Situation of school non attendance and drop put of children in primary school in the northern mountainous area realities and sol

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ... ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜN G ĐẠI HỌC KINH TẾNGUYỄN THỊ TUYẾT ÁNH HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA, THANH TRA TẠI CỤC THUẾ TỈNH LÂM ĐỒNG Chuyên ngàn

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜN G ĐẠI HỌC KINH TẾ

NGUYỄN THỊ TUYẾT ÁNH

HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA, THANH TRA TẠI CỤC THUẾ TỈNH LÂM ĐỒNG

Chuyên ngành: Tài chính và Ngân hàng Mã số: 60 34 20

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS VŨ THỊ DẬU

Đà Lạt – 2012

Danhmụcchữviếttắt -i

Danhmục bảng -ii

Danhmụchình -iii

MỞĐẦU -1

Chương1CƠSỞKHOAHỌCVỀCÔNGTÁCKIỂMTRA,THANHTR ATHUẾ -5

1.1 Thuếvàquảnlýthuế -5

1.1.1 Kháiniệmđặcđiểmvàchứcnăngcủa -5

1.1.2 Quảnlýthuế -10

1.2 Côngtáckiểmtra,thanhtrathuế -14

1.2.1 Kháiniệmvàmụctiêu -14

1.2.2 Quytrìnhkiểmtra,thanhtra -19

1.2.3 Cácnhântốảnhhưởngđếnhọatđộngkiểmtra,thanhtrathuế -22

1.2.4 Nộidungkiểmtra,thanhtra -24

1.2.5 Phươngphápkiểmtra,thanhtrathuế -26

1.3 Kinhnghiệmkiểmtra,thanhtrathuếtrongquảnlýthuếởmộtsốnướctrê nthếgiới 31 1.3.1 Vềmôhìnhtổchứcvànhiệmvụ,quyềnhạncủakiểmtra,thanhtrathuế31 1.3.2 Côngtáctuyểnchọnvàđàotạocánbộkiểmtra,thanhtra -31

1.3.3 Vềcôngtácxâydựngkếhoạchthanhtrahàngnăm -32

1.3.4 Vềchiếnlượcxửlýrủiro -33

1.3.5 Ứngdụngcôngnghệthôngtintrongkiểmtra,thanhtrathuế -33

Kếtluậnchương1 -33

Chương2 T H Ự C T R Ạ N G CÔNGT Á C K I Ể M T R A , T H A N H T R A THUẾ TẠICỤCTHUẾTỈNHLÂMĐỒNG -34

2.1 GiớithiệuchungvềCụcThuếtỉnhLâmĐồng -34

2.1.1 Lịchsửrađờivàpháttriển -34

2.1.2 Cácyếutốnguồnlực -38

2.1.3 Đặcđiểmbộmáytổchức,quảnlývàbộmáykiểmtra,thanhtra -40

2.2 Thựctrạngcôngtáckiểmtra,thanhtrathuếtạiCụcThuếtỉnhLâmĐồnggi aiđoạn2008-2011 -41

2.2.1 Tìnhhìnhchungvềcôngtáckiểmtra,thanhtrathuế -41

2.2.2 Nộidungvàquytrìnhkiểmtra,thanhtra -44

2.2.3 Phươngpháptrongcôngtáckiểmtra,thanhtrathuế -64

2.2.4 Kếtluậnxửlýquakiểmtra,thanhtrathuế -69

2.3 Đánhgiácôngtáckiểmtra,thanhtravàQuảnlýthuếtạiCụcThuết ỉ n h Lâ mĐồng 71 2.3.1 Nhữngkếtquảđạtđược -71

2.3.2 Nhữnghạnchếvànguyênnhân -75

Kếtluậnchương2 -82

Chương3 ĐỊNHH Ư Ớ N G VÀGIẢIPHÁPN H Ằ M TĂNGCƯỜNGKIỂ MTRA,THANHTRATHUẾTẠICỤCTHUẾTỈNHLÂMĐỒNG -83

3.1 Địnhhướngtăngcườngkiểmtra,thanhtrathuếtạiCụcThuếtỉnhLâmĐồ ng 83 3.1.1 ĐịnhhướngchungcủaCụcThuế -83

3.1.2 Địnhhướngvềcôngtáckiểmtra,thanhtrathuế -86

3.2 Giảiphápnhằmtăngcườngkiểmtra,thanhtrathuếtạiCụcThuết ỉ n h L âmĐồng 87 3.2.1 GiảiphápđốivớiCụcThuếtỉnhLâmĐồng -87

3.2.2 Đềx u ấ t v ớ i c ấ p t r ê n ( n g à n h t h u ế , UBNDt ỉ n h , n g à n h ngânhàn g,Nhànước) -93

Kếtluậnchương3 -112

KẾTLUẬN -113

DANHMỤCTÀILIỆUTHAMKHẢO -114 PHỤLỤC

Sốhiệuhìnhvẽ Tênhìnhvẽ Trang

iii

MỞĐẦU 1/Tínhcấpthiếtcủađềtài

ThuếlàmộtnguồnthuchủyếucủangânsáchNhànước,làmộtcôngcụquantrọngđểNhànướckiểmtra,kiểmsoáttìnhhìnhhoạtđộngsảnxuấtkinhdoanhcủamọit h à n h p h ầ n k i

n h t ế , gópphầnt h ú c đ ẩ y s ả n x u ấ t p h á t t r i ể n kinhd o a n h đúnghướng,điềutiếtvĩmônềnkinhtế.TrongquátrìnhtácđộngđiềuchỉnhphápluậtN hànướcphảithườngxuyêntiếnhànhcác côngtácthanhtra,kiểmtragiámsátn h ằ m pháthiệnnhữngsaisóttrongquátrìnhthựchiệnphápluậtđểkịpthờiuốnnắn,sữachữanhữngsaixótđó.Côngtácthanhtra,kiểmtragiámsátlàmộtkhâut r o n g quátrìnhquảnlýnhànướcvàcũngchínhlàmộtkhâutrong quátrìnhđiềuc h ỉ n h phápluậtcủanhànước

Hoạtđộngkiểmtra,thanhtrathuếkhôngnhữnggiúpchohoạtđộngquảnlýthuếđạtđượccácmụctiêuđãđềramàcòngiúpNhànướcpháthiệnnhữnghạnchếcủachínhsách,điềuchỉnhkịpthờichínhsách,chếđộvềthuế,nângcaoýthứcchấphànhphápluậtthuếcủacộngđồngvàgópphầnphòngngừa,ngănchặntìnhtrạngt rố n thuế,chốngthấtthuthuế.NgànhthuếcủaViệt

Namnóichung,CụcThuếtỉnhLâmĐồngnóiriêngxácđ ịn hkiểmtra,thanhtrathuếlàmộttrongnhữngnhiệmvụtrọngtâmcủacôngtácq u ả n lýthuthuế.Côngtáckiểmtra,thanhtrathuếcủatỉnhLâmĐồngđãđượctiếnhành thườngxuyên,

đãgópphầnquantrọngvàokếtquảchungcủangànhthuế.Quacôngtáckiểmtra,thanhtrathuếđãpháthiệnkịpthờinhữnghànhviviphạmphápluậtvềthuế,kiếnnghịsữađổibổsungcơchếchínhsáchvềthuế gópphầntíchcựctrongviệcchốngthấtthungânsáchnhànước,nângcaoýthứcchấphànhphápl u ậ t củangườinộpthuế

Tuynhiên,cáchthứckiểmtra,thanhtrathuếpháthiệnhànhvikêkhaithiếut h u ế, gianlậnvềthuếcủacácthànhviêntrựctiếpkiểmtra,thanhtratạitrụsởcủangườinộpthuếvẫncònnhiềubấtcập.Mỗihànhvitrốnthuếđềucócáchthứchạchtoán , chedấukhácnhaudovậykhikiểmtra,thanhtrathuếcầnphảicócáchthức

kiểmtra,thanhtrapháthiệnkhácnhau.Mặckhác,đểngườiđượckiểmtra,thanht r a thuếthấyrõhànhviviphạmcủamình,cầnphảisửdụngcáctàiliệu,sựvật,sựkiệncụthể,rõràng,chínhxácbằngcáclýlẽchặtchẽđểchứngminh,thuyếtphụcvàxácđịnhđúnghànhviviphạmcủangườiđượckiểmtra, thanhtrathuế.

Đềtài:“KiểmsoátthuếTNCNđốivớitiềnlương,tiềncôngtạicáctổchứcchitrảthunhậpdoCụcThuếĐàNẵngthựchiện”,luânvănthạcsĩQuảntrịkinhdoanhcủ a B

ù i CôngP h ư ơ n g (2011);Đ ề t à i nghiêncứuq u ả n lýt h u t h u ế TNCNnhằmchốngthấtthuNSNN

Ngoàira,nghiêncứuQuảnlýthuthuếnóichungcóđềtài:"Nângcaohiệuquảq uảnlýthuthuếởViệtNamtrongquátrìnhđổimới",LuậnvănthạcsĩKinhtếcủ aTrịnhHoàng

Cơ,HàNội,2004

Cácđềtài,bàiviếtcóđềcậpởnhữngkhíacạnhkhácnhauvềquảnlýthuthuế,nhưngchưacóđềtàinàonghiêncứuđộclập,cóhệthốngvềcôngtáckiểmt r a , thanhtrathuế-

mộtkhâutrongcôngtácquảnlýthuế,đặcbiệtlànghiêncứucô n g tácnàyởCụcThuếtỉnhLâmĐồng

3/Mụcđíchvànhiệmvụnghiêncứu

* Mụcđíchnghiêncứu

* Nhiệmvụnghiêncứu

Đểđạtđượcmụcđíchnghiêncưútrên,nhiệmvụnghiêncưúcủađềtàilà:

- Nghiêncứunhữngvấnđềlýluậncơbảnvềcôngtáckiểmtra,thanhtrathuế

- Phântích,đánhgiáthựctrạnghiệuquảcôngtáckiểmtra,thanhtrathuếtạiCụcThuếtỉnhLâmĐồngtrongnhữngnămqua

5.2 Phươngphápnghiêncứucụthể

- Kếthừac á c côngt r ì n h nghiênc ứ u đ ã côngb ố , cùngvớiviệcv ậ n dụngn hữ ngkiếnthứcđượctrangbịtrongquátrìnhhọctập,đểhệthốnghóa

- Tậphợp,phântíchcácbáocáotàichínhtạicơquanthuếtỉnhLâmĐồng,từđóđánhgiácôngtáckiểmtra,thanhtrathuếtạitỉnhLâmĐồng

- Đềx uấ t mộts ố giảip h á p vàkiếnnghịc h ủ y ế u n h ằ m nângcaoh i ệ u q u ả trongcôngtáckiểmtra,thanhtrathuếtạiCụcThuếtỉnhLâmĐồngtrongthờigiantới,từnăm2012–2015vàtầmnhìntớinăm2020

7/Kếtcấucủaluậnvăn

Kếtcấucủaluậnvăn,ngoàilờimởđầu,kếtluận,tàiliệuthamkhảovàphụlục, gồm3chương:

Chương1:Cơsởkhoahọcvềcôngtáckiểmtra,thanhtrathuế

Chương2:Thựctrạngcôngtáckiểmtra,thanhtrathuếtạiCụcThuếtỉnh LâmĐồng

Chương3:Địnhhướngvàgiảiphápnhằmtăngcườngkiểmtra,thanhtrathu ếtạiCụcThuếtỉnhLâmĐồng

Chương1 CƠSỞKHOAHỌCVỀCÔNGTÁCKIỂMTRA,THA

Thuếlàphạmtrùcótínhlịchsửvàlàmộttấtyếukháchquan,thuế ra đờixuấtpháttừnhucầuđápứngchứcnăngcủaNhànướcvàsựtồntạicủathuếkhôngtách rờiquyềnlựcNhànước.ThuếlàcôngcụphảnánhquanhệphânphốilạicủacảivậtchấtdướihìnhthứcgiátrịgiữaNhànướcvớicácchủthểkháctrongxãhội

Hệthốngphápluậtthuếđượccoilàphùhợpkhôngchỉnhìnmộtcáchphiếnd i ệ n vàosốlượngcácLuậtthuếnhiềuhayít,vàomụctiêuđơnthuầnlàđộngviênt à i chínhvàoNSNNmàphảiđượcphântíchmộtcáchtoàndiện,chặtchẽvớiyêucầupháttriểnkinhtế,vớiđờisốngxãhội,khôngđốilậpvớiquyềnlợivàkhảnăngđ ó n g gópcủanhândân

ViêtNamtrướccảicáchchếđộthuNSNN,Luậtthuếchỉápdụngđốivớicácc ơ sởsảnxuất,kinhdoanhthuộcthànhphầnkinhtếtậpthểvàcáthể.ÐểthựchiệnchếđộthuNSNNphùhợpvớicơchếthịtrường,pháthuyvaitròcủacáchìnhthứcthuNSNN,cuộccảicáchchếđộthuNSNNđượcthựchiệntrêncơsởNghịquyếtQ uốchộikhóaVIIIkỳhọpthứIVnăm1989.Kếtquảcủacuộccảicáchnàyđưađến việcápdụngthốngnhấtchếđộthuthuếđốivớitấtcảcácthànhphầnkinhtế,khôngphânbiệthìnhthứcsởhữu,hìnhthứckinhdoanh.Từđâythuếthựcsựtrởt h àn h nguồnthuchủyếucủaNSNNvàthuếchiếmtỷtrọngcaotrongcơcấunguồnt h u NSNN

Ởhầuhếtcácnướctrênthếgiới,thuếthườngđượcphânloạikhácnhautheot í n h c h

ấ t h o ặ c t h e o đốit ư ợ n g đánht h u ế , n g o à i r a cò n c ó mộts ố c á c h p h â n loạikhác:

a,Căncứtheotínhchất,thuếđượcchiathành2loại:thuếgiánthuvàthuếtrựcth unhằmxácđịnhailàngườiphảichịuthuế

Thuếgiánthulàloạithuếkhôngđánhtrựctiếpvàothunhậphaytàisảncủangườinộpthuếmàđánhgiántiếpthôngquagiácảhànghóavàdịchvụ.Đặcđiểmcủ athuếgiánthulàngườinộpthuếvàngười chịuthuếtheonghĩakinhtếkhôngđ ồ n g nhấtvớinhau.Loạithuếnàycósựchuyểngánhnặngthuếtrongtrườnghợpn h ấ t đ ị n h d o s ự c h i p h ố i

c ủ a q u a n h ệ cungc ầ u t r ê n t h ị t r ư ờ n g vàt í n h c h ấ t t h ị trường.Thuếgiánthumangtínhchấtthuếlũythoái.Ởnướcta,thuếgiánthugồmt h u ế d oa n h t h u , t h u ế giát r ị giatăng,t h u ế t i ê u t h ụ đ ặ c b i ệ t , t hu ế x u ấ t khẩu,t h u ế nhậpkhẩuv.v

Thuếtrựct h u l à loạit h u ế đ á n h t r ự c t i ế p vàot h u t h u n h ậ p h a y t à i s ả n c ủ a ngườinộpthuế.Ngườitrựcnộpthuếđồngthờilàngườichịuthuếtheoýnghĩakinht ế Thuếtrựcthulàmchokhảnăngvàcơhộichuyểngiaogánhnặngthuếchocácđốitượngkháctrởnênkhókhănhơn.Thuếtrựcthumangtínhchấtlũytiếnvìnót í n h đếnkhảnăngthunhậpcủangườinộpthuế.tạiViệtNam,thuếtrựcthugồmth uế t h u nhậpc ủ a ngườicót h u

n h ậ p cao,thuết h u nhậpd o a n h nghiệp,thuết à i nguyên,thuếnhàđấtv.v

b,Căncứtheocơsởđánhthuếbaogồm:

Thuếthunhậpbaogồmcácsắcthuếcócơsởđánhthuếlàthunhậpkiếmđược

hìnhthànhtừnhiềunguồn:từlaođộngdướidạngtiềnlương,tiềncông;thun h ậ p từhoạtđộngsảnxuấtkinhdoanhdướidạnglợinhuận,lợitứccổphần,lợitứcchovay…

Thunhậpđượcbiểuhiệndướinhiềudạngnênthuếthunhậpcũngđượcb i ể u h i ệ n dướin

h i ề u d ạ n g : t h u ế t h u n h ậ p cán h â n , t h u ế t h u n h ậ p côngt y , t h u ế chuyển lợinhuậnranướcngoài…

Thuết i ê u d ù n g l à c á c l o ạ i t h u ế cóc ơ sởđánh t h u ế l à p h ầ n t h u n h ậ p được

mangtiêudùngtrongthựctế,biểuhiệnnhưthuếdoanhthu,thuếgiátrịgiatăng,t h u

ế tiêuthụđặcbiệt…

Thuếtàisảnlàcácloạithuếcócơsởđánhthuếlàgiátrịtàisản.Tàisảncóthểb i ể

u h i ệ n dướidạng:t à i s ả n t à i c h í n h nhưt i ề n mặt,tiềngửi,chứngkhoán,thươngp h i ế

u … ; t à i s ả n c ố đ ị n h hữuh ì n h n h ư n h à cửa,đấtđ a i , máymúc,n h à xưởng,xecộ;tàisảnvôhìnhnhưnhãnhiệu,thươnghiệu.Thuếtàisảnđánhtrêngiátrịtàisảncốđịnhgọilàthuếbấtđộngsản

1.1.1.2 Đặcđiểm

a,Thuếlàmộtphạmtrùkinhtếkháchquanvàlàmộtphạmtrùlịchsử,nóxuấthi ệnvàtồntạicùngvớisựhìnhthànhvàtồntạicủaNhànước,vớisựpháttriểncủaki nhtếhànghoá,tiềntệ

Tronglịchsửpháttriểnnhânloại,Nhànướcđượcxuấthiệntrongxãhộicógiaicấpđểduytrìtrậttựvàpháttriểnkinhtếxãhội.MọiNhànướcđềuphảithựchiệnmộtsốchứcnăngcủamìnhvềcủngcốbộmáy,vềanninhquốcphòng,vềtrậttựantoànxãhội,vềtổchứcquảnlý,pháttriểnkinhtế Muốnthựchiệnđượcchứcn ă n g đó,Nhànướccầnphảicónguồnthuđểchitiêu.Vìvậy,Nhànướcphảiđộngviênsựđónggópmộtphầnthunhậpcủaxãhộidocáctổchứcvàcáctầnglớpdâncư tạoradướihìnhthứcthuế.Từđó,thuếlàmộtđòihỏitấtyếukháchquanxuấtpháttừnhucầuhoạtđộngcủaNhànước.Nóimộtcáchkhác,nếukhôngcóthuếthìNh à nướckhôngcóđiềukiệnvậtchấtđểtồntạivàpháttriển

Banđầuthuếđượcđộngviênchủyếudướidạnghiệnvật,sauđócácquanhệvềthuếdướihìnhthứcgiátrịđượchìnhthànhvàngàycàngpháttriểncótínhchấth ệ thống.Cácthứthuếkhácnhaulầnlượtrađờivớinhữngtiếnbộcủalịchsử

b,ThuếvàhệthốngthuếlàsảnphẩmchủquancủamỗiNhànước

Nócóthểphùhợphoặckhôngcònphùhợphoàntoànvớisựbiếnđộngphứct ạp củatìnhhìnhkinhtế,xãhội,vớiđườnglốichủtrươngcủaNhànướctrongmộtgiaiđoạnnhấtđịnh

Cũngcótrườnghợpthuếvàhệthốngthuếphùhợpnhưnghìnhthứcquảnlýt hunộpkhôngthậtphùhợp,chiphíchoquảnlýthuquálớndẫnđếnhiệuquảkém.H ệ thốngvàchínhsáchthuếcủatừnggiaiđoạncònphảiphùhợpvớitổchứcthựch i ệ n thìmớipháthuyđượchếthiệuquả,toàndiệncủacảhệthốngthuế.Tổchứcthựchiệnbaogồmcảtổchứcbộmáy,độingũcánbộthuế,cácbiệnphápvềquảnlý,thunộpthuế.

1.1.1.3 Chứcnăng

Thuếlàmộtphạmtrùtàichính,nóbiểuhiệnnhữngthuộctínhchungvốncócủacácquanhệtàichính.Tuynhiênthuếcũngcónhữngđặctrưng,hìnhthứcvậnđộngvàcácchứcnăngriêngbắtnguồntừtổngthểcácmốiquanhệtàichính.Căncứ vàonộidungcùngvớiquátrìnhrađời, tồntạivàpháttriểncủathuế,thuếcócácchứcnăngsau:

a,Phânphốivàphânphốilại

Đâyl à chứcn ă n g c ơ b ả n , đ ặ c t h ù c ủ a t h u ế Ngayt ừ l ú c r a đ ờ i , t h u ế

l à phươngtiệndùngđểđộngviênnguồntàichínhvàoNSNN(cóởtấtcảcáckiểuN h ànước).Vềmặtlịchsử,chứcnănghuyđộngnguồntàichínhlàchứcnăngđầut i ên , phảnánhnguyênnhânnảysinhrathuế.Thông quachứcnăngnày,cácquỹ tiềntệtậptrungcủaNhànướcđượchìnhthànhđểđảmbảocơsởvậtchấtchosựhoạtđộngthườngxuyênvàtồntạicủaNhànước.Bằngchínhchứcnăngnày,Nhànướctiếnhànhthamgiaphânphốivàphânphốilạitổngsảnphẩmxãhộivàthunhập quốcdântrongxãhội.Chứcnăngphânp h ố i vàphânphốilạithunhậpcủathuếl à sựh u y độngmộtb ộ p h ậ n t h

u n h ậ p q u ố c d â n dướih ì n h thứct i ề n t ệ vàoNSNN.Phầnlớnthuếđánhtrênhànghóavàthunhập.Ngườicóthunhậpcaovàsửdụngnhiềuhànghóa,dịchvụlàngườinộpthuếnhiềuhơn.SốtiềnnàysauđólạiđượcNhànướcchinhằmthựchiệnc h í n h sáchkinhtế-

x ã hội,tạorat í n h côngb ằn g tươngđốichoxãhội.Trongmộtchừngmựcnhấtđịnh,chứcnăngphânphốivàphânphốilạiđãtạođiềukiệnchosựrađờivàpháthuytácdụngchứcnăngđiềutiết củathuế

Chứcnăngphânphốivàphânphốilạicóvịtríngàycàngquantrọng.Ðiềunàyđượcgiảithíchbởisựpháttriển,mởrộngcácchứcnăngcủaNhànướcvàviệcthựchiệnnhiềuchínhsáchkhácnhau,trongđócóviệccanthiệpcủaNhànướcvàoc á c quátrìnhkinhtế.

b,Điềutiếtnềnkinhtế

Chứcnăngđiềutiếtcủathuếđượcnhậnthứcvàsửdụngrộngrãitừnhữngn ăm đầucủathếkỷXXvàgắnliềnvớivaitròđiềuchỉnhcủaNhànướcđốivớinềnkinhtế.Việctăngcườngvaitròkinhtế-

xãhộicủaNhànướcdẫnđếntốcđộchit i ê u củaNhànướcngàycàngtănglênvàhậuqủatấtyếulàđòihỏiNhànướcphảimởrộngquỹtàichínhNhànước,hìnhthànhchủyếutừviệcthuthuế.NhucầuvềnguồntàichínhcànglớnthìNhànướccầnphảităngcườngcácchứcnăngcủathuếđ ểtácđộngmộtcáchcóhiệuqủađếnnềnkinhtế.Chínhtrongqúatrìnhđóchứcnăngphânphốivàphânphốilạivàchứcnăngđiềuchỉnhcủathuếđãđượcsửdụngmộtcáchhiệnthực

Ðiềuđócónghĩalànộidungđiềutiếttheomộtmụctiêunàođóđãđượcdựliệutrướcvàotrongquátrình h u y độngtậptrungnguồntàichính.Bằngcáchsửd ụ n g nóđểkíchthíchhoặckìmhãmtốcđộtăngtrưởng,tăngcườnghoặclàmyếuđ i sựtíchlũytiếtkiệm,mởrộnghoặcthuhẹpnhucầucókhảnăngthanhtoáncủad ân cư,đẩynhanhhoặclàmchậmlạichukỳkhủnghoảngkinhtế,Nhà nướcđãthựchiệnđiềutiếtcáchoạtđộngkinhtế-xãhộitrongphạmviquốcgia

Thựchiệnchứcnăngđiềuchỉnhcủathuếthôngquaviệcquyđịnhcáchìnhthứcthuthuếkhácnhau,xácđịnhđúngđắnđốitượngchịuthuếvàđốitượngnộpthuế;xâydựngchínhxác,hợplýcácmứcthuếphảinộpcótínhđếnkhảnăngcủangườinộpthuế.TrêncơsởđóNhànướckíchthíchcáchoạtđộngkinhtếđivàoquỹđạochungcủanềnkinhtế,phùhợpvớilợiíchcủatoànxãhội Trong điềukiệnc h u y ển sangcơchếthịtrường,vaitròkíchthíchkinhtếthôngquathuếngaycàngđượcnângcao.Nhànướcsửdụngthuếđểtácđộnglênlợiíchkinhtếcủacácchủthểvìlợiíchcủanềnk i n h tếquốcdân.Với côngcụthuế,sựcant h i ệ p củaN h à

nướckhôngmangtínhchấtmệnhlệnh,bắtbuộccácchủthểphảikinhdoanhhaykhôngkinhdoanhmàchủyếu tạorasựlựachọnđốivớicácchủthểkinhdoanh.

Giữahaichứcnăngtrêncủathuếcómốiquanhệgắnbómậtthiếtvớinhau.Chứcnăngphânphốivàphânphốilạicủathuếlànguyênnhânảnhhưởngđếnsựvậnđộngvàpháttriểncủachứcnăngđiểutiết.Nhưngchứcnăngđiềutiếtcủathuếcũ n g cótácđộngngượclạiđ ế n chứcnăngphânphốivàp hâ n p h ố i lạithun hậ p NguồntàichínhmàNhànướctậptrungđượcdướidạngthuếlàtiềnđềcủasựcanthiệpcủ a N h à nướct r ê n d i ệ n rộngvàtheoch i ề u s â u t ớ i q ú a t r ì n h s ả n x u ấ t kinhdoanhcủacácdoanh nghiệp.Ngượclại,việcđ i ề u tiết,sắpxếpsảnxuất củaNhànướcnhằmvàoviệcthúcđẩynhanhtốcđộtăngtrưởngkinhtếlạitạođiềukiệnđểtăngthunhậpcủacáctầnglớpnhândânvàđâychínhlàcơsởquantrọngđểmởrộngphạmvitácđộngcủachứcnăngphânphốivàphânphốilại

Sựthốngnhấtnộitạicủacácchứcnănghoàntoànkhôngloạitrừcácmâuthuẩnnộitạitrongmỗichứcnăngvàgiữahaichứcnăng.Sựtăngcườngchứcnăngp h â n phốivàphânphốilạilàmchonguồnthucủaNhànướctănglên.Ðiềuđócónghĩal à mởrộngkhảnăngcủaN hà nướct r o n g việcthựch i ệ n cá cc h ư ơ n g trìnhkinhtếxãhội.Mặckhác,việctăngcườngchứcnăngphânphốivàphânphốilạimộtcáchqúamứclàmtănggánhnặngthuếvàhậuqủalàlàmgiảmđộnglựcpháttriểnkinhtế,trongnhiềutrườnghợplàmhạnchếvaitròcủachứcnăngđiềutiết.Ðólàtínhhaimặtcủathuế,nócókhảnănglàmảnhhưởngđếnnềnkinhtếmộtcácht í ch cực,nhưngcũngcóthểảnhhưởngmộtcáchtiêucực.Tínhhaimặtcủasựtácđ ộn gđócầnphảiđượcxemxétnghiêmtúckỹlưỡngtrongtiếntrìnhhoạchđịnh,x ây dựng,banhànhcácchínhsáchphápluậtvềthuếcủaNhànướctrongtừnggiaiđ o ạ n pháttriểnkinhtế-xãhộinhấtđịnh

1.1.2 Quảnlýthuế

1.1.2.1 Kháiniệm

HoạtđộngquảnlýNhànướcđốivớithuếlàsựtácđộngcóđịnhhướngcủach ủ thểquảnlý(cơquanthuế)tớicácđốitượngquảnlý(ngườinộpthuế)nhằmđạtđượcmụctiêuđộngviênmộtphầnthunhậpquốcdânvàoNSNN.Dovậy:

Quảnlýthuếlàhoạtđộngtổchức,điềuhànhvàgiámsátcủacơquanthuếnhằm đảmbảongườinộpthuếchấphànhnghĩavụnộpthuếvàoNSNNtheoquyđịnhcủ aphápluật.

Quảnlýthuếcóvaitròbảođảmchochínhsáchthuếđượcthựcthinghiêmchỉnhtrongthựctiễnđờisốngkinhtếxãhội.Chínhsáchthuếthườngđượcthiếtkến h ằ m thựchiệnnhữngchứcnăngcủathuếnhưđiềutiếtkinhtếvĩmôphụcvụmụct i êu tăngtrưởngcủađấtnướchayphânphốithunhậpnhằmbảođảmsựcôngbằnggiữacáctầnglớpdâncưtrongxãhội.Tuynhiên,cácmụctiêun à y chỉtrởthànhh i ệ n thựcnếuquảnlýthuếthựchiệnđiềuhành,giámsáttốtđểailàngườinộpthuếthìphảinộpthuếvàngườinộpthuếphảinộpđúng,nộpđủvànộpđúnghạnsốthuếphảinộpvàoNSNN.Vìvậy,cóthểkhẳngđịnhquảnlýthuếcóvaitròquyếtđịnhc h o sựthànhcôngcủatừngchínhsáchthuế

1.1.2.2 Mụctiêucủaquảnlýthuế

Mụctiêuquảnlýthuếbaogồm:

Mộtlà,nângcaohiệulực,hiệuquảcôngtácquảnlýthuế;tạođiềukiệnthuậnlợichongư

ờinộpthuếnộpđúng,đủ,kịpthờitiềnthuếvàoNSNNvàcơquanquảnl ý thuếkiểmtrathuđúng,thuđủtiềnthuế

Hailà,quyđịnhrõquyền,

nghĩavụ,tráchnhiệmcủangườinộpthuế,cơquanquảnlýthuếvàcủacáctổchức,cánhâncóliênquantrongviệcquảnlýthuế

Balà,đẩymạnhcảicáchthủtụchànhchínhthuếtheohướngđơngiản,rõràng

,minhbạch,dễthựchiện,tăngcườngvaitròkiểmtragiámsátcủaNhànước,c ộ n g đồngxãhộitrongviệcthựchiệnquảnlýthuế

1.1.2.3 Nộidungquảnlýthuế

Hiệnnay,quảnlýthuếphổbiếntheophươngthứctựkêkhai,tựnộpthuế.Đâylàcơchếquảnlýthuếtrongđóngườinộpthuếtựgiáctuânthủthựchiệncácnghĩavụthuế:ngườinộpthuếcăncứvàocácquiđịnhtạicácLuậtthuếđểxácđịnhnghĩavụthuếcủamình,kêkhaichínhxác,nộptờkhaithuếvànộpthuếđúngthờihạn.Cơquanthuếkhôngcanthiệpvàoviệcthựchiệnnghĩavụthuếcủangườinộpt h u ế nếungườinộpthuếtựgiáctuânthủnghĩavụ.Cơ quanthuếcótráchnhiệm

tuyênt r u y ề n , h ỗ trợ,hướngd ẫ n đ ể ngườin ộ p t h u ế h i ể u r õ vàt ự giácthựchiệnnghĩavụthuế,đồngthờigiámsátchặtchẽviệctuânthủnghĩavụthuếcủangườinộpthuếvàthôngquacôngtáckiểmtra,thanhtrathuếđểpháthiện,xửlýkịpthời,đú ngđắnnhữnghànhvịgianlận,trốnthuếcủangườinộpthuế.

chếtựkêkhai-tựnộpthuếlànhằmnângcaon ăn g lực,hiệuquảvàhiệnđạihóacôngtácquảnlýthuếđểcơquanthuếcóđủnănglựcthựchiệntốtcácluậtthuế,đảmbảothuđúng,thuđủ,thukịpthờicáckhoảnthuếvàoNSNN,dựatrêncơsởcơquanthuếthựchiệnđượctốtviệctuyêntruyền,hướngdẫnchođốitượngnộpthuếhiểurõvàtựgiácthựchiệntốtnghĩavụthuế,đ ồ n

g thờigiámsát,kiểmtrachặtchẽviệctuânthủnghĩavụthuếcủađốitượngnộpt h u ế đểpháthiện,xửlýkịpthời,đúngđắnnhữnghànhvigianlận,trốnthuếcủangườinộpthuế.Đểthựchiệnđượctốtcơchếtựkhai-

tựnộpthuếđòihỏiphảicóđầyđủvàđ ồ n g bộnhiềuyếutốnhư:trìnhđộvàsựnhậnthứccủangườidânvềnghĩavụthuế,c h í n h sáchthuế,tổchứcquảnlýthuế,nghiệpvụquảnlýthuế,trìnhđộcủacánbộvàcácthẩmquyềncầnthiếtcủacơquanthuếtrongquảnlýthuế

Ngườidânphải c ó đượchiểub i ế t cơbảnvềnghĩavụt h u ế , đốit ư ợ n g nộpt h

u ế cóýthứctuânthủnghĩavụthuế,cộngđồngxãhộilênánnhữnghànhvigianl ận trốnthuế.Chínhsáchthuếphảirõràng,dễhiểuvàdễthựchiệnnhư:thuếGTGTchỉcó1mứcthuếsuất,ítmiễngiảmtrongthuếTNDN ,cácquiđịnhvềkêkhai,nộpthuết h u ậ n lợi,phùhợpvớiđiềukiệnkinhdoanhcủađốitượngnộpthuế

Cơquanthuếcóđủthẩmquyềnvềđiềutra,khởitố,cưỡngchếthuếđểxửp h ạtnghiêm,kịpthờinhữngtrườnghợpgianlận,trốnthuế,châyỳ,nợthuế,thuhồiđ ủ tiềnthuếchoNSNNvàđảmbảosựcôngbằngtrongquảnlýthuế

Bộmáyquảnlýthuếởcơquanthuếcáccấpphảitổchứctậptrungtheocácchứcnăng:tuyêntruyền,hướngdẫnđốitượngnộpthuế;theodõi,xửlýviệckêkhait h u ế ; đônđốcthunợvàcưỡngchếthuế;kiểmtra,thanhtrathuếđểnhằmchuyênmônhoá,nângcaonănglựcquảnlýthuếởtừngchứcnăng

Hệthốngxửphạtnghiêmkhắc.CQTcóđủthẩmquyềnvềđiềutra,đủđiềukiệnvềcưỡngchếthuếđểpháthiệnvàxửlýnghiêm,kịpthờinhữngtrườnghợpgianlận,trốnthuế,châyỳnợthuế,thuhồiđủtiềnthuếchoNSNNvàđảmbảosựcôn g bằngtrongquảnlýthuế

Hệthốnggiảiquyếtkhiếunạihoạtđộnghiệuquả.Ngườinộpthuếcầnphảitinrằngcácchươngtrìnhkiểmtra,thanhtrathuếhiệuquảđangtồntại

Quảnlýthuếphảidựatrênkỹthuậtquảnlýhiệnđại-kỹthuậtquảnlýrủiro,trêncơsởđónângcaohiệuquảquảnlýthôngquaviệctậptrungphânbổnguồnlựcq u ả n lýđốivớicácngườinộpthuếkhôngtuânthủnghĩavụthuếgâyrủirocao,cóảnhhưởnglớnđếnnguồnthuNSNN

Đểthựchiệnđượcquảnlýthuếtheokỹthuậtquảnlýrủiro, cơquanthuếcầnp h ải có:

Thứn h ấ t ,t hôngt i n đ ầ y đ ủ vàliênt ụ c vềđ ố i t ư ợ n g n ộ p thuết r o n g m ộ t k

hoảngthờigiannhấtđịnh(ítnhấtlà3năm),gồm:thôngtinvềtìnhhìnhsảnxuất,kinhdoanh(vịtrí,

quimô,cơcấutổchứccủacôngtyhoặctậpđoàntrênphạmvicảnướchoặctrêntoàncầu,tìnhhìnhtàichính),vềtìnhhìnhtuânthủnghĩavụthuế Trêncơsởcácthôngtinđócơquanthuếphântích,phânloạiđốitượngnộpthuếđểxácđịnhbiệnphápquảnlýphùhợpvớitừngđốitượng:đốitượngnàocầntậptrungtuyêntruyền,hỗtrợ,hỗtrợvớihìnhthứcnàolàphùhợp;đốitượngnàocầntậptrungkiểmtra,thanhtranộidunggì,cáchthứcnào;đốitượngnàocầntăngcườngt h u nợ,kếhoạch,biệnphápnào

Thứhai,cácthôngtinnàyphảiđầyđủ,kịpthờivàtincậy,từcácnguồn:tờkhaithuế,

báocáotàichínhcủadoanhnghiệp,thôngtintừcácbêncóliênquan(cơquanquảnlýđầutư,ngânhàng,hảiquan,hiệphộingànhnghềkinhdoanh )trongvàngoàinước

Thứ

ba,cácthôngtinnàyphảiđượcchuẩnhoá,thốngnhấttrongtoànngành,đượcquảnlýtậptrun

gởtrungươngvàcơquanthuếởcáccấpcủađịaphươngđềuc ó thểcùngkhaithác,

sửdụngđểvừađápứngđượcyêucầulậpkếhoạch,giámsát,

chỉđạocủacấptrungươngđốivớihoạtđộngquảnlýthuếcủatoànngành,cũngn h ư hoạtđộngquảnlýtrựctiếpđốitượngnộpthuếcủacơquanthuếđịaphương.

Dođó,cầnphảiứngdụngcôngnghệthôngtintrongviệctậphợp,khaithác,s ử dụngthôngtinvềđốitượngnộpthuếvàởtấtcảcáchoạtđộngquảnlýthuếcủac ơquanthuế.Mặtkhác,cánbộthuếphảiđượcđàotạo,cóđủkiếnthức,nănglựcđểthựchiệnkỹnăngquảnlýthuếchuyênsâu(tínhchuyênnghiệpcao)theotừngchứcnăn g quảnlý

x ã h ộ i(Đảng,Côngđ o àn,Đ oànt h a n h n i ê n , Hộiphụn ữ ).Trênmộtbìnhdiệnrộnghơnnữa,kiểmtracóthểlàsựxemxétthựctếđ ể đánhgiá,nhậnxétcủabấtkỳmộtcánhânnàotrongxãhộitrongbấtcứhoạtđộngnào.Theonghĩahẹpkiểmtralàhoạtđộngcủachủthểnhằmtiếnhànhxemxét,xácminhviệcgìđócủađốitượngbịquảnlýxemcóphùhợphaykhôngphùh ợptrạngtháiđãquyđịnhtrước.Chủthểkiểmtracóthểápdụngmộtchếtàipháplýn h ấtđịnhn h ưáp d ụngxửp h ạtV P H C hoặcb u ộcphảithựch i ệ n mộtsốbiệnpháp ngănchặnhànhchính.Kháiniệmkiểmtranằmtrongkháiniệmthanhtra“tổchứcthanhtralàcôngcụđắclựccủaĐảng,củachínhquyềntrongviệckiểmtrasực h ấphànhđườ nglối,chính sáchcủaĐảng,phápluật,kếhoạchcủaNhànước”,Pháplệnhthanhtra năm1990cũngquyđịnh:“ThanhtraBộ,ỦybanNhànướ ch ướngdẫn,kiểmtrathủtrưởngcáccơquan,đơnvịthuộcquyềnquảnlý ”.[23,tr 5 0 4 ]

Từsựp h â n t í c h t r ê n , c ó t hểđưarakháiniệm:k i ểmt r a t h u ếl à h oạt

độngx e m x é t tìnhhìnhthựctếcủađốitượngđượckiểmtrađểđánhgiá,nhậnxétvàxửlýc ủacơquanthuếđốivớiviệcthựchiệnphápluậtthuếcủangườinộpthuếvàcôngtácquảnlý,h ànhthu,kiểmtracủacánbộthuế.

*Thanhtrathuế

Thanhtra(tiếngAnhlàInspect)xuấtpháttừnguồngốcLatinh(Inspectare)c ó nghĩalà“nhìnvàobêntrong”,chỉmộtsựkiểmtra,xemxéttừbênngoàiđốivớih o ạtđộngc ủamộtsốđốit ượngn h ấ t định.T h e o T ừđ i ể n p h á p luậtAnh-

Việt,t h a n h t r a “làsựkiểmsoát,kiểmkêđốivớiđốitượngbịthanhtra”.TừđiểnLuậth ọc(tiếngĐức)giảithíchthanhtra“làsựtácđộngcủachủthểđếnđốitượngđãvàđangthựchiệnthẩmquyềnđượcgiaonhằmđạtđượcmụcđíchnhấtđịnh-

sựtácđộngcótínhtrựcthuộc”.TheoTừđiểntiếngViệt“thanhtralàkiểmsoát,xemxéttạichỗviệclàmcủađịaphương,cơquan,xínghiệp”.Vớinghĩanày,Thanhtrabaoh à m nghĩakiểmsoátnhằm:“xemxétvàpháthiệnngănchặnnhữnggìtráivớiquyđịnh”.Thanhtrathườngđikèmvớimộtc h ủt h ển hấtđịnh:n gườilàmnhiệmv ụthanhtra”,“đoànthanhtrac ủaBộ”và“đặttrongphạmviquyềnhạncủachủthểnhấtđịnh.Nhưvậyt h a n h t r a l à mộtc hứcnăngt h i ếtyếuc ủaq u ảnl ý n h à n ước,làh o ạtđộngkiểmt r a , x e m x é t việclàmcủac

á c c ơq u a n , t ổchức,đ ơ nvị,c á nhân;t h ườngđượct hựchiệnb ởim ộtc ơquanc h u y

p l u ậtv ềthuế,g ó p p h ầnh o à n t h i ệnc ơ c h ế quảnl ý thuế,c h í n h sácht h u ế , p h á p lu ậtt h u ế,t ăngcườngp h á p c h ếx ã hộichủ

nghĩa,b ảov ệl ợ i í c h củaNhàn ư ớ c , c á c q u y ền,l ợ i í c h h ợpp h á p c ủ an g ười

nộ pthuế.

Thanht r a , kiểmt r a l à c hứcnăngc h u n g củaq u ảnl ý n h à n ước,l à hoạtđ ộngmangtínhchứcnăngcủaquảnlýnhànước,làhoạtđộngmangtínhphảnhồi( r àsoát,nhiềukhilàphảnứnglại)đốivớichutrìnhquảnlýnhằmphântích,đánhgiá,theodõimụctiêu,nhiệmvụquảnlýđềra

Hoạtđộngthanhtra,kiểmtrathuếcósựđồngnhấtlàvềbảnchấtvàđềucómụcđích,yêucầuchunglàxemxét,đánhgiáviệctuânthủ,chấphànhchínhsách,phápluậtthuế( l à đ

ố it ư ợ ngcủakiểmtra, t h a n h t r a ) t ừđ ór ú t r a kếtluậnđ úng,saiđểcóbiệnpháppháthuyhoặcchấnchỉnh

p h ổbiếnnênt r ì n h đ ộ côngchứckiểmtrathuếkhôngnhấtthiếtphảiđòihỏicónghiệpvụcao

Phạmvihoạtđộng:phạmvihoạtđộngkiểmtrathuếthườngt h e o b ềrộng,mangtín

hthườngxuyênvớinhiềuhìnhthứcphongphú.Phạmvihoạtđộngc ủat h a n h t r a thuết hườngcós ực h ọnl ọc,đôikhit h ô n g qua kiểmt r a t h u ếthấyd ấuhiệuphứctạpcầnchọnranhữngvấnđềđểthanhtra

Thờig i a n tiếnh à n h : h o ạtđ ộ ngt h a n h t r a thuếthườngp h ảit i ế n hànhtrongt h

ời giandàihơn

Thanhtrathuếmangtínhpháplýcaohơn,thểhiệnquyềnlựccủaNhànướcmạnhhơnđượcquyđịnhtrongcácvănbảnpháplý,việcthanhtraphảitiếnhànht h e o thẩmđịnh,trìnhtự,thủtụcchặtchẽtheophápluật(Luậtthanhtra)

Kiểmtra,thanhtrathuếlàmộttrongbốnchứcnăngcơbảncủaquảnlýthuếth eo môhìnhchứcnăng.Bêncạnhviệctôntrọngkếtquảtựtính,tựkhaitựnộpth uế củangườinộpthuế,cơquanthuếthựchiệncácbiệnphápgiámsáthiệuquảvừađảmb ả o khuyếnkhíchs ự t u â n t h ủ t ự nguyện,vừađảmb ả o p h á t h i ệ n ngănngừacáctrườnghợpviphạmphápluậtthuế.Kiểmtra,thanhtrathuếlàmộtbiệnp háphữuhiệunhằmpháthiệnngănngừaviphạm,giúpngườinộpthuếnhậnthấyluôncómộthệthốnggiámsáthiệuquảtồntạivàkịpthờipháthiệncáchànhviviph ạmcủahọ.

Kiểmtra,thanhtrathuếlàhoạtđộnggiámsátcủacơquanthuếđốivớicáchoạtđộng,giaodịchliênquanđếnphátsinhnghĩavụthuếvàtìnhhìnhthựchiệnt h ủ tụchànhchínhthuế,chấphànhnghĩavụnộpthuếcủangườinộpthuế,nhằmbảođ ả m phápluậtthuếđượcthựcthinghiêmchỉnhtrongđờisốngkinhtế–xãhội

Hiệnnay,đểthựchiệncơchếtựkhaitựnộpthuếđạthiệuquảthìchứcnăngthanh,kiểmtralàmộtmắcxíchvôcùngquantrọngtrongviệcphòngngừa,pháth i ệ n , ngănchặnhànhvitrốnthuế,gianlậnvềthuế

Kiểmtra,thanhtrathuếlàmộtđòihỏibứcthiết,làyêucầukháchquanxuấtpháttừnhữnglýdocơbảnsau:

Thứnhất,thuếlàcôngcụquảnlývĩmôcủaNhànướctrongviệckiểmsoát,q u ảnlýho

ạtđộngsảnxuấtkinhdoanhcủamọithànhphầnkinhtế,kiểmsoátthunhậpcủamọitầnglớpdâncưtrongxãhội,đảmbảonguồnthuchủyếuchoNSNN.Qu á trìnhth ựcthicácluậtthuếc ó nghiêmminhhaykhôngsẽảnhh ư ở n g quyếtđịnhđếnhiệuquảsửdụngcôngcụthuế.Bởivậy,tăngcườngcôngtáckiểmtra,t h a n h trathuếnhằmđảmbảopháthuytốiđachứcnăng,vaitròcủathuếđốivớin ềnkinhtế-xãhội

Thứhai,luậtthuếnóichungvàpháplệnhthuếnóiriênglàsựthểhiệnýchívànguyện

vọngc ủan h â n d â n T u y n h i ê n , h ệt h ốngp h á p luậtt h u ếở n ướctac ò n đ angtrongq u á t r ì n h c ảic á c h , chưat h ậth o à n chỉnh,d o vậyc ầ n t h i ếtp h ảităngc ườngcôngtáckiểmtra,t h a n h t r a t h u ến hằmphát h i ệ n n hữngbấth ợ pl ý , nh ữngsaisóttronghệthốngc h í n h sácht h u ếđ ể s ửađ ổ i,b ổs u n g kịpt h ời,p h ù

hợpvớithựctiễn,l à m c h o phápluậtluônlàcôngcụcóhiệulựctronglãnhđạo,quảnlýnhànước.

Thứba,trốnlậuthuếlàmộttồntạikhôngthểtránhkhỏitrongbấtkỳmộtn ề n ki

nhtếnào.Ởnướcta,vấnđềnàycàngtrởnênbúcxúc,nhấtlàtrongđiềukiệnthựchiệnquảnlýthuếtheocơchếtựkhaitựnộphiệnnay,đềcaotínhtựgiáccủangườinộpthuếquaviệctựtính,tựkhai,tựnộp.Vìvậy,cầnphảităngcườngcô n g táckiểmtra,thanhtrathuếđểngănchặnkịpthờicáchànhvikhaiman,trốnl ậ u thuế,đảmbảotínhbìnhđẳnggiữanhữngngườinộpthuế.Mặtkhác,trongthựctiễnmộtsốcôngchứcthuếdohạnchếvềtrìnhđộchuyênmônhoặcdotháihóa,b iến chấtmàcónhữngbiểuhiệnviphạmphápluật,gâythấtthungânsáchhoặcgâythiệthạichongườinộpthuế.Kiểmtra,thanhtralànhằmpháthiện,ngănchặn,p h ò n gngừanhữngsaiphạmđó,đểđảmbảocácluậtthuếđượcthựcthimộtcáchnghiêmminh

1.2.1.2 Mụctiêu

Hoạtđộngkiểmtra,thanhtrathuếnhằmgiúpcácđốitượngnộpthuếvàcơquanthuếthựchiệnnghiêmchỉnhcácvănbảnphápluậtvềcôngtácquảnlýthungânsáchđảmbảothựchiệntốtnhiệmvụchínhtrịcủangành

Thôngquacôngtáckiểmtra,thanhtrathuếnhằmđánhgiáviệcchấphànhcácluậtthuếcủacácđốitượngnộpthuếvàngườithuthuếnhằmpháthuynhântốtí ch cực,đấutranhngăn ngừavàxửlýnhữngmặttiêucực

Căncứvàonhữngkiếnnghịcủakếtquảkiểmtra,thanhtra,

cơquanthuếcáccấpcóthểđềracácgiảiphápcụthểđểthựchiện,đưaLuậtthuếvàocuộcsốngthựct ế , đảmbảosựcôngbằngtrongviệcthựchiệnluậtthuế,đồngthờicảicáchđượccácquytrìnhquảnlýthuthuếngàycànghợplýhơn

Thôngquacôngtáckiểmtra,thanh trat h u ế n hằ m hướng dẫn,giúpđỡđốitượngnộpthuếnắmđượcnghĩavụvàquyềnhạncủađơnvịkhithựchiệnluậtthuế;đ ồ n g thờinângcaotráchnhiệmcủacôngchứcngànhthuếkhithihànhcôngvụ

Thôngquacôngtácthanhtranộibộnhằmkịpthờingănchặn,phòngngừanhữnghànhvịtiêucực,thamnhũngphátsinh,đểxâydựngcơquanthuếtrongsạch

vữngmạnhvớiđ ộ i ngũc á n bột h u ế vềphẩmc h ấ t đạođức,giỏivềnghiệpv ụ c h u y ê nmôn.

Kiểmtra,thanhtrathuếphảitrêncơsởphântíchthôngtin,dữliệuliênquanđếnngườ

in ộ p t h u ế , đ á n h giáviệcch ấ p hànhp há p l u ậ t c ủ a ngườin ộ p t h u ế, x á c minhvàthuthậpchứngcứđểxácđịnhhànhvi viphạmphápluậtvềthuế

Trongquátrìnhkiểmtra,thanhtrathuếphảituânthủtheophápluật,đảmbảotínhđúngđắnkháchq u a n , côngkhai,d â n chủ,khikếtl u ậ n mộtvấnđ ề p h ả i cóchứnglý,khôngđượcsuydiễn.Việctiếnhànhkiểmtra,thanhtrathuếphảithựch i ệ n theokếhoạchvànộidungđềcươngđượcduyệt

Trongkhikiểmtra,t h a n h t r a t h u ế p h ả i t r a n h t h ủ s ự đồngtìnhủnghộc ủ a quầnchúng,pháthuydânchủđộngviênthamgiacungcấptàiliệusốliệuthôngtinc h o đoàn.Nghiêmcấmcánbộlàmcôngtáckiểmtra,thanhtrathuếcốýlàmsailệchnộidun

gv ụ việch o ặ c mởrộngn ộ i dung,phạmvit h a n h t r a , kiểmt r a ; l ợ i dụngq u y ề n hạnđểsáchnhiễugâyphiềnhàchođơnvị,baochengườiviphạmhoặctruyép đơnvịtrongviệcgiảitrình,trảlờichấtvấn

Căncứvàomụcđíchcủatừngcuộckiểmtra,thanhtrathuếđòihỏingườiraquyếtđịnhthànhlậpđoànthanhtraphảicửđúngnhữngngườicótrìnhđộkỹnăngnghiệpvụphùhợp

1.2.2 Quytrìnhkiểmtra,thanhtra

Từngn ộ i dungcôngviệct r o n g côngt á c kiểmt r a , t h a n h t r a t h e o k ỹ t h u ậ t quảnlýrủirođềuđượcquytrìnhhoá

Quyđịnhcụthểtừngbướccôngviệcgắnvớitráchnhiệmcủatừngbộphận,từngcánbộtrongcácquytrình.Quytrìnhkiểmtra,thanhtratheokỹthuậtquảnlýrủirogồm:quytrìnhnhập,chuyểnđổidữliệuđầuvào;quytrìnhphântích,nhậndạng,xếphạngrủiro;quytrìnhlậpkếhoạchvàthựchiệnkiểmtra,thanhtra;quytrìnhbáocáovàthẩmđịnhkếtquảthanhtra,kiểmtra.Nóichungtấtcảcácquytrìnhthanhtra,kiểmtratheokỹthuậtmớitừngbướcđượccôngnghệhoátheoyêucầuhiệnđạihoácôngtácquảnlýthuế

Kỹthuậtquảnlýrủirotrongcôngtáckiểmtra,thanhtrathuếlàphươngpháptiếpc ậ n mới,đ ò i h ỏ i kỹnăngp h â n tíchhoạtđộngkinht ế , t à i c h í n h c ủ a d o a n h nghiệprấtcaovớisựhỗtrợchủyếucủacôngnghệvàkỹthuậtmáytính.Dovậysựth àn hcôngcủacôngtáccảicáchvàhiệnđạihoácôngtáckiểmtra,thanhtrathuếkhôngchỉphụthuộcvàoviệcthayđổinhậnthức,việctrangbịcôngnghệmáytínhh i ệ n đ ạ i màq u a n t r ọ n g h ơ n l à phảit r a n

g b ị kỹnăngphânt í c h r ủ i r o , kiếnthứcc h u y ên sâuvềphântíchkinhtếngành,phântíchhoạtđộngtàichínhdoanhnghiệpc h o lựclượngcánb ộ làmcôngtáct h a n h t r a, kiểmtra

t r o n g toànngànhđ ể từngbướcchuyểnđổitoànbộhoạtđộngthanhtra,kiểmtracủangànhsangcơchếthanht r a, kiểmtratheokỹthuậtquảnlýrủiro

Quytrìnhkiểmtra,

thanhtrathuếlàcáctrìnhtựvàcácbướccôngviệccụthểb ắt buộcphảituânthủkhithựchiệnmộtquyếtđịnhkiểmtra,thanhtrathuế,mộtchươngtrìnhkiểmtra,thanhtrahaymộtkếh o ạ c h kiểmtra,thanhtracụthểnhưsau:

1.2.2.1 QuytrìnhthanhtrathuếBư

ớc1,lậpkếhoạchthanhtra

Thuthập,khaithácthôngtindữliệuvềNNTđểđánhgiá,phântíchđểlựachọ

nđốitượnglậpkếhoạchthanhtra.Cáctrườnghợpthanhtrađộtxuấtkhôngphảil ậpkếhoạch: Quakiểmtrangườinộpthuế, Bộphậnkiểmtrathuếđềnghịc h u y ể n

sanghìnhthứcthanhtra;ThanhtraNNTtheođơntốcáo;ThanhtraNNTtheochỉđạocủaThủtrưởngCQThoặctheochỉđạocủaThủtrưởngCQTcấptrên

Bước2,tổchứcthanhtratạitrụsởNNT

ThựchiệnthanhtratheocácnộidungtrongQuyếtđịnhthanhtra:Trưởngđ

oànthanhtravàcácthànhviênđoànthanhtrađượcquyềnyêucầuNNTcungcấpvàtiếpnhậncáctàiliệu,chứngtừkếtoán;sổsáchkếtoán;cácbáocáokếtoán,

báocáotàichính;báocáogiảitrình liênquanđếnnộidungthanhtra

Kếtthúctừngnộidungthanhtra,từngthànhviênphảilậpBiênbảnxácnhậnsốl i ệ u t

h a n h t r a vớin g ư ờ i đượcN N T u ỷ q u y ề n làmviệcvớiđ o à n t h a n h t r a

Trưởngđoànthanhtracóquyềnthựchiệnmộtsốbiệnpháptrongquátrìnhthựch i

ệ n thanhtra:Quyếtđịnhniêmphongmộtphầnhoặctoànbộtàiliệuliênquanđếnnộidungthanhtrađểđảmbảonguyêntrạngtàiliệu.Kiểmkêtàisảnkhipháthiệngiữasổsách,chứngtừkếtoánvớithựctếcósựchênhlệch, bấthợplý

Bước3,xửlýkếtquảsauthanhtra

Chậmnhất1 5 ngàylàmviệc,kểt ừ ngàykếtt h ú c t h a n h t r a , Trưởngđoànt h an

h traphảibáocáokếtquảthanhtra;dựthảokếtluậnthanhtra;dựthảoQuyếtđịnhxửlýtruythuthuế;dựthảoQuyếtđịnhxửphạtviphạmhànhchínhvềthuếđểbáocáoLãnhđạobộphậnthanhtratrìnhThủtrưởngCơquanThuế.Trườnghợpkhôngphảixửlýtruythuvềthuế;khôngphảixửphạtviphạmhànhchínhvềthuết h ì ThủtrưởngCQTchỉkýkếtluậnthanhtrathuế

1.2.2.2 Quytrìnhkiểmtrathuế

Bước1,kiểmtrahồsơkhaithuếtạitrụsởCQT

Thuthập,khaithácthôngtinđểkiểmtrahồsơkhaithuế.Lựachọncơsởkinhd o a n h đểlậpdanhsáchkiểmtrahồsơkhaithuế,Duyệtvàgiaonhiệmvụkiểmtrah ồ sơkhaithuế.Nộidungkiểmtrahồsơthuế:Kiểmtraviệcghichépphảnánhcácchỉtiêutronghồsơkhaithuế.Trườnghợppháthiệnngườinộpthuếkhôngghichép,phảná n h đầyđủcácchỉtiêutronghồsơkhaithuế,cánbộkiểmtrathuếphảibáocáoThủtrưởngcơquanThuếrathôngbáoyêucầungườinộpthuếbổsungcácc h ỉ tiêuchưaphảnánhtronghồsơkhaithuế;Kiểmtracáccăncứtínhthuếđểxácđịnhsốthuếphảinộp;sốtiềnthuếđượcmiễn,giảm;sốtiềnhoànthuế

Bước2,kiểmtratạitrụsởNNT

Lậpbiênbảnkiểmtragồmcácnộidungchínhnhưsau:Cáccăncứpháplýđểthiếtlậpbiênbản;Môtảdiễnbiếncủasựviệctheonộidungđãkiểmtra.NêukếtquảsốliệucủaĐoànkiểmtrasovớisốl i ệ u kêkhai,báocáocủangườinộpthuế;giảithíchlýdo,nguyênnhâncósự chênhlệch;Kếtluậntừngnộidungđãtiến

hànhkiểmtra,xác địnhhànhvi,mứcđộvip h ạ m vàđềxuấtxử lýviphạmtheot h ẩ mquyền.Kiếnnghịbiệnphápxửlýkhôngthuộcthẩmquyềncủađoànkiểmtra.

Xửlýkếtquảkiểmtratạitrụsởcủangườinộpthuế:Trườnghợpphảixửlýtr u y thuvềthuế;xửphạtviphạmhànhchínhvềthuếthìtrongthờihạn10ngàylàmviệckểtừngàykýbiênbảnkiểmtra,ThủtrưởngcơquanThuếphảikýQuyếtđịnhx ử lýtruythuvềthuế;xửphạtviphạmhànhchínhvềthuế.Trườnghợpkhôngphảixửlýtruythuvềthuế;khôngphảixửphạtviphạmhànhchínhvềthuếthìtrongthờihạn10ngàylàmviệckểtừngàykýbiênbảnkiểmtra,ThủtrưởngcơquanThuếp h ả i kýkếtluậnkiểmtrathuế

1.2.3 Cácnhântốảnhhưởngđếnhọatđộngkiểmtra,thanhtrathuế

Cónhiềunhântốảnhhưởngđếnhọatđộngkiểmtra,thanhtrathuế.Mỗinhântốđềucóthểảnhhưởngtíchcựchaytiêucựctớicôngtácnàytùytheotínhchấtvàtr ạng tháicủanhântốđó

1.2.3.1.ChínhsáchchungcủaNhànước

Mộtchínhsáchthuếđượccholàcôngbằng,nếukhôngcóbiệnphápquảnlýkhảthitấtyếusẽdẫntớibấtcôngtrongthựctế.Đểbảođảmsựthốngnhấtgiữac h í n h sáchvàbiệnphápngaytừđầu,đòihỏicácnhàsoạnthảoluậtgiảitrìnhbiệnphápvàQuốchộichỉthôngquatừngchínhsáchkhibiệnphápđượcgiảitrìnhcót ín h khảthi,trảlờiđượcrõràng,cụthểvàcósứcthuyếtphụcnhữngcâuhỏicònvướngmắtkhiápdụngchínhsáchthuếTínhthuếthếnào?Chẵnghạnnhư:-

Theol u ật thuếTNCN,thunhậpchịuthuếtừkinhdoanhcủahộnhỏđượcxácđịnhbằngcáchlấydoanhthutrừđichiphí.NhưvậyđốivớicáchộnhỏtrướcnayvẫnthuThuếGiátrịgiatăngvàThuếThunhậpdoanhnghiệpbằngcáchkhoánthìcáchtínhdoanhthuvàchiphínhữnghộnàythếnào?

Cáchquyếttoánvàhoànthuếnhưthếnàođểbảođảmđơngiảnvềthủtụcmàlạikhôngthấtthu,giảiquyếtnhanhgọn,khôngphiềnhàchongườinộpthuế.Cóchínhsáchphânbiệtvàcáchphânbiệtnhà

đầutưdàihạnvànhàđầutưngắnhạn?-Luậtquyđịnhthunhậpchịuthuếchuyểnnhượngbấtđộngsảntínhbằngcáchlấygiáb á

n trừgiámuahaychiphítạolập Cách tínhgiábánvàgiámuahaychiphítạolậpnhưthế nào,đặcbiệtlàđốivớinhữngbấtđộngsảntạolậpđãlâuđời?

Vậythủtụccụthểthếnàochovừađơngiản,khônggâyphiềnhà,vừachốngmankhaihoặctạođượclòngtinrằngkhôngcókhaiman.Đólànhữngcâuhỏitrongnhiềucâuhỏicủacuộcsốngcầnphảigiảiđápbằngnhữngbiệnphápkhảthivớinhữnglýlẽthuyếtphục

Cóvậychínhsáchmớicótínhkhảthi.Vàđểtrảlờiđược,cácbiệnphápcầnđượcnghiêncứusâuhơn,cụthểhơnnữa.DođóthờigiannghiêncứucủacáccơquansoạnthảoluậtvàcảcủaQuốchộic ầ n phảikéodàihơn

1.2.3.2 Cơsởvậtchấtcủangànhthuế

Nhânt ố n à y c ó ả n h hưởngmạnhmẽt ớ i c ô n g táckiểmtra,t h a n h t r a t h u ế Nhữngquyđịnhtrongchínhsáchvềdiệnthuthuế,phươngthứckêkhai,nộpthuế,q u y ế t toánthuế…

phụthuộcrấtnhiềuvàokhảnăngđápứngcủangànhthuế.Khản ă n g nàylạiphụthuộcrấtlớnvàocơsởvậtchấtcủangànhthuế.Cũngnhưvậy,sựpháttriểncủaứngdụngcáctiếnbộkhoahọcvềtinhọcvàmạngsẽlàmộtnhântốrấthữuíchchocơquanthuếtrongviệcquảnl

ý thuthuếhiệuquả,chínhxác,kịpth ời vàtiếtkiệmchiphí

1.2.3.3 Trìnhđộvàphẩmchấtđạođứccủađộingũlãnhđạo,cánbộthuế

Trìnhđộđộingũcánbộthuếđóngvaitròrấtquantrọngtrongcôngtácquảnl ý thuế,đặcbiệtlàcôngtáckiểmtra,thanhtrathuế.Nhântốnàytácđộngvàotấtcảcácnộidungcủacôngtácquảnlýthuế,từbanhànhchínhsách,tổchứcthựchiệnchínhsáchtớikiểmtra,thanhtrathuế,tổchứcbộmáyquảnlýthuế.Đểcóthểbanhànhnhữngchínhsáchthuếđúngđắn,đápứngđượcyêucầucủanhữngthayđổikinhtếxãhộivàđảmbảođượcnhữngmụctiêucủacôngtácquảnlýthuếthìđộingũcánbộthuếcấpcao,ởtầmhoạchđịnhchínhsáchcầnphảicótrìnhđộcaovềvấnđềthựctếcũngnhưcơbảnliênquanđếnngànhthuế

1.2.3.4 Tínhnghiêmminhcủaluậtpháp

Cơquanluậtpháplàmviệccó hiệuquả,luậtphápđượcthựchiệnnghiêmminhsẽđảmbảoviệcviphạmluậtgiảmđi.CácđốitượngnộpthuếcũngnhưcơquanthuthuếcũngsẽthựchiệnnghiêmtúchơncácquyđịnhtrongLuậtthuếbởihọbiếtrằngkhiviphạmhọsẽkhôngtránhkhỏinhữnghìnhphạtnếubịpháthiện.Nhưvậy,côngtácquảnlýthuếnóichungvàcôngtáckiểmtra,thanhtrathuếnóiriêngsẽđạtđượchiệuquả

1.2.3.5 Tìnhhìnhkinhtế,mứcsốngv à trìnhđộdântrícủaNNT

Hiệuquảcủacôngtácquảnlýthuếnóichung,côngtáckiểmtra,thanhtrath uếnóiriêngphụthuộckhôngnhỏvàomứcđộpháttriểnkinhtếvàđờisốngcủadâncư.Cùngmộtđơnvịthuthuếtrênmộtkhuvực,sốđốitượngnộpthuếnhiềusẽgiảmbớtchiphítrênmộtđồngthuếthuđược,ngượclạicóítđốitượngnộpthuếvàs ố thuếthuđượcítthìchiphíchomộtđồngthuếthuđượcsẽcao.Sựpháttriểnkinhtếsẽđồnghànhvớisựpháttriểncủacơsởhạtầngphụcvụchocôngtácquảnlýthuếnóichungvàcôngtáckiểmtra,thanhtranóiriêng,khicơsởhạtầngtốtthìkhảnăngquảnlýthuếcũngsẽđượcđơngiảnvàhiệuquảhơn.Trìnhđộcủangườidântácđộngmạnhmẽđếnýthứcchấphànhphápluậtnóichungvàphápluậtthuếnóiriêng,tỉlệthuậnvớiýthứcvàtráchnhiệmnộpthuế.Khingườidâncóýthứcc h ấ p hànhluậtthuếtốt,họsẽtựgiáctrongkêkhai,nộpthuế.Hànhvitrốnthuếsẽítxảy ra.Chínhvìvậy,côngtácquảnlýthuthuếvàkiểmtra,thanhtrathuếsẽgặpn h i ều thuậnlợivàđạtkếtquảtốthơn.Tómlại,trìnhđộdântrícủangườidâncàngcaothìýthứcchấphànhphápluậtthuếcủaNNTcànglớn,đồngthờinócũngảnhhưởngmộtphầntớicôngtáckiểmtra,thanhtrathuế

1.2.4 Nộidungkiểmtra,thanhtrathuế

Căncứvàokếhoạchkiểmtra,thanhtrathuế,nhómphântíchphảithựchiệnquátrìnhtậphợpvàphântíchrủirocácthôngtinchuyênsâutạicơquanthuếnhằmkiểmtratínhxácthựcđốivớicáchồsơkhaithuế,báocáotàichínhthôngtin,các

nghivấncầndoanhnghiệpcungcấpthêmthôngtinhoặcnhữngnộidungnghingờc ầ n tiếpxúcvớidoanhnghiệpđểlàmrõ(thôngtinchungvềdoanhnghiệp,tổchứcs ả n xuấtkinhdoanh,tổchứchạchtoán,liêndoanhliênkết,đốitáckinhdoanh,hợpđồngmuabánhàng,tănggiảmtàisản,biênbảnxácnhậncôngnợnộibộ,côngnợngườibán,ngườimua ).

Việckiểmtra,đốichiếusốliệutổnghợptạitrụsởcủaNNTđượcthựchiệnt u ỳ theophạmvi,quymô,nộidungcuộcthanhtra,kiểmtra.Cácnộidungkiểmtrađốichiếusốliệutổnghợpgồm:Kiểmtrahồsơđăngkýkinhdoanh,đăngkýnộpth uế, mãsốthuế,tìnhhìnhđăngkýsửdụnghoáđơn ;Kiểmtrađốichiếutàiliệu,h ồ sơgửicơquanthuếvớithựctếxuấttrìnhcủadoanhnghiệp:báocáoquyếttoánt ài chínhquí,năm;tờkhaithuếGTGT,bảnxácđịnhsốthuếTNDNtạmnộptheoquí,tờkhaithuếTNDNtựquyếttoánnămvàcáctờkhaiquyếttoánthuếkhácliênquanđếnnộidungghitạiquyếtđịnhthanhtra,kiểmtra;Kiểmtraviệcmởsổsáchvàtínhhợppháp:sổcái,cácsổtheodõichitiếttheocácchuẩnmựckếtoánnhànướcquyđịnh,đốichiếusốliệutổnghợpgiữasổchitiếtvớibảngcânđốisốphátsi nh vàbảngtổngkếttàisản

Ngoàira,tuỳtheotừngtrườnghợpcụthểcầnkiểmtraxemxétcáctàiliệu,hồsơliênquankhác:sốthuếđầukỳtrướcchuyểnsang,xácnhậncủacơquanthuế,cơquankhobạcnhànướcvềsốnộpngânsáchtrongkỳ,cáctàiliệuliênquanđếnhoànthuế,miễngiảmthuế Kiểmtrachitiết,lậphồsơchứnglýtạitrụsởNNTgồmcácnộidungsau:Ki ểmtrasổsách,chứngtừvàcáchồsơliênquanđếnnộidungkiểmtra,thanhtrathuế; Kiểmtrachitiếtcácnghiệpvụkinhtếphátsinh:đốichiếusốliệuhạchtoán,s ố liệutính,kêkhai,thunộpthuếvàhạchtoánthựctếcủadoanhnghiệpvớicácchuẩnmựcnhànướcquyđịnh(quyđịnhluật,pháplệnhthuếvàcácvănbảnhướngd ẫn thihành; c á c cơchế tàic h í n h vàc

h u ẩ n mựckếtoánN h à nướcbanhành ) Thựchiệnlậphồsơchứnglýthanhtra,kiểmtra,hồsơchứnglýđượccoilàtàiliệugốcđểlậpbiênbảnthanhtra, kiểmtra,gồm:Cácbiênbảnghinhậnkếtquảđốichiếu;cácbảnsaochụpcáctàiliệucóliênquankểcảcácbứcảnh,đoạnbăngghi

lạinhữngviệclàms a i c ủ a D N ( p h â n t á n khoq u ỹ , c ấ t giấuchứngtừ,t à i l i ệ u ) Trườnghợpcầnthiếtphảigiámđịnhtàiliệu,cầnlậpbiênbảnthugiữtàiliệughirõtìnhtrạngcủatàiliệuđó(kểcảhiệnvậtnếucó)đểyêucầucơquancótráchnhiệmgiámđịnh.

Kiểmtra,thanhtrangườinộpthuếlànộidungcơbảnvàquantrọngnhấtcủacôngtáckiểmtra,thanhtrathuế.Theoquy

địnhcủaphápluật,ngườinộpthuếphảithựchiệnđầyđủviệcđăngkýkinhdoanh,đăngkýthuế,chếđộhạchtoánkếtoán,hoáđơn,chứngtừ…

Tuynhiên,trongthựctếcònnhiềuđốitượngviphạmcácquyđ ị n h trên,vìvậyphảităngcườngcôngtácthanhtra,kiểmtrangườinộpthuếnhấtlàtheocơchếtựkhaitựnộpthuế,nhằmpháthiện,ngănchặnvàxửlýnhữnghànhvisaiphạm

1.2.5 Phươngphápkiểmtra,thanhtrathuế

Kiểmtra,thanhtralàmộttrongnhữngcôngcụquantrọngnhấtđểquảnlýrủirovềthuế.Hơnthếnữa,yêucầucủacảicáchvàhiệnđạihoácôngtáckiểmtra,t h an h trathuếlàphảiđổimớicáchthức,phươngphápvàquytrìnhquảnlýrủirovềthuếdướisựhỗtrợcủacôngn

ghệmáytính.Nóicáchkhác,kỹthuậtquảnlýrủirotr o n g côngtáckiểmtra,thanhtrathuếl ànhữngcáchthức,phươngpháp,côngnghệvàquytrìnhquảnlýrủirođượcápdụngtrongcôn gtáckiểmtra,thanhtrathuế.

ủirotừdoanhnghiệplớn,doanhnghiệpvừavànhỏ,cáccánhânkhôngkinhdoanh;theoloạihìnhdoanhnghiệpcórủirotừdoanhnghiệpnhànước,từdoanhnghiệpđầutưnướcngoài,từ

doanhnghiệpngoàiquốcdoanh;theongànhkinhtếcórủirotừngànhđiện,ngànht h a n ,ngànhxâydựng,ngànhcơkhí Tuynhiên,theocáchthứctiếpcậnhiệnđạit hì rủirotrongcôngtáckiểmtra,thanhtrathuếđượcphânloạitheo4tiêuthức chuẩntắcsauđây:

- Rủirotiềmtàng(còngọilàrủirocốhữu–

IR):là rủirotiềmẩncókhảnăngxảyratrongmộtmôitrườngnhấtđịnh.Chẳnghạnngànhxâydựngluôntiềmẩn rủirotạoracácbáocáotàichínhgianlận;vànếuhoạtđộngxâydựngtrongmôitrườngthanhtoánbằngtiềnmặtkhảnăngxảyrarủirocaohơnsovớihoạtđộngxâydựngtrongmôitrường thanhtoánquangânhàng.Để nhậndạngrủirotiềmt à n g

n g ư ờ i t a t h ư ờ n g đưar a n h ữ n g địnhmứckinht ế , kỹt h u ậ t c ủ a mộtngành;trườnghợpdoanhnghiệphoạtđộngtrongngànhđókhôngđảmbảođịnhmứcthìnguycơrủirocókhảnăngxảyra

- Rủirokiểmsoát(CR):làrủirovềkhảnăngkiểmsoáttạichỗkhôngchặtchẽnênkhôngngănngừađượcnhữngsaiphạmcóthểxảyra.Chẳnghạnsựphânđ ị n h nhiệmvụkhôngrõrànggiữacácnhânviênkếtoáncủamộtCôngtysẽkhôngngănngừađượcviệcchuẩnbịcácbáocáotàichínhgianlận

- Rủiropháthiện(DR):làrủiromàkiểmtra,thanhtrathuếsẽkhôngpháth iệnđượcquacácbáocáotàichínhgianlận

- Rủirokiểmtra,thanhtra(AR):làrủiromàcácbáocáotàichínhgianlậnđượcchấpnhậnnhưcácbáocáotàichínhtrungthực

Mỗiloạirủirođượcbiểuhiệnnhưmộttỷlệphầntrămvềkhảnăngxảyra

Cácloạirủironêutrên,cómốiquanhệvềtoánhọcnhưsau:

AR=IRXCRXDR

Nhưvậy,rủirokiểmtra,thanhtralàmộtchuỗirủirovớicácnhântửtừrủiro tiềmtàng,rủirokiểmsoátvàrủiropháthiệnmàtrongquátrìnhkiểmtra,thanht r a ngườinộpthuếkhôngđượcpháthiện

1.2.5.2 Phươngphápkiểmtra,thanhtrarủiro

toánbằngtỷlệ

%trêntổngtàisảnvàdiễnbiếncủamỗichỉtiêutrongbáo cáothunhậpbằngtỷlệ

%trêndoanhthu.Phântíchtheochiềudọccóthểsửdụngchomộtnăm(biểuhiệnquanhệcơcấugiữacácchỉtiêutrongnăm),cóthểsửdụngchomộtgiaiđoạnnhiềunăm(biểuhiệnxuhướngchuyểndịchcơcấugiữacácchỉtiêuquacácnăm).Quaphântíchxuhướngbiếnđổicơcấutrongnhiềunămcóthểxácđịnhđượccácthayđổicănbảntrongxuthế,cácbấthợplýtrongcơcấu,trongtừngchỉtiêuliênquanđếnhoạtđộngsảnxuấtkinhdoanhcủadoanhnghiệpcó nguycơ xảyrarủirovềthuế

Phântíchtỷsuấtlàphântíchmốiquanhệgiữahaihoặcnhiềumụctrongbáocáo tàichí

nh.Tỷsuấttàichínhthườngđượcphảnánhbằngtỷlệphần

trămhoặcsốl ần Tỷsuấtthườngrấtcóíchkhisosánhchínhngườinộpthuếnàyquacácthờikỳkhácnhauhoặcsosánhcùngthờikỳvớicácngườinộpthuếkháchoặcsốliệuchuẩncủangành.Cáctỷsuấtthườngđượcápdụng:Cáchệsốthanhkhoản(đolườngkhản ă n g đápứngcácnghĩavụngắnhạncủacôngty);Cáctỷsuấtsinhlời(đolườngkhảnăngquảnlýtrongkiểmsoátchiphívàthulợinhuậnđốivớicácnguồnlựcd à n h chokinhdoanh);Cáctỷsuấtđònbẩy(đolườngmứcđộbảohộcủaviệccungcấpnguồntàichínhdàihạnvàcũnglàcôngcụtrợgiúpchoviệcđánhgiákhảnăngcủacôngtytrongviệchuyđộngcáckhoảnvaynợbổsungvànănglựctrảnợkịp

thờicủacôngty);Các tỷs u ấ t hiệuquả(cung cấpt h ô n g tinvềkhảnăngquảnlýtrongkiểmsoátchiphívàthulợinhuậntừcácnguồnlựcdànhchokinhdoanh);cáctỷ suấtvềthuế(cungcấpthôngtinvềtìnhhìnhchấphànhnghĩavụnộpthuếcủad o a n h nghiệp).

Ngoàiracònsửdụngphươngphápphântíchđồthị(đồthịhìnhsin,đồthịhìnhk

hối,đồthịhìnhtròn)đểphântíchsựbiếnđổicủacácchỉtiêutheosốtuyệtđốivàsốtươngđốivàsựbiếnđổicủacơcấutheotỷlệ.Từđónhậndạngcácrủirovềthuếcókhảnăngxảyra

Thứhailàxếphạngrủiro:Saukhiphântíchvànhậndạngrủiro,tiếnhànhxếphạng

rủirotổngthểvàrủirotừnghồsơdoanhnghiệp:

Rủirotổngthểđượcxếphạngtheonhómgồm:Nhómcórủirocaolà cácdoanh

nghiệpcómộtsốchỉtiêuphântíchbiếnđổibấtthường,hoặclỗkinhdoanhvàlỗchuyểnnhượngtàisảncao,hoặctỷtrọnggiaodịchgiữacácbênliênkếtcao,giátrịgiaodịchlớn,độtb

iến,nhấtlàgiaodịchquốctế,hoặccónhiềulầnthayđổivềcơcấutổchức Nhómcórủi rotrungbìnhlàcácdoanhnghiệpcómộtsốchỉt i ê u phântíchbấthợplýnhưngkhôngcó

sựbiếnđổilớn,hoặcsốlỗchuyểnsangkỳs au khônglớn,hoặccácgiaodịchgiữacácbênliê

nkếtcógiátrịkhôngcao,hoặcd o a n h nghiệpđượcmualại,sátnhập Nhómcórủirothấp lànhữngdoanhnghiệpkhôngcósựbiếnđộngbấtthườngtừcácchỉtiêuphântích,hoặccácgi

aodịchgiữacácbênliênkếtcógiátrịthấp,hoặcsốlỗchuyểnsangkỳsauít

Rủir o t h e o t ừ n g h ồ s ơ : X ế p hạngt ừ n g h ồ sơd o a n h nghiệpvớinhữngvip h ạ

m rủirocụthể,chitiếttheomứcđộrủiro,loạirủirovàtínhchấtrủirolàmcơsởchoviệckiểmtrabanđầucácrủiropháthiện

Thứbakiểmtrarủiro:Cácdoanhnghiệpđượcxếpvàocácnhómrủirođềuphảitiến

hànhkiểmtrachitiếtcácrủirođãpháthiệntạicơquanthuế(kiểmtratạibàn)trêncơsởthuthập,phântíchthôngtinđểđánhgiátínhxácthựcvàmứcđộcủ acácrủiro.Đặcbiệtcácdoanhnghiệpđãđượcxếploạivàođốitượngcóđộrủiro caophảiđượctiếnhànhkiểmtraởmứcđộchitiết,cụthểhơncácrủirođãphát

hiệnquabướcphântích.Thanhtra,kiểmtraphảitiếnhànhthuthậpcácthôngtin,t ài liệuliênquantrựctiếpđếnrủiropháthiệnnhư:cáchợpđồng,cácchứngtừgiaod ịch , cácthôngtinvềbảohiểmxãhội,vềgiaodịchngânhàngvàcáctổchứctíndụng,vềxuấtnhậpkhẩu Từđókiểmtraxácđịnhmứcđộcủatừngrủirovàđịnhlượngtừngrủirođểtiếnhànhcácphươngánxửlýtrêncơsởnguồnlựcsẵncó.

Thứtưlậpkếhoạchkiểmtra,thanhtrarủirotạidoanhnghiệp:Cácdoanhnghiệ

pđãx á c đ ị n h đượcc á c r ủ i rovàđ ị n h lượngđượcmứcđ ộ r ủ i r o c a o h o ặ c trungbìnhđềuphảiđưavàokếhoạchthanhtra,kiểmtra.Cácnhómphântíchtiếptụctiếnhànhphântíchđánhgiátínhxácthựcvàmứcđộcủacácrủirođốivớicácd oanh nghiệpđãlậpkếhoạchtrêncơsởcácthôngtintàiliệuthuthậpđượctừbênngoàihoặctrựctiếplàmviệcvớidoanhnghiệptạicơquanthuế(kiểmtratạibàn).Đ ối vớic á c d o a n h nghiệpkhônggiảit r ì n h đượcc á c nghivấnt r ê n t h ì t i ế n h à n h t h a n h tra,kiểmtratrựctiếptạidoanhnghiệp

1.2.5.3 Côngnghệkiểmtra,thanhtra

Tấtcảcáccôngviệctừphântíchnhậndạngrủiro,xếphạngrủiro,kiểmtrarủirođếnviệcthanhtra,kiểmtrarủirotạidoanhnghiệpđềuphảicósựhỗtrợcủacôngnghệmáytính.Thựctếchothấy,mứcđộthànhcôngcủacôngtáckiểmtra,thanhtratheokỹthuậtrủirophụthuộcchủyếuvàomứcđộứngdụngcôngnghệmáytínhhỗtrợchocôngtáckiểmtra,thanhtra.Cácứngdụngtinhọchỗtrợđềuđượcxâydựngtheokiếntrúctinhọcdạngmở;tứchệthốngtinhọccungcấpcơsởdữ liệutíchhợpvàcácứngdụngcơbảnlàmcôngcụtínhtoánvàphântíchdữliệu.Cácứngdụnghỗtrợđềuđượcxâydựngtrênyêucầunghiệpvụvàkỹthuậtthanht ra, kiểmtra.Ứngdụngtinhọchỗtrợcôngtáckiểmtra,thanhtrathườnggồm3phần:Ứngdụngchuyểnđổidữliệuđầuvào–

cócácphầnmềmcơsởAutoImport,Monarch,LinkandLoad,SoftwareBridge chophépchuyểnđổidữliệuđầuvàomàkhôngbịsailệch;Ứngdụngphântíchrủiro–

cócácphầnmềmcơsởSAS,IDEA,ACL,E x c e l , Access,ASCII s ử d ụ n g t o á n kinht

ế vàt h ố n g kêvàoứ n g d ụ n g trongphântíchkinhtế,tàichính;Ứngdụngvềtruytìmhoặckhôiphụcchứng

từđi ện t ử d ựa t r ê n côngnghệt r u y tìmtộiphạmtrênmạngvàcôngnghệc h ố n g Hackerđểkhôiphụcvàtruytìmdữliệutừhệđiềuhành.

1.3 Kinhnghiệmkiểmtra,thanhtrathuếtrongquảnlýthuếởmộtsốnướctrê

nthếgiới

1.3.1 Vềmôhìnhtổchứ,nhiệmvụ,quyềnhạncủakiểmtra,thanhtrathuế

Hầuhếtcácnướcđềucóhệthốngthanhtrathuếđượctổchứctheohệthốngdọcgắnvớimôhìnhtổchứccơquanthuế(Malaysia,Indonesia,HànQuốc,NhậtB ản , A n h ) H o ạ t độngkiểmtra,t h a n h t r a t h u ế đượcp hâ n c ấ p t h e o môh ì n h t ổ chức,chủyếuđượcthựchiệnởcấptrunggian(Cụcthuếvùng,tỉnh).Tạicácquốcgiacótổchứcbộphậnthanhtracấptrungươngthìchủyếulàthựchiệncôngtácchỉđạo, hỗtrợthanhtra

Hoạtđộngthanhtranộibộtạimộtsốquốcgiađượctáchrakhỏihoạtđộngthan

htravàđượcthànhlậptạicấptrungươngnhưMỹ,HànQuốc,Anh,Singapore.HoạtđộngthanhtraĐTNTđượcchuyênmônhoácao.Cácphòngthanhtratạicơquanthuếđượctổchứcvớichứcnăngchuyênbiệt, chỉthựchiệnmộtgiaiđ o ạ n củahoạtđộngthanhtranhư:Phòngthanhtrachịutráchnhiệmthuthập,xửlýp h â n tíchrủiro,lậpkếhoạchthanhtra;PhòngThanhtrathựchiệnthanhtravàxácđịnhthuế.Phòngthanhtrađặcbiệtchịutráchnhiệmvềphântíchởnhữngthôngtinliênquanđếnviệctrốnthuếvàđiềutratộiphạm(HànQuốc,Anh).Hầuhếtcáccơq uanthuếcácnướcđềucóthẩmquyềnđiềutratrốnthuếvàbộphậnđiềutratrốnthuếthườngđượctậptrungtạicấptrungương

1.3.2 Côngtáctuyểnchọnvàđàotạocánbộkiểmtra,thanhtra

Cácnướcđềucóyêucầucaođốivớiviệctuyểnchọnthanhtraviên.NgườiđượctuyểnchọnthườngphảiđàotạoquaĐạihọc.RiêngAnhyêucầuphảicó2bằngđạihọc(1bằngđạihọcKinhtếhoặcđạihọcThuếvà1bằngđạihọcLuật)

Nhữngtiêuchuẩncơbảnthanhtraviêncầnphảicógồm:cókiếnthứcchuyênsâuvềthuế,cókiếnthứcvềkếtoántheochuẩnmựctrongnướcvàquốctếvàmốil i ê n kếtgiữacácyêucầuvềkếtoántàichínhvàkếtoánchomụcđíchthuế,cókỹnăng thanhtra,

phântíchkinhtế,cótínhnhạybén, làmviệcđộclậpvàchịuđượcáp

lựccôngviệc,cókiếnthứcthànhthạovềsửdụngmáytính(baogồmkiếnthứccơb ả n vềh ệđiềuh à n h , m ô h ì n h lưutrữd ữ l i ệ u , c á c ứngdụngcơ s ở vàứ n g dụngchuyênngànhsửdụngchothanhtra),cókhảnănggiaotiếpngoạingữ.

Ngoàiviệctuyểnchọncácnướccònchútrọngcôngtácđàotạovàbồidưỡngc ô n g chứcthuế.NhiềutrungtâmđượcđầutưhiệnđạixếphạngquốctếhoặckhuvựcnhưTrungtâmđàotạocủaNhậtBản,Malaysia,Pháp thanhtraviênkhimớiđượctuyểndụngđềuđượcdựcáckhoábồidưỡngnghiệpvụvàđàotạocơbản

Cácnướcđ ề u x â y dựngh ệ t h ố n g c h u ẩ n mựct h a n h t r a đ ể kiểms o á t c h ấ t lượngthanhtra.Hệthốngchuẩnmựctừngnướccósựkhácbiệtnhấtđịnhnhưngđ ềubaogồmcácnhómchuẩnmựcsau:

1.3.4 Vềchiếnlượcxửlýrủiro

Cácnướcđềuxâydựngchiếnlượcxửlýrủirotheohướngưutiêngiảiquyếtc á c rủiroởmứccao(lànhữngrủirokhôngthểchấpnhậnđược)vàgiảiquyếtcácr ủ iroởmứcthấptuỳtheonguồnlựcchophép(vídụ:cóthểlựachọnrủiroởmứcthấpbằngphươngphápngẫunhiênđểđánhgiákhảnăngkiểmsoáthoặc“tíchluỹ”c á c rủironàyđểgiảiquyếttrongtươnglai).Phạmvixemxét,phântíchkhinhậndạngrủirobaogồmcảnhữngthôngtinđượcthểhiệnởcấp“vĩmô”nhưxuhướngphátt r i ể n kinht ế , đ ặ c t í n h n g à n h nghềv à cáctácđộng

c ủ a c h í n h s á c h kinht ế , thươngmạivàđầutư

1.3.5 Ứngdụngcôngnghệthôngtintrongkiểmtra,thanhtrathuế

Nhómcácnướcpháttriểncótrình độứngdụngcôngnghệthôngtintrongthanh trathuếcaovàtạicấptrungươngthườngthànhlậpbộphận“Thanhtramáytính”(Thanhtratinhọc,thanhtrathuếbằngmáytính).Thanhtramáytínhđượcthựchiệnthôngquahệthốngứngdụngtinhọchỗtrợcôngtácthanhtravàquyềnt r u y cập,khaithác,sửdụnghệthốngdữliệucủaĐTNTđểxácđịnhrõsốliệuthựcvềsổsáchkếtoánvàcácgiaodịchđiệntử

*Kếtluậnchương1

TronghoạtđộngquảnlýNhànướccủacơquanthuế,kiểmtra,thanhtrathuếlàmộtcôngđoạnvàlàmộtyếutốcấuthànhcủahoạtđộngnày.Hoạtđộngquảnlýcủ acơquanthuếbaogồmtừviệcxâydựngcácmụctiêukếhoạchtronggiaiđoạnn h ấ t địnhđếnviệctổchứcđểthựchiệncácmụctiêukếhoạchđóvàsaucùnglàtiếnhànhkiểmtra,thanhtrathuế,việcthựchiệnđónhưthếnàođểtừđótácđộngngượctrởlạitừkhâuxácđịnhchủtrươngkếhoạchcóhợplýhaykhôngnhằmđảmb ả o chohoạtđộngcủacơquanthuếđạtđượchiệuquảcao.Kinhnghiệmquốctếvềkiểmtra,thanhtrathuếchothấycôngtácnàycầnphảithiếtlậpđượcbộmáyvàmạnglướikiểmtra,thanhtrahiệuquả;Nguồnnhânlựcđảmnhiệmcóchấtlượng cao;Cóchiếnlượcquảnlýrủirothuế vàcầnứngd ụ n g côngnghệthôngtinhiệnđại