SKKN Giáo dục môi trường địa phương vào dạy Học môn Địa lí trường THPT Hà Văn Mao 1 MỤC LỤC Phần A Mở đầu 2 1 Lí do viết sáng kiến kinh nghiệm 2 2 Mục tiêu nhiệm vụ mghiên cứu 3 3 Đối tượng phạm vi ng[.]
Trang 1MỤC LỤC
Phần A Mở đầu……… ……2
1 Lí do viết sáng kiến kinh nghiệm……… 2
2 Mục tiêu nhiệm vụ mghiên cứu ……… 3
3 Đối tượng phạm vi nghiên cứu……… 4
4 Phương pháp nghiên cứu……… 4
5 Điểm mới trong kết quả nghiên cứu……… 4
Phần B Giải quyết vấn đề……… …5
1 Cơ sở lí luận………5
2 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu……… 6
3 Các giải pháp thực hiện……… 9
4 Các biện pháp tổ chức thực hiện 12
Phần ba Kết luận 19
1 Kết quả của việc ứng dụng 20
2 Những dự định sẽ làm nhằm đưa việc tích hợp giáo dục môi trường địa phương vào giảng dạy môn Địa lý ở trường THPT Hà Văn Mao ……… ……… 20
3 Kiến nghị, đề xuất……… 23
Trang 2
A MỞ ĐẦU
1 Lí do viết sáng kiến kinh nghiệm
Môi trường không chỉ là nơi con người sống, tồn tại và phát triển mà còn là nơi con người nghỉ ngơi, hưởng thụ vẻ đẹp của thiên nhiên ban tặng Môi trường gắn liền với đời sống của con người, những yếu tố của môi trường ảnh hưởng trực tiếp đến sức khoẻ, sự phát triển của loài người Nhưng hiện nay môi trường ngày càng suy thoái và có những biến động rất phức tạp như: hạn hán, lũ lụt, sạt lở đất, sóng thần, động đất Các thành phần của môi trường đang bị ô nhiễm nghiêm trọng
Ngày nay, sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thế giới kéo theo nhu cầu ngày càng lớn trong việc khai thác và sử dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên nói chung và các nguồn năng lượng nói riêng, khiến nhiều loại tài nguyên, đặc biệt là các loại khoáng sản năng lượng đứng trước nguy cơ cạn kiệt ảnh hưởng không nhỏ tới môi trường nói chung và môi trường ở mỗi địa phương cụ thể nói riêng Thực tế trên địa bàn huyện Bá Thước nơi tôi đang công tác giảng dạy hiện tượng ô nhiễm môi trường bao gồm cả môi trường không khí môi trường đất, môi trường nước đang diễn ra Như các hiện tượng người dân dùng thuốc bảo vệ thực vật thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ Sau khi dùng xong vứt vỏ chai lọ bao bừa bãi mọi nơi, đặc biệt
là nơi có các con khe con suối nước chảy liên tục sẽ gây ô nhiễm và có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe của con người cũng như các loài sinh vật dưới nước Một thực
tế rất rõ nữa đó là hiện tượng mực nước ngầm có biểu hiện hạ thấp và nguồn nước trên mặt ở các con khe con suối bị suy giảm nghiêm trọng do lớp phủ thực vật thu hẹp diện tích rừng ít đi Trong những năm gần đây hiện tượng mưa đá gió lốc và có
cả hiện tượng lũ lớn ở các con suối vào mùa mưa đã ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống sinh hoạt và sản xuất của người dân một số xã trên địa bàn huyện Bá thước, hiên tượng mà trước đây ít xảy ra
Vậy làm thế nào để mỗi học sinh đang trực tiếp ngồi trên ghế nhà trường THPT
có ý thức cao trong việc bảo vệ môi trường ngay tại địa phương mình? Điều này đặt ra cho các thầy cô giáo đang trực tiếp giảng dạy các em một nhiệm vụ không nhỏ
Việc giáo dục môi trường tại địa phương được thực hiện dưới nhiều hình thức Tuy nhiên, do đây không phải là một môn học độc lập nên hình thức phổ biến
Trang 3nhất là tích hợp nội dung này thông qua các môn học trong trường phổ thông, như Địa lí, Vật lí, Hoá học, Công nghệ,GDCD…Qua hơn 10 năm giảng dạy chương trình sách giáo khoa đổi mới của Bộ Giáo dục – Đào tạo và quá trình dự giờ rút kinh nghiệm các đồng nghiệp tôi nhận thấy môn Địa lí là một môn khoa học cần dạy học tích hợp cho học sinh các kỹ năng bảo vệ môi trường tại địa phương sẽ có hiệu quả cao Trong quá trình dạy học môn Địa lí tôi luôn chú trọng vào việc tích hợp kỹ năng sống bảo vệ môi trường nói chung và đặc biệt môi trường địa phương
Hơn nữa với học sinh trường THPT Hà Văn Mao nơi tôi đang trực tiếp giảng dạy môn Địa lí, ý thức của học sinh còn hạn chế về việc vận dụng kiến thức khoa học vào việc bảo vệ môi trường
Chính vì những lí do trên và đối với đặc thù học sinh của trường, tôi đã chủ
động lồng ghép “Giáo dục môi trường địa phương vào dạy - học môn Địa lí
trường THPT Hà Văn Mao” Đây là một vấn đề rất cần thiết, mong muốn với
phương pháp này, sẽ đóng góp một phần quan trọng nhằm thực hiện chủ trương chính sách bảo vệ môi trường của địa phương
Để thực hiện được giải pháp dạy học kiến thức kết hợp với lồng ghép Giáo
dục môi trường địa phương thì yêu cầu đặt ra là mỗi giáo viên và mỗi học sinh cần
phải nắm vững các kiến thức cơ bản của môn học từ đó biết vận dụng vào thực tiễn cuộc sống hàng ngày
2 Mục tiêu,nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Mục tiêu
- Nhằm đổi mới phương pháp, gây hứng thú học tập, phát triển tư duy và biết vận dụng vào thực tiễn cuộc sống, hình thành cho học sinh ý thức biết bảo vệ môi trường sống tại địa phương
- HS có ý thức bảo vệ môi trường
- Tuyên truyền cho những người xung quanh mình cũng cần phải có ý thức trong việc bảo vệ môi trường tại địa phương
3.2 Nhiệm vụ
Trang 4Nâng cao nhận thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành thái độ và hành vi đúng đắn cho học sinh trong việc bảo vệ môi trường ở địa phương
Tham gia tại địa phương Bá Thước một huyện miền núi môi trường rất dễ
bị suy thoái,tham gia tích cực vào các hoạt động góp phần giải quyết một số vấn đề
về bảo vệ môi trường ở địa phương
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Học sinh trường THPT Hà Văn Mao
- Đề tài này ứng dụng vào một số bài chương trình địa lí lớp 10 lớp 11
và lớp 12
4 phương pháp nghiên cứu
- Nghiên cứu sách giáo khoa, nghiên cứu các tài liệu có liên quan.
- Trao đổi kinh nghiệm, học hỏi các đồng nghiệp
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm
5 Điểm mới trong kết quả nghiên cứu
Việc tích hợp giáo dục môi trường địa phương thông qua môn học không những giúp học sinh hiểu sâu thêm, hiểu rộng hơn kiến thức cơ bản của bài học, mà còn giúp học sinh có thêm những hiểu biết thực tế những vấn đề bảo vệ môi trường tại địa phương hiện nay Như vậy việc làm của giáo viên đã đạt được 2 mục đích giáo dục: giáo dục môn học và giáo dục bảo vệ môi trường tại địa phương
Trang 5B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 Cơ sở lí luận của đề tài
Giáo dục bảo vệ môi trường tại địa phương là một giải pháp hữu hiệu để bảo
vệ môi trường Nó là một quá trình lâu dài, phải được thực hiện đồng bộ trong hệ thống giáo dục quốc dân và cộng đồng Trường học là nơi tập trung nguồn lực cơ bản cho tương lai, là môi trường giáo dục tốt nhất cho mọi nội dung trong chương trình Trường học là nơi tạo nguồn tuyên truyền viên phong phú, hiệu quả cho cộng đồng
Vì thế, bảo vệ môi trường (BVMT) là một trong những mối quan tâm của toàn cầu Ở nước ta Thủ tướng chính phủ ra quyết định số 1363/ QĐ-TTG Ngày17-10-2001: Đưa các nội dung BVMT vào hệ thống giáo dục quốc dân
Hiện nay ở cấp học THPT giáo dục BVMT chưa phải là môn học chính khoá nên việc tich hợp giáo dục BVMT vào môn học có liên quan đến kiến thức về môi trường là điều cần thiết Nhưng kiến thức giáo dục BVMT không phải muốn đưa vào bài học nào cũng được, mà phải căn cứ vào nội dung của bài học có liên quan với vấn đề môi trường mới có thể tích hợp được
Vậy chúng ta cần xác định nội dung kiến thức bảo vệ môi trường, mục tiêu tích hợp, địa chỉ tích hợp trong bài giảng sao cho hợp lí
Địa lí là một môn khoa học vừa mang tính tự nhiên vừa mang tính xã hội,
mở ra trong các em một thế giới khoa học; hơn nữa toàn bộ chương trình Địa lí THPT nghiên cứu vào các vấn đề về tự nhiên, kinh tế - xã hội (KT-XH), rất phong phú và đa dạng gần gũi với cuộc sống và thực tế tại địa phương Đặc biệt, trong bộ môn Địa lí có một nội dung quan trọng là nghiên cứu về các nguồn tài nguyên thiên nhiên, các ngành công nghiệp năng lượng; có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa việc giáo dục kiến thức và rèn luyện kĩ năng, do đó có nhiều thuận lợi để tích hợp nội dung bảo vệ môi trường địa phương vào những nội dung này
2 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu
2.1 Thực trạng học sinh
Trang 6Đa số các em học sinh ở trường THPT Hà Văn Mao đều là con em đồng bào dân tộc thiểu số nên còn nhiều hạn chế đối với học tập, và khả năng tư duy , nên việc tích hợp nội dung bảo vệ môi trường địa phương vào bài học là không dễ dàng Trong quá trình lên lớp thiết kế hoạt động phát triển kỹ năng vận dụng kiến thức tích hợp của học sinh của trường THPT Hà Văn Mao, tôi nhận định hầu hết các em học sinh sẽ còn gặp nhiều khó khăn khi rèn luyện kỹ năng này Cụ thể:
- Về kĩ năng liên hệ, vận dụng kiến thức trong bài học áp dụng vào thực tế,
HS ở cấp học THPT nói chung và HS trường THPT Hà Văn Mao nói riêng vẫn còn hạn chế, do đó để thay đổi nhận thức và hành vi của các em đòi hỏi phải có sự đầu
tư công phu, có sự chon lự nội dung sát thực
- Với số đông học sinh độ nhận thức, khả năng tiếp thu và khả năng vận dụng kiến thức không đồng đều, số số đông học sinh chưa tập trung chú ý, chưa tích cực trong giờ học Mặt khác, do đặc thù trường miền núi, phần lớn HS chưa thật sự tích cực và có sự đầu tư thời gian cho việc học tập và đặc biệt ý thức bảo vệ môi trường ở các em
- Lĩnh hội kiến thức cơ bản còn khó khăn kĩ năng của các em còn rất hạn chế rụt rè thiếu tự tin khi lấy ví dụ
- Học sinh chưa thực sự bị lôi cuốn và hào hứng với phương pháp thiết kế bài dạy tích hợp của giáo viên cũng như các phương tiện dạy học mà giáo viên sử dụng trong tiết đó
- Thực tế ở một bộ phận nhỏ HS, ý thức công dân rất kém, cho rằng sự thay đổi hành vi ở một phạm vi nhỏ tại địa phương sẽ không có tác dụng trên tầm vĩ mô
cả nước và mang tính toàn cầu
- Do tâp quán còn mang tính chất cổ hũ của đồng bào địa phương như đốt rừng làm nương rẫy, chặt cây rừng đốt than hay lấy củi làm chất đốt hàng ngày và sưởi ấm vào mùa đông
Xuất phát từ những nguyên nhân trên đã dẫn đến việc lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trường tại địa phương chưa đạt được kết quả như mong muốn Thực tế
là tôi đã tiến hành khảo sát ý thức học sinh lớp 11A2 qua việc kiểm tra ý thức bảo
vệ môi trường của các em và thu được kết quả như sau:
Trang 7TT HỌ TÊN
Có ý thức bảo vệ môi trường
Chưa có ý thức bảo
vệ môi trường
Có ý thức bảo vệ môi trường nhưng chưa hành động
2 Phạm Thị Quỳnh Anh X
8 Nguyễn Thị Dung X
14 Nguyễn Thị Hậu X
21 Trương Thị Loan X
22 Nguyễn Thị Mai X
25 Lê Hồng Nhung X
32 Bùi Thị Thuý Tiên X
36 Bùi Thị Xinh X
Trang 8- 10 học sinh có ý thức cao về việc “Bảo vệ môi trường tại địa phương mình sinh sống”
- 21 học sinh chưa có ý thức về việc “Bảo vệ môi trường tại địa phương mình sinh sống”
- 6 học sinh “có ý thức nhưng đôi khi vì lười nên chưa biến thành hành động”
Kết quả khảo sát trên cho thấy học sinh trường THPT Hà Văn Mao ý thức về
“Bảo vệ môi trường tại địa phương mình sinh sống” còn ít , vì thế tôi chủ động đưa
ra giải pháp lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trường địa phương trong dạy học môn Địa lý ở một số lớp
2.2 Thực trạng giáo viên
Thực tế cũng đã có nhiều giáo viên trong trường ở các bộ môn khác nhau đã có
đề cập đến vấn đề môi trường nhưng hiệu quả thực hiện còn nhiều hạn chế
Qua giảng dạy tại trường THPT Hà Văn Mao, tôi nhận thấy mình còn tồn tại những khó khăn trong việc : " Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường địa phương vào một số bài dạy "
- Bản thân ít được tham gia các lớp tập huấn về giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả nên chưa thể tích hợp được nhiều môn học liên quan đến vấn đề
sử dụng năng lượng tiết kiệm có hiệu quả
- Do sự hạn chế về mặt thời gian của tiết học, một số giáo viên trong quá trình giảng dạy còn ít lấy các ví dụ cụ thể liên hệ vào trong cuộc sống hằng ngày, gần gũi với môi trường sống, gần gũi với các dạng năng lượng mà chúng ta đã và đang sử dụng hàng ngày
- Ở trường, tôi chưa chủ động đề xuất các chương trình ngoại khóa về vấn
đề bảo vệ môi trường
- Đồng thời, qua thực tế dự giờ, trao đổi với các đồng nghiệp ở các bộ môn khác, tôi nhận thấy việc tổ chức học sinh hoạt động nhóm vận dụng tích hợp kiến
Trang 9thức Địa lí vào các môn khoa học khác chưa thực hiện được Đây là một trong những nguyên nhân cơ bản làm ảnh hưởng đến hiệu quả học tập theo hướng tích hợp của môn Địa lí nói riêng và các môn khoa học khác nói chung
Đứng trước thực trạng của giáo viên và học sinh đã nêu ra ở trên, làm thế nào
để giúp học sinh luyện tập kỹ năng vận dụng kiến thức Địa lí vào đời sống đó là yêu cầu đặt ra cho chính bản thân tôi cũng như các giáo viên giảng dạy môn Địa lí tại trường Là giáo viên say mê giảng dạy môn Địa lí, tôi mạnh dạn đưa ra giải
pháp dạy học tích hợp “Giáo dục bảo vệ môi trường địa phương ” với nội dung
các giải pháp như sau:
3 Các giải pháp thực hiện
3.1 Xác định các địa chỉ được tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường địa phương qua một số bài Địa lí THPT
Trong số các môn học chương trình THPT thì địa lí được coi là môn học có nhiều
cơ hội giáo dục bảo vệ môi trường nói chung và bảo vệ môi trường ở địa phương nói riêng Vì nội dung của môn học có nhiều vấn đề liên quan chặt chẽ , đến môi trường Các kiến thức trong môn học nếu đứng góc độ Địa lí thì nó là kiến thức địa
lí, nếu đứng ở góc độ môi trường, thì nó là kiến thức giáo dục môi trường,…
Kiến thức về giáo dục bảo vệ môi trường rất đầy đủ: Các vấn đề về địa lí tự nhiên chúng ta có thể giáo dục các vấn đề bảo vệ tài nguyên rừng, bảo vệ tài nguyên nước, tài nguyên đất, khai thác, sử dụng tài nguyên khoáng sản Các vấn đề
về địa lí kinh tế xã hội, chúng ta có thể giáo dục về mối quan hệ giữa con người với hoạt động sản xuất xã hội của con người ảnh hưởng đến môi trường đang sinh sống, v.v … Như vậy đối với môn Địa lí nói chung thì trong chương trình hầu như bài nào cũng có thể tích hợp được vấn đề bảo vệ môi trường tại địa phương nơi các
em học sinh cư trú nhưng ở khía cạnh khác với mức độ rộng hẹp khác nhau
Dưới đây là địa chỉ tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường địa phương vào một
số bài dạy môn Địa lí giảng dạy tại THPT Hà Văn Mao
Lớp Tên bài (chương
Trang 10Bài 17: Thủy quyển
Một số nhân tố ảnh
hưởng đến chế độ
nước sông Một số
sông lớn trên trí đất
Mục II.2 Các nhân tố ảnh
- Vận dụng đánh giá
Bài19: Thổ nhưỡng
quyển Các nhân tố
hình thành thổ
nhưỡng
Mục II: Các nhân tố hình
Bài 18: Sinh quyển
Các nhân tố ảnh
hưởng đến phân bố
phát triển sinh vật
Bài 20: Lớp vỏ địa lí
Quy luật thống nhất
hoàn chỉnh của lớp vỏ
địa lí
Mục 3: Ý nghĩa thực tiễn của quy luật
Liên hệ
Bài 28: Địa lí ngành
10
Bài 50: Môi trường
và sự phát triển bền
vững
Mục: Chức năng của môi trường Vai trò của môi trường đối với phát triển xã hội loài người
Liên hệ
11 Bài 3: Một số vấn đề
12 Bài 10: Thiên nhiên
nhiệt đới ẩm gió mùa nhiên khác.Mục 2: Các thành phần tự Liên hệ
Trang 11Bài 15: Bảo vệ môi
chống thiên tai
Bài 21 Đặc điểm
nông nghiệp nước ta Mục 1: Nền nông nghiệp nhiệt đới Liên hệ
Bài 27: Vấn đề phát
triển một số ngành
công nghiệp trọng
điểm
Mục 1.b : Công nghiệp điện lực
Liên hệ
Bài 35: Vấn đề phát
triển kinh tế xã hội ở
Bắc Trung Bộ
3.2 Ứng dụng tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường địa phương vào dạy một số bài địa lí chương trình THPT
3.2.1 Loại bài kiến thức bảo vệ môi trường địa phương được lồng ghép thành một mục trong bài học
Với nội dung các bài trong chương trình Địa lí THPT với loại bài kiến thức giáo dục bảo vệ môi trường địa phương được lồng ghép thành một mục, một ý trong bài học cũng khá nhiều Nhưng việc giáo viên tìm ra và xác định đúng để có
ý thức hướng dẫn, truyền đạt kiến thức bảo vệ môi trường tại địa phương huyện Bá Thước, đảm bảo hiệu quả cao cũng không đơn giản Điều cần thiết là giáo viên phải
có ý thức làm rõ kiến thức kĩ năng bảo vệ môi trường, chuẩn bị những nội dung, phương pháp để thể hiện ý đồ, tư tưởng của tác giả sách giáo khoa, để học sinh hiểu
và có hành vi, thái độ về những vấn đề về bảo vệ môi trường ngay tại nơi các em học sinh cư trú mà những mục đích đó, những ý đó cần thể hiện
Điều đáng lưu ý và quan trọng là ngay trong mục tiêu bài giảng cũng nên đề cập đến kiến thức này Trong quá trình dạy học phải đạt được mục tiêu đề ra Muốn vậy phải chuẩn bị tài liệu, phương tiện, phương pháp hợp lí và có hiệu quả để thực hiện mục tiêu đề ra