni dugc dam bao ddn trudng tai noi dan Quydn tidp can dich vu y td, cham sdc siic khoe ciia ngudi Iao ddng di cu (NLDDC) ciing dugc md rdng thdng qua sd tam tni; tre em dugc lam giiy khai sinh tai noi ngudi me dang ky tam tru va dugc cip the BHYT mien phi cho tre dudi 6 tudi cung liic vdi Giiy khai sinh; NLDDC dugc tham gia BHYT tai noi dang ky tam tni Nha nude da ban hanh nhieu co cha, chinh sach hd trg nha d cho cdng nhan Iao dgng tai cac KCN tap trung NLDDC ngay cang cd co hdi dugc tidp can vdi cac dich vu xa hdi ca ban tdt hon Tuy nhien, miic do tidp can cung cdn kha han chd so vdi viec dap ling nhu
Trang 10Cd nhidu nhan td da tac dpng ddn viec tidp can he thdng y td - cham soc siic khde cua ngudi di cu Ban canh nhimg yiu td tac ddng true tiep ddn sire khoe ciia ngudi di cu, cac nhan td khac nhu didu kidn kinh td - xa hdi (didu kidn song
va lam vide) va cac "ca hpi sdng" nhu noi sinh, giao due; co hpi viec lam; su phan biet ddi xu va bit binh ding gidi (lOM, 2005) Dia vi phap ly cua ngudi di
cu tai noi ddn cUng quydt dinh kha nang tidp can cac djch vu y ta va xa hdi Kha nang hda nhap vdi van hda, Idi sdng tai khu vuc nhap cu ciing la mdt nhan to anh hudng ddn sire khde cua ngudi di cu va gia dinh hg Mdt nhan td quan trgng niia khdng thd thiau dugc chinh la su phat trian cua cac chinh sach va ca sd ha
tang he thdng y td tai viing nhap cu
Kdt qua nghien ciru gin day cua Td chirc Oxfam (2015) cho thay: 76,5% NLDDC khu vuc phi chinh thirc chua tham gia BHYT Trong khi 100% NLDDC trong khu vuc chinh thirc cd BHYT bit budc; thi chi cd 23,5%) NLDDC trong khu vuc phi chinh thirc cd BHYT, trong do 12,3% cd BHYT
tu nguyen, 6,7% cd BHYT hd ngheo/can ngheo, va 4,5% cd BHYT danh cho ddi tugng chinh sach Ddi vdi cac thanh vidn cdn lai trong hd gia dinh NLDDC, ty !e cd BHYT la 60,7%, vin thip hon so vdi miic bao phu BHYT trung binh trdn ca nude (67% vao cudi 2014) Ngay ca BHYT tre em dudi 6 tudi dugc cip midn phi thi van cdn ddn 13,2% tre trong mau khao sat khdng
cd BHYT 71% NLDDC khdng tidp can dugc tdi dich vu y te cdng va chi cd 44% NLDDC cd BHYT sir dung thudng xuydn the BHYT Cach thuc diiu tri phd bien nhat khi dau dm cua NLDDC la mua thudc d hieu thudc vd udng, ty
le cao nhat d nhdm cdng nhan may phi chinh thuc, cdng nhan xay dung, va ngudi ban hang rong (gin 80%) Ngay trong nhdm cd BHYT thi ciing cd tdi 71,2% chgn each nay (Oxfam, 2015)
Trong thuc td, viec quyet dinh lua chpn md hinh cham sdc hay loai hinh dich vu cham sdc sire khoe chiu tac ddng cua rat nhiau ydu td nhu: kidn thiic; quan niem ve benh tat va kham chiia bdnh; kha nang tiep can dich vu y td; chit lugng dich vu; gia ca (Mogensen va cpng su, 2004) Do cac dieu kien da nhap
hd khau han chd, Iao dpng di cu phai ddi mat vdi nhidu khd khan khi tham gia cac dich vu y td cdng tai noi tam tni Sire khde ciia ngudi di cu ciing cdn bj anh hudng tidu cue bdi didu kidn sdng va lam vide, vi vay hg cd nhu cau tidp can nhiing dich vu cdng, nhung nhieu ngudi di cu lai khdng thd tiep can dugc vdi BHYT cdng va each dieu tri tich hgp Didu nay cang lam gia tang nhiing khd khan khi phai chi tra dich vu y td tu nhan vdi muc chi phi cao BHYT ddng mpt vai trd rat quan trgng trong cham sdc sire khde cua ngudi dan, bdn canh dd BHYT