Người lái đò sông Đà Nguyễn Tuân I Tiểu dẫn 1 Tác giả Nguyễn Tuân a Cuộc đời Nguyễn Tuân (1910 1987) Hà Nội Là một trong những nhà văn tiêu biểu nhất của nền văn học Việt Nam hiện đại Là người tài hoa.ưejgniquehgiwkengqwkf
Trang 2I.Tiểu dẫn
1.Tác giả: Nguyễn Tuân
a Cuộc đời
- Nguyễn Tuân (1910-1987): Hà Nội
- Là một trong những nhà văn tiêu biểu nhấtcủa nền văn học Việt Nam hiện đại
- Là người tài hoa uyên bác, có cá tính độcđáo và 1 nhà tri thức giàu lòng yêu thương,
Trang 3Một số tác phẩm của Nguyễn Tuân
Trang 42 Tác phẩm
a Hoàn cảnh sáng tác
- Là bài tùy bút in trong tập Sông Đà
- Sông Đà là thành quả nghệ thuật đẹp đẽ Nguyễn Tuân thu hoạch được trong chuyến đi gian khổ và hào hứng tới miền Tây Bắc rộng lớn, xa xôi Không chỉ để thỏa mãn niềm khao khát “xê dịch”, mà chủ yếu để tìm kiếm chất vàng của thiên nhiên và thưởng thức “thứ vàng mười đã qua thử lửa” ở tâm hồn của người lao động Tây Bắc
- Thể loại: Tùy bút
b Nhan đề, lời đề từ
- Nhan đề giới thiệu 2 hình tượng xuyên suốt tác phẩm là con sông Đà với tính cách hung bạo, trữ tình và hình tượng người lái đò,
người lao động sông nước ở Tây Bắc
- Nhà thơ Ba Lan đã ca ngợi vẻ đẹp của sông
Đà qua lời đề từ “đẹp vậy thay tiếng hát trên dòng sông” và Nguyễn Quang Bích cũng nhìn thấy “Chúng thủy giai đông tẩu – Đà giang độc bắc lưu” Mọi dòng sông đều chảy theo hướng đông chỉ Đà giang chảy theo hướng bắc hé mở nét nghịch ngược, độc đáo, cá tính của sông Đà với 2 nét tính cách hung bạo và trữ tình
Trang 5II Văn bản
1.Hình tượng sông Đà
a.Tính cách hung bạo
*Hai vách đá bên bờ sông : hùng vĩ
- “Dựng thành vách”: gợi sự vững chãi thâm niên, bí ẩn
về độ cao
- “Đúng ngọ mới thấy mặt trời”
- So sánh và động từ mạnh “vách đá thành chẹt lòng sông Đà như một cái yết hầu”
- “Có quãng con nai con hổ vọt từ bờ này sang bờ kia” Những liên tưởng tài hoa khiến câu văn sinh động, diễn tả độ hẹp của lòng sông
- Lấy đặc điểm của phố thị sầm uất hiện đại để tả cái đẹp của sông Đà hoang vu lạnh lẽo “Ngồi trong khoang đò đang mùa hè mà cũng thấy lạnh”
- Hình ảnh so sánh “cảm thấy như đang đứng ở hè một cái ngõ mà ngóng vọng lên một cái khung cửa sổ nào trên tầng nhà thứ mấy vừa tắt phụt đèn điện”
Lối so sánh lấy phố tả sông, lấy sáng gợi tối đã khắc họa 1 quãng sông Đà với đầy đủ không gian cao, sâu, hẹp, lạnh, tối qua ấn tượng xúc giác thật rợn ngợp.
Trang 6- Điệp từ “xô” Xô đẩy Sức mạnh của thiên nhiên hoang dại
- Hình ảnh so sánh, nhân hóa, liên tưởng tài hoa độc đáo “như lúc nào cũng đòi nợ suýt”, kết hợp từ láy “gùn ghé” Như con người, hiện thân cho cái ác đầy dữ dằn, du côn, hung bạo đòi
nợ vô cứ những ai đi qua
Trang 7*Những hút nước
- Hình ảnh: Những câu văn miêu tả sinh động, hấp dẫn gợi liên tưởng về những cái hút nước dữ dằn, sục sôi + hình ảnh so sánh được cảm nhận qua thị giác từ trên xuống và từ dưới lên tính cách sông
Đà hiện lên phong phú qua nhiều góc nhìn và vị thế trải nghiệm
+ Hút nước giống như cái giếng bê tông….(xây
+ Hút nước được ví như 1 cái cốc pha lê nước khổng
lồ vừa rút lên cái gậy đánh phèn
- Âm thanh: được cảm nhận bằng thính giác với lối so sánh nhân hóa âm thanh hãi hùng, quái
dị, sợ hãi
+ Nước ở đây thở và kêu như cửa cống cái bị sặc
+ Những cái giếng sâu nước ặc ặc như vừa rót dầu sôi vào
- Màu sắc: hiện lên qua góc nhìn của một nhà hội họa với màu sắc “thành giếng được xây dựng…khối pha lê xanh” Điệp từ “khối” nhấn mạnh sự trong xanh đẹp nhưng tĩnh chứa chất bao bí hiểm
Hút nước sông Đà vừa sâu vừa sáng xanh thăm thẳm với độ xoay tròn chóng mặt, mang vẻ đẹp nguy hiểm qua nhiều điểm nhìn và vị thế trải nghiệm (văn học, thể thao, điện ảnh, ) bằng cảm nhận thị giác thính giác với các biện pháp nhân hóa so sánh, Ngòi bút tài hoa của Nguyễn Tuân
Trang 8*Những thác nước sông Đà
- Được miêu tả theo trình tự từ xa đến gần Âm thanh của thác được cảm nhận qua thính giác, thị
giác như một bản đàn với tiết tấu mạnh mẽ
+ Câu văn tự sự miêu tả “còn xa lắm mới đến cái thác dưới” vậy mà động từ “réo” kết hợp từ “mãi”
“lại” tiếng nước “réo gần mãi lại réo to mãi lên” gào thét, tức giận, ồn ào như con thú hoang
+ Bút pháp so sánh, nhân hóa, liên tưởng âm thanh như “oán trách gì rồi lại như là van xin rồi lại như
là khiêu khích giọng gằn mà chế nhạo” Đa tính cách với những tính từ hé lộ tâm địa độc ác nham hiểm, thay đổi thất thường
+ Bút pháp đối lập “thế rồi nó rống lên như tiếng một ngàn con trâu mộng đang lồng lộn giữa rừng vầu rừng tre nứa nổ lửa, đang phá tuông rừng lửa, rừng lửa cùng gầm thét với đàn trâu da cháy bùng bùng”Lấy lửa tả nước lấy rừng tả sông Nhấn mạnh âm thanh cộng hưởng với giọng văn dồn dập gấp gáp qua hàng loạt so sánh lạ, độc đáo
Bút pháp ngông lấy hình ảnh tả âm thanh Tạo ấn tượng hãi hùng rùng rợn, sức tàn phá khủng khiếp Sức mạnh hoang dại, hủy diệt của sông Đà
Trang 9- Hình ảnh thác nước khi đến gần được cảm nhận bằng thị giác
+ Sức nước: được so sánh “Mặt sông rung rít lên như tuyếc-bin thủy điện nơi đáy hầm đập” “mặt sông trắng xóa” Lưu tốc nhanh , xiết, mạnh, xối xả với những âm thanh rung rít như dự báo về một dòng chảy thủy điện trong tương lai
+ Đá sông:
• Hiện lên với diện mạo và tâm địa như 1 con người có tính cách hung bạo
• Bút pháp nhân hóa diện mạo sông Đà nhăn nhúm méo mó, tâm địa bày thạch trận thật độc ác côn đồ và hiếu chiến
• Đá sông chia làm 3 hàng phối hợp với nước, sóng tạo ra sức mạnh đe dọa những người đi qua
Trang 10Sông Đà tạo ra một cuộc chiến không cân sức với thạch thủy trận gồm 3 trùng vi
Trùng vi 1Sông Đà hiện lên với 1 đội quân hung hãn
chuyên nghiệp có tổ chức chia làm 3 hàng
tạo trận đánh giáp lá cà
+ Hàng tiền vệ có 2 hòn canh một cửa đá:
dụ thuyền đi sâu vào rồi đánh khuýp quật
vu hồi
+ Tuyến 2 là những boong ke chìm và
pháo đài đá nổi: phối hợp tiêu diệt các
thuyền đi qua
+ Bày thế trận khôn ngoan bằng đòn tâm
lí chiến với sự phối hợp của đá, nước,
thanh viện, những âm thanh khiêu khích
với tư thế láo xược hất hàm,…
Trùng vi 2
Với 4 cửa tử, 1 cửa sinh, từ ngữ dồn
dập của lĩnh vực thể thao, quân sự, tiết tấu
nhanh tạo không khí chiến trận Sông Đà
như 1 quân kiều mạng 1 tên đô vật
“Sông Đà tăng thêm cửa tử, cửa sinh bố trí lệch qua bờ hữu ngạn”
“Dòng thác hùm beo đang hồng hộc tế mạnh trên sông Đà”
Dòng thác hùm beo
Trùng vi 3
“Ít cửa hơn, bên phải bên trái đều là luồng chết cả, luồng sống ở ngay chính giữa bọn
đá hậu vệ của con thác”
Sông Đà dữ dằn,hung hãn, chiến đấu như một tên côn đồ, 1 kẻ liều mạng, 1 loài thủy quái, một dòng thác hùm beo thật hãi hung
Sông Đà hùng vĩ, hung bạo ở những vách đá, ghềnh, hút nước, thác nước thạch trận, mang tâm diện mạo và tâm địa độc ác như kẻ thù số 1 của con người
Sự hung vĩ được Nguyễn Tuân với tài năng dự báo đã thấy được lưu tốc và sức mạnh của dòng sông dùng làm thủy điện sông Đà Tấm lòng yêu thương và gắn bó với mảnh đất Tây Bắc, sự tài hoa uyên bác của tác giả
Trang 11b Vẻ đẹo trữ tình của sông Đà
*Sông Đà được nhìn từ trên cao với hai dáng vẻ độc đáo
- “Cái dây thừng” ngoằn nghoèo chạy dài khỏe khoắn mang linh hồn của thần thoại sơn tinh thủy tinh “Núi cao sông hãy còn dài – Năm năm báo oán đời đời đánh ghen”
- Sông Đà được so sánh mang hình dáng của người thiếu nữ Tây Bắc “con sông Đà tuôn dài như áng tóc trữ tình đầu tóc chân tóc ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa ban hoa gạo tháng hai và cuồn cuộn mù khói núi Mèo đốt nương xuân”
+ Điệp từ “tuôn dài”, tiết tấu chậm rãi nhẹ nhàng, hình ảnh so sánh “như áng tóc trữ tình”
Độ dài của dòng sông với sự uốn lượn mềm mại
+ Hai bên bờ tràn ngập sắc trắng của hoa ban, sắc đỏ của hoa gạo, sự mờ ảo giăng mắc của mù khói núi Mèo Đà giang ẩn hiện trong dáng hình thiếu nữ Tây Bắc
Trang 12- Màu sắc, sắc nước sông Đà phong phú, sinh động
+ Mùa xuân: dòng xanh ngọc bích, xanh trong xanh biếc, xanh sáng do phản chiếu bầu trời, so sánh sự khác biệt không giống màu xanh cánh hến của sông Gâm, sông Lô xanh đục
+ Mùa thu: so sánh “lừ đừ chín đỏ như da mặt người bầm đi vì rượu”
Tài năng quan sát tỉ mỉ, sự gắn bó với Tây Bắc cho thấy sự thay đổi màu sắc theo mùa như những bộ trang phục lung linh
Từ góc nhìn trên cao, sông Đà như một mỹ nhân trẻ trung xuân sắc
Cải chính bác bỏ sự lếu láo của bọn thực dân khi khi viết vào bản đồ lai chữ với tên gọi sông “đen”
Trang 13*Góc nhìn cảm xúc
- Sông Đà gợi cảm được so sánh, nhân hóa như một cố nhân – người bạn cũ hiểu nhau như tri kỉ
- Dưới góc nhìn của người đi rừng già ngày nhìn ra sông như phát hiện vẻ đẹp sinh động của dòng sông
+ Hồn nhiên sinh động, trẻ trung, nước sông Đà óng ánh
như “thấy loang loáng như trẻ con nghịch chiếu gương
vào mắt mình rồi bỏ chạy”
+ Mượn thi liệu thơ Đường, “nước sông Đà như miếng
sáng lóe lên một màu nắng tháng ba Đường thi “Yên hoa
tam nguyệt há Dương Châu””
Bức tranh thiên nhiên ấm áp nước sông tắm trong
nắng xuân với “bờ sông Đà, bãi sông Đà chuồn chuồn
bươm bướm trên sông Đà” thơ mộng, quyến rũ, mĩ lệ
+ Tâm trạng: nghệ thuật so sánh và ẩn dụ chuyển đổi
cảm giác Vui sướng, ấm áp khi gặp lại cố nhân
“Chao ôi, trông con sông vui như thấy nắng giòn tan sau
kì mưa dầm vui như nối lại chiêm bao đứt quãng”
Phong cách tài hoa với những liên tưởng so sánh giúp tác giả cảm nhận sông Đà không chỉ bằng thị giác mà bằng cả xúc giác “đằm đằm ấm ấm” và cảm giác về một cố nhân thân thiết “lắm bệnh lắm chứng”vừa dịu dàng vừa bản tính vửa đầm ấm vừa thác lũ
Tình cảm gắn bó sâu nặng của tác giả
Trang 14*Sông Đà được cảm nhận từ góc nhìn mạn thuyền trên dòng sông
- Không khí: tĩnh lặng, một không gian hoang sơ đẹp tựa miền cổ tích qua các hình ảnh so
sánh liên tiếp
“Hình như từ đời Lý, đời Trần, đời Lê, quãng sông này cũng lặng tờ đến thế thôi”
“Bờ sông hoang dại như một bờ tiền sử Bờ sông hồn nhiên như một nỗi niềm cổ tích xưa”
Nhịp điệu chậm rãi, so sánh theo đồng trục thời gian dòng chảy từ khi sinh ra qua các
đời vua đến năm 1960 vẫn hoang sơ không thay đổi
- Hình ảnh: 2 bên bờ sông
“ một nương ngô nhú lên mấy lá ngô non đầu mùa”
“Cỏ gianh đồi núi đang ra những nõn búp” “Một đàn hươu cúi đầu ngốn búp cỏ gianh đẫm
sương đêm”
Trong trẻo, tinh khôi, non tơ, mỡ màng, mơn mởn tràn đầy sức sống
- Âm thanh:
+ Âm thanh khát vọng “Chao ôi thấy thèm được giật mình vì một tiếng còi xúp-lê”
Khát vọng của nhà văn đã trở thành hiện thực
+ Âm thanh thực: qua bút pháp lấy động tả tĩnh, nghe thấy tiếng còi sương mơ hồ hư ảo “cá dầm canh quẫy vọt lên mặt sông bụng trắng như bạc rơi thoi”
Cảnh sắc yên bình thơ mộng, tĩnh lặng
- Tác giả mượn lời Tản Đà khát quát vẻ đẹp dòng sông
“Dải sông Đà bọt nước lênh bênhBao nhiêu cảnh, bấy nhiêu tình”
cùng cách nói “một người tình nhân chưa quen biết” Gợi liên tưởng gắn bó thân thiết vừa độc đáo vừa mới lạ
Trang 15Nhan đề và lời đề từ mở đầu và kết thúc đoạn trích với lời khẳng định so sánh tăng cấp “bao nhiêu cảnh bấy nhiêu tình”
Ca ngợi vẻ đẹp của sông Đà vừa hung vĩ vừa hung bạo vừa trữ tình thơ mộng là “chất vàng mười” của thiên nhiên Tây Bắc
Làm nền cho cho con người xuất hiện và bộc lộ vẻ đẹp
Trang 162 Hình tượng người lái đò trên sông Đà
a Hoàn cảnh, lai lịch, tên tuổi, nghề nghiệp, chân
dung, ngoại hình
- Không tên không tiểu sử có rất ít nét ngoại
hình
Kiểu nhân vật phổ biến có thể thấy ở bất
cứ đâu trong cuộc sống hằng ngày
- Ông lái đò khoảng 70 tuổi làm nghề chèo đò dọc
con sông Đà suốt mạn Lai Châu-Sơn La với trăm lần
ngược xuôi
- Chân dung, ngoại hình:
+ “tay ông lêu nghêu như cái sào, chân ông lúc nào
cũng khuỳnh khuỳnh như đang kẹp lấy một cuống lái
tưởng tượng”
+ “giọng ông ào ào như tiếng nước trước mặt
ghềnh”
+ “đầu ông đặc quánh như chất sừng chất mun”
+ “nhãn giới ông vòi vọi như lúc nào cũng mong
một cái bến xa nào đó trong sương mù”
Cách giới thiệu ngắn gọn, nhưng đầy đủ thông tin về lai lịch của người lao động khoe khoắn
Bày tỏ thái độ ca ngợi thể hiện sự gắn bó yêu nghề của ông lái
Trang 17b Phẩm chất, đức tính của ông lái đò
Người lái đò mang vẻ đẹp tiêu biểu cho đức tính của người lao động vùng sông nước Tây Bắc, xuất hiện trên nên thiên nhiên hùng vĩ, hung bạo, trữ tình thơ mộng như hoàn cảnh thử lửa để con người ánh lên
“chất vàng mười” trong tâm hồn người lao động
*Vẻ đẹp của người lao động từng trải yêu nghề thạo nghề và giàu kinh nghiệm sông nước
- Từ đặc điểm nghề nghiệp “trăm lần xuôi ngược trên sông Đà” mà ông tự lái 60 lần cùng nét vẽ ngoại hình
Ông lái đò gắn bó với nghề hiểu sâu sắc về dòng sông “Ông đã nắm chắc binh pháp của thần sông thần đá Ông đã thuộc quy luật phục kích của lũ đá nơi ải nước hiểm trở này” “ông vẫn nhớ mặt bọn
này”
- So sánh kinh nghiêm sông nước “Ông thuộc sông Đà như thuộc bản trường ca với từng dấu chấm than”
Ca ngợi vẻ đẹp của người lao động sông nước với thái độ khâm phục
*Vẻ đẹp của người lao động Tây Bắc luôn anh hùng dũng cảm trí tuệ trong công cuộc lao động, chiến đẩu để mưu sinh
- Vẻ đẹp tài ba, gan dạ, can trường hiện ra gián tiếp qua những câu văn
“nước xô đá, đá xô song, song xô gió, cuồn cuộn luồng gió gùn ghè suốt năm như lúc nào cũng đòi nợ xuýt”
“thuyền đi qua hút nước y như là ô tô sang số ấn ga cho nhanh để vút qua một quãng đường mượn cạp
ra ngoài bờ vực” nếu vô ý là cái hút ấy nó lôi tuột xuống rồi tan xác ở một khuỷnh sông dưới
Trang 18Vẻ đẹp của người lái đò hiện lên trực tiếp trong cuộc giao tranh với sông Đà qua 3 chặng vượt vòng vây của thác nước, đá, sông
Trùng vi 1 - Bày ra 4 cửa từ, 1 cửa sinh
- Chia làm 3 hàng có tổ chức
- Đánh theo lối giáp lá cà, du kích, tâm lí chiến phối hợp với thác nước reo hò làm thanh viện
Quân liều mạng, tên đô vật
- Chỉ có trong tay 2 mái chèo, trí tuệ
và lòng dung cảm
- “Ông đò hai tay vẫn giữ chặt mái chèo khỏi bị hất lên khỏi song trận địa phóng thẳng vào mình”
- Bị đánh đòn hiểm độc “Cả cái luồng nước bóp chặt lấy hạ bộ người lái đò khiến ông lái bị thương nặng” “Mặt sông trong tích tắc tỏa sáng lên như cửa bể đom đóm rừng ùa xuống”
- Ông lái vẫn bình tĩnh, gan dạ tỉnh táo không hề nào núng, chỉ huy con thuyền qua trùng vi thứ nhất
1 dũng tướng, 1 thủ lĩnh, 1 thuyền trưởng mưu trí can đảm dày dặn kinh nghiệm thủy chiến
Trang 19Sông Đà Người lái đò
Trùng vi 2 “Tăng thêm nhiều cửa tử, cửa sinh
bố trí lệch qua phía bờ hữu ngạn”
- Những câu văn so sánh “cưỡi lên thác sông Đà, phải cưỡi đến cùng như cưỡi hổ”
“Dòng thác hùm beo đang hồng hộc
tế mạnh trên sông Đà”
Như mãnh thú hoang dại, hiện thân cho sức mạnh thiên nhiến khó chế ngự
- Thay đổi chiến thuật bởi + “ông lái đã nắm chắc binh pháp của thần sông thần đá”
+“ông đã thuộc bản chất của sông Đà” Ứng phó linh hoạt với những kĩ năng chuẩn xác “nắm chặt lấy được cái bờm song đúng luồng rồi….cửa đá ấy”,
“ông đè sấn lên mà chặt đôi ra để mở đường tiến”
- Tư thế in hình huyền thoại chiến đấu trên sông nước với vũ khí là một mái chèo và một con thuyền
Bức tranh con người chế ngự thiên nhiên, con thuyền như chiến mã, ông lái như kị binh anh dũng tung hoành ngang dọc trên chiến trận sông Đà
Ông lái xứng đáng là 1 anh hùng trong công cuộc chinh phục thiên nhiên
Khẳng định chủ nghĩa anh hùng không chỉ xuất hiện trong chiến đấu mà còn xuất hiện trong cuộc sống hằng ngày
Trang 20Sông Đà Người lái đò
Trùng vi 3 - “ít cửa hơn, bên phải bên trái
đều là luồng chết cả, luồng sống ở ngay giữa bọn đá hậu
vệ của con thác”
Sông Đà dồn hết sức cùng lực kiệt để giao tranh cho cuộc chiến sinh tử
- Xuất hiện ngắn gọn không kịch tính
“ông lái cứ phóng thẳng thuyền chọc thủng cửa giữa đó”
“thuyền vút qua cổng đá cánh mở cánh khép vút cửa ngoài cửa trong lại cửa trong cùng”
“Thuyền như một mũi tên tre xuyên nhanh qua hơi nước vừa xuyên vừa vừa tự động lái được lượn được Thế là hết thác”
Ông lái đò phô diễn tài năng và tấm lòng của 1 người làm nghề chèo đò kéo thuyền vượt thác