Research for monitor and evaluation system of program 135 in stage II (2006 2010), propose improvement solutions for purpose of

HàNội, ngày tháng năm2012Tácgiả NgôQuangTrung... MỤCLỤC CÁCCHỮVIẾT TẮT...3 DANHMỤCCÁCBẢNG...4 DANHMỤCCÁCHÌNH...4 MỞĐẦU...5 Chương1:MỘTSỐVẤNĐỀVỀLÝLUẬNVÀTHỰCTIỄNCỦAĐẦUTƯTRỰ C TIẾP NƯỚCNGOÀ

Tôixincamđoanluậnvănlàquátrìnhnghiêncứunghiêmt ú c ,khoahọccủariêngtôidướis ự hướngdẫncủaPGS.TS.NguyễnTrọngXuân.Nhữngýkiếnnhậnđịnhkhoahọctiếpnhậncủangườikhácđềuđượcghichúxuấtsứđầyđủ.Tôixinchịutráchnhiệmhoàntoànv ề tín

htrungthực,chuẩnxáccủanộidungluậnvăn

HàNội, ngày tháng

năm2012Tácgiả

NgôQuangTrung

MỤCLỤC

CÁCCHỮVIẾT TẮT 3

DANHMỤCCÁCBẢNG 4

DANHMỤCCÁCHÌNH 4

MỞĐẦU 5

Chương1:MỘTSỐVẤNĐỀVỀLÝLUẬNVÀTHỰCTIỄNCỦAĐẦUTƯTRỰ C TIẾP NƯỚCNGOÀI 12

1.1 Kháiniệmvàđặcđiểmcủađầutưtrựctiếpnướcngoài 12

1.2 Cáchình thứccủađầutưtrựctiếpnướcngoài 13

1.3 VềthựctiễncủaViệtNam 20

1.4 Kinhnghiệmx ử lýhạnchếtrongthuhútv à s ử dụngFDIc ủ a mộtsốnướctiêubi ểu 38 Chương2:ĐỘNGTHÁIVÀNHỮNGHẠNCHẾTRONGHOẠTĐỘ NG CỦAĐẦUTƯTRỰCTIẾPNƯỚCNGOÀIỞVIÊṬ NAMTHỜIKỲ1988-2011 43

2.1 KếtquảthuhútFDIcủaViệtNamgiaiđoạn1988-2011 43

2.2 NhữnghạnchếtrongthuhútvàtổchứchoạtđộngcủaFDIởViệtNam .56

2.3 Nhữngvấnđề đặtracầngiảiquyếtđể thuhútvà sửdụnghiệuquảFDItạiViêṭNamtrongthờigiantới 79

Chương3:MÔ Ṭ SỐGIẢIPHÁPCHỦYẾUNHẰMNÂNGCAOHIÊỤ QUẢHOẠTĐỘNGCỦAĐẦUTƯTRỰCTIẾPNƯỚCNGOÀITẠI VIÊ Ṭ NAM 81

3.1 BốicảnhquốctếvàtrongnướccótácđộngđếnđầutưtrựctiếpnướcngoàivàoViệtNam 813.2 Giảipháphạnchếtác độngtiêucựccủaFDIđếnpháttriểnkinhtế -

KẾTLUẬN 96MỘTSỐCÔNGTRÌNHCỦATÁCGIẢCÓLIÊNQUANĐẾNNỘIDUNGCỦALUẬNVĂNĐÃĐƯỢCCÔNGBỐ 97DANHMỤCTÀILIỆUTHAMKHẢO 98

Bảng1.1:LợithếcủadoanhnghiệpFDI 19

sovớidoanhnghiệpnướctiếpnhậnđầutư 19

Bảng1.2:Số laođộngđanglà mviệctạithờiđiểm1/7hàngnăm(lũytiến)phântheo cácthànhphầnkinhtế(ĐVT:1.000việclàm) 31

Bảng1.3:ĐónggópchongânsáchcủaFDIsovớicáckhuvựckhác 32

Bảng2.1:Nguồnvốn FDIđăngkýtừ1988đến2011 44

Bảng2.2.SốsựánFDIcộngdồntừ1988đến2011theothờikỳ 48

Bảng2.3.Vềcácquốcgiavàvùng lãnhthổđầutưlớnnhấtvàoViệtNam.49Bảng:2.4.Vềcácquốcgiavàvùnglãnhthổđầ utưítnhấtvàoViệt Nam 50

Bảng:2.5.ĐầutưnướcngoàitạiViệtNamtheohình thức 52

Bảng2.6.ĐầutưtrựctiếpnướcngoàitạiViệtNamtheongành 52

Bảng2.7.ĐầutưtrựctiếpnướcngoàitạiViệtNamtheovùng 55

DANHMỤCCÁCHÌNH Sơđồ:2.1Sốdựántừ1988đến2011 47

Sơđồ:2.2.Vốnđăngkýtừ1988đến2011 48

1 Tínhcấpthiếtcủađềtài

Trảiquagần25nămhoạtđộng,đầutưtrựctiếpnướcngoàiđốivớisựpháttriểnkinhtếxãhộicủaViệtNamlàkhárõnétvàđãđượckhẳngđịnh:Cácdựá n FDIgópphầntăngthungânsách,cảithiệncáncânthanhtoán,lànguồnvốnbổsungquantrọngchocôngcuộcpháttriểnkinhtế,chuyểndịchcơcấukinhtếtheohướnghiệnđại,nângcaotrìnhđộkỹthuậtvàcôngnghệ,pháttriểnkinhtếthịtrườngởViệtNam,đưanềnkinhtếViệtNamhộinhậpvớinềnkinhtết h ế giới,giảiquyếtcôngă n việclàm,đ à o tạonguồnnhânlực,nângcaomứcsốngchongườilaođộng

Bêncạnhnhữngđónggóptíchcựcchonềnkinhtế,FDIcũngđãvàđangbộclộnhiềuvấnđ ề g â y ả n h hưởngtiêucựcđ ế n tínhbềnvữngcủatăngtrưởngvàchấtlượngcuộcsốngcủangườidân.Gầnđây,đãxuấthiệnhàngloạtsựviệctácđộngxấuđếnsựpháttriểncủaViệtNam,gâybứcxúcchodưluậnxãhội,trongđónổibậtlênlàchấtlượngsửdụngFDIcònthấp,thiếutínhbềnvững,ônhiễmmôitrườngtrầmtrọng,cácdựánFDIvẫntậptrungchủyếuvàogiacông,lắprápnêngiátrịgiatăngkhôngcao,chuyểngiá,trốnthuế Mộtsốýkiếnchorằng:nguồnvốnFDItrongnhữngnămquađãtậptrungchủyếuvàođầutưxâydựng,kháchsạn,dulịchvànhữngngànhcôngnghiệpsửdụngnhiềulaođộng,khaitháctàinguyên,chưacótỷlệthíchđángchocácngànhcôngnghệcaovànôngnghiệp.FDIđưavàoViệtNamnhiềumáymóc,thiếtbịlạchậuđãquasửdụng.Cácdoanhnghiệpcóvốnđầutưnướcngoàiđãxảyramộtsốtranhchấplaođộngmàbiểuhiệnlàtìnhtrạngngượcđãicôngnhân,viphạmnhânphẩmngười

laođộng,cườngđộ

làmviệcquácăngthẳng đãdẫnđếncáccuộcđìnhcông,bãicông

Thựctiễncủaquátrìnhtrêncũngđãchỉrarằng:ĐốivớicácnhàđầutưnướcngoàiđangđếntìmkiếmcơhộiđầutưvàoViệtNam,chúngtacầntìmthấyởhọcâutrảlờihiệnnaylà:cácnhàđầutưnướcngoàiđangtìmkiếmởViệtNamnhữngmảnhđất(ngànhnghề)c ó nhiềulợithếpháttriển?

hay,tranhthủkhaithácnhững“lỗhổng”t h ị trường(hànghóa,dịchvụ,bấtđộngsản,…)củaViệtNam?Thưc̣ chấtcủaviêc̣ hac̣ h toán (lỗ,lãi)đaṭđộtincâỵđến đâu?Viêc̣ cácdoanh

Việckhảosát,phântích,đánhgiávàhiểuđúngthựcchấttìnhhìnhhoạtđộng,nhữnghạnchếthuhútvàsửdụngcủađầutưtrựctiếpnướcngoàitạiViệtNam

thờigianquađểxâydựngđượcchiếnlượcthíchhợpđốivớithànhphầnkinhtếnàyđanglànhucầucầnthiếtcảvềlýluậncũngnhưthựctiễnpháttriểncủaViệtNamtrongthờigiantới

Bêncaṇh đánh giánhữngmặt tíchcực

(nhưnhiềunghiêncứuđãtiếnhành)t h ì việc nghiêncứumộtcáchcóhệthốngnhằm

hiểuđúng nhữnghạnchếtrong thu hút vàsửdụngFDIđang làmôṭ trongnhữngvấnmangtínhthờisựtrongtổchứchoaṭđôṇgcủa cácdoanh nghiệpcóvốnđầutưtrư

c̣ tiếpnướcngoàiởViệtNamhiêṇ nay Vớiýnghiã đó,tôimaṇhdạnchọn vấn đề

“Mô ṭ

sốhạnchếtrong thuhútvà sử dụng đầutưtrực

tếcủamình

2 Tìnhhìnhnghiêncứu

Trongsốcáccôngtrìnhmàtácgiảđãtiếpcậnthìsốcôngtrìnhcôngbốdướidạngbàitạpchí,bàibáovẫnchiếmtỷtrọngcaohơncả.Dướiđâytôichỉxinnêumộtsốcôngtrìnhtiêu biểuđượccôngbốlàmvídụ:

- Đềtài“Khuvựckinhtếcóvốnđầutưnướcngoàitrongnềnkinhtếthịtrườngđịnh hướngxãhộichủnghĩaởViệtNam”doPGS.TS.NguyễnBíchĐạtchủbiên,NXBChí

nhtrịQuốcgia(2006)

Nộidungnêulênnhữngvấnđềchungvềkhuvựccóvốnđầut ư nướcngoài:bảnchất,vaitrò,nhântốảnhhưởngtớihoạtđộngcủakhuvựccóvốnđầutưnứơcngoài;kinhnghiệmcủamộtsốnướctrongthuhút,sửdụngđầutưnướcngoài.TổngquantìnhhìnhđầutưnướcngoàitạiViệtNam,nhữngthànhtựu,hạnchếvànguyênnhâncủađầutưnướcngoàiđốivớinềnkinhtếViệtNam

- “KinhtếcóvốnđầutưnướcngoàiởViệtNamhiệnnay”củatậpthểtácgiảviệnK

inht ế chínht r ị , HọcviệnChínht r ị Quốcg i a HồC h í Minhbiênsoạn,doPGS.TS.TrầnQuangLâmvàTS.AnNhưHảiđồngchủbiên,NXBChínhtrịQuốcgia(2006).Nộidungcơbảncủacuốnsáchlàtậptrungnêulênnhữngkhảosát,phântíchthựctrạnghìnhthành,pháttriểnvàvaitròcủacácdoanhnghiệpcóvốnđầutưnướcngoàihoạtđộngởViệtNamtừkhicóluậtđầutưnướcngoài

- “HoạtđộngđầutưtrựctiếpnướcngoàiởHàNộivàthànhphốHồChíMinh”LêB

ộLĩnhchủbiên, NXB.Khoahọcxãhội(2002)

Nộidung,tổngquanvềtácđộngcủađầutưtrựctiếpnướcngoàiđốivớipháttriểnkinhtếxãhộitrênhaiđịabànHàNộivàthànhphốHồChíMinh

-“CáchìnhthứcđầutưtrựctiếpnướcngoàiởViệtNam:Chínhsáchvàthựctiễn” PGS.TS.PhùngXuânNhạ(chủbiên);NXBĐ ạ i họcQuốcgiaHàNội(2007).

XHthànhphốĐàNẵngtừđóđưaranhữnggiảiphápnângcaotácđộngtíchcựcc ủ a FDIđốivớipháttriểnKT-XHởthànhphốĐàNẵng.

-

“Đầutưtrựctiếpnướcngoàitrongpháttriểnkinhtế-xãhộicủatỉnhVĩnhPhúc”(2010),luậnvănthạcsỹcủahọcviênTrầnThịVânAnh,Họcvi

ệnBáoChívàTuyênTruyền.Nghiêncứunàytậptrungđánhgiáthực

trạngthuhútFDIởtỉnhVĩnhPhúctheohướngbềnvữngnhằmchỉranhữngmặtmạnh,mặtyếuvàđềxuấtgiảiphápnhằmđẩymạnhthuhútFDIởtỉnhVĩnhPhúctheohướngbềnvững

Nhìnchung,cáccôngtrìnhkhoahọcnêutrênđãđềcậpkhátoàndiệnvàphântíchsâuvềcáchoạtđộngđầutưnướcngoàivàoViệtNam,nhưngchưacócôngtrìnhnàogiànhriêng,haynghiêncứumộtcáchtoàndiệnvềmặthạnchếviệcthuhútvàsửdụngnguồnvốnđó,nhấtlànhữngbiểuhiệntiêucựccủacácdựán,củacácnhàđầutưtrongthựctiễnhoạtđộngcủahọvừaquatạiViệtNam

3 Mụcđíchnghiêncứu

- Phântích,đánhgiánhữnghạnchếtrongviệcthuhútvàsửdụngđầutưtrựctiếpnướcngoàiởViệtNamtrongthờigianqua.LuậnvănđặtkỳvọnggópphầnlàmrõnhữngtácđộngtiêucựccủacácdựánFDI,

nhữngthủthuật(mánhkhóe)củacácnhàđầutưgâyảnhhưởngxấuđếnpháttriểnvủaViệtNam

- Đềxuấtmộtsốkiếnnghịmangtínhgiảiphápnhằmtăngcườnghuyđộngv à sửdụngvốnđầutưFDIởViệtNam.

+Vềnộidung:Tậptrungnghiêncứunhữngmặthạnchếviệchuyđộngvàs ử dụngFDIvàoViệtNam

- Cáccâuhỏinghiêncứu:

+ThựctrạngđầutưFDIở ViệtNamthờigianqua?

+ĐộngtháihoạtđộngFDIở ViệtNamvànhữngbiểuhiệntiêucựccủachúng?

+NhữngvấnđềcầnquantâmtrongchiếnlượcsửdụngFDIvớivấnđềkhaithácvàpháthuytốtlợithếcủaViệtNam?

5 Phươngphápnghiêncứu

Luận văndựatrêncơsởphương phápluậncủaChủ Lênin,tưtưởngHồChíMinhvàquanđiểm,đườnglốichínhsáchcủaĐảngvàNhànướcliênquanđếnv ấ n đ ề nghiêncứu,đồngthờiluậnvăns ử dụngc á c phươngphápnghiêncứucụthểnhư:Phântích,tổnghợp,thốngkê,sosánh,khảosátthựct ế ,phântíchSWOT( Đ i ể m mạnh-Điểmyếu-Cơhội-Nguyc ơ (tháchthức)…

nghĩaMác-5.1 Thuthậpthôngtin,sốliệu

Thuthậpthôngtin,

sốliệuthứcấp(thôngtin,sốliệuđãcôngbố).Thuthậpthôngtin,

sốliệusơcấp(thuthậpsốliệumới)

5.2 Phươngphápphântíchchotừngnộidung

Phươngphápphântíchtổnghợp:Đâylàphươngphápđượcápdụngchonhiềuphầncủaluậnvănbaog ồ m việcphântíchv à tổnghợpc á c tàiliệunghiêncứunhằmđưaracácvấnđềvàcâuhỏinghiêncứu.Phươngphápnàycũngđượcápdụngđểđánhgiáđộngthái,xuhướnghoạtđộngcủacácdựánFDItừđókháiquáthoáthànhnhữngvấnđềchung,xuthếchung.Quađósuyluậnvàđưaracácnhậnđịnhvềcácvấnđềnghiêncứu.Phươngphápphântíchsosánh:Làphươngphápđượcsửdụngphổbiếntrongphâ

biếnđộngcủacácchỉtiêuphântích,ápdụngphươngphápn à y c ầ n đảmb ả o điềukiện:Thốngnhấtvềnộidung,phươngpháp,thờigianvàđơnvịtính.Phươngphápn à y đượcsửdụngđểphântíchcácbiếnđổitheothờigianvàkhônggianđốivớicáctiếntrìnhpháttriển.Phươngphápphântíchthốngkêmôtảsẽđượcsửdụngđểnghiêncứutrongnộidungnày

Phươngphápphântíchtheonguyênlýpháttriểnbềnvững(phântíchmốiquanhệpháttriểnkinhtếvớicácvấnđềxãhộivàmôitrường)

6 Dựkiến(kỳvọng)môṭ sốđóng gópmớicủa luâṇ văn

- Làmrõmôṭ sốhạnchế,tácđộngtiêucựctrongquátrìnhthuhútvàsử

dụngvốnđầutưtrựctiếpnướcngoàicủaViệtNamtrongthờigianqua

- Nêumột số kiến nghịmang tính giải pháp nhằmkhắcphuc̣

nhữnghaṇchế,khiếmkhuyếttrongthuhútvàsửdụngvốnđầutưtrựctiếpnướcngoàiv àoViệtNamthời gian tới

7 Bốcụccủaluậnvăn.

Ngoàiphầnmởđầu,kếtluận,danhmụccáctàiliệuthamkhảo,nộidungluậnvănđượckếtcấuthành3chương:

Chương1:Mộtsốvấnđềvềlýluậnvàthựctiễncủađầutưtrựctiếpnướcngoài Chương2:Độngtháivànhữnghạnchếtronghoạtđộngcủađầutưtrựctiếpnướcng oàiởViệtNamthờikỳ1988-2011.

Chương3:Mộtsốgiảiphápchủyếunhằmnângcaohiệuquả hoạtđộng

củađầutưtrựctiếpnước ngoàitạiViệtNam.

Chương1 MỘTSỐVẤNĐỀVỀLÝLUẬNVÀTHỰCTIỄNCỦA

ĐẦUTƯTRỰCTIẾPNƯỚCNGOÀI

1.1 Kháiniệmvàđặcđiểmcủa đầu tưtrựctiếpnướcngoài

1.1.1 Kháiniệmđầutưtrựctiếpnướcngoài

Đầutưtrựctiếpnướcngoài(FDI)ngàynayđãtrởthànhmộttronghìnhthứcđầutưtươngđốiphổbiếnvàvềcơbảnđượchiểulàmộtloạihìnhđầutưquốctế,trongđóchủđầutưcủamộtnềnkinhtếđónggópmộtsốvốnhoặctàisảnđủlớnvàomộtnềnkinhtếkhácđểtrựctiếpsởhữu,điềuhành,kiểmsoátđốitượnghọbỏvốnđầutưnhằmmụcđíchlợinhuậnhoặccáclợiíchkinhtếkhác

FDIlàsựdichuyểnvốn,tàisản,côngnghệhoặcbấtkỳtàisảnnàotừnướcđiđầutưsangnướctiếpnhậnđầutưđểthànhlậphoặckiểmsoátdoanhnghiệpnhằmmụcđíchkinhdoanhcólãi

LuậtĐầutư2005củaViệtNamđịnhnghĩavềFDInhưsau:

Đầutưnướcngoàilàviệcnhàđầutưnướcngoàiđưavào

ViệtNamvốnbằngtiềnhoặcbấtkỳtàisảnnàođểtiếnhànhcáchoạtđộngđầutư.Đầutưtrựctiếplàhìnhthứcđầu

tưdonhàđầutưbỏvốnđầutưvàthamgiaquảnlýhoạtđộngđầutư

Xétvề

bảnchấtFDIkhácvớiđầutưgiántiếpnướcngoài;đồngthờiFDIl à đầutưthuộckênhtưnhân,kháchẳnvớiđầutưtàitrợ(ODA)củaChínhphủhoặccáctổchứcquốctế

1.1.2 Đặcđiểmcủađầutưtrựctiếpnướcngoài

Đầutưtrựctiếpnướcngoàicónhữngđặcđiểmchủyếusau:

Thứnhất,gắnliềnvớiviệcdichuyểnvốnđầutư,tứclàtiềnvàcácloạit à i sảnkhác

giữacácquốcgia,hệquảlàlàmtănglượngtiềnvàtàisảncủa

Thứhai,đượctiếnhànhthôngquaviệcbỏvốnthànhlậpcácdoanhnghiệpmới(liên

doanhhoặcsởhữu100%vốn),hợpđồnghợptáckinhdoanh,mualạicácchinhánhhoặcdoanhnghiệphiệncó,muacổphiếuởmứckhốngchếhoặctiếnhànhcáchoạtđộnghợpnhấtvàchuyểnnhượngdoanhnghiệp

Thứba,nhàđầutưnướcngoàilàchủsởhữuhoàntoànvốnđầutưhoặccùngsởhữ

uvốnđầutưvớimộttỷlệnhấtđịnhđủmứcthamgiaquảnlýtrựctiếphoạtđộngcủadoanhnghiệp

Thứtư,làhoạtđộngđầutưcủatưnhân,chịusựđiềutiếtcủacácquanhệthịtrườngt

rênquymô

toàncầu,ítbịảnhhưởngcủacácmốiquanhệchínhtrịgiữacácnước,cácchínhphủvàmụctiêucơbảnlàđạtlợinhuậncao

Thứnăm,nhàđầutưtrựctiếpkiểmsoátvàđiềuhànhquátrìnhvậnđộngcủadòngv

ốnđầutư

Thứsáu,FDIbaogồmhoạtđộngđầutưtừnướcngoàivàotrongnướcvàđầutưtừ

trongnướcranướcngoài,dovậybaogồmcảvốndichuyểnvàomộtnướcvàdòngvốndichuyểnrakhỏinềnkinhtếcủanướcđó

Thứbảy,FDIchủyếulàdocáccôngtyxuyênquốcgiathựchiện.

Cácđặcđiểmnêutrênmangtínhchấtchungcho tất cảcáchoạtđộngFDItrêntoànthếgiới.ĐốivớiViệtNam,quátrìnhtiếpnhậnFDIdiễnrađãđượchơn20nămvànhữngđặcđiểmnêutrêncũngđãthểhiệnrõnét.Chínhnhữngđặcđiểmnàyđòihỏithểchếpháplý,môitrườngvàchínhsáchthuhútFDIphảichúýđểvừathựchiệnmụctiêuthuhútđầutư,vừabảođảmmốiquanhệcânđốigiữakênhđầutưFDIvớicáckênhđầutưkháccủanềnkinhtế

1.2 Cáchìnhthứccủađầu tưtrựctiếpnướcngoài

CónhiềutiêuchíkhácnhauđểphânbiệtcáchìnhthứcFDI.Cóthểhiểu,hìnhthứcđầutưFDIlàcácnhàđầutưởmộtsốnướcchuyểnđổiquyềnsở

hữuvốn(tiềnhoặcbấtkỳtàisảnnào)thànhquyềnsởhữuvàquảnlýhoặck i ể m soátmộtthựct hể kinht ế ở mộtnướckhác.Nhưvậy,hìnhthứcFDIđượcxemnhưlàcáccáchthứcthựchiệnnhữngkênhđưavốnbênngoàivàonướctiếpnhậnđầutư,v à nóphụthuộcchủyếuv à o cácchínhsách,địnhhướngthuhútFDIcủanướcchủnhà.

Ngàynay,trênthếgiớinóichungcũngnhưởViệtNamnóiriêng,FDIđượcthựchiện

borderM&As).GIlàkênhđầutưmàcácchủđầutưthựchiệnđầutưởnướctiếpnhậnvốnthôngquaviệcxâydựngcácdoanhnghiệpmớihoặcmởrộngquymôdoanhnghiệpđãđầutưtừtrước.Hìnhthứcn à y bổsungngaymộtlượngvốnđầutưnhấtđịnhchonướcnhậnđầutư,dov ậy cóhiệuứngrõrệttạoviệclàmvàtrựctiếptácđộngđếnthayđổicơcấungànhkinhtếthôngquaviệcxâydựngcácdoanhnghiệpmớihoặcmởrộngq u y mô,quađó,thúcđẩycạnhtranhtrongnềnkinhtế.ĐâylàkênhđầutưtruyềnthốngcủaFDIvàlàkênhchủyếuđểcácnhàđầutưcủacácnướcpháttriểnđầutưvàocácnướcđanghoặckémpháttriển.Cross-

thôngquahaikênhchủyếu:i)đầutưmớivàmởrộng(GI);ii)mualạivàsátnhập(cross-borderM&Aslàkênhđầutưmàcácchủđầutưtiếnhànhđầutưthôngquaviệcmualạivàsápnhậpcácdoanhnghiệphiệncóởnướcngoàihoặcmuacổphầncủacáccôngt y cổphần.Hìnhthứcnàychủyếul àchuyểnsở hữucủacácdoanhnghiệpđangtồntạiởnướcchủnhàsangsởhữucủacácnhàđầutưnướcngoài.Vềlâ udài,hìnhthứcM&Assẽthuhútđượcnguồnvốntừbênngoàidomởrộngquimôhoạtđộngcủadoanhnghiệp.Kênhđầutư

nàychủyếuđượcthựchiệnởcácnướcpháttriển,cácnướcmớicôngnghiệphóa,đặcbiệtlàtrongnhữnglĩnhvựccôngnghệcaovàcóxuhướngtăngmạnhtrongnhữngnămgầnđây.LuậtĐầutư2005củaViệtNamcũngđãthừanhậnvàpháplýhoákênhđầutưnàyởViệtNam

Tuynhiên,hìnhthứcđầutưnàyvẫnchưaphổbiếnởnướctadođâylàkênhFDImới,nhàđầutưcòndèchừng;hơnnữa,Nhànướcvẫnhạnchếvềtỷlệcổphầncủangườinướcngoàitrongcáccôngtycổphầntrongnước.Nhưvậy,nếuchỉ thuhútFDItheokênhGIthìkhôngđónbắtđượcxuhướngđầutưquốctếngàynay,sẽlàmhạnchếkhảnăngthuhútFDIvàonướcta.Tươnglai,vớichínhsáchđổimớivàhộinhậpkinhtếquốctế,M&AssẽlàkênhđầutưquantrọngcủaFDIởViệtNam.

Vớihai kênhđầutư chínhnhưđãnêutrên,tùytheomứcđ ộn ắm giữquyềnquảnlý,sẽcó cáchìnhthức đầutưkhácnhau.Nhữnghình thứcđầutưn à y đượcquyđịnhbởiphápluậtvềđầutư,làcơsởđểcácnhàđầutưtriểnkhaicáchoạtđộngđưavốnvàovàthựchiệncácbiệnphápquảnlý củahọ

Luật Đầutư2005đãquyđịnh5hìnhthức FDIcơbảnởViệtNam[28,tr.22]

Cáchìnhthứcnàycũngđãđượcs ử dụngrộngrãitrênthếgiới

1.2.1 Thànhlậptổchứckinhtế100%vốncủanhàđầutưnướcngoài

Hìnhthứcdoanhnghiệp100%vốnnướcngoàilàhìnhthứctruyềnthốngvàphổbiếncủaFDI.Vớihìnhthứcnày,cácnhàđầutư,cùngvớiviệcchútrọngkhaithácnhữnglợithếcủađịađiểmđầutưmới,đãnỗlựctìmcáchápdụngcáctiếnbộkhoahọccôngnghệ,kinhnghiệmquảnlýtronghoạtđộngkinh doanhđểđạt hiệuquảcaonhất.Hìnhthứcnàyphổbiếnởquymôđầu

tưnhỏnhưngcũngrấtđượccácnhàđầutưưathíchđốivớicácdựánquymôlớn.Hiệnnay,c á c côngt y xuyênquốcg i a thườngđầut ư theohìnhthứcdoanhnghiệp100%vốnnướcngoàivàhọthườngthànhlậpmộtcôngtyconc ủ a côngtymẹxuyênquốcgia.Doanhnghiệp

100%vốnđầutưnướcngoàithuộcsởhữucủanhàđầutưnướcngoàinhưngphảichịusựkiểmsoátcủaphápluậtnướcsởtại(nướcnhậnđầutư).Làmộtphápnhânkinhtếcủanướcsởtại,doanhnghiệpphảiđượcđầutư,thànhlậpvàchịusựquảnlýnhànướccủanướcsởtại

Doanhnghiệp100%vốnnướcngoàil à doanhnghiệpthuộcquyềnsởhữucủanhàđầutưnướcngoàitạinướcchủnhà,nhàđầutưphảitựquảnlý,tựchịutráchnhiệmvềkếtquảkinhdoanh.Vềhìnhthứcpháplý,dướihìnhthứcnày,theoLuậtDoanhnghiệp2005củaViệtNam,cócácloạihìnhcôngtytráchnhiệmhữuhạn,doanhnghiệptưnhân,côngtycổphần,

Hìnhthức100%vốnđầutưnướcngoàicóưuđiểmlànướcchủnhàkhôngcầnbỏvốn,tránhđượcnhữngrủirotrongkinhdoanh,thungayđượctiềnthuêđất,thuế,giảiquyếtviệclàmchongườilaođộng.Mặtkhác,dođộclậpvềquyềnsởhữunêncácnhàđầutưnướcngoàichủđộngđầutưvàđểcạnhtranh,họthườngđầutưcôngnghệmới,phươngtiệnkỹthuậttiêntiếnnhằmđạthiệuquảkinhdoanhcao,gópphầnnângcaotrìnhđộtaynghềngườilaođộng.Tuynhiên,nócónhượcđiểmlànướcchủnhàkhótiếpnhậnđượckinhnghiệmquảnlývàcông

nghệ,khókiểmsoátđượcđốitácđầutưnướcngoàivàkhôngcólợinhuận

1.2.2 Thànhlậpdoanhnghiệpliêndoanhgiữacácnhàđầutưtrongnướcv ànhàđầutưnướcngoài

Đâylàhìnhthứcđượcsửdụngrộngrãitrênthếgiớitừtrướctớinay.HìnhthứcnàycũngrấtpháttriểnởViệtNam,nhấtlàgiaiđoạnđầuthuhútFDI.DNLDlàdoanhnghiệpđượcthànhlậptạinướcsởtạitrêncơsởhợpđồngliêndoanhkýgiữaBênhoặccácBênnướcchủnhàvớiBênhoặccácBênnướcngoàiđểđầutưkinhdoanhtạinướcsởtại

Nhưvậy,hìnhthứcDNLDtạonênphápnhânđồngsởhữunhưngđịađi ểm đầutưphảiởnướcsởtại.HiệuquảhoạtđộngcủaDNLDphụthuộcrấtlớnvàomôitrườngkinhdoanhcủanướcsởtại,baogồmcácyếutốkinhtế,chínhtrị,mứcđộhoànthiệnphápluật,trìnhđộcủacácđốitácliêndoanhcủanướcsởtại HìnhthứcDNLDcónhữngưuđiểmlàgópphầngiảiquyếttìnhtrạngthiếuvốn,nướcsởtạitranhthủđượcnguồnvốnlớnđểpháttriểnkinh

tếnhưnglạiđượcchiasẻrủiro;cócơhộiđểđổimớicôngnghệ,đadạnghóas ả n phẩm;tạocơhộichongườilaođộngcóviệclàmvàhọctậpkinhnghiệmquảnlýcủanướcngoài;Nhànướccủanướcsởtạidễdànghơntrongviệckiểmsoátđượcđốitácnướcngoài.Vềphíanhàđầutư,hìnhthứcnàylàcôngcụđểthâmnhậpvàothịtrườngnướcngoàimộtcáchhợpphápvàhiệuquả,tạ othịtrườngmới,gópphầntạođiềukiệnchonướcsởtạithamgiahộinhậpvàonềnkinhtếquốctế.Tuynhiên,hìnhthứcnàycónhượcđiểmlàthườngdễxuấthiệnmâuthuẫntrongđiềuhành,quảnlýdoanhnghiệpdocácbêncóthểc

ó sựkhácnhauvềchếđộchínhtrị,phongtụctậpquán,truyềnthống,vănhóa,ngônngữ,luậtpháp.Nướcsởtạithườngrơivàothếbấtlợidotỷlệgópvốnthấp,nănglực,trìnhđộquảnlýcủacánbộthamgiatrongDNLDyếu

1.2.3 Đầutưtheohìnhthứchợpđồnghợptáckinhdoanh(BCC)

Hợpđồnghợptáckinhdoanhlàhìnhthứcđầutưđượckýgiữacácnhàđầutưnhằmhợptáckinhdoanhđểphânchialợinhuận,phânchiasảnphẩmmàkhôngthànhlậpphápnhân

Hìnhthứcđầutưnàycóưuđiểmlàgiúpgiảiquyếttìnhtrạngthiếuvốn,côngnghệ;tạothịtrườngmới,bảođảmđượcquyềnđiềuhànhdựáncủanướcsởtại,thulợinhuậntươngđốiổnđịnh.Tuynhiên,nócónhượcđiểmlànướcsởtạikhôngtiếpnhậnđượckinhnghiệmquảnlý;côngnghệthườnglạchậu;chỉthựchiệnđượcđốivớimộtsốítlĩnhvựcdễsinhlờinhưthămdòdầukhí

Hìnhthứchợpđồnghợptáckinhdoanhkhôngthànhlậpphápnhânriêngv à mọihoạtđộngBCCphảidựavàophápnhâncủanướcsởtại.Dođó,vềphían h à đầutư,họr

ấ t khókiểms o á t hiệuq u ả cáchoạtđộngBCC.Tuynhiên,đâylàhìnhthứcđơngiảnnhất,khôngđòihỏithủtụcpháplýrườmrànênthườngđượclựachọntronggiaiđoạnđầukhicácnướcđangpháttriểnb ắ t đầucóchínhsáchthuhútFDI.Khic á c hìnhthức100%vốnhoặcliêndoanhpháttriển,hìnhthứcBCCcóxuhướnggiảmmạnh

1.2.4 HìnhthứchợpđồngBOT, BTO,BT

BOTlàhìnhthứcđầutưđượcthựchiệntheohợpđồngkýkếtgiữacơquannhànướccóthẩmquyềnvànhàđầutưnướcngoàiđểxâydựng,kinhdoanhcôngtrìnhkếtcấuhạtầngtrongmộtthờigiannhấtđịnh;hếtthờihạn,nhàđầut ư chuyểngiaokhôngbồihoàncôngtrìnhđóchoNhànướcViệtNam.BTOvàBTlàcáchìnhthứcpháisinhcủaBOT,theođóquytrìnhđầutư,khaithác,chuyểngiaođượcđảolộntrậttự

HìnhthứcBOT,BTO,BTcócácđặcđiểmcơbản:mộtbênkýkếtphảilàNhànước;lĩnhvựcđầutưlàcáccôngtrìnhkếtcấuhạtầngnhưđườngsá,cầu,cảng,sânbay,bệnhviện,nhàmáysảnxuất,điện,nước ;bắtbuộcđếnthờihạnphảichuyểngiaokhôngbồihoànchoNhànước

Ưuđiểmcủahìnhthứcnàylàthuhútvốnđầutưvàonhữngdựánkếtcấuhạtầng,đòihỏilượngvốnlớn,thuhồivốntrongthờigiandài,làmgiảm

áplựcvốnchongânsáchnhànước.Đồngthời,nướcsởtạisaukhichuyểngiaocóđượcnhữngcôngtrìnhhoànchỉnh,tạođiềukiệnpháthuycácnguồnlựckhácđểpháttriểnkinhtế.Tuynhiên,hìnhthứcBOTcónhượcđiểmlàđộrủirocao,đặcbiệtlàrủi

rochínhsách;nướcchủnhàkhótiếpnhậnkinhnghiệmquảnlý,côngnghệ

1.2.5 Đầutưmuacổphầnhoặcsápnhập,mualạidoanhnghiệp

ĐâylàhìnhthứcthểhiệnkênhđầutưCross-borderM&Asđãnêuởtrên.Khithịtrườngchứngkhoánpháttriển,cáckênhđầutưgiántiếp(FPI)đượckhaithông,nhàđầutưnướcngoàiđượcphépmuacổphần,mualạicácdoanhnghiệpở nướcsởtại,nhiềunhàđầutưrấtưathíchhìnhthứcđầutưnày

Ởđây,vềmặtkháiniệm,cóvấnđềranhgiớitỷlệcổphầnmànhàđầutưnướcngoàimua-

ranhgiớigiúpphânđịnhFDIvớiFPI.Khinhàđầutưnướcngoàithamgiamuacổphiếu,tráiphiếutrênthịtrườngchứngkhoánnướcsởt ạ i , họtạonênkênhđầutưgiántiếpnước ngoài(FPI).Tuynhiên,khitỷlệsở

hữucổphiếuvượtquágiớihạnnàođóchophéphọcóquyềnthamgiaquảnl ý doanhnghiệpthìhọtrởthànhnhàđầutưFDI.LuậtphápHoaKỳvànhiềunướcpháttriểnquyđịnhtỷlệranhgiớinàylà10%.ĐốivớiViệtNamtronggiaiđoạnhiệnnay,tỷlệnàyđượcquyđịnhlà30%.

Hìnhthứcmuacổphầnhoặcmualạitoànbộdoanhnghiệpcóưuđiểmcơbảnlàđểthuhútvốnvàcóthểthuhútvốnnhanh,giúpphụchồihoạtđộngcủanhữngdoanhnghiệpbênbờvựcphásản.Nhượcđiểmcơbảnlàdễgâyt á c độngđếnsựổnđịnhcủathịtrườngtàichính.Vềphíanhàđầutư,đâylàhìnhthức giúphọđa dạng hoáhoạtđộngđầutưtài

chính,sansẻrủironhưngcũnglàhìnhthứcđòihỏithủtụcpháplýrắcrốihơnvàthườngbịràngbuộc,hạnchếtừphíanướcchủnhà

Bảng1.1:Lợithếcủadoanh nghiệpFDIsovớidoanhnghiệpnướctiếpnhậ nđầutư

Côngnghệ Cócôngnghệtiêntiến,c ó khảnăngứngdụngcôngnghệvàosảnxuấ

t,cókhảnăngphátminhracôngnghệmớivàápdụngtrongsảnxuất

Marketting Cókhảnăngnghiêncứuthịtrường,quảngcáovàphânphốis ả n phẩ

mMuanguyên

vậtliệu

Cónhữngưuđãitrongviệctìmk i ế m v à muanguyênvậtliệuphụcvụchoquátrìnhsảnxuất

Thoảthuậnvới

Chínhphủ

Cókhảnăngđàmphánthoảthuậnđểđượchưởngnhữngưuđãi từphíaChínhphủcủanướctiếpnhậnđầutư

1.3 VềthựctiễncủaViệtNam

1.3.1 Quátrìnhthựcthicácchính sáchvềFDIcủaViệtNam

FDIl à mộtlĩnhvựchoạtđộnggắnliềnvớichủtrương“ đổimớiv à mởcửa”củaĐả

ngvàNhànướcta.Quahơn20nămthựchiệnLuậtĐầutưnướcngoài,chúngtađãđạtđượcmộtsốthànhtựuđángkể.Nướctađãkíkếtcáchiệpđịnhsongphươngvàthamgiacác điềuướcquốctếcóliênquanđếnFDI,baogồmcá c camkết thựchiệnđiềuướcquốct ế , c á c hiệpđịnhsongphương,cáccamkếtvềđầutưđaphương.Nướctađãthamgiamộtsốhiệpđịnhđầutưđaphươngnhư:HiệpđịnhkhungvềkhuvựcđầutưASEAN,chươngtrìnhhànhđộngvềxúctiếnđầutưtrongkhuônkhổdiễnđànhợptácÁ-Âu-

ASEANvànhấtlàcácquiđịnhcủaWTOcóliênquanđếnđầutưkhinướctađãtrởthànhthànhviênchínhthứccủatổchứcnày.Đếnnay,khinướctatrởthànhviên

chínhthứccủaWTO,cáccamkếtgianhậpWTO,trong

đócócáccamkếtvềđầutư,đangđượcthựchiệntheolộtrìnhđãcamkết

Đảngtaluôncónhậnthứcđúngđắnvềvaitrò,vịthếcủathànhphầnkinht ế cóvốnđầutưnướcngoài.Chủtrương,đườnglốicủaĐảngvàNhànướcluônnhấtquán.Ngày2

9 tháng12năm1987,QuốchộinướcCộnghoàXHCNViệtNamthôngquaLuậtKhuyếnkhíchđầutưnướcngoài.Vàothờiđ i ể m đó,Luậtnàyđượcdưluậnquốctếđánhgiálàmộtluậtđầutưthôngthoángnhấttrongkhuvực[20,tr.186]

Điều1củaLuậtnàyquyđịnh:

NhànướcCộnghoàxãhộichủnghĩaViệtNamhoannghênhvàkhuyếnkhíchcáctổchức,cánhânnướcngoàiđầutưvốnvàkỹthuậtvàoViệtNamtrêncơsởtôntrọngđộclập,chủquyềncủaViệtNam,tuânthủphápluậtcủaViệtNam,bìnhđẳngvàcácbêncùngcólợi.NhànướcViệtNambảođảmquyềnsởhữuđốivớivốnđầutưvàcácquyềnlợikháccủacáctổchức,cá

nhânnướcngoài,tạonhữngđiềukiệnthuậnlợiv à quiđịnhcá c thủtụcdễdàngchotổchức,cánhânđóđầutưvàoViệtNam[27].

Hơnnữa,hoạtđộngFDIcònđượcđưavàoHiếnphápcủanướcta.Điều2 5 củaHiếnpháphiệnhànhquiđịnh:

nướcngoàiđầutưvốn,côngnghệvàoViệtNamphùhợpvớiphápluậtViệtNam,phápluậtvàthônglệquốctế;bảođảmquyềnsởhữuhợpphápđốivớivốn,tàisảnvà

cácquyềnlợikháccủacáctổchức,cánhânnướcngoài.Doanhnghiệpcóvốnđầutưnướcngoàikhôngbịquốchữuhoá.Nhànướckhuyếnkhíchvàtạođiềukiệnthuậnl ợ i đểngườiViệtNamđịnhcưởnướcngoàiđầutưvềnước[21,tr.23]

TạivănkiệnĐạihộilầnthứIXcủaĐảngcộngsảnViệtNam,lầnđầutiênkinhtếcóvốnđầutưnướcngoàiđượcchínhthứcxácđịnhlàmộtthànhphầnkinhtế,làbộphậncấuthànhcủanềnkinhtếnhiềuthànhphầnở nướcta,đượckhuyếnkhíchpháttriểnmạnhvàlâudài,vớitrọngtâmlàhướngvàoxuấtkhẩu,xâydựngkếtcấuhạtầngkinhtế-xãhộigắnvớithuhútcôngnghệhiệnđại,tạothêmnhiềuviệclàm.Nghịquyếtcũngđềranhiệmvụphảicảithiệnmôitrườngkinhtếvàpháplýđểthuhútmạnhvốnđầutưnướcngoài[17,tr.646]

Đâylàbướcpháttriểnmớivềquanđiểm,nhậnthứcsovớicácĐạihộitrướcvềvaitrò,vịtrícủaFDIđốivớichiếnlượcpháttriểnkinhtế-

xãhộiởnướcta,thểhiệnchủtrươngnhấtquáncủaĐảngtalà“pháthuycaođộnộilực,đồngthờitranhthủnguồnlựcbênngoàivàchủđộnghộinhậpkinhtếđểpháttriểnnhanh,cóhiệuquảvàbềnvững”[17,tr.638]

NghịquyếtĐạihộiIXcũngđềranhữngchủtrương,địnhhướngcơ

bảnchoviệcthuhút,sửdụngvàquảnlýFDItrongchiếnlượcpháttriểnkinhtế-

xãhội10năm(2001-2010).XuấtpháttừmụctiêutổngquátcủaChiếnlượclàđẩymạnhCNH,HĐH;tạonềntảngđểđếnnăm2020nướctacơbảntrởthànhnước

CácdoanhnghiệpcóvốnđầutưnướcngoàilàmộtbộphậnquantrọngcủanềnkinhtếViệtNam,đượcđốixửbìnhđẳngnhưdoanhnghiệpViệtNamtrongkinhdoanh.Tạođiềukiệnchođầutưnướcngoàithamgianhiềuhơnvàopháttriểncácngành,cácvùnglãnhthổphùhợpvớicáccamkếtquốctếcủanướcta[18,tr.238]

Tăngcườngthuhútvốnđầut ư nướcngoài,phấnđấuđạttrên1/3tổngnguồnvốnđầutưpháttriểntoànxãhộitrong5năm.Mởrộnglĩnhvực,địabànvàhìnhthứcthuhútFDI,hướngvàonhữngthịtrườnggiàutiềmnăngvàc ác tậpđoànkinht ế hàngđầuthếgiới,tạos ự chuyểnbiếnmạnhmẽv ề sốlượngvàchấtlượng,hiệuquảnguồnFDI[18,tr.204-205]

LuậtĐầutưnăm2005thaythếvàthốngnhấtLuậtĐầutưnướcngoàivàLuậtKhuyếnkhíchđầut ư trongnước,cóhiệulựct ừ ngày1 tháng7 n ă m 2006đãtiếptụckhẳngđịnhquanđiểmkhuyếnkhíchvàđốixửbìnhđẳngđốivớiFDI;vềthểchế,đãcảithiệncơbảnmôitrườngđầutưkinhdoanh,môitrườngpháplý,tạosựthốngnhấttronghệthốngphápluậtvềđầutư,tạomộtsânchơibìnhđẳng,khôngphânbiệtđốixửgiữacácnhàđầut

lợiđểthuhútvàsửdụnghiệuquảcácnguồnvốnđầutư,đápứngnhu

cầuhộinhậpkinhtếquốctếkhinướctalàthànhviênWTO,tăngcườngsựquảnlýnhànướcđốivớihoạtđộngđầutư,trongđócóFDI

Vềchínhsáchđầutư,LuậtĐầutưnăm2005quyđịnh:

;đượctựchủvàquyếtđịnhhoạtđộngđầutưtheoquyđịnhcủaphápluậtViệtNam.Nhànướcđốixửbìnhđẳngtrướcphápluậtđốivớicácnhàđầutưthuộcmọithànhphầnkinhtế,giữađầutưtrongnướcvàđầutưnướcngoài;khuyếnkhíchvàtạođiềukiệnthuậnlợichohoạtđộngđầutư.Nhànướccôngnhậnvàbảohộquyềnsởhữutàisản,vốnđầutư,thunhậpvàcácquyềnsởhữutàisản,vốnđầutư,thunhậpvàcácquyền,lợiíchhợpphápkháccủanhàđầutư;thừanhậnsựtồntạivàpháttriểnlâudàicủacáchoạtđộngđầutư.NhànướccamkếtthựchiệncácđiềuướcquốctếliênquanđếnđầutưmànướcCộnghòaxãhộichủnghĩaViệtNamlàthànhviên.Nhànướckhuyếnkhíchvàcóchính

sáchưuđãiđốivớiđầutưvàocáclĩnhvực,địabànưu đãiđầutư[28,tr.12-13]

NhưvậyquanđiểmcủaĐảngvàNhànướctavềthuhútvốnđầutưtrựctiếpnướcngoàilànhấtquánvàcóbướctiếnquantrọngtrênbìnhdiệnchủtrươngvàluậtpháp.QuanđiểmchungkhôngnhữngkhẳngđịnhvịthếcủaFDImàcòncoikinhtếcóvốnđầutưnướcngoàilàmộtbộphậncấuthànhnềnkinhtếViệtNam.Việcbảohộquyềnsởhữucủanhàđầutưnướcngoàikhôngchỉđượcthểhiệntrongvănbảnluậtphápcóliênquanđếnlĩnhvựcnày,màcònđượcghivàoHiếnpháp,đạoluậtcơbảnvàquantrọngnhấtcủa

xãhộicủađấtnướctrongthờigianqua.M ặ c dùvậy,tronglĩnhvựcnàyvẫncònkhôngítvấnđềđặtra.Nhữnghạn

1.3.2.1 VềphíaViệtNam

Thứnhất,môitrườngđầutưcủaViệtNamcònnhiềuhạnchế.Đólàvềc á c lĩnhv

ựcnhư:luậtpháp,cơchếchínhsách,cơsởhạtầng,buônlậu,hàngg i ả , hàngnhái,hệthốngcôngnghiệphỗtrợ

Vềphápluật,cơchếchínhsách,mặcdùtrongnhữngnămqualuậtđầutưnướcngoàicủaViệtNamđãđượcsửađổinhiềutheohướngngàycàngthôngthoáng,thuậnlợichođầutưnướcngoàinhưngkhôngítnhàđầutưvẫncònbănkhoăn,

thanphiềnvềtìnhtrạngthiếutínhhệthống,ổnđịnh,minhbạchvàkhảthicủaluậtpháp.Bộmáyhànhchính-

tổchứcquảnlýcủatacònrườmr à , nhiềukhichồngchéonhau.Trongkhiđó,sựhợptácgiữacácbộ,ngành,đ ị a phươngcònkémhiệuquả,thủtụcđầutư,đặcbiệtlàthủtụctriểnkhaidựá n vẫncònphứctạp.NhiềuchuyêngiavềđầutưnướcngoàivẫnchưahàilòngvềmôitrườngđầutưnướcngoàicủaViệtNam

TheođiềutracủatổchứcxúctiếnthươngmạiNhậtBảnnăm2003thì4 2 % doanhnghiệpNhậtBảnđượchỏiđềutrảlờirằng,khókhănnhấtcủahọtạiViệtNamlàthủt ụchànhchính,trongkhiđóconsốn ày ởTháiLanlà12%,Inđônêxialà22%.Cơsởhạtầng(đườngsá,cầucống )cònyếukém,ônhiễmmôitrường(dobụi,khóixe,nướcthải,ráccôngnghiệp ).Tìnhtrạngt ắ c đườnggiaothông;nhàởchocôngnhâncònthiếuthốnvàtrởthànhvấn

đềbứcxúchiệnnay,nhấtlàởHàNội,thànhphốHồChíMinh,BìnhDương-nhữngnơithuhútnhiềudựánđầutưmàcôngnhânphầnlớntừtỉnhngoàivềl àm việc,khôngcónhàở đanggâytrởngạitrongviệcthuhútvàtriểnkhaic á c dựánđầutưnướcngoàivàoViệtNam

Hệthốngcôngnghiệphỗtrợcủatacònyếu,làmchochiphíkinhdoanhcao.Đâylàmộttrongnhữngnguyênnhânlàmkémsứchấpdẫnthuhútđầu

hànghoá,hàngnháiởnướctacònphổbiếntrongkhichúngt a chưacónhữngbiệnphápngănchặnhiệuquả.Hànglậu,hànggiả,hàngnháivớigiárẻtrànngậpthịtrườngkhôngnhữngcóh ạ i đếnsứckhoẻnhândân,đếntâmlýnhàsảnxuấtvàngườitiêudùng,đếns

ự

pháttriểnbềnvữngcủanềnkinhtế-xãhộimàcònlàmnảnlòngcácnhàđầutưnướcngoàikhihọcóýđịnhđầutưvàosảnxuấtmộtsảnphẩmnàođó

Thứhai,vềnguồnnhânlực.Cóthểnóihiệnnaynướctađangthiếumộtđộingũlaođ

ộngcótrìnhđộđápứngyêucầungàycàngcaocủađầutưnướcngoàicũngnhưđểcạnhtranhvớicácnướctrongkhuvực.Điềuđóđãhạnchếviệctiếpthukỹthuậtvàcôngnghệhiệnđại.Đâylàyếutốbảođảmsựbềnvữnglâudàitrongviệcthuhút,sửdụngvốnđầutưnướcngoàinóiriêngvàsựnghiệpCNH,HĐHcủanướctanóichung.Thêmvàođó,trìnhđộcủamộtb ộ phậncánbộthamg i a quảnl ý liêndoanhcònnhiềuyếukém,chưa

c ó nhiềukinhnghiệmvềlĩnhvựcnày,lạimắctệthamô,hốilộđãphầnnàolàmnảnlòngcácnhàđầutưcũngnhưgópphầnlàmgiảmhiệuquảsửdụngvốnđầutưnướcngoài

Thứb a ,thiếumộtquyhoạchdàihạnv ề tiếpnhậnđầut ư nướcngoài.Thiếuquyho

ạchsẽkhótránhkhỏiđầutưdàntrải,trùnglắpvàđểlạinhữnghậuquảkhókhắcphụcvềsau.Hiệnnay,cóthểnói,cómộtphongtràolàcáctỉnh,địaphươngđang"trảithảmđỏ"kêugọiđầutưnướcngoài

Đểthuhútđầutưnướcngoài,mộtsốđịaphươngđãvượtquáthẩmquyềnc ủ a mình,ưuđãiquámứcn h à đ ầ u tư,l à m t ổ n hạitớiquyềnlợicủađịaphươngvàđấtnước,làmrốimôitrườngđầutưchungcủacảnướcđưađếntìnhtrạngchồngchéonhau,dàntrảitrongviệctiếpnhậncácdựánvàcácđịaphươngkhôngbổsungđượcchonhau

Thứtư,cuộc

cạnhtranhgaygắtgiữaViệtNamvớicácnướctrongviệcthuhútđầutưnướcngoài.Hiệnnay,nhiềunướcnhấtlànhữngnướcgầnnướcta

như:TrungQuốc,cácnướcthànhviênASEANk h á c đanglà đốithủcạnhtranhvớiViệtNamtrongviệcthuhútvốnđầutưnướcngoài.

Trongcuộccạnhtranhgaygắtnày,TrungQuốc,nhiềunướcthànhviênASEANmộtmặtcónhữngthếmạnhtươngtựnhưnướcta(laođộngdồidàovới

giánhâncôngrẻ,tàinguyênphongphú ),mặtkhác,cóưuthếhơn hẳnta( v ề cơsởhạtầng,côngnghiệphỗtrợ,kinhnghiệmtrongviệcquảngbá,kêugọiđầutư)

Thứnăm,tìnhtrạngmấtđ ấ t nôngnghiệpdiễnr a nhanhchóngcùngvớiquátrìnhđ ẩ

y mạnhx â y dựngcácd ự án đầut ư nóichungvàđầut ư nướcngoàinóiriêng.Đểthuhútđầutư,nhiềuvùngđấtnôngnghiệptrồnglúatốt,thuậntiệngiaothôngđượcphépsanlấpđểxâydựngcácnhàmáy,xínghiệp.Hậuquảcủađiềunàylàđấtnôngnghiệpbịgiảm

cơđedoạđếnanninhlươngthựccủađấtnướcvàmộtbộphậnlớnnôngdânbịmấtviệclàm,phátsinhnhiềuhiệntượngtiêucựcxãhội

Thứsáu,việcquảngbá,giớithiệuvềmôitrường,tiềmnăngđầutưcủaViệtNam

vớinướcngoài.Đâylàmộtcôngviệcrấtcầnthiếtđểcácdoanhnghiệpnướcngoàihiểuvềtiềmnăng,môitrườngđầutưcủanướctatừđócót h ể thuhútđầutưtừhọnhưngvấnđềnàytrongthờigianquachưađượcchúngtachúýđúngmứclàmgiảmđiphầnnàosứchấpdẫncủaViệtNamđốivớicácnhàđầutưnướcngoài.ÔngOliverSchnakenberg-

ThamtánĐạisứquánĐứctạiViệtNamnói:“Vớisựthiếuhụtnày,ViệtNamđãđánhmấtcơhộitựgiớithiệumìnhvớicácnhàđầutư”

BêncạnhnhữngđónggópcủaFDIđốivớisựpháttriểncủaViệtNamthìhoạtđộngnàyvẫncònbộclộmộtsốhạnchểthậmchítácđộngtiềucựcnhư:vấnđềmôitrường;vấnđềxãhội(quanhệgiữagiớichủvàngườilaođộng, )VấnđềlàmdụngcácchínhsáchcủaViệtNam(Sửdụngtàinguyên,trưng

dụng vốn,ưu đãi thuế, )thủđoạnchuyểngiá,Chuyểngiaocông

năm;giaiđoạn1991-1995,consốnàytănglênbìnhquân47dựán/

năm;giaiđoạn1996-2000là80dựán/năm;giaiđoạn2001-2002tănglênđến95dựán/

năm.Điliềnvớisựtănglêncủasốdựánbịrútgiấyphép,sốvốnđầutưbịrútxuốngcũngtănglênquatừnggiaiđoạn.Tổngsốvốnbịrútgiấyphéptronggiaiđoạn1988-

2002là10tỷUSD.Năm2003,t ạ i thànhphốHồChíMinh,cókhoảng80%sốdựánđăngkýbịgiảithểhoặcr ú t giấyphép,consốnàyởHàNộilàkhoảng30%

Thứhai,vềvấnđềchuyểnmụcđíchđầutư.

Trongthờigianqua,cóhiệntượngnướcngoàitrongcôngtyliêndoanhđ ã cốtìnhhoạtđộngthualỗl à m c h o phíaViệtNamd o đónggópí t vốn,khôngtheođượcbuộcphảiđểchocôngtyliêndoanhbiếnthànhcôngtycó100%vốnnướcngoàivàoViệtNammàchúngtaphảicónhữngbiệnphápđểhạnchếtìnhtrạngnàynếukhônglầnlượtsẽcónhiềucôngtyliêndoanhbiếnthànhcôngtycó100%vốnnướcngoài

Thứba,vềlaođộng.

Khôngíthãngnướcngoàikhiđầutưvàocácnướcđangpháttriểnđãtậndụnglợithế“tĩnh”làgiánhâncôngrẻ,nhấtlàlựclượnglaođộngtrẻvàlaođộngnữgầnnhưchưaquađàotạo,thậmchícòntậndụngcảsứcvóctrẻcủathanhniên,quacơchế“họcviệc”,lươngthấpvàbằngcáchợpđồngthửviệcngắnhạnrấtbấtcông.Thêmvàođólàtìnhtrạnglaođộngbịluânchuyển

1.3.2.3 Vềanninhkinhtế

Đứngtrêngócđộanninhkinhtế,chúngtathấyxuấthiệnnhữngvấnđềcầnđượcquantâmkhitiếpnhậnFDIvàoViệtNam

Mặcdùcôngnghệnhậpkhôngcònl àbíquyếtnhưngnhiềuchủđ ầ u tưnướcngoàikhiđ à m phánvẫnépbuộcbênViệtNamp h ả i chấpnhậnhợpđồngchuyểngiaocôngnghệvàđikèmtheođólàphíchuyểngiaocôngnghệ(chiếm2-

5%doanhthudựántrongthờigian5-7năm),códựánbênnướcngoàiđòihưởngtới8 % tiềnbánsảnphẩmtrongthờihạn2

0

-30năm.Khoảng10%dựánđầutư(quakiểmtra)cócôngnghệlạchậuhoặcquálạchậu.Nguyhiểmhơnlàcódựánsảnxuấtthuốctrừsâucựckỳđộchại,nhiềunướcđãcóluậtcấmsảnxuấttalạinhậpvềvàtriểnkhaiởnhiềuđịaphươngnhưcôngnghệtạobộtABStừAlkysbenzenlàchấtdễgâybệnhungthư,ởnướctađãcóquyđịnhcấmtừlâusonghọvẫnnhậpvào

Điềuquantrọnglàdokhâugiám

địnhthiếtbịvàcôngnghệnhậpkhẩucủat a cònyếukémnênđãđểxảyratìnhtrạngđốitácnướcngoàinânggiáthiếtbị,nhậpvàothiếtbịcũdocácnướcpháttriểnthảiloại.Kếtquảgiámđịnhthíđ i ể m 14dựánliêndoanhdocôngtygiámđịnhquốctếSGS(Thuỵ

8liêndoanh,chủđầutưđãbáocáogiáthiếtbịnhậpkhẩucaohơn10-20%sovớigiágiámđịnh.ĐiềunàygâyranhiềuthiệthạichoViệtNamcũngnhưchođốitácViệtNamthamgialiêndoanh

1.3.3 TácđộngcủaFDIđếnpháttriểnkinhtếcủaViệtNam

1.3.3.1 Tácđộngtíchcực:

i) FDIvàthúcđẩytăngtrưởngkinhtế

TronggiaiđoạnpháttriểnvừaquacủaViệtNam,vaitròcungcấpvốnđầut ư củakhuvựcFDIlàtươngđốiquantrọng.Nếunhưnăm1990,tỷlệđóng

%

(mặcdùtrướcđó,doảnhhưởngcủakhủnghoảngkinhtếnênsố vốnnàyđãgiảmxuốngcòn18%vàonăm2000).Từnăm2001chođến2005,consốnày làkhoảng16%vàbắtđầutăngtrởlạitừnăm2007.Chođếncuốinăm2009,vốnđầutưcủakhuvựcFDIđ

nghìntỷVND,chiếm31,6%.Chỉ trongvòng4n ăm từ2006đến2009,tỷlệđónggópcủakhuvựcFDIđãcómứctăngđộtbiếntừ16%lêntớihơn30%.Trongkhiđót ỷ lệnàycủakhuvựcngoàiNhànướchầunhưkhôngthayđổi(năm2006là38%,năm2009là40%),vàvaitròcungcấpvốncủakhuvựcNhànướccònc ó xuhướnggiảmxuống,từ45%năm2006xuốngcòn28%năm2009.Chođếnnăm2009,khuvựcFDIcònđónggópkhoảng19%choGDPtínhtheog i á thựctế.TuytỷlệđónggópkhôngbằngkhuvựcNhànước(khoảng33%)vàngoàinhànước(gần50%)nhưngtốcđộtăngtừnăm2000(khoảng13%)đếnnaylàrấtđáng khíchlệ.Trongkhiđónggópcủakhuvựcngoàinhànướchầunhưkhôngthayđổi(khoảng47%)vàđónggópcủakhuvựcNhànướccòngiảmxuống,từ38,5%xuốngcòn33,2%

Năm2010,sốvốnFDIchiếm25,8%tổngvốnđầutưtoànxãhội,cao

hơnconsố25,5%c ủ a n ă m 2009;giát r ị sảnxuấtcôngnghiệpcủakhốidoanhnghiệpFDItrongnăm2010tăng17,2%s o vớin ă m 2009v à c a o hơnmứctăngtrưởnggiát r ịsảnxuấtcôngnghiệpc ủ a c ả nướcnăm2 0 1 0 ướctăng14,7%;tổnggiátrịxuấtkhẩucủakhốidoanhnghiệpFDIđạt38,8tỷ USD,tăng27,8%s o vớin ă m 2009v à chiếm5

3 , 1 % sovớitổngkimn g ạ c h xuấtkhẩucủacảnước;tổngkimngạchnhậpkhẩuđạt36,4tỷUSD,tăng39%sovớinăm2009vàchiếm42,8%tổnggiátrịxuấtkhẩucủacảnước.Nhờđó,xuấtsiêucủaFDInăm2010đạt2,35tỷUSD.Đâylàđiểmnổibậtcủahoạtđộngđầutưnướcngoàinăm2010,làđónggópquantrọngvàothànhtíchcảithiệncáncânthươngmạicủaViệt Nam,giảmmứcnhậpsiêuchonềnkinhtế

KhôngchỉhoạtđộngsảnxuấtkinhdoanhcủacácdoanhnghiệpFDIdiễnr a sôiđộngtrongnăm2010,tìnhhìnhthuhútv à giảingânFDItrongn ă m 2010cũngđạtđượcnhữngkếtquảkhảquan.TheoCụcĐầutưnướcngoài,năm2010ViệtNamđãthuhútđượchơn19tỷUSDvốnFDIđăngký(gồmc ả cấpmớivàtăngvốn),bằng85,5%sovớicùngkỳ2009vàsốvốngiảingânđ ạ t 11tỷUSD.N ă m 2011đạthơn14tỷUSDbằng74,4

%sovớicùngkỳ.Đánhgiá về kếtquảnày,BộKếhoạchvàĐầutưcho rằng,đâylàconsốđángkíchlệtrongbốicảnhs u y thoáitoàncầuhiệnnay,đ i ề u đóchứngtỏ,môitrườngđầutưcủaViệtNamvẫnhấpdẫncácnhàđầutưnướcngoài

ii) FDIvớităngtrưởngxuấtkhẩuvàmở rộngthịtrườngquốctế

DoanhnghiệpFDIkhôngnhữngđãthamgiamàcònc h i ế m tỷtrọngcaotrongxuấtkhẩunhiềumặthàng,đặcbiệtlànhómhàngcôngnghiệpchếbiếnnhư:túixách,valimũôdù,hàngdệtmay,giàydép,điệntử,máytính,máymóc,thiếtbị,dâycápđiện.TheoBộKếhoạchvàđầutư,tronghoạtđộngxuấtkhẩu,tỷtrọngcủakhốidoanhnghiệpFDIquacácnămđãkhôngngừngtăngvàtăngrấtmạnh.Năm2001,xuấtkhẩucủakhuvựcnàychiếm24,4%trongtổngkimngạchxuấtkhẩucủaViệtNam,năm2005đãtănglên34,5%n ă m 2009chiếmt ớ i 42,3%,n ă m 2010đạt54,1%.Vềnhậpkhẩu,n ă m 2001,t ỷ trọngnhậpkhẩucủakhốidoanhnghiệpFDIchiếm30,7%,năm2005chiếm37

%,năm2009chiếm3 7 , 3 % ,n ă m 2010tăng4 3 , 6 sovớicùngk ỳ v àn ă m

2011tăng29,3% sovớinăm2010

iii) ácđộngcủaFDIvớichuyểndịchcơcấukinhtếvànângcaonănglựcsảnxuấttro ngkhuvựccôngnghiệpvàdịchvụ

TốcđộtăngtrưởngcôngnghiệpcủakhuvựckinhtếFDIcaohơnmứctăngtrưởngchungcủacảnước,gópphầnthúcđẩychuyểndịchcơcấukinhtếtheohướngcôngnghiệ

ph ó a , hiệnđ ạ i hóa,tăngt ỷ trọngcủangànhcôngnghiệptrongGDPtừ23.79%vàonăm1991lên40%năm2004.Đếnnay,khu

vựcFDIchiếmkhoảng45%giátrịsảnxuấtcôngnghiệpcảnước.Đặcbiệtởmộtsốđịaphương(Bình Dương,Đồng Nai,VĩnhPhúc )cònchiếmtới65-70%.FDIđãtăngcườngnănglựcchomộtsốngànhcôngnghiệpnhưdầukhí,côngnghệthôngtin,hóachất,ôtô,xemáy,thép,điệntửvàđiệntửgiadụng,côngnghiệpchếbiếnnôngsản ,FDIđónggóp100%sảnlượngcủamộtsốngànhsảnphẩmcôngnghiệpnhưdầukhí,thiếtbịmáytính,máygiặt ,60%c á n thép,33%điệntử,76%dụngcụytế,49%sảnphẩmdagiầy,55%sảnphẩmsợi,25%hàngmaymặc.Xuhướngnàychođếnnaykhôngcósựthayđổilớn.

Trongthờigiangầnđâylĩnhvựcdịch,lưutrúvàănuốngthuhútsựquantâmcủacácnhàđầutưnướcngoàinhất,đứngthứ2làlĩnhvựcbấtđộngsản(đầutưvàokhaitháctàinguyênvàbấtđộngsảntănglên).Trongkhiđó,FDIlĩnhvựccôngnghiệpchếbiếnđãbịgiảmliêntụctừnăm2005(70,4%năm2005xuống68,9%năm2006,51%năm2007,36%năm2008vàcòn13,6%năm2009).Đầutưvàolĩnhvựcnông,lâmnghiệpvàthủysảnvốndĩđãítlạiđangcóxuhướnggiảm(năm2006chiếmkhoảng6%tổngvốnđăngký,nhưngđếnnăm2011đạt1,63%

iv) KhảnăngtạoviệclàmcủadoanhnghiệpFDI

Bảng1.2:Sốlaođộngđanglàmviệctạithờiđiểm1/7hàngnăm(lũytiến)phântheo

cácthànhphầnkinhtế(ĐVT:1.000việclàm)

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 Tổngsố 37.610 37.676 39.508 40.574 41.586 42.527 43.339 44.174 44.916 45.728

KTNN 3.501 3.576 3.751 4.035 4.108 4.039 3.949 3.985 4.073,3 4.079 KTNNN 33.735 33.699 35.318 35.763 36.526 37.355 38.057 38.628 39.168,4 39.860

Nguồn:TổnghợptừGSO.

Chođếnn ă m 2009,khuvựcFDIđ ã tạor a hơn1.700.000việclàm,n ăm 2010và2011mỗinămtạokhoảng1,5triệuviệclàm.C ó nhiềuýkiến

chorằngkhảnăngtạoviệclàmcủadoanhnghiệpFDIlàchưatươngxứngvớit i ề m năngcủakhuvựcnày.Trongkhiđó,theođánhgiácủaNgânhàngThếgiới,chấtlượngnguồnnhânlựccủaViệtNamch ỉ ởmức3,79điểm(trongthangđiểm10),xếphạngthứ11trongsố12quốcgiađượckhảosáttạiChâuÁ Vìvậy,khócóthểđòihỏisốlượngviệclàmcaohơn.Ngoàira,mặcdùkhảnăngtạoviệclàmcủakhuvựcFDIlàthấphơnsovớihaihìnhthứcsởhữucònlại,nhưngtiềnlươngbìnhquâncủalaođộngtrongkhuvựcnàylạithườngcaohơn.Vídụ,theonghiêncứuvề “TăngtrưởngvàViệclàmcủaViệnKinhtếViệtNam”thunhậptrungbìnhcủalaođộngkhuvựcFDInăm2011là3,630,000nghìnđồngtrongkhicủadoanhnghiệptưnhânlà3,320,000 nghìnđồng.

v) Đónggóptươngđốitốtchongânsáchnhànước

Từnăm1990chođếnnăm2005,tínhtronggiaiđoạn5năm,đónggópc ủ a FDIchongânsáchđãtăngđángkểtừ0,29tỷUSD(1990-1995)tới1,49tỷUSD(1996-

(2001-2005)năm2010nộpngânsáchnhànướclà3,1tỷUSD.Sosánhvớicáckhuvựckinhtếkháctrong3năm2006đến2008,đónggópchongânsáchcủakhuvựcFDIđứngthứ2chiếmgần20%,trongkhiđókhuvựcnhànướcvẫncóđónggóplớnnhất(gần30%)

ansát”(JuttaGunther2002).Khi

côngnghệmớiđượcmangtớinướcsởtại,doanhnghiệptrongnướcphảiquansátcáchoạtđộng,k ĩ năngvàcôngnghệtiêntiếnsauđólàmtheohoặccốgắngthuthậpđượcnh

ữngkĩnăngđóđểápdụngvàobảnthândoanhnghiệp.Tiếptheolàcạnhtranh.Dướisứ

cépcủacạnhtranh,mộtmặtcácdoanhnghiệptrongnướcphảitiếpthuvàápdụngnhữngcôngnghệmới,mặtkháccác doanhnghiệpFDIphải

liêntụcmangthêmnhữngcôngnghệmớivàođểduytrìđượclợi

thếcủamìnhtrongthịtrường.Chínhvìvậy,cạnhtranhlàcáchtốtnhấtđểthuhútth êmcôngnghệtiêntiến.Ngoàir a , tácđộnglant ỏ a tớic á c doanhnghiệptrongnướccóthểthôngquamứcđộthaythếlaođộng.TácđộngnàyxuấthiệnkhinhữnglaođộnglàmviệcvàđượcđàotạotạicácdoanhnghiệpFDI,s a u đóchuyểnsanglàmviệctạicácdoanhnghiệptrongnướchoặcmởdoanhnghiệpriêng(Fosfuri1996).HãyxemxétbakênhnàytrongtrườnghợpcủaViệtNam

Muốn“làmtheo”,trìnhđộlaođộngvàkhoảngcáchcôngnghệcủanướcs ở tạiphảikhôngquáchênhlệchsovớidoanhnghiệp(DN)FDI.TuynhiêntrongtrườnghợpcủaViệtNam,sựchênhlệchnàylàkhárõràng.Bêncạnh

đó,kênhtácđộngnàychủyếuq u a hìnhthứcBOT,BTO,c ô n g ty mẹc o n , côngtycổphần,liêndoanh.Trongkhiđó,hìnhthứcchủyếutạiViệtNamvàđangcóxuhướngtănglênlạilà100%vốnnướcngoài.Đâylàmộthìnhthứckhépkínvàhầunhưkhôngcósựchuyểngiaocôngnghệhayquảnlýrabênngoài.

Ngoàira,khảnăngcạnhtranhcủaDNViệtNamkhôngthểsosánhvớiDNFDI.C

hưakểđếnsựthuakém

rõràngvềconngườivàcôngnghệ,chínhsáchthuhútvàưutiêncácDNFDIcủaViệtNamđanglàmhạnchếsưpháttriểncủacácdoanhnghiệptrongnướcđặcbiệtlàdoanhnghiệptưnhân.Hơnnữa,thờigiangầnđâynhiềudoanhnghiệpFDIliêntụckhaib á o lỗnhằmtránhthuếvàthuđượclợinhuậncaohơn,ảnhhưởngtớitínhcạnhtranhcủamôitrườngkinhdoanh

Đốivớikênhcuốicùnglàthôngquamứcđộthaythếlaođộng,theokhảos á t củaDiễnđànpháttriểnViệtNam(VDF)tronghơn100doanhnghiệpđiệnt ử gầnđây,hơn30

%doanhnghiệpFDIđượcphỏngvấnchorằng,ngườilaođộngđãchuyểnchỗlàmviệcchủyếutừcáccôngtyFDIkhác,hơn20%chorằngsốlaođộngnàytựmởcôngtyriêngvàchỉgần20%chorằnglaođộngchuyểnđilàmc h o cácdoanhnghiệptrongnước.Thê

mv à o đ ó , nhiềulaođộngchỉđượcđàotạomộtcôngđoạncụthểtrongdâychuyềnsảnxuấtnênkhilàmcôngviệcmới,họkhócóthểápdụngnhữngkĩnăng đóđược

Thựctiễnchothấy,tácđộng

lantỏacủaFDIthườngchủyếutheochiềudọc(Lall(1978),Claire(1996)).ĐâylàtrườnghợpkhidoanhnghiệpFDIlànhàcungcấp(liênkếtxuôi)hoặcngườimua(liênkếtngược).Họcóthểgiúpcácdoanhnghiệptrongnướcphábỏcácràocảnthịtrườngđểđạtđượclợinhuậnlớnhơnbằngcáchkíchcầu.NgoàiradoanhnghiệpFDIcòncóthểgópphầncảithiệncôngnghệchodoanhnghiệpnướcsởtạibằngcáchđưaracácsựtrợgiúpvàtưvấnkĩthuật.Tácđộngdọcnàythườngxuấthiệntrongmối

quanh ệ giữadoanhnghiệpFDIv à doanhnghiệptrongnướckhôngcùngngành.TuynhiêntrongtrườnghợpngànhcôngnghiệpphụtrợyếukémcủaViệtNam,kênhtruyềndẫncũngchỉmanglạihiệuquảvôcùnghạnchế.

Tómlại,cáckênhtruyềndẫntácđộnglantỏacủadoanhnghiệpFDItheochiềungangvàdọctạiViệtNamđềuchưahiệuquả.Vìvậy,theochiềungượclại,chúngtakhóthuhútđượcnhữngdoanhnghiệpFDIđếnđểtìmkiếmhiệuquảkinhdoanh,thayvàođóđaphầnlàcácdoanhnghiệptìmkiếmtàinguyênvàlaođộnggiárẻhaycácdoanhnghiệptìmthịtrườngtiêuthụ.Chínhvìvậy,mụctiêunângcaotrìnhđộcôngnghệvànănglựcquảnlýcàngtrởnênkhókhăn

ii) Hạnchếtrongviệcthúcđẩychuyểngiaocôngnghệvànângcaonăngl ự c quả nlý

Nguyênnhâncủavấnđềnàylàtừcảhaiphía:ViệtNamvànhàđầutư.Mộtmặt,cácnhàđầutưthườngíthoặckhôngmuốnchiasẻ,chuyểngiaohếtcôngnghệchonướckhác.Mặtkhác,đốivớimộtsốnhàđầutưcóthiệnchímuốnchuyểngiaothì,nhưđãnóiởtrên,điềukiệnvàtrìnhđộlaođộngcủaViệtNamcũnggặpkhôngítkhókhăntrongviệctiếpnhậncôngnghệmới.Khôngnhữngthế,đaphầncôngnghệcácnhàđầutưsửdụngởViệtNamđềuchỉlàmớiđốivớichúngtamàchưathậtsựlàcôngnghệtiêntiếncủathếgiới

Vềlaođông:sốlượnglaođộngcótrìnhđộcủaViệtNamcònchiếmtỷtrọngthấptrongtổnglựclượnglaođộng.Chúngta đangđàotạonhữnggìchúngtacóchứkhôngphảilàđàotạođểđápứngđượcnhucầucủadoanhnghiệp.Vìvậykh ảnăngtiếpnhậncôngnghệv à k ỹ năngquảnl ý tiêntiếncàngtrởnênkhókhảthi.TheosốliệucủaBộKếhoạchvàđầutư,trongsốlaođộngđanglàmviệctạicácdoanhnghiệpFDI,chỉcó40%đãquađàotạo(từdạynghềtrởlên),cònlạilàlaođộngphổthông.TheokếtquảkhảosátvàđiềutracủaBộKếhoạchvàđầutư,hạnchếlớnnhấtcủacáccơsởdạynghề

iii) Mộtvấnđềkháclàgiátrịgiatăngđượctạoratrongmỗiđơnvịsảnphẩm thấp

ĐâykhôngchỉlàtồntạitrongkhuvựcFDImàcòncủatoànnềnkinhtếViệtNam.Theothốngkêcủatổngcụcthốngkê,JETRO(TổchứcxúctiếnthươngmạiNhậtBản)vàUN(Liênhợpquốc)dogiáosưTrầnVănThọthựchiện,tronggiaiđoạn2002-

2006,cơcấuhàngxuấtkhẩucủaViệtNamhầun h ư khôngthayđổi,trongđónôngthủysản,thựcphẩmvàcácmặthàngcóg i á trịgiatăngthấpnhưdệtmayvàtạpphẩmchiếmđến49,4%.Trongkhiđ ó, cácmặthàngđòihỏicôngnghệcaonhưmáyphátđiện,linhkiệnôtô,đồđiệntửhaycácmặthàngcôngnghệthôngtinthìchỉchiếm7,5%.Thờigiangầnđây,nhiềuchuyêngianhậnđịnhrằngViệtNamđangtrởthànhsânsauc ủ a cácnướckhác,đặcbiệtlàTrungQuốc,khihànghóacủaViệtNamcótừ8 0 đến90%lànhậptừTrungQuốc,chúngtachỉtiếnhànhlắprápvàgóprấtítgiátrịvàosảnphẩmcuốicùngtrướckhixuấtkhẩuranướckhác.Vấnđền ằ m ởchỗcácdoanhnghiệp,đặcbiệtlàdoanhnghiệpFDI,khiđivàohoạt

độngluônđặtmụctiêulợinhuậnlênhàngđầu,cònlợiíchtớinước sở tạinhưthếnàolàphụthuộcvàokhảnăngtiếpnhậncũngnhưcácchínhsáchthuhútc ủ a nướcđó.PhântheomụcđíchcóthểchiadoanhnghiệpFDIthànhbaloại:

(1)Tìmtàinguyênvàlaođộnggiárẻ,

(2)Tìmthịtrườngtiêuthụvà(3)Tìmhiệuquảkinhdoanh.ỞViệtNamchủyếulàloạithứ(1)và(2),loạinàychỉmanglạigiátrịgiatăngrấtítchonướcsởtại.Vớilọaithứ(3)manglạinhiềul ợ i íchchonướcnhậnFDIthìchúngt a h ầ u nhưkhôngc ó , loạihìnhn à ythườngthấyởcácquốcgiapháttriển,nguồnvốnFDInhằmnângcaohiệuquảkinht

ế vàtraođổikhoahọck ỹ thuậtlẫnnhau.Điềunàyđ ò i hỏimôitrườngkinhdoanhcạnhtranhvàkhoảngcáchvềtrìnhđộcôngnghệkhôngquálớn.CảhaiđềulàtrởngạiđốivớiViệtNam

Hơnnữa,khôngthểkhôngnhắcđếnsựyếukémvềcôngnghiệpphụtrợc ủ a ViệtNam.TheonghiêncứucủaôngAyumiKonishi,tỉlệcáclinhkiệnmàcácdoanhnghiệpsảnxuấtNhậtBảncóthểmuađượctạiViệtNamchỉchiếm22,6%

(năm2003),thấphơnrấtnhiềusovới47,9%tạiTháiLanvà4 5 % tạiMalaysia.Khoảng68,6%DNNhậtBảnthamgiađiềutrađãtrảlờivấnđềlớnnhấttronghoạtđộngsảnxuấtcủ a họtạiViệtNamlàkhókhăntrongviệcmuacácnguyênphụliệuvàlinhkiệnphụtrongnước,mặcdùtỉlệnàyở TháiLanvàMalaysialầnlượtl à 40,1%v à 31,6%(JETRO2005).Thôngthườngcáclinhphụkiệnthườngchiếmmộttỉtrọnglớntrongcơcấug i á thànhsảnphẩm.Vídụchiếmtới70%-

90%giáthànhtrongngànhlắprápđiệntử.TrườnghợpcủaViệtNamđaphầngiátrịtăngthêmđượcmangđếnnhờchiphíl a o độngr ẻ vàchỉchiếmkhoảng10%.S ự yếuk é

m c ủ a côngnghiệpphụtrợđãgâynhiềukhókhănchoViệtNamtrongquátrìnhthamgiachuỗigiátrịtoàncầu,h a y nóicáchkhác,ViệtNamhiệnn a y chỉnhưmộtcôngxưởnglắprápchứchưatạoranhiềugiátrị

1.3.3.3 ĐánhgiáchungFDItạiViệtNamtrongthờigianvừaqua

NhữngđónggópcủaFDIchoViệtNaml à khôngthểphủnhận.Tuynhiên,chođếnthờiđi ểm nàynhữnghạnc hế t ừ FDIđangngàycàngl ộ rõ.ViệtNamvẫnsẽtiếptụcthuhútFDInhưngcầncósựchọnlọcđểgiảmthiểunhữngtácđộngtiêucựccủaloạihìnhnày

1.4 Kinhnghiệmx ửlýh ạ n c h ế trongth uh ú t v à sử dụngFDIc ủ a mộts ốnướctiêubiểu

1.4.1 KinhnghiệmhuyđộngvàsửdụngFDIcủaMalaysia

Vớiđịahìnhhaipháigiápbiển,MalaysiađãchúýthuhútvàsửdụngFDItậptrungcáccáckhukinhtếvenbiển,giảmcựlyvậntải.Từđó,nướcnàyđãtạonênthếbứtphámạnhmẽ,đặcbiệttrongngànhcôngnghiệpđiệntử.Chỉvớihơn20triệudân(chưađến1/3dânsốPhilippin),Malaysiađãthuhútvốngấp4 lầnPhilippines,vàđónggópmạnhvàokhảnăngxuấtkhẩucủanướcnày

Trongkhuvực,Malaysialànướccótỷlệthuhútđầutưtrựctiếpnướcngoàikhácaotronglĩnhvựcnôngnghiệpvàcũngđãđạtđượcnhữngthànhtựuđángkể.Trongchínhsáchvớivốnđầutưtrựctiếpnướcngoài,Malaysiađ ã thựchiệncácbiệnphápsau:

Thứnhất,Thựchiệnchínhsáchưu đãivềthuếvớicảthuếthunhậpdoanhnghiệpvàthuếnhậpkhẩu

Thứhai,Giảmbớtcácthủtụchànhchínhrườmrà,phứctạp.

Thứba,Quyđịnhnhữnghạnchếđốivớic á c n h à đầut ư nướcngoài,khôngcấpp

héphoặcchỉcấpphépđầutưkhicóđiềukiện:pháttriểnnguồnnguyênliệu,đầutưtrênđịabànnhấtđịnh,sảnphẩmxuấtkhẩu…

Thứnăm,Malaysiagầnnhưđóngcửahoàntoànđốivớicácdựántinhchếđường.

Hạnchếvớicácngànhtinhchếdầucọ,sợimỳchếbiến,nước