1. Trang chủ
  2. » Giáo án - Bài giảng

es la cultura organizativa un determinante de la innovaci n en la empresa

10 5 0

Đang tải... (xem toàn văn)

THÔNG TIN TÀI LIỆU

Thông tin cơ bản

Định dạng
Số trang 10
Dung lượng 428,99 KB

Các công cụ chuyển đổi và chỉnh sửa cho tài liệu này

Nội dung

JEL classification: M14 031 Keywords: Innovation Organizational culture Empirical research Thecurrentimportanceofinnovationasasourceofcompetitiveadvantagehasboostedinterestin identif-ying

Trang 1

Cuadernos de Economía y Dirección de la Empresa

w w w e l s e v i e r e s / c e d e

Artículo

a Departamento de Ingeniería y Arquitectura, Universidad Nacional de Colombia, Sede Manizales Campus La Nubia, Kilómetro 8 Vía Magdalena, Manizales, Colombia

b Departamento de Organización de Empresas y Finanzas, Universidad de Murcia, Campus de Espinardo, 30100 Murcia, Espa˜ na

i n f o r m a c i ó n d e l a r t í c u l o

Historia del artículo:

Recibido el 5 de julio de 2011

Aceptado el 20 de julio de 2011

On-line el 7 de diciembre de 2011

Códigos JEL:

M14

031

Palabras clave:

Innovación

Cultura organizativa

Investigación empírica

Laimportanciaquetienehoylainnovacióncomofuentedeventajacompetitivahageneradouninterés crecienteporidentificarsusdeterminantes.Entreellos,laliteraturadestacaquelaculturaorganizativa puedeestimularlainnovaciónperotambiénobstaculizarla,enfuncióndelosvaloresydelos compor-tamientosquepotencie.Sinembargo,laliteraturaempíricasobreeltemaesmuyescasayabordalas variablesdelaculturadeformaaisladaynodeformaholísticaatravésdelestudiodelefectodedistintos arquetiposdeculturasobrelainnovación.Estetrabajolohace,primerodesdeunpuntodevistateórico

y,después,conunestudioempíricorealizadosobreunamuestrade446empresasespa ˜nolas

Losresultadosmuestranquediferentestiposdeculturatienenefectosdistintossobrelainnovación,en concretoquelaculturadetipoadhocráticofavorecelainnovación,mientrasqueladetipojerárquicola afectanegativamente.Adicionalmentesehaprofundizadoenquécaracterísticasdecadatipodecultura explicanenmayormedidasuefectosobrelainnovación,encontrándosequelacaracterísticaquemás incideenlainnovaciónsonlosvalorescompartidosporelpersonal.Porúltimo,seobservaunmayorefecto sobrelainnovacióncuandotodoslosrasgosquecomponendichaculturasoninternamentecoherentes Losresultadosobtenidoscontribuyenalaliteraturacentradaenlarelaciónentreculturaeinnovacióny tienenimplicacionesparalaprácticaempresarial

©2011ACEDE.PublicadoporElsevierEspaña,S.L.Todoslosderechosreservados

Is organizational culture an antecedent of firm’s innovation?

JEL classification:

M14

031

Keywords:

Innovation

Organizational culture

Empirical research

Thecurrentimportanceofinnovationasasourceofcompetitiveadvantagehasboostedinterestin identif-yingitsmaindeterminants.Currently,oneofthekeyelementsbothforenhancingorinhibitinginnovation

isconsideredtobeorganizationalculture,dependingonwhichvaluesandbehaviorareencouraged However,empiricalresearchonthisissueisstillveryscarceandhasexaminedculture-relatedvariables separatelyratherthanasawholebystudyingtheeffectofdistinctculturalarchetypesoninnovation Thepresentstudyreviewspreviousliteratureandthenanalyzestherelationshipbetweentwotypesof organizationalcultureandinnovationbyusingdatacollectedfrom446Spanishfirms

Thefindingsshowthatthereisasignificantrelationshipbetweenthetypeoforganizationalcultureand innovation.Inparticular,adhocracycultureshaveapositiveeffectwhilehierarchicalculturesnegatively affectinnovation.Furthermore,westudiedwhichcharacteristicsofbothadhocracyandhierarchy cultu-reshadthegreatesteffectoninnovationandfoundthatthemostimportantfactorwasthevaluesshared

bythefirm’spersonnel.Finally,culturehasamajorinfluenceininnovationwhenallthevalues compo-singthatcultureareinternallycoherent.Ourfindingscontributetotheliteratureandhaveimplications forpractitioners

©2011ACEDE.PublishedbyElsevierEspaña,S.L.Allrightsreserved

∗ Autor para correspondencia.

Correos electrónicos: jcnaranjov@unal.edu.co (J.C Naranjo-Valencia),

danieljj@um.es (D Jiménez Jiménez), raquel@um.es (R Sanz-Valle).

1 Introducción

Hoy en día se considera que la innovación es clave para el logrodeventajascompetitivassostenibles,ya quelasempresas innovadorassuelensermásflexibles,tienenmayorcapacidadde adaptación y de respuesta a los cambios y logran explotar las

1138-5758/$ – see front matter © 2011 ACEDE Publicado por Elsevier España, S.L Todos los derechos reservados.

Trang 2

oportunidadesexistentes enmayormedida quela competencia

(DamanpouryGopalakrishnan,2001)

Estasituaciónhaincrementadoelinterésdeinvestigadoresy

empresasporentendercómoestimularlainnovaciónenlas

empre-sas(Damanpour,1996;MayondoyFarrell,2003).Laliteraturaha

se ˜naladodiversosfactorescomodeterminantesdelainnovación,

tantointernoscomoexternos(Mumford,2000;Lin,2006;Berson

etal.,2008).Enlaactualidad,unodelosqueseconsideraquemás

puedeestimularlainnovacióneslaculturaorganizativa.Estose

debeaquealinfluirenelcomportamientodelosempleados,puede

lograrqueaceptenlainnovacióncomounvalorfundamentalenla

organizaciónysecomprometanconella(Hartmann,2006)

Apesardelreconocimientodelpapelclavedelaculturaenla

innovación,losestudiosqueabordanlarelaciónentrelasdos

varia-blessonensumayoríadecarácterteórico(Ahmed,1998;Mumford,

2000;MartinsyTerblanche,2003;McLean,2005).Pocostrabajos

empíricossehancentradoenlarelaciónentreculturaeinnovación,

ylamayoríadeellossehafocalizadoenalgunacaracterísticaorasgo

cultural(autonomía,mentalidadderiesgo,orientaciónalmercado,

gestióndeempleados)ynoenarquetiposdevaloresculturales,

comolohaceestetrabajo.Además,lospocostrabajosqueanalizan

elefectodedeterminadostiposdeculturasobrelainnovaciónno

secentranenentornosempresarialessinoeninstituciones

educa-tivas(Obenchain,2002;ObenchainyJohnson,2004).Porotrolado,

lainvestigaciónpreviaseharealizadoprincipalmenteenEstados

Unidos.Másaún,existeunafaltadeestudiosenlarelacióncultura

einnovaciónparaempresaseuropeas

Estetrabajoseenmarcaenestecontexto.Suobjetivoes

pro-fundizarenlarelaciónentrelaculturaylainnovaciónempresarial,

identificandoquétiposdeculturafavorecenuobstaculizanla

inno-vaciónenlasorganizacionesyquérasgosdeesasculturassonlos

principalesdeterminantesdesuefectosobrelainnovación.Para

ello,estetrabajoseestructuracomosigue.Primeroserevisala

lite-raturatantoteóricacomoempíricaqueestudialarelaciónentre

laculturaylainnovacióny,basándoseenestarevisión,se

formu-lanlashipótesisdeinvestigación.Estashipótesissecontrastan,a

continuación,utilizandounamuestrade446empresasespa ˜nolas,

medianteunanálisisdeecuacionesestructurales.Finalmente,se

exponenlasprincipalesconclusioneseimplicacionesdeeste

tra-bajo

2 Revisión de la literatura

Lainnovaciónsehadefinidodediferentesformasenla

litera-tura,comounproceso,unresultado,entérminosdesuadopcióno

desunovedad.Apesardeello,Hage(1999)planteaqueunamplio

grupodeautorescoincideendefinirlacomolaimplementaciónde

unaideaocomportamiento—bienseapertinenteaunaparato,

sis-tema,proceso,política,programaoservicio—queesnuevapara

laorganizaciónalmomentodesuadopción.Unelementocentral

deestadefinicióneselcarácterde«nuevo»queseleatribuyeala

innovación.Lainnovaciónpuedeserunarecombinacióndeviejas

ideas,unesquemaquecambiaelordenpresente,unafórmulaouna

aproximaciónúnicaqueespercibidacomonuevaporlosindividuos

implicados(VandeVenetal.,2001)

Larevisióndelaliteraturatambiénmuestraquesehan

pro-puestodistintas tipologíasdeinnovación Unodelos referentes

másutilizadoshasidoeltrabajodeDamanpour(1991),que

dife-renciatiposdeinnovaciónatendiendoadoscriterios.Porunlado,

lanaturalezadelainnovación,distinguiendoentretécnicay

admi-nistrativa.Porotro,segúnlaradicalidaddelainnovación,serefiere

aradicaleincremental.Lasinnovacionestécnicassuponencambios

enlosproductos,enlosserviciosyenlatecnologíadeprocesosde

producciónysesubdivideneninnovacionesdeproductoyde

pro-ceso,mientrasquelasinnovacionesadministrativasinvolucranala

estructuraorganizativayalosprocesosadministrativosyde ges-tión.Conrelaciónalasegundatipología,lasinnovacionesradicales sonlasqueproducencambiosfundamentalesenlasactividadesde unaorganizaciónysealejandelasprácticasexistentes,mientras quelasinnovacionesincrementalesresultanenunmenor distan-ciamientodelasprácticasactuales(Ettlieetal.,1984;Damanpour,

1991)

Porserunadelastipologíasmásampliamenteaceptadasenla literaturayporserlabasedelamayoríadeestudiossobrecultura organizativa(Obenchain,2002;Lin,2006),enestetrabajoseutiliza

laclasificacióndeinnovacionespropuestaporDamanpour(1991),

enfuncióndesunaturaleza

Comosehase ˜naladoanteriormente,lainnovaciónsereconoce comounafuentedeventajacompetitivay,portanto,deléxitodela empresa.Asimismo,diversosestudiosempíricosaportanevidencia delefectopositivodelainnovacióneneldesempe ˜nodelaempresa

entérminosderentabilidad,crecimientoyefectividad(Prajogo, 2006;Bersonetal.,2008)

Porello,laliteraturahatratadodeidentificarlosfactoresque pueden favorecer la innovación en las empresas (Damanpour, 1991;Laursen,2002;Cabelloetal.,2005),proponiendoungran númerodevariablescomodeterminantesdelamisma.Deacuerdo conlaliteratura,lasdetipoorganizativosonlasquemásinfluyenen

lainnovación(Damanpour,1991).Laliteraturasehareferido den-trodeestegrupoaalgunascaracterísticasgeneralesdelaempresa, comoeltama ˜noolacomplejidadorganizacional,asícomoaotras variables,comoeldise ˜noorganizativo,laestrategiadelaempresa,

el liderazgo,las prácticas de recursos humanos,varios factores

desoporteylaculturaorganizativa.Entreellas,destacanporsu importancialos factoresestructurales yculturales(Damanpour, 1991;Aradetal.,1997;Mumford,2000).Sinembargo,laliteratura empíricabásicamentesehaocupadodeestudiarlosfactores estruc-turales(Aikenetal.,1980;KimberlyyEvanisko,1981;Damanpour, 1991;SubramanianyNilakanta,1996),ysonescasoslostrabajos quehanexaminadolacultura.Además,lamayoríadelosquetratan

larelaciónentreculturaeinnovacióndeformaempíricasehan cen-tradoenestudiarelefectoenlainnovacióndealgunaoalgunasde lascaracterísticasorasgosculturales(autonomía—Krause,2004—, mentalidadderiesgo—Lópezetal.,2008—,orientaciónalmercado

—ImyWorkman,2004—,gestióndeempleados—LaursenyFoss,

2003—),peronointegradosenarquetiposculturalesdeterminados LostrabajosdeObenchain(2002)yObenchainyJohnson(2004)son unaexcepción,peronosecentranenentornosempresarialessino quesumuestraestáconstituidaporinstitucioneseducativas

La cultura organizativa se suele entender como los valores, creenciasyprincipiosfundamentalesquecompartenlosmiembros

delaorganización(Mironetal.,2004).Laliteraturasostienequela culturadesempe ˜naunpapelfundamentalenlasorganizacionesy,

engeneral,sesueleconsiderarcomounodelosprincipales deter-minantesdesuéxitoodesufracaso(Hofstede,1988;Camerony Quinn,1999;MartinsyTerblanche,2003).Ellosedebealas fun-ciones que cumplelacultura enlas organizaciones,que,según Hofstede(1988),seresumenendos:proporcionaridentidadalos miembrosdelaorganizacióneincidirensucomportamiento

Silaculturaincideenelcomportamientogeneraldelaempresa, cabe esperar que también sea un importante determinante de

la innovación dela empresa Diversasinvestigaciones hansido concluyentessobreelpapelclavedelaculturaenlainnovación (Lau yNgo,2004;JaskyteyDressler,2005;Jamrogetal.,2006; ChangyLee,2007).Laprincipalrazónesquepuedeestimularuna conductainnovadoraenlosmiembrosdelaorganización,yaque puedelograrqueaceptenlainnovacióncomounvalor fundamen-talenlaorganizaciónysecomprometanconella(Hartmann,2006) SegúnMartinsyTerblanche(2003),laculturaincideenla creativi-dadyenlainnovaciónatravésdesusdosfuncionesenlaempresa:

ladesocializaciónyladecoordinación

Trang 3

Fuente: Cameron y Quinn (1999)

Flexibilidad y discrecionalidad

Estabilidad y control

Orientación interna

CLAN ADHOCRÁTICA

Orientación externa

Figura 1. Modelo de Valores en Competencia Fuente: Cameron y Quinn (1999)

Diferentesperspectivasteóricassustentanelvínculoentre

cul-turaeinnovación.Lengnick-Hall(1992),desdelateoríaderecursos

ycapacidades,planteaquelasempresaspodrángeneraruna

ven-tajacompetitivasostenibleapartirdelainnovación,entreotros

aspectos,cuandolainnovaciónseadifícildeimitar,yse ˜nalaque

estoselograráenlamedidaenquelainnovaciónseaasumidade

formaquecomplementeyexploteoportunamentedistintas

com-petenciasqueresultendeotroselementosconfiguracionales,entre

elloslaculturaorganizativa.Estohasidosustentadotambiénpor

otrosautores(GalendedelCanto,2002;VidalyAlcamí,2005)

Ademásdeencontrarfundamentoteóricoalarelaciónentre

cul-turaeinnovación,cabese ˜nalarquehayalgunostrabajosempíricos

quelahanestudiado.Delarevisióndeestostrabajosseconcluye

queaunquelosestudiosrealizadossonheterogéneostantoenlas

muestrasqueempleancomoenelconceptoymedidasdecultura

einnovaciónqueutilizan(ObenchainyJohnson,2004;LauyNgo,

2004;KennyyReedy,2006;ChangyLee,2007),engeneralobtienen

evidenciadequelaculturaesundeterminantedelainnovación,

conalgunasexcepcionescomoeltrabajodeKennyyReedy(2006)

Loquenoestátanclaroescuáldebeserelcontenidodelacultura

paraestimularlainnovaciónenlaempresa,estoes,quétipode

cul-turaorganizativaovaloresculturalesestimulanmáslainnovación

ycuálespodríanfrenarla

Conelobjetodeprofundizarenestacuestión,enestetrabajose

partedelatipologíadeculturapropuestaenelModelodeValores

enCompetencia(CompetingValuesModel[CVM])deCamerony

Quinn(1999),yaque,aunqueenlaliteraturasehanpropuestootras

tipologíasdecultura(KetsdeVriesyMiller,1986;Reigle,2001),la

deCameronyQuinn(1999)esunadelasmásaceptadasy

refe-renciadas.Además,elmodeloqueplantean,ensuversiónoriginal

oadaptada,eselmásutilizadoeninvestigacionesempíricassobre

culturaorganizativa(Desphandéetal.,1993;Obenchain,2002;Lau

yNgo,2004;ObenchainyJohnson,2004)

Este modelo define cuatro tipos de cultura, a partir de

dos dimensiones La primera dimensión —estabilidad versus

flexibilidad— hacereferenciaasi laorganizaciónconsidera más

importanteel ordenyelcontrol (estabilidad)oeldinamismoy

ladiscrecionalidad(flexibilidad).Esdecir,sicreequeesmáseficaz

cuandoesestable,predecibleymecanicistaocuandoescambiante, adaptableyorgánica

Lasegundadimensiónplanteadosvalorescontrapuestos:que

laempresatengaunaorientacióninterna,estoes,quesepreocupe principalmenteporsuspersonasyprocesos,otengauna orien-taciónexterna,esdecirhacia losclientes,loscompetidoresyel entornoengeneral

Combinandoestasdosdimensionesovaloresencompetencia,

elmodelodistingue,comopuedeverseenlafigura1,cuatrotipos

decultura:clan,adhocrática,jerárquicaydemercado,quepueden definirseapartirdeseisfactoresorasgosorganizativos(Camerony Quinn,1999):1)lascaracterísticasdominantesdelaorganización, estoes,cómoeslaorganizaciónensuconjunto; 2)elliderazgo organizacional,esdecir,elestilodeliderazgoquecaracterizaala empresa;3)lagestióndepersonalorecursoshumanos,estoes, cuálesson los principiosbásicosque orientanlagestión delos empleadosycómoeselambientedetrabajo;4)elvínculo orga-nizacional,omecanismoqueayudaalaorganizaciónapermanecer unida;5)elénfasisestratégicooáreasqueorientanlaestrategia

delaorganización,y6)elcriteriodeéxito,quehacereferenciaa cómosedefineeltriunfoenlaorganizaciónyquéserecompensa

yelogia

Laculturadeclandaimportanciaalaflexibilidadyala orien-tacióninterna,yporelloenfatizaeldesarrollohumano,eltrabajo

enequipo,la participacióndelostrabajadoresyelcompromiso

detodosconlaorganización,alaqueseconsideracomounagran familia;ademásenellaelpapeldellíder,comotutoryprotectorde todos,esfundamental.Unaculturaadhocrática,segúnelmodelo, tambiénvaloramáslaflexibilidadquelaestabilidadperosu orien-taciónnoesinternasinoexterna;espropiadeempresasquebuscan serlíderesenelmercadoyqueoperanenunasituacióndecambio permanente,yenconsonancia,lainiciativa,lacreatividadyla asun-ciónderiesgossonvaloresimportantesenestacultura.Lacultura

demercadoponeelénfasisenloexternoperorequiereestabilidady controlparalograrmejorasensuproductividadycompetitividad; potenciaprincipalmentelaconsecucióndeobjetivosambiciososy

lacompetitividad,tantoexternacomointerna.Porúltimo,la cul-turajerárquicatieneunaorientacióninterna,comolaculturade

Trang 4

control;susvaloresmásimportantessonlaeficiencia,el

cumpli-mientodelasnormasylaformalizacióndelosprocesos,asícomo

laestabilidadenelempleo

Existen innumerables ejemplos de empresas que ostentan

cadauno delos tipos deculturaanteriores, comoNokia(clan),

Google(adhocrática),GeneralElectrics(mercado)oMacDonalds

(jerárquica).Por ello,ningunode loscuatrotipos de culturaes

inherentementemejor,sibienalgunasculturaspuedensermás

apropiadasqueotrassegúnelcontexto.Paraelcasoconcretode

lainnovación, a continuaciónanalizaremos qué tipo decultura

eslamásadecuada Enprimer lugar, noscentramos enlasdos

dimensionesoejesdelmodelo:estabilidad/flexibilidady

orienta-cióninterna/externa(fig.1).Alrepresentarvalorescontrapuestos,

esimportanteconocer haciaqué extremode esosvaloresdebe

orientarselaempresaparafomentarlainnovación

Respectoalaprimeradimensión,estabilidad/flexibilidad,cabe

esperarquelaculturaestimulelainnovaciónenlamedidaenquedé

másimportanciaalaflexibilidad,yaquelostrabajossobrecultura

einnovaciónrevisadosdestacanquelaflexibilidadesunodelos

valoresquemásseasociaalasculturasinnovadoras(Aradetal.,

1997;MartinsyTerblanche,2003),yquefactoresasociadosauna

mayorflexibilidadyfundamentalesparalograrlainnovación,como

lacreatividad,laautonomíaolaasunciónderiesgos,sondifíciles

depotenciarcuandolaempresaponeelénfasisenlaestabilidad

yelcontrol(Kanter,1988,DeJongyKemp,2003;Amabileetal.,

2004).Porello,unaculturaquefomentelaflexibilidadfavorecerá

eldesarrollodelainnovaciónenlaempresa

TrestrabajosempíricospublicadosporJaskyteenlosúltimos

a ˜nos aportan evidencias que apoyan esta relación En su

estu-diodel2004,realizadopara unamuestra de270empleadosde

90organizacionesdeservicioshumanossinánimodelucro,analiza

larelaciónentreculturaeinnovación.Laculturalamideusandoel

OCPdeO’Reallyetal.(1991)identificandosietedimensionesde

cul-tura,entrelasqueseencuentranla«estabilidad»yladenominada

«innovación».Estaúltimaintegravalorescomolaasunciónde

ries-gos,laautonomía,laexperimentaciónylainformacióncompartida

Entreotrosresultados,Jaskyteencontróquelainnovaciónenestas

organizacionesestárelacionadasignificativaypositivamenteconla

dimensióncultural«innovación»ynegativamenteconladimensión

«estabilidad».Ensustrabajosposterioresllegaalasmismas

conclu-siones.Elde2005lorealizaparaunamuestrade21organizaciones

(12deCarolinadelSury9deFlorida)yeneldel2006,efectuado

encolaboraciónconKisieliene,comparaorganizacionesdeEstados

Unidos(19,conuntotalde1.043empleados)ydeLituania(21,con

unaparticipaciónde399empleados)

Larelaciónentre la innovaciónen laempresa yuna cultura

queapoyelaflexibilidadfrentealaestabilidadtambién

encuen-traapoyoenlaliteraturasobredise ˜noorganizativo.Engeneralse

consideraquelasorganizacionesorgánicas(másflexibles)

favore-cenlainnovación,mientrasquelasmecanicistas(másestables)la

dificultan.Así,porejemplo,Burns&Stalker(1961)sostienenque

lasorgánicassonmásapropiadasparaapoyarlainnovaciónquelas

mecanicistasdebidoaquelaaltaformalizaciónycentralizaciónque

caracterizaaestasúltimasobstaculizalainnovación.Enelmismo

sentido,Child(1973)planteóqueladelegacióndeautoridadyla

participacióndelostrabajadoresenlatomadedecisionesfomentan

elaprendizajeyeldesarrolloenlosmiembrosdelaorganización,lo

queleshacemáscapacesdeasumirlosriesgosasociadosala

inno-vación.Tambiénse ˜nalóquelaexistenciadereglasyregulaciones

—esdecir,laformalizacióndelasactividades—limitalacapacidad

delosmiembrosparaadaptarsealcambio,loquereducesu

propen-siónaasumirelriesgoasociadoconlainnovación.Deloanterior

sepuedeconcluirqueculturasorganizacionalesorientadasala

fle-xibilidadfavorecenlainnovación,mientrasquelasorientadasala

estabilidadladificultan

Porloque serefierea la segundadimensióndelmodelode CameronyQuinn(1999),orientacióninternaversusorientación externa,Desphandéetal.(1993)se ˜nalanquelasculturascon énfa-sis enlo interno (integración) podríanprovocar en la empresa unafaltadeatenciónalasnecesidadescambiantesdelmercado, condición necesariaen los procesos de innovación Kimberlyy Evanisko(1981),porsuparte,planteanquelasempresas orien-tadasalexteriorsuelencontarconunavariedaddemecanismos queincrementansusprobabilidadesdeobtenerinformacióndel entornoempresarial,loquefacilitarálageneraciónde innovacio-nes.EsteargumentocoincideconeldeDetertetal.(2000),según

elcuallasorganizacionesinnovadorasbuscanactivamente nue-vasideasenfuentesdeinformacióndistintasalastradicionales Paraestosautores,enlasorganizacionesquesecentranen aspec-tosexternos—comolosclientes,loscompetidoresyelentornoen general— lainnovaciónsebasaenlainformaciónobtenidadeestas fuentesexternasyenlas«buenasprácticas»seguidasporelresto

delasempresas

Algunostrabajosempíricoshanproporcionadoapoyoaestos planteamientos.EntreelloseldeKimberly(1978),quienencontró unarelaciónpositivaentrelaorientaciónexternadelaempresayla adopcióndeinnovaciones.ChangyLee(2007),porsuparte,se ˜nalan

laimportanciadelaorientaciónexternacomomoderadoradela relaciónentrelascapacidadesdeadquisicióndeconocimientoy

lainnovaciónorganizacional

Delasdosconclusionesanterioressepuedededucirqueeltipo

deculturaorganizativadelmodelodeCameronyQuinn(1999)que másfavorecelainnovacióneslaadhocrática,dadoquelosdos valo-resprincipalesquelacaracterizansonlaflexibilidadylaorientación externa.Esmás,losseisrasgosqueCameronyQuinn(1999)utilizan paradefinirestetipodecultura(característicasdominantes, lide-razgoorganizacional,gestióndepersonal,vínculoorganizacional, énfasisestratégicoycriteriodeéxito)incluyenvaloresasociados

alaflexibilidad,comolainiciativa,laautonomíaylaasunciónde riesgos.Así,cabeesperarquecadaunodeestosrasgos,deforma independiente,favorezcaasimismolainnovación,sibiensuefecto individualseráinferioralqueseproducecuandotodoslosrasgos

delaculturasoncoherentesentresí

Laliteraturaempírica centradaen estudiarla relación entre diferentestiposdeculturaorganizativaylainnovación,hastael momentoesmuyescasa.EltrabajodeLauyNgo(2004)realizado paraunamuestradeempresasindustrialesobtieneevidenciade que la cultura adhocrática —denominada en su trabajocultura

dedesarrollo—incidedeformapositivasobrelainnovación.Los tra-bajosdeObenchain(2002)yObenchainyJohnson(2004)también, aunquesusconclusionesnopuedengeneralizarsealdesarrollarsu investigaciónnoenempresassinoenunamuestradeinstituciones

deeducaciónsuperior

Teniendoencuentalarevisióndelaliteraturaylaevidencia empíricadelospocosestudiosrealizadoshastaelmomento, pro-ponemoslasiguientehipótesis:

H 1 Laculturaadhocráticaycadaunodelosrasgosqueladefinen favoreceneldesarrollodelainnovación

Porelcontrario,cabeesperarquelaculturajerárquica,cuyos valoresfundamentalesson,porunlado,laestabilidadyelcontrol

y,porotro,laorientacióninterna,tengaunefectonegativoenla innovación,esdecir,queladificulte.Losvaloresdeestacultura mencionadostambiénsereflejanencadaunodelosseisrasgos queladefinen,segúnelmodelodeCameronyQuinn(1999) Los trabajos empíricos de Obenchain (2002) y Obenchain y Johnson(2004),ademásdeestudiarelefectosobrelainnovaciónde

laculturaadhocrática,tambiénlohacenconlaculturajerárquica Susresultados proporcionanasimismoapoyoaloesperado res-pectoalaculturajerárquica,queestánegativamenterelacionada conlainnovación

Trang 5

conclusio-nesdeestetrabajonosepuedengeneralizar,utilizadasjuntocon

elanálisisdelaliteraturateórica efectuadasípermitenconcluir

quecabeesperarunarelaciónnegativaentreculturajerárquicae

innovación.Porello,planteamoslasiguientehipótesis:

H 2 Laculturajerárquicaycadaunodelosrasgosqueladefinen

dificultaneldesarrollodelainnovación

3 Metodología del estudio empírico

3.1 Muestrayrecogidadeinformación

Lainformaciónparaesteestudiofueobtenidadeunproyectode

investigacióndecortetransversalmásamplioquebuscabaconocer,

entreotrosaspectos,losfactoresdeterminantesdelainnovacióny

delaculturainnovadoraenlaempresa.Lapoblaciónincluye

empre-sasdelaRegióndeMurcia(surestedeEspa ˜na)delamayoríade

lossectoresycon15omástrabajadores;segúnlabasededatos

SABI(SistemadeAnálisisdeBalancesIbéricos),abarcauntotalde

1.600empresas.Losdatosfueronrecogidosmediantelarealización

deunaentrevistapersonalalgerentedelasempresasdelamuestra,

utilizandouncuestionarioqueseconstruyóapartirdelarevisión

delaliteratura

Paradarrobustezalosdatos,secomprobólarepresentatividad

delamuestrarespectoalapoblaciónencuantoadistribuciónde

empresasporsectoryatama ˜noutilizandoelnúmerodeempleados

ylacifra netadenegocios,ysecomprobóademásqueno

exis-tendiferenciassignificativasentrelasempresasdelamuestrayde

lapoblaciónrespectoalaproductividaddelosempleadosyalos

resultadosordinariosantesdeimpuestos

3.2 Medidas

Los indicadores utilizados para la medición de las variables

objetodeestudiosonbásicamentedetrestipos:lasescalasde

inno-vación,lasescalasdeculturaylasvariablescontrolutilizadasen

losanálisis.Talesescalassondedostipos:reflectivasyformativas

Silosindicadoressonmanifestacionesdelconstructo,las

supone-mosreflectivas;taleselcasodelainnovación.Si,porelcontrario,

losindicadorescubrendiferentesaspectosdeunconstructoy,por

lotanto,notienenqueestarnecesariamenteintercorrelacionados,

consideramosalaescalaformativa.Eselcasodelavariablecultura

organizativa

Innovación.Ungrupoampliodetrabajosutilizacomomedidade

innovaciónlaintroduccióndenuevosproductos,serviciosy

pro-cesos,asícomolos cambios implementadosenlos sistemasde

gestióndelaempresa(KimberlyyEvanisko,1981;Subramanian

yNilakanta,1996;Obenchain,2002;JaskyteyKisieliene,2006).De

acuerdoconManu(1992),paraestudiarlainnovación,ademásde

lasmedidasanteriores,serequierenvariablesrelacionadasconel

carácterproactivooreactivodelaempresaenlaintroducciónde

innovaciones,esdecir,laimportanciadeestablecersilaempresa

eslíderopioneraenelmercadoo,encambio,seguidorayúltima

enintroducirmodificacionesensusproductos,procesososistemas

degestión(utilizadastambiénporotrosautores,comoDesphandé

[1993]ySubramanianyNilakanta[1996]),asícomomedidas

refe-ridasalosesfuerzosqueimplicaparalaempresalaintroducción

deinnovacionesentérminosderecursosygastosenI+D.Deesta

forma,serecogenlosdiferentesaspectosquetratandeexplicarla

innovaciónenlaempresaquesepretendemedir

Enestetrabajo,comoseindicóanteriormente,sehadistinguido

entreinnovacióndeproducto,deprocesoydegestióno

adminis-trativa.EnlalíneadeloargumentadoporManu(1992),paracada

unodeellasseobtuvoinformacióndelaempresasobreelnúmero

deinnovacionesintroducidas,elesfuerzoquehaceparainnovar,

entérminosdegastos,horas/personayequiposyformación dedi-cados,asícomoelcaráctermásomenospionerodelaempresaal introducirlosnuevosproductososervicios,procesosysistemasde gestión.Dadoquelossectorestienendiferentesdinámicas innova-doras,seplanteanlosítemsteniendoencuentacómoseencuentra

laempresaenrelaciónalrestodeorganizacionesdesusector.Cada unodeellossevaloraenunaescalaLikertde5puntos(1=muypor debajodelacompetencia;5=muyporencimadelacompetencia) Estasescalasestánmedidasdeformareflectiva

Paracontrastarlaunidimensionalidaddecadaconstructoseha realizadounanálisisfactorialconfirmatoriodelos3constructos empleando15indicadores(AndersonyGerbing,1988).Elmodelo proporcionaunajuste adecuadoalosdatos(␹2=49,457,df=24; GFI=0,985;RMSEA=0,050;RMR=0,027; CFI=0,988;IFI=0,988) Losindicadorestradicionalesdeajusteseencuentranentrelos lími-tesrazonables.Lafiabilidaddelasmedidassecalculandeacuerdo conlosindicadoresdefiabilidadcompuesta(SCR)deBagozziyYi’s (1998)ydelavarianzaextraídamedia(AVE)deFornellyLacker’s (1981).Paratodaslasmedidas,amboscriteriossonmayoresque los valoresde0,6 parala fiabilidadcompuestayde0,5 parala varianzaextraídamedia(BagozziyYi,1998).Másaún,todoslos indicadorescarganenlasfactoresprevistos,siendolas estimacio-nespositivasysignificativas(elmenorvalordelestadísticotes

de13,373), lo cualproporcionaevidenciadela validez conver-gente(BagozziyYi,1998).Elanálisisdelavalidezdiscriminante

seha realizadomediante lostres procedimientossugeridos por Anderson y Gerbing(1988) y Fornell y Larcker (1981) En pri-mer lugar, secompruebaque el intervalo deconfianza (±2DE) alrededordelacorrelaciónestimadaentrecualquieradedos indi-cadoreslatentesnuncaincluyeelvalor1.0(AndersonyGerbing,

1988).Ensegundo lugar,se hacontrastado lavalidez discrimi-nantecomparandolaraízcuadradadelavarianzaextraídamedia

deunconstructoparticularconsucorrelaciónconotroconstructo (FornellyLarcker,1981).Finalmente,sehacomparadoelvalordel estadísticochi-cuadradoentreelmodelorestringidoenelquela correlacióndeunpardefactoreshasidofijadoa launidad,con

elmodelo norestringidoenelque existeuna correlación libre-menteestimada(AndersonyGerbing,1988).Losresultadosdeestas trespruebasproporcionanunafuerteevidenciadelavalidez dis-criminantedeestosconstructos.Elanálisisfactorialconfirmatorio sugiereelusodetresítemsparamedirlainnovacióndeproducto (␳cSCR=0,751,␳cAVE= 0,505),trespara la innovación de proce-sos(␳cSCR=0,762,␳cAVE=0,518),yotrostresparalasinnovaciones

ensistemasdegestión(␳cSCR=0,836,␳cAVE=0,629).Sinembargo,

elconceptodeinnovaciónhasidotratadoenesteestudiocomo

unconstructodesegundogradomedidoatravésdetres dimen-siones coincidentes conlos tipos de innovación anteriormente estudiados.Losresultadossugierenunrazonableajuste,apoyando

elusodeesteconstructodesegundoordenparamedirla innova-ción(␹2=52,306,df=23;GFI=0,975;RMSEA=0,052;CFI=0,988; IFI=0,988;RMR=0,027)

Culturaorganizativa.Paramedirlaculturaorganizativa,enla literaturasehanempleadodiferentesherramientas.Lasmás refe-renciadassonladeO’Reillyetal.(1991),conocidacomoelperfil

deculturaorganizativa(OrganizacionalCulturalProfile),ylade CameronyQuinn(1999),elModelodeValoresenCompetencia (CompetingValuesModel[CVM]).Laprimerapermitemedirhasta quépuntociertosvalorescaracterizanunaorganizaciónobjetivoy laspreferenciasdelosindividuosparaesaconfiguraciónparticular

devalores.Estemodeloesmásunaherramientaparamedircultura queunaclasificacióndetiposdecultura.Porestarazón,yporserel CVMdeCameronyQuinn(1999)unatipologíamuyextendidaen

laliteraturatantoteóricacomoempírica,enestetrabajosemide

eltipodeculturaapartirdelmismo.Paraello,elmodeloidentifica cuatrotiposdeculturaorganizativa:clan,adhocrática,demercado

yjerárquica.Estostiposdeculturasemidenapartirdecuatrodelos

Trang 6

Tabla 1

Medias, desviaciones estándar y correlaciones entre las variables del estudio

Constructos Media Desv típica Alfa Cronb SCR a AVE b Correlaciones entre las variables

1 Cul adhocr 1,536 0,440 – – – 1

2 Cul jerár 1,733 0,647 – – – –0,346 *** 1

3 I producto 3,447 0,8,04 0,813 0,751 0,505 0,300 *** –0,240 *** 1

4 I proceso 3,494 0,673 0,831 0,762 0,518 0,290 *** –0,189 *** 0,639 *** 1

5 I sistemas 3,519 0,837 0,913 0,836 0,629 0,281 *** –0,212 *** 0,374 *** 0,474 *** 1

6 Tama ˜ no 2,889 0,642 – – – 0,042 0,051 0,131 ** 0,158 *** –0,002 1

7 Antigüedad 3,673 0,835 – – – 0,071 0,024 0,082 0,051 0,094 * 0,077 1

* p < 0,10; ** p < 0,05; *** p < 0,01.

a Scale composite reliability (qc = (Aki)2 var (n)/[(Aki)2 var (n) + Ahii]; (Bagozzi and Yi, 1998).

b Average variance extracted (qc = (Aki)2 var (n)/[(Aki)2 var (n) + Ahii]; (Fornell and Larcker, 1981).

seisfactoresorasgosmásimportantesquedefinenlaculturadela

organizaciónsegúnelCVM:característicasdominantesdela

orga-nización,gestióndeempleados,vínculoorganizacionalycriterio

deéxito,debidoaquesehautilizadoinformacióndeunaencuesta

norealizadaadhocespecíficamenteparaestetrabajo.Aunqueno

setienenencuentalosfactoresliderazgoorganizacionaly

énfa-sisestratégico,consideramosquelamedidaesválidaentantoel

liderazgoorganizacionalestámuyrelacionadoconlagestiónde

personal(el liderazgoorganizacionales definido comoel estilo

deliderazgo,ylagestióndepersonalcomoelestiloquecaracteriza

cómosongestionadoslosempleados)yelénfasisestratégicoconel

criteriodeéxito(elénfasisestratégicodefinequéaspectosenfatiza

laestrategiadelaorganización,yelcriteriodeéxitoserefierea

cómosedefineeltriunfoenlaorganización).Además,otros

traba-jospreviostambiénhanreducidoelnúmeroderasgosofactores

conlosquemedirlaculturaorganizativa(Desphandéetal.,1993;

Obenchain,2002;LauyNgo,2004;ObenchainyJohnson,2004)

Lamedidadelinstrumentofueunaescaladesumaconstanteen

laqueselepedíaalencuestadoquedividiera100puntosentre

loscuatrotiposdeculturaquehansidorevisadosenlaparte

teó-ricadeestetrabajo.Enestecaso,algerenteselesolicitóque,para

cadaunadelasdimensionesdelacultura—características

domi-nantes, gestiónde empleados, vínculo organizacionaly criterio

deéxito—,repartiera100puntosentrecuatroposibles

respues-tas,queconfigurancadatipodeculturadelmodelodeCameron

yQuinn(1999).Siguiendoel trabajodeDutch(2004),laescala

de100puntossehadivididoencincointervalosiguales

equipa-rándolos,enunsegundopaso,aunaescalatipoLikertde1a5

Estamedidahasidoampliamenteutilizadaenlostrabajossobre

culturaorganizativa(QuinnySpreitzer,1991;Desphandéetal.,

1993;LauyNgo,2004)yvalidadaampliamenteporlaliteratura

(Scott et al.,2003; Obenchain yJohnson, 2004) Para testarlas

hipótesis,en losanálisisrealizadossehanincluidocomo

varia-blesdeculturatanto losindicadores decadauno delos rasgos

quecaracterizanlaculturaadhocráticaylajerárquica,comouna

medidaagregadadecadaunadeestasdosculturas.Estaúltima

seconstruyeenestetrabajoconcarácterformativocomo

resul-tadodelamediaaritméticadeloscuatrorasgosqueladefinen,

anteriormente se ˜nalados De esta forma, se han incluido en el

análisisconfirmatoriocomounúnicoindicadorparacadatipode

cultura

Variables de control Tras la revisión de la literatura se han

incluido como variables de control el tama ˜no de la empresa

(logaritmo neperiano del número de trabajadores) y su

anti-güedad (logaritmo neperiano del número de a ˜nos desde su

constitución).Estasmedidassehanse ˜naladoampliamenteenla

literaturacomoexplicativasdelainnovación(O’Reillyetal.,1991;

Damanpour,1996;LauyNgo,2004;JaskyteyDressler,2005;Lin,

2006)

Enlatabla1aparecenlamedia,ladesviacióntípica,lafiabilidad

ylascorrelacionesdelasvariablesmencionadas

3.3 Análisis Paracontrastarlashipótesisplanteadassehautilizadola meto-dologíadelosmodelosdeecuacionesestructurales.Estatécnica proporcionamayorinformaciónsobreelajustedelmodeloglobal

delashipótesisplanteadasquelastécnicasderegresión.Portanto,

seobtieneunanálisismásrigurosodelmodelodeinvestigación

yfrecuentementeunmejorconjuntodemetodologíasdeajuste (JöreskogySörbom,1993)

4 Resultados

Acontinuaciónsepresentanlosresultadosobtenidosenel con-trastedelasdoshipótesisplanteadasanteriormente.Enlatabla2

serecogenlosresultadosdedosmodelosestructuralesque per-mitencontrastar elefecto sobre la innovación delos dos tipos

deculturaestudiados,adhocráticayjerárquica(modelo1),yde cada uno de los rasgos que las caracterizan (modelo2) Se ha utilizadolatécnicadeestimacióndemáximaverosimilitudpara testarestosmodelos(JöreskogySörbom,1996)empleandoel pro-gramaestadísticoEQS6.1.Elajustetantodelmodelo1(␹2=96,483,

df=55;GFI=0,967;RMSEA=0,042;CFI=0,982;IFI=0,982),como delmodelo2(␹2=171,100,df=103;GFI=0,975;RMSEA=0,040; CFI=0,975;IFI=0,976)essatisfactorio,loquesugierequelaredde relacionesnomológicasseajustanalosdatos.Estoesotroindicador quedaapoyoalavalidezdelasescalas(Churchill,1979)

De acuerdoconlos resultados del modelo1, comose había propuesto, larelación entre la culturaadhocrática yla innova-ciónessignificativaypositiva(culturaadhocrática→Innovación;

␤=0,324,p<0,001)ylarelaciónentre laculturajerárquicayla innovaciónestambiénsignificativaperodesignonegativo(cultura jerárquica→Innovación;␤=–0,173,p<0,001)

Losefectosdeambasculturassobrelainnovaciónensu con-juntoseproducenparacadatipodeinnovaciónporseparado(de producto,deprocesoydegestión).Estosehacomprobadoconla descomposicióndelefectototalyelanálisisdelosefectos indi-rectos.De acuerdocon los resultados delprograma EQS, todas lasrelacionesentrelaculturaadhocráticaycadaunodelostres tiposdeinnovaciónsonpositivasysignificativas,mientrasquelas relacionesindirectasentrelaculturajerárquicaylostrestiposde innovaciónsonnegativasysignificativas

Por tanto, podemosconcluir que las empresas con culturas adhocráticas,estoes,conorientaciónexternaqueenfatizanla fle-xibilidad,eldinamismo,elseremprendedores,lacreatividadyla asunciónderiesgos,sonmásinnovadoras.Porelcontrario,enlas empresasconculturasmásorientadasalointerno,enlasquese enfatizalaestabilidad,laeficiencia,elcumplimientodenormasyla formalizacióndelosprocesos,característicaspropiasdelacultura jerárquica,lainnovaciónesmenor

Estosresultadosproporcionanapoyoalashipótesis1y2,pero sóloparcialmente.Paraqueelapoyoseacompletotambiéndebería

Trang 7

Tabla 2

Resultados del modelo estructural

Hipótesis

Variables control

Constructo de segundo orden

Innov.→ Innovación de procesos 0,844 9,207 *** 0,830 9,478 ***

Innov.→ Innovación en sistemas 0,609 8,998 *** 0,603 9,046 ***

Ajustes del modelo ␹ 2

(55) = 96,483;

GFI = 0,967; CFI = 0,982;

IFI = 0,982;

RMSEA = 0,042;

R 2 = 0,204

␹ 2

GFI = 0,959; CFI = 0,975; IFI = 0,976;

RMSEA = 0,040;

R 2 = 0,270

***p < 0,01; **p < 0,05; *p < 0,1.

a Parámetro fijado.

cumplirsequecadarasgodeloscuatroquesehanutilizadopara

medirlasdosculturasmencionadasafectaradelmismomodoala

innovaciónquelaculturacorrespondiente

Elmodelo2analizaelefectodecadarasgodelacultura

adho-crática yde la culturajerárquica sobre lainnovación Como se

puedeobservarenlatabla2,laintroduccióndelosrasgosculturales

quedefinenambostiposdeculturadeformaindependiente

con-tribuyenaexplicarlavariableinnovación(␹2=171,100,df=103;

GFI=0,959;RMSEA=0,040;CFI=0,975;IFI=0,976).Sinembargo,si

noscentramosenelsignoyenlasignificacióndesuscoeficientes,

secompruebaque,contrariamentealoplanteado,notodoslos

ras-gosquedefinencadatipodeculturainfluyendeformasignificativa

sobrelainnovación

Para el caso de la cultura adhocrática, los rasgos

cultu-rales «características dominantes» (␤=0,124, p<0,01), «vínculo

organizacional»(␤=0,257,p<0,001)y«criteriodeéxito»(␤=0,219,

p<0,001)delaculturaadhocráticaestánasociadosaunamayor

innovaciónenlaempresa,comosehabíaplanteado,peroelrasgo

deestacultura«gestióndeempleados»noresultasignificativo

Con respecto a la cultura jerárquica, sólo el rasgo «vínculo

organizacional» tiene efecto significativo sobre la innovación

(Vínculoorganizacional→Innovación;␤=–0,128,p<0,001);por

lotanto,parecequeelefectonegativoqueestetipodeculturatiene

sobrelainnovaciónvieneprovocadofundamentalmenteporeste

rasgo,noporelresto

Adicionalmente,sehacontrastadoelefectoquetienecadarasgo

sobrecada unodelostipos deinnovación(producto,procesoy

administrativa)atravésdelosefectosindirectosproporcionados

porelprogramaestadístico.Losresultadosobtenidossonlos

mis-mosqueparaelconstructoinnovación.Ensíntesis,losresultados

obtenidospermitenconcluirqueseencuentraevidenciadequela

culturainfluyeenlainnovación;enconcreto,quelacultura

adho-cráticalafavorece,mientrasquelajerárquicaladificulta.También

seobservaqueelefectodeestosdostiposculturalessobrela

inno-vaciónnoloprovocantodoslosrasgosquelasdefinen.Teniendo

encuentalosresultadosobtenidosparacadarasgocultural,parece

claro que el que globalmente másafecta a la innovación es el

«vínculoorganizacional»,positivamente cuandoesacordea una

culturaadhocráticaynegativamentesiloesaunacultura jerár-quica;yquelas«característicasdominantes»yel«criteriodeéxito» propiosdelaculturaadhocráticatambiénfavorecenlainnovación

5 Conclusiones

Deacuerdoconlaliteratura,laculturaorganizativaesunodelos principalesfactoresorganizativosqueincidenenlainnovaciónenla empresa,pudiendotantoestimularlacomoinhibirla.Sinembargo, hastaelmomentoseharealizadopocainvestigaciónqueaporte evidenciaempíricasobreelefectodelostiposculturalesenla inno-vación,ymuchomenosqueprofundiceenelefectoencadaunode losrasgosqueconfiguranlostiposculturales.Además,losescasos trabajosrealizadossehanllevadoacaboencontextosdiferentes

alespa ˜noly,enalgunoscasos,tambiénenámbitosno empresaria-les(Obenchain,2002;Jaskyte,2004;ObenchainyJohnson,2004; JaskyteyDressler,2005;JaskyteyKisieliene,2006)

Apartirdelarevisióndelaliteraturaefectuadaenestetrabajo

sehacomprobadoqueexisteunconsensogeneralizadoacercade quelaculturaorientadaalaflexibilidadyalexterior,esdecir,la queCameronyQuinn(1999)denominanculturaadhocráticayque poseevalorescomolacreatividad,lalibertad/autonomía,la tole-ranciaalriesgo,lasuficienciaderecursos,laorientaciónestratégica haciaelclienteylaorientaciónhaciaelaprendizajecontinuo,esla quemásfavorecelainnovación,mientrasquelajerárquica,con valorescontrariosalosmencionados,eslaquemáslaperjudicaría

Enestetrabajosehanestudiadoempíricamenteestasrelaciones planteadasporlaliteratura,ysehaencontradoevidenciadequela culturaincideenlainnovacióndelaempresa.Enconcreto,seha obtenidoque,porunlado,lainnovaciónestáasociadadeforma positivaalaculturaadhocrática.Esteresultadoesconsistentecon losplanteamientosdelaliteratura(BurnsyStalker,1961;Detert

etal.,2000)ylosresultados delainvestigaciónempírica(Lauy Ngo,2004;Obenchain,2002;ObenchainyJonson,2004).También apoyalostrabajosquesugierenquealgunascaracterísticaspropias

delaculturaadhocrática,comolacreatividad(ScottyBruce,1994; Mironetal.,2004),elempowerment(Ahmed,1998;Gudmundson

etal.,2003),lalibertadylaautonomía(Aradetal.,1997;Martins

Trang 8

Jamrogetal.,2006)favorecenlainnovación

Ensegundolugar,enestetrabajosehaencontradoevidenciade

quelaculturatambiénpuedeafectarnegativamenteala

innova-ción,enparticularcuandosetratadeunaculturajerárquica,esto

es,unaculturacaracterizadaporsuorientacióninternayenlaque

laeficiencia,elcumplimientodelasnormasylaformalizaciónde

losprocesossonsusvaloresmásdestacados.Esteresultado

tam-biénescoincidenteconloplanteadoenlaliteraturaprevia(Aiken

yHage,1971;Damanpour,1991;1996)

Aunquelosresultadosmuestranquelasculturasadhocráticas

yjerárquicasafectanalainnovación,deformapositivaynegativa,

respectivamente,loqueensímismosuponeunacontribuciónala

literaturasobretodoenelámbitoespa ˜nol,enestetrabajoseha

que-ridodarunpasomásyestudiarsitodoslosrasgosocaracterísticas

culturalesdedichasculturastienenelmismoefectosobrela

inno-vación.Losresultadosobtenidosmuestranquelarelaciónentrela

culturaylainnovaciónesmáscomplejaquecomoseplanteaen

laliteratura

Enparticular,losresultadosobtenidosmuestranqueelrasgo

«vínculoorganizacional»,quehacereferenciaalosvalores

compar-tidosporelpersonaldelaorganización,eselquemásincideenla

innovación,tantodeformapositivacomonegativa.Así,seobserva

quecuandolosprincipalesvaloresquecompartenlosmiembrosde

laempresasonelcompromisoconlainnovaciónyelcambio

con-tinuo,propiosdelaculturaadhocrática,lainnovaciónesmayor,

mientrasquecuandoesosvalorescompartidossonelrespetopor

lasnormasypolíticasformalesyelcumplimientodelajerarquía,

lainnovaciónsereduce

Llamalaatenciónquelaincidenciasobrelainnovacióndelos

otrostresfactoresorasgosculturalesutilizadosparamedirla

cul-turaseasignificativaonodependiendodeltipodecultura.Así,

cuandolas«características dominantes» (concepción generalde

cómoeslaempresa)yel«criteriodeéxito»(cómosedefineeltriunfo

enlaempresa)coincidenconlosdelaculturaadhocrática,la

inno-vaciónmejora.Esteresultadoessimilaralobtenidoenestudios

previos(Amabileet al.,1996;Ozer,2006).Sinembargo,cuando

estosrasgossonlospropiosdelaculturajerárquicanoafectana

lainnovación,loquenocoincideconlaliteraturaprevia(Kanter,

1988;CovinySlevin,1988;Damanpour,1991),segúnlacualestos

rasgosdeberíantenerunaincidencianegativa.Unaposible

expli-caciónaesteresultadoesqueloquelimitalainnovaciónnoesel

quelaempresaestéjerarquizada,formalizadayestructurada,sino

elhechodequeelrespetodeesasnormasypolíticasformalesyel

cumplimientodelajerarquíaseanelvalorculturalmásimportante

quecompartentodoslosmiembrosdelaempresa

Enelcasodela«gestióndeempleados»,resultainteresanteque

esterasgonoresultesignificativoparaningunadelasdosculturas

Esdecir,nielhechodepromoverlaseguridadenelempleoyla

pocaincertidumbreincidennegativamenteenlainnovación,como

seesperaba,nilagestióndepersonalquecaracterizaalacultura

adhocrática(quepromuevelainiciativadelindividuo,laasunción

deriesgos,lainnovación,lalibertadylasingularidad)lafavorece

Esteresultadoes,enprincipio,contrarioalesperado,alnoestaren

líneaconresultadosdeestudiosanterioresquehanencontradoque

unagestióndepersonaldetipoadhocráticoimpactapositivamente

enlainnovación(JohnySnelson,1988;Siguawetal.,2006)yque

lagestióndepersonalasociadaalasculturasjerárquicassuponeun

obstáculoparalainnovación(DeJongyKemp,2003).Noobstante,

sepodríaencontrarunaexplicaciónaestosresultadosbasadaenla

literaturaquehaanalizadonolarelaciónentretiposdeculturayla

innovación,sinoquesehacentradoenlascaracterísticasculturales

que,engeneral,puedenafectaralainnovación.Enestecampo,una

delascaracterísticasmásasociadasalainnovacióneseltrabajo

enequipo(Aradetal.,1997;MartinsyTerblanche,2003;McLean,

2005;Jamrogetal.,2006),valorquenoestaríaincluidoenlagestión

depersonalnidelaculturaadhocráticanidelajerárquica,sino

enladelaculturadeclan.Análisisadicionalesnoshanpermitido comprobarque,efectivamente,cuandolagestióndepersonalpone

elénfasiseneltrabajoenequipolainnovaciónesmayor

Ensíntesis,lasprincipalescontribucionesdeestetrabajoson, porunlado,queanalizaempíricamentelarelaciónentreculturae innovaciónenelcontextoespa ˜nol,dondeapenassehabíaestudiado

eltema.Ensegundolugar,queproporcionaevidenciaempíricade quelaculturaesunimportantedeterminantedelainnovación,taly comose ˜nalalaliteratura,yquepuedeinfluirenellatantodeforma positiva,siesdetipoadhocrático,comonegativa,siessimilarala jerárquica.Finalmente,ponedemanifiestoquelosrasgosculturales

noincidenigualmentesobrelainnovación,yqueelrasgo«vínculo organizacional»eselquemásclaramenteseasociaalamismay conelsignopropuestoenlaliteratura.Esterasgohacereferenciaa losvalorescompartidosporelconjuntodelpersonal,mientrasque

elrestoderasgosanalizadosdefinenmáslosvaloresqueguíana

ladireccióndelaempresayqueorientansuspolíticas.Deellose deducelaimportanciadequelaculturaseacompartidaportodos losmiembrosdelaempresaparaqueincidaenlainnovación Estosresultadostienenimplicacionesparalapráctica empresa-rial.Porunlado,ponendemanifiestoquelasempresasquequieran estimularlainnovacióntienenqueprestaratenciónalosvalores quefomentasuculturaorganizativaylosprincipiosfundamentales quecompartenlosmiembrosdelaorganización.Porotrolado,da algunaspistasdequévaloresdebentratardedesarrollarlas empre-sas.Lomásimportantepareceserlograrqueelcompromisoconla innovaciónyelcambiocontinuonoseasólounvalordeladirección

delaempresasinoelvalorpredominanteparatodoslosempleados,

yevitarqueloprincipalseaelrespetoporlasnormasypolíticas for-malesyelcumplimientodelajerarquía.Asimismo,losresultados obtenidosmuestranquelasempresasdebenestimularlaasunción

deriesgosyqueeltriunfoenlaorganizaciónseidentifiqueconser losmásinnovadoresenelmercado

Apesardeestascontribuciones,elestudiocuentaconunaserie

delimitaciones.Enprimerlugar,sehautilizadounamuestrade cortetransversal.Esteenfoqueeslimitadoensuhabilidadpara detectar relacionescausales, puesnosiempre puede recoger el efectoeneltiempoquepuedetenerlapresenciadeuna determi-nadaculturaempresarialenlainnovación(KingyAnderson,1995) Porotrolado,laencuestasedirigióalgerentedelaempresa,puesto queéstarecogíainformacióndemuydiversasáreas.Sinembargo,

laliteraturasobreculturasugiereusarmásdeuninformantecomo baseparaanalizarlaculturadeunaorganización(CameronyQuinn,

1999).Porúltimo,eltrabajocuentaconcuatrodelosseisfactores culturalesidentificadosenelModelodeValoresenCompetencia

deCameronyQuinn(1999).Aunquenosetienenencuentalos factores«liderazgoorganizacional»y«énfasisestratégico»,se con-sideraquelamedidaesválidaentantoencuantootrostrabajos previostambiénhanreducidoelnúmeroderasgosofactorescon losquemedirlaculturaorganizativautilizandolosanalizadosen esteestudio(Desphandéetal.,1993;Obenchain,2002;LauyNgo, 2004;ObenchainyJohnson,2004).Además,elliderazgo organiza-cionalestámuyrelacionadoconlagestióndepersonal(elliderazgo organizacionalesdefinidocomoelestilodeliderazgo,ylagestión

depersonalcomoelestiloquecaracterizacómosongestionados losempleados)yelénfasisestratégicoconelcriteriodeéxito(el énfasisestratégicodefinequéaspectosenfatizalaestrategiadela organización,yelcriteriodeéxitoserefiereacómosedefineel triunfoenlaorganización)

Enrelaciónconlasfuturaslíneasdeinvestigaciónenelcampo

delasrelacionescultura-innovaciónseconsidera,enprimerlugar, quesedebetratardesuperarlaslimitacionesdeltrabajo.Eneste sentido,resulta degraninterésplantearestudioslongitudinales quepermitancapturarelefectocausaldelaculturaenla innova-ción.Estetipodeestudiosseríaútilasimismoparaanalizarenqué

Trang 9

enparticularelpasardeunaculturajerárquicaaunaadhocrática

Porotrolado,seconsideraqueincorporarfuentesadicionalesde

informaciónincrementaríalafiabilidaddelosresultadosobtenidos

Ensegundolugar,laliteraturadebeevaluarquéefectotienenen

lainnovaciónlosotrostiposculturalesdelmodelodeCamerony

Quinn(1999):culturadeclanyculturademercado,puescadauna

deellasincluyeunadelasdosdimensionesqueinciden

positiva-menteenlainnovación,laorientaciónexternaolaflexibilidad.El

casodelaculturadeclanesespecialmenteinteresante,yaquesu

rasgo«gestióndeempleados»incluyeeltrabajoenequipo,factor

quelaliteraturaasociapositivamenteconlainnovación.Dadoque

esterasgonoharesultadosignificativoenesteestudioniparala

culturaadhocráticanilajerárquica,resultafundamentalsuestudio

enfuturasinvestigaciones

Porúltimo,se ˜nalarlaimportanciadeestudiarlarelaciónentre

culturaeinnovaciónparacadaetapadelprocesodeinnovación,

dadoqueDuncan(1976)planteaquelascaracterísticasde

empre-sasorgánicasfacilitanlainiciacióndeinnovaciones,mientrasque

lascaracterísticasdelasmecanicistasfacilitansuimplementación

Descripción de los ítems

Innovacióndeproducto

1.Númerodenuevosproductosy/oserviciosintroducidosala ˜no

2.Carácterpionerodesuempresaalahoradeintroducirnuevos

productosy/oservicios

3.Rapidezenlarespuestaalaintroduccióndenuevosproductos

y/oserviciosdeotrasempresasdelsector*

4.GastoenI+Dparanuevosproductosy/oservicios*

5.Esfuerzoenhoras/persona,equiposyformacióndedicadosala

innovaciónenproductosy/oservicios

(escala:1=pordebajodelacompetencia;5=porencimadela

competencia)

Innovacióndeproceso

1.Númerodemodificacionesenlosprocesosintroducidasala ˜no

2.Carácterpionerodesuempresaalahoradeintroducirnuevos

procesos

3.Rapidezenlarespuestaalaintroduccióndenuevosprocesosde

otrasempresasdelsector

4.GastoenI+Dparanuevosprocesos*

5.Esfuerzoenhoras/persona,equiposyformacióndedicadosala

innovaciónenprocesos*

(escala:1=pordebajodelacompetencia;5=porencimadela

competencia)

Innovaciónensistemas

1.Númerodecambiosensussistemasdegestión*

2.Novedaddelossistemasdegestióndelaempresa

3.Búsquedaporpartedelosdirectivosdenuevossistemasde

ges-tión

4.Carácterpionerodesuempresaalahoradeintroducirnuevos

sistemasdegestión

5.Esfuerzoenhoras/persona,equiposyformaciónaplicadoala

introduccióndemodificacionesenlossistemasdegestión*

(escala:1=pordebajodelacompetencia;5=porencimadela

competencia)

*Ítemseliminadosenelprocesodedepuracióndelasescalas

Culturaadhocrática

1 Suempresaesunaentidadmuydinámicayemprendedora.La

genteestádispuestaaapostarporsusideasyasumirriesgos

2.Elestilodedireccióndesuempresasecaracterizaporpromover

lainiciativadelindividuo,laasunciónderiesgos,lainnovación

ylasingularidad

3.Losvalorescompartidosporelpersonaldesuempresasonel compromisoconlainnovaciónyelcambiocontinuo

4.Eléxitodesuempresasebasaeneldesarrollodeproductos únicosynovedosos.Serlíderenproductoseinnovación (escala:0=totaldesacuerdo;100=totalacuerdo) Culturajerárquica

1 Su empresa es una entidadmuy jerarquizada, formalizada y estructurada.Paracualquieractividadexisten procedimientos

ynormaspreviamentedefinidos

2.Elestilodedireccióndesuempresasecaracterizapor promo-verlaseguridadenelempleo,lapermanenciaenelpuestoyla existenciadepocaincertidumbre

3.Losvalorescompartidosporelpersonaldesuempresasonel respetoporlasnormasypolíticasformalesyelcumplimiento conlajerarquía

4.Eléxito desu empresase basaen la eficiencia.Laadecuada programacióndelaproducciónylosbajoscostessonaspectos críticos

(escala:0=totaldesacuerdo;100=totalacuerdo)

Agradecimientos

Losautoresagradecenloscomentariosysugerencias efectua-dosporlosdosrevisoresanónimosenelprocesodeevaluación,así comolafinanciaciónobtenidadelMinisteriodeCienciae Innova-ción(ECO2009-12825)

Bibliografía

Ahmed, P., 1998 Culture and climate for innovation European Journal of Innovation Management 1, 30–43.

Anderson, J.C., Gerbing, D.W., 1988 Structural equation modelling in practice:

A review and recommended two-step approach Psychological Bulletin 103, 411–423.

Aiken, M., Bacharach, S.B., French, J.L., 1980 Organizational structure, work process, and proposal making in administrative bureaucracies Academy of Management Journal 23, 631–652.

Aiken, M., Hage, J., 1971 The organic organization and innovation Sociology 5, 63–82.

Amabile, T., Conti, R., Coon, H., Lazenby, J., Herron, M., 1996 Assessing the work environment for creativity Academy of Management Journal 39, 1154–1184 Amabile, T., Schatzel, E., Moneta, G., Kramer, S., 2004 Leader behaviors and the work environment for creativity: Perceived leader support Leadership Quarterly 15, 5–32.

Arad, S., Hanson, M.A., Schneider, R., 1997 A framework for the study of relations-hips between organizational characteristics and organizational innovation The Journal of Creative Behavior 31, 42–58.

Bagozzi, R.P., Yi, Y., 1998 On the evaluation of structural equation model Journal of the Academy of Marketing Science 16, 74–94.

Berson, Y., Oreg, S., Dvir, T., 2008 CEO values, organizational culture and firm out-comes Journal of Organizational Behavior 29, 615–633.

Burns, T., Stalker, G., 1961 The management of innovation Tavistock Publications, Londres.

Cabello, C., Carmona, A., Valle, R., 2005 Characteristics of innovative companies: A case study of companies in different sectors Creativity and Innovation Manage-ment 14, 272–287.

Cameron, K., Quinn, R., 1999 Diagnosing and changing organizational culture: Based

on the competing values framework Ed Addison-Wesley, Reading.

Covin, J., Slevin, S., 1988 The influence of organization structure on the utility of

an entrepreneurial top management style Journal of Management Studies 25, 217–234.

Chang, S.-C., Lee, M.-S., 2007 The effects of organizational culture and knowledge management mechanisms on organizational innovation: An empirical study in Taiwan The Business Review 7, 295–301.

Child, J., 1973 Predicting and understanding organizacional structure Adminstra-tive Science Quarterly 18, 168–185.

Churchill, J.L.C., 1979 A paradigm for developing better measures of marketing

Trang 10

Damanpour, F., 1996 Bureaucracy and innovation revisited: Effects of contingency

factors, industrial sectors, and innovation characteristics Journal of High

Tech-nology Innovation Management 7, 149–173.

Damanpour, F., 1991 Organizational innovation: A meta-analysis of effects of

deter-minants and moderators Academy of Management Journal 34, 550–590.

Damanpour, F., Gopalakrishnan, S., 2001 The dynamics of the adoption of product

and process innovations in organizations Journal of Management Studies 38,

45–65.

De Jong, J.P.J., Kemp, R., 2003 Determinants of co-workers’ innovative behaviour: An

investigation into knowledge intensive services International Journal of

Inno-vation Management 7, 189–212.

Desphandé, R., Farley, J., Webster, F., 1993 Corporate culture, customer orientation

and innovativeness in Japanese firms: A quadrate analysis Journal of Marketing

57, 23–37.

Detert, J.R., Schroeder, R.G., Mauriel, J.J., 2000 A framework for linking culture and

improvement initiatives in organizations Academy of Management Review 25,

850–863.

Duncan, R., 1976 The ambidextrous organization: Designing dual structures for

innovation En: Kilmann, R., Pondy, L., Slevin, D (Eds.), The Management of

Organization: Strategy and Implementation, 1 North-Holland, Nueva York,

pp 167–188.

Dutch, M., 2004 Applying an expanded contingency perspective to assess the

appro-priateness of SHRM Best practices [PhD thesis] University of Houston.

Ettlie, J., Bridges, W., O’Keefe, R., 1984 Organization strategy and structural

dif-ferences for radical versus incremental innovation Management Science 30,

682–695.

Fornell, C., Larcker, D.F., 1981 Evaluating structural equation models with

unob-servable variables and measurement error Journal of Marketing Research 27,

39–50.

Galende del Canto, J., 2002 El análisis de la innovación tecnológica desde la economía

y dirección de empresas Información Comercial Espa ˜ nola 27, 23–38.

Gudmundson, D., Tower, C., Hartman, E., 2003 Innovation in small businesses:

Culture and ownership structure do matter Journal of Developmental

entre-preneurship 8, 1–18.

Hage, J., 1999 Organizational innovation and organizational change Annual Review

of Sociology 25, 597–622.

Hartmann, A., 2006 The role of organizational culture in motivating innovative

behaviour in construction firms Construction Innovation 6, 159–172.

Hofstede, G., 1988 The confucius connection: From cultural roots to economic

growth Organizational Dynamics 16, 4–22.

Im, S., Workman Jr., J.P., 2004 Market orientation, creativity, and new product

per-formance in high-technology firms Journal of Marketing 68, 114–132.

Jamrog, J., Vickers, M., Bear, D., 2006 Building and sustaining a culture that supports

innovation HR Human Resource Planning 29, 9–19.

Jaskyte, K., 2004 Transformational leadership, organizational culture, and

innova-tiveness in nonprofit organizations Nonprofit Management & Leadership 15,

153–168.

Jaskyte, K., Dressler, W., 2005 Organizational culture and innovation in nonprofit

human service organizations Administration in Social Work 29, 23–41.

Jaskyte, K., Kisieliene, A., 2006 Organizational innovation: A comparison of nonprofit

human-service organizations in Lithuania and the United States International

Social Work 49, 165–176.

Jöreskog, K.G., Sörbom, D., 1996 LISREL 8 User’s Reference Guide Scientific Software

International, Chicago.

John, F., Snelson, P., 1988 Success factors in product innovation: A selective review

of the literature International Journal of Product Management 5, 114–128.

Kanter, R., 1988 When a thousand flowers bloom: structural, collective, and social

conditions for innovation in organizations En: Stew, B.M., Cummings, L.L (Eds.),

Research in Organizational Behavior, 10 JAI Press, Greenwich.

Kenny, B., Reedy, E., 2006 The impact of organisational culture factors on

innova-tion levels in SMEs: An empirical investigation Irish Journal of Management 27,

119–142.

Kets de Vries, M.F.R., Miller, D., 1986 Personality, culture and organization Academy

of Management Review 11, 266–279.

Kimberly, J., 1978 Hospital adoption of innovation: The role of integration into

external informational environments Journal of Health and Social Behavior 19,

361–373.

Kimberly, J.R., Evanisko, M.J., 1981 Organizational innovation: The influence of

individual, organizational, and contextual factors on hospital adoption of

tech-nological and administrative innovations Academy of Management Journal 24,

689–713.

King, N., Anderson, N., 1995 Antecedents to organizacional innovation En: Fletcher,

C (Ed.), Innovation and Change in Organizations Routledge, New York.

Krause, D.E., 2004 Influence-based leadership as a determinant of the inclination

to innovate and of innovation-related behaviors: An empirical investigation Leadership Quarterly 15, 79–102.

Lau, C.-M., Ngo, H.-Y., 2004 The HR system, organizational culture, and product innovation International Business Review 13, 685–703.

Laursen, K., 2002 The importance of sectoral differences in the application of com-plementary HRM practices for innovation performance International Journal of the Economics of Business 9, 139–156.

Laursen, K., Foss, N.J., 2003 New human resource management practices, comple-mentarities and the impact on innovation performance Cambridge Journal of Economics 27, 243–263.

Lengnick-Hall, C., 1992 Innovation and competitive advantage: What we know and what we need to learn Journal of Management 18, 399–429.

Lin, C.-Y., 2006 Influencing factors on the innovation in logistics technologies for logistics service providers in Taiwan The Journal of American Academy of Busi-ness 9, 257–263.

López, A., Cabello, C., Carmona, A., Valle, R., 2008 Managing functional diversity, risk taking and incentives for teams to achieve radical innovations R&D Mana-gement 38, 35–50.

Manu, F.A., 1992 Innovation orientation, environment and performance: A compa-rison of U.S and European markets Journal of International Business Studies 23, 333–359.

Martins, E., Terblanche, F., 2003 Building organisational culture that stimulates crea-tivity and innovation European Journal of Innovation Management 6, 64–74 Mayondo, F., Farrell, M., 2003 Cultural orientation: Its relationship with market orientation, innovation and organizational performance Management Decision

41, 241–249.

McLean, L., 2005 Organizational culture’s influence on creativity and innovation:

A review of the literature and implications for human resource development Advances in Developing Human Resources 7, 226–246.

Miron, E., Erez, M., Naveh, E., 2004 Do personal characteristics and cultural values that promote innovation, quality, and efficiency compete or complement each other? Journal of Organizational Behavior 25, 175–199.

Mumford, M., 2000 Managing creative people: Strategies and tactics for innovation Human Resource Management Review 10, 313–351.

O’Reilly, C., Chatman, J., Caldwell, D., 1991 People and organizational culture: A profile comparison approach to assessing person-organization fit Academy of Management Journal 14, 487–516.

Obenchain, A., 2002 Organizational culture an organizational innovation in not-for-profit, private and public institutions of higher education [tesis doctoral] Nova Southeastern University.

Obenchain, A., Johnson, W., 2004 Product and process innovation in service organizations: The influence of org Journal of Applied Management and Entre-preneurship 9, 91–113.

Ozer, M., 2006 New product development in Asia: An introduction to the special issue Industrial Marketing Management 35, 252–261.

Prajogo, D., 2006 The relationship between innovation and business performance

— a comparative study between manufacturing and service firms Knowledge and Process Management 13, 218–225.

Quinn, R., Spreitzer, G., 1991 The psychometrics of the competing values culture instrument and an analysis of the impact of organizational culture on quality of life En: Woodman, R., Pasmore, W (Eds.), Research in Organizational Change and Development, 5 JAI Press, Greenwich, Conn., pp 115–142.

Reigle, F., 2001 Measuring organic and mechanistic cultures Engineering Manage-ment Journal 13, 3–8.

Scott, S.G., Bruce, R.A., 1994 Determinants of innovative behavior: A path model of individual innovation in the workplace Academy of Management Journal 37, 580–607.

Scott, T., Mannion, R., Davies, H., Marshall, M., 2003 The quantitative measure-ment of organizational culture in health care: A review of available instruments (Methods) Health Services Research 38, 923–946.

Siguaw, J., Simpson, P.M., Enz, C.A., 2006 Conceptualizing innovation orientation: A framework for study and integration of innovation research Journal of Product Innovation Management 23, 556–574.

Subramanian, A., Nilakanta, S., 1996 Organizational innovativeness: Exploring the relationship between organizational determinants of innovation, types

of innovations, and measures of organizational performance Omega 24, 631–647.

Van de Ven, A., Polley, D.G., Venkataraman, R.S., 2001 El viaje de la innovación El desarrollo de una cultura organizativa para innovar Ed México, Oxford Vidal, J.A., Alcamí, R.L., 2005 Gestión del conocimiento y desempe ˜ no innovador: un estudio del papel mediador del repertorio de competencias distintivas Cuader-nos de Economía y Dirección de la Empresa 23, 117–138.

Ngày đăng: 02/11/2022, 09:20

TỪ KHÓA LIÊN QUAN

TÀI LIỆU CÙNG NGƯỜI DÙNG

TÀI LIỆU LIÊN QUAN

🧩 Sản phẩm bạn có thể quan tâm