SKKN Biên soạn Chuyên đề cấu tạo phân tử các chất vô cơ dùng bồi dưỡng học sinh giỏi Hoá học ở trường THPT 1 MỤC LỤC Trang 1 Mở đầu 02 2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 02 2 1 Cơ sở lí luận của sáng ki[.]
Trang 1MỤC LỤC
Trang
1 Mở đầu 02
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 02
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 02
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi viết skkn 03
2.3 Các skkn hoặc giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 05
2.4 Hiệu quả của skkn đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 27
3 Kết luận và kiến nghị 27
Trang 21 MỞ ĐẦU
Nhân tài có vai trò rất quan trọng trong sự phát triển kinh tế – xã hội Trên bia
Văn Miếu Hà Nội, ông cha ta đã khẳng định: “Những người tài giỏi là yếu tố cốt
tử đối với một chỉnh thể Khi yếu tố này dồi dào thì đất nước phát triển mạnh mẽ
và phồn thịnh Khi yếu tố này kém đi thì quyền lực đất nước bị suy thoái Những người giỏi có học thức là một sức mạnh đặc biệt quan trọng đối với đất nước”
Vì vậy, để thực hiện thắng lợi công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá, đạt
được mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh” và đưa nước ta “Sánh ngang với các
cường quốc năm châu trên thế giới”, bên cạnh nâng cao dân trí, Đảng và Nhà
nước ta luôn chú trọng đến bồi dưỡng và phát triển nhân tài Trong đó, việc phát hiện và bồi dưỡng những học sinh có năng khiếu về các môn học ngay ở bậc phổ thông là bước khởi đầu quan trọng để xây dựng nguồn nhân tài tương lai cho đất nước Nhiệm vụ này phải được thực hiện thường xuyên trong quá trình dạy học, qua các kỳ thi chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi các cấp
Hàng năm, chúng ta luôn tổ chức các cuộc thi học sinh giỏi (HSG) môn hoá học để phát hiện những em có năng khiếu nên việc tổng kết, đúc rút kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh giỏi hoá học là rất cần thiết và mang tính thiết thực, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục
Trong giảng dạy cũng như trong bồi dưỡng HSG, chuyên đề cấu tạo phân tử các chất vô cơ có vị trí hết sức quan trọng Vì cấu tạo phân tử các chất vô cơ là nền tảng cơ bản để nghiên cứu các tính chất lý hoá và ứng dụng của chúng
Nó không những góp phần giúp học sinh hiểu rõ về lý thuyết cấu tạo phân tử, và giải thích các tính chất dựa vào cấu trúc phân tử mà hơn hết là khi giải loại bài tập này, các năng lực tư duy cũng như trí tuệ của học sinh được nâng cao như cố
thủ tướng Phạm Văn Đồng đã nói: “Giáo dục ở nhà trường điều chủ yếu không
phải là rèn trí nhớ mà là rèn trí thông minh” Tuy nhiên, hiện nay chưa có nhiều
công trình nghiên cứu về chuyên đề cấu tạo phân tử các chất vô cơ dùng bồi dưỡng HSG một cách có hệ thống
Xuất phát từ những lí do trên, tôi chọn đề tài: “Biên soạn chuyên đề cấu tạo phân tử các chất vô cơ dùng bồi dưỡng học sinh giỏi Hoá học ở trường THPT”.
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIẸM
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Việc phát hiện và bồi dưỡng HSG đã có rất lâu Hầu hết các nhà trường đều coi trọng vấn đề bồi dưỡng HSG và khẳng định cần có một chương trình giáo dục đặc biệt để phát triển và đáp ứng được tài năng của HSG Phần lớn các nhà trường đều chú ý bồi dưỡng HSG từ đầu năm học Cách thức tổ chức dạy cũng rất đa dạng: Có nơi tổ chức thành lớp, trường riêng… một số nơi tổ chức dưới hình thức tự chọn hoặc khóa học mùa hè, một số nơi khác do các trung tâm tư nhân hoặc các trường Đại học đảm nhận…
2.1.1 Một số quan niệm về học sinh giỏi
2.1.1.1 Ở các nước phát triển
Nhiều bang của Mỹ có đạo luật về giáo dục HSG Luật bang Georgia còn
đưa ra cả một định nghĩa về HSG: “HSG là học sinh chứng minh được trí tuệ ở
Trang 3trình độ cao và có khả năng sáng tạo, thể hiện một động cơ học tập mãnh liệt và đạt xuất sắc trong lĩnh vực lý thuyết, khoa học; người cần một sự giáo dục đặc biệt và sự phục vụ đặc biệt để đạt được trình độ tương ứng với năng lực của người đó”.
2.1.1.2 Ở Việt Nam
Theo PGS Bùi Long Biên (ĐH Bách khoa): ‘‘HSG hóa học phải là người nắm
vững bản chất hiện tượng hóa học, nắm vững các kiến thức cơ bản đã được học, vận dụng tối ưu các kiến thức cơ bản đã được học để giải quyết một hay nhiều vấn
đề mới (do chưa được học hoặc chưa thấy bao giờ) trong các kì thi đưa ra’’.
Theo PGS.TS Trần Thành Huế (ĐHSP Hà Nội): Nếu dựa vào kết quả bài thi
để đánh giá thì một học sinh giỏi hoá cần hội đủ các yếu tố sau đây:
- Có kiến thức cơ bản tốt, thể hiện nắm vững các khái niệm, định nghĩa, định luật, quy tắc đã được quy định trong chương trình, không thể hiện thiếu sót về công thức, phương trình hoá học
- Vận dụng sắc bén, có sáng tạo, đúng các kiến thức cơ bản
- Tiếp thu và dùng được ngay một số ít vấn đề mới do đầu bài đưa ra Những vấn đề mới này là những vấn đề chưa được cập nhật hoặc đã được đề cập đến mức độ nào đó trong chương trình hoá học phổ thông nhưng nhất thiết vấn đề đó phải liên hệ mật thiết với các nội dung chương trình
2.1.2 Những phẩm chất và năng lực tư duy của một học sinh giỏi hoá học
2.1.2.1 Phẩm chất và năng lực tư duy cần có của một học sinh giỏi hoá học
- Có kiến thức hoá học cơ bản, vững vàng, sâu sắc, hệ thống Để có được phẩm chất này đòi hỏi học sinh phải có năng lực tiếp thu kiến thức, tức là có khả năng nhận thức vấn đề nhanh, rõ ràng; có ý thức tự bổ sung, hoàn thiện kiến thức ngay ở dạng sơ khởi
- Có trình độ tư duy hoá học phát triển, có tính sáng tạo cao Để có được những phẩm chất này đòi hỏi học sinh phải có năng lực suy luận logic, năng lực kiểm chứng, năng lực diễn đạt…
- Có khả năng quan sát, nhận thức các hiện tượng hoá học Phẩm chất này được hình thành từ năng lực quan sát sắc sảo, mô tả, giải thích hiện tượng các quá trình hoá học, năng lực thực hành của học sinh
- Có khả năng vận dụng linh hoạt, mềm dẻo, sáng tạo kiến thức, kỹ năng
đã có để giải quyết vấn đề, các tình huống xảy ra Đây là phẩm chất cao nhất cần có ở một HSG
2.1.2.2 Dấu hiệu nhận biết
Đối tượng HSG thường có các biểu hiện sau:
- Đạt điểm cao trong các kì thi tuyển chọn của nhà trường, địa phương
- Có lòng hăng say học tập, tinh thần tự giác trong việc tìm tòi, nghiên cứu kiến thức hóa học
- Có khả năng tư duy (phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hóa, trừu tượng hóa …) và nhanh nhạy tri giác kiến thức mới
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi viết skkn
2.2.1 Điều tra cơ bản
Trang 4Trong khoảng thời gian từ đầu tháng 9 đến hết tháng 10 năm học 2015 -
2016, chúng tôi đã trực tiếp dự giờ các tiết học đại cương hoá vô cơ bồi dưỡng HSG cấp tỉnh, cấp quốc gia ở một số trường THPT trên địa bàn tỉnh Thanh Hoá và gửi phiếu điều tra đến các giáo viên, chuyên viên và các em học sinh Sau quá trình điều tra, chúng tôi thu được kết quả như sau:
Thuận lợi
- Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm đến công tác bồi dưỡng và đào tạo
nhân tài, đã đề ra cả một “Chương trình quốc gia bồi dưỡng nhân tài” giai
đoạn 2008-2020 với những bước đi và mục tiêu cụ thể Đây sẽ là động lực mạnh mẽ thúc đẩy việc bồi dưỡng, đào tạo nhân tài cho đất nước
- Cơ sở vật chất trong trường học từng bước được nâng lên Các trường THPT đều có phòng thí nghiệm với dụng cụ thí nghiệm và hóa chất khá đầy đủ
- Sự đổi mới nội dung SGK đã góp phần tích cực vào việc phát triển tư duy và kĩ năng hóa học cho học sinh Các kiến thức khoa học đã được trình bày ở mức độ lí thuyết cao hơn, yếu tố định lượng nhiều hơn, tăng cường các nguồn thông tin tạo điều kiện học sinh dự đoán, tìm tòi và kiến tạo kiến thức Các khái niệm, định nghĩa, quy tắc được chỉnh sửa và trình bày theo quan điểm hiện đại cả về lí thuyết và phương diện thực nghiệm công nghệ sản xuất
Số lượng thí nghiệm và bài thực hành được gia tăng trong mỗi bài học, trong mỗi chương của chương trình Nội dung kiến thức hóa học gắn với đời sống thực tiễn cũng được tăng cường, làm cho việc học hóa học trở nên có ý nghĩa đối với học sinh
- Giáo viên tham gia công tác bồi dưỡng học sinh giỏi có nhiều kinh nghiệm và nhiệt tình trong giảng dạy
- Sách tài liệu tham khảo rất phong phú và đa dạng, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình tự học, tự nghiên cứu của học sinh Đặc biệt, với sự phổ biến rông rãi của internet như hiện nay, việc tìm kiếm thông tin khoa học của học sinh rất dễ dàng
Khó khăn
Bên cạnh những thuận lợi nêu trên thì công tác bồi dưỡng HSG hoá học ở bậc THPT hiện nay còn gặp nhiều khó khăn:
- Đa số phụ huynh học sinh đều muốn con em mình thi đậu Đại học nên không khuyến khích hoặc không muốn cho con em mình tham gia đội tuyển HSG
- Học sinh không muốn tham vào đội tuyển HSG vì học tập vất vả, tốn nhiều thời gian mà hầu như không được một quyền lợi nào về học tập khi đạt một giải nào đó trong kì thi HSG Tâm lí của các em HSG là học để thi đậu vào một trường Đại học nào đó mà các em và gia đình lựa chọn
- Nội dung, phương pháp giảng dạy bồi dưỡng HSG còn dựa vào kinh nghiệm của giáo viên trực tiếp giảng dạy là chính
- Giáo viên bồi dưỡng HSG vẫn phải hoàn thành tất cả công tác giảng dạy như các giáo viên khác, đôi khi còn kiêm nhiệm nhiều công tác khác như chủ nhiệm,
tổ trưởng bộ môn nên việc đầu tư cho công tác bồi dưỡng cũng có phần hạn chế
- Chế độ chính sách hiện nay cho giáo viên bồi dưỡng HSG còn thấp, không đủ sức thu hút giáo viên giỏi đầu tư nghiên cứu để bồi dưỡng HSG
Giải pháp
Trang 5- Tạo điều kiện tối đa cho các thầy cô cùng các em học sinh tham gia khóa học bồi dưỡng HSG
- Cần có chính sách khuyến khích thỏa đáng để kích thích học sinh tham gia
- Thường xuyên quan tâm, thăm hỏi, động viên tinh thần đội ngũ tham gia bồi dưỡng HSG
2.3 Các skkn hoặc giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
BIÊN SOẠN CHUYÊN ĐỀ CẤU TẠO PHÂN TỬ CÁC CHẤT VÔ CƠ
DÙNG BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI HOÁ HỌC
2.3.1 Khái niệm về chuyên đề và nguyên tắc biên soạn chuyên đề sử dụng trong bồi dưỡng học sinh giỏi
2.3.1.1 Khái niệm
Chuyên đề hóa học là một nội dung hoá học được biên soạn có tính chất hệ thống, nâng cao cập nhật phục vụ cho mục đích bồi dưỡng HSG
Cấu trúc chuyên đề bao gồm:
+ Phần 1: Tóm tắt lý thuyết cơ bản và nâng cao
+ Phần 2: Hệ thống bài tập áp dụng bao gồm các dạng bài tập và số lượng bài tập
+ Phần 3: Danh mục các tài liệu tham khảo để học sinh tự học
2.3.1.2 Nguyên tắc biên soạn chuyên đề
1 Chọn lọc các nội dung cơ bản, khó dạy trong chương trình hoá học phổ thông.
2 Tóm tắt các nội dung lý thuyết trọng tâm và nâng cao.
3 Xây dựng các dạng bài tập theo nội dung chuyên đề.
4 Thiết kế và tuyển chọn hệ thống bài tập nâng cao dùng bồi dưỡng HSG.
5 Phương pháp sử dụng hệ thống bài tập vào quá trình phát hiện và bồi dưỡng HSG.
2.3.1.3 Tầm quan trọng của chuyên đề cấu tạo phân tử các chất vô cơ
trong bồi dưỡng học sinh giỏi hoá học
Cấu tạo phân tử các chất vô cơ là nền tảng cơ bản để nghiên cứu các tính chất lý hoá và ứng dụng của chúng Vì vậy nó có vai trò quan trọng trong việc bồi dưỡng các năng lực tư duy hoá học cho HSG Trên cơ sở đó học sinh có thể phát triển các kiến thức về lý thuyết hoá học để phục vụ cho việc học tập trong chương trình hoá học vô cơ
2.3.2.1 Biên soạn phần lí thuyết trọng tâm và nâng cao
2.3.2.1.1 Các đặc trưng về cấu tạo phân tử
2.3.2.1.1.1 Năng lượng liên kết
Là năng lượng tối thiểu để phá vỡ liên kết đó ở những điều kiện xác định, kí hiệu EA-B (A, B là kí hiệu nguyên tử) Ngược lại, khi hình thành phân tử các nguyên tử ban đầu, kèm theo sự giải phóng năng lượng
Trang 6 Về giá trị tuyệt đối năng lượng của quá trình phá vỡ liên kết và hình thành liên kết (phân tử) là như nhau nhưng có dấu hiệu ngược nhau, theo quy ước Nhiệt động học:
A-B phá vỡA+B EA-B ΔH>0
A+B hình thànhA-B ΔH<0
Ví dụ: H2 →2H; EH-H = 436kj.mol-1
2H→H2; ΔH= -436kj.mol-1
Theo quy ước trên, năng lượng liên kết luôn có dấu dương
Năng lượng liên kết hoá học càng lớn thì liên kết càng bền
2.1.1.2 Độ dài liên kết
Là khoảng cách giữa tâm của hai nguyên tử tham gia liên kết Độ dài liên kết thường tính theo anstron ( ): 1 =10Ao Ao -8cm
Ví dụ: dH-H = 0.74 ; dAo C-H = 1.09Ao
Độ dài liên kết càng ngắn thì liên kết càng bền:
2.3.2.1.1.3 Góc liên kết
Là góc tạo bởi hai liên kết ở cùng một nguyên tử với hai nguyên tử khác
Ví dụ góc ·HOH trong hai phân tử H2O là 124028’
- Độ âm điện của nguyên tử trung tâm càng lớn thì góc liên kết càng lớn
- Độ âm điện của phối tử càng lớn thì góc liên kết càng nhỏ
Ví dụ: 0 s ClOCl ClSCl và f Cl FOF ClOCl
2.3.2.1.1.4 Độ bội của liên kết (bậc liên kết)
Là một số mối liên kết được hình thành giữa hai nguyên tử cho trước
Ví dụ: Phân tử HClH-Cl độ bội bằng 1
Phân tử O2O = O độ bội bằng 2
Phân tử N2N N độ bội bằng 3
Độ bội liên kết càng lớn thì phân tử càng bền
2.3.2.1.1.5 Các dạng liên kết hoá học
2.3.2.1.1.5.1 Một số dạng liên kết chính
Không phân
cực
Cl:Cl Cặp electron dùng chung nằm
giữa hai nguyên tử
Phân cực
H:Cl Cặp electron dùng chung lệch
về phía nguyên tử có độ âm điện lớn hơn
Liên
kết
cộng
hoá trị
Cho - nhận
(Phối trí)
H
H N H+
H
Cặp electron dùng chung chỉ
do một nguyên tử đơn phương cung cấp
Trang 7Liên kết ion
Na+Cl- Electron chuyển hẳn về một
nguyên tử trong phân tử tạo thành các ion
2.3.2.1.1.5.2 Liên kết và liên kết :
Theo cơ học lượng tử, liên kết cộng hoá trị được hình thành do sự xen phủ hai obital một electron (có spin khác nhau) Sự xen phủ xảy ra càng nhiều thì mật độ điện tích âm giữa hai hạt nhân càng lớn, lực càng mạnh, liên kết càng bền (độ dài liên kết càng ngắn)
Tuỳ theo cách xen phủ mà liên kết cộng hoá trị được chia thành 2 loại: Liên kết xích ma () và liên kết pi ()
* Liên kết : Hình thành do sự xen phủ 2 obital (của 2 electron tham gia
liên kết) theo trục liên kết (xen phủ trục, head to head), mỗi AO có 1 electron với sự chiều tự quay ngược nhau Theo cách này mật độ xen phủ lớp nên liên kết bền vững
Nguyên tử dễ dàng quay quanh trục nối hai hạt nhân nếu giữa chúng chỉ
có liên kết , dẫn đến hình dạng phân tử thay đổi được trong không gian Tuỳ theo loại obital tham gia liên kết là s hay p mà ta có các loại liên kết theo kiểu s-s, p-p, s-p:
* Liên kết : Hình thành do sự xen phủ giữa các obitan p ở trong hai bên
trực liên kết ( xen phủ bên, side to side), mỗi obitan có 1 electron với spin trái chiều Theo cách này mật độ xen phủ nhỏ nên liên kết kém bền hơn Mặt khác, do trục đối xứng của 2 obitan p song song nên nguyên tử không quay được xung
quanh trục nối hai hạt nhân, dẫn đến xuất hiện đồng phân hình học ( một dạng của đồng phân không gian hay đồng phân lập thể)
2.1.2 Mô hình Lewis
2.1.2.1 Giới thiệu
* Trong liên kết cộng hoá trị, những cặp eletron kết hợp hai nguyên tử được tạo ra bằng cách dùng chung các electron hoá trị và chúng có thể
được lấy ra từ hai nguyên tử (liên kết phân phối trí):
hay
A B A B
hay (chính chính xác hơn )
Trang 8Chú ý: Trong hai kiểu liên kết này, khi liên kết A-B được hình thành, ta
không thể tìm lại được nguồn gốc của các electron trong cặp electron góp
chung (nguyên lý không phân biệt được).
* Số liên kết cộng hoá trị có khả năng tạo ra được bởi một nguyên tử phụ thuộc không những vào số electron độc thân mà còn vào số cặp
electron và các orbital trống (liên kết phối trí).
2.1.2.2 Quy tắc bát tử
* Nhận thấy trừ trường hợp He mà lớp vỏ hoá trị chỉ có một cặp electron 1s2 còn mọi khí hiếm khác có cấu hình ns2np6 với 8 electron hoá trị của chúng tạo ra 4 cặp electron xung quanh hạt nhân và tập hợp đó gọi
là bát tử.
* Quy tắc bát tử: Các nguyên tử của phân tử cùng chia nhau những cặp
electron cần thiết để thực hiện bát tử của chúng
* Quy tắc 8-N: Số x liên kết cộng hoá trị mà một nguyên tử có thể tạo ra
phụ thuộc trực tiếp vào số electron hoá trị N của nó:
x = 8 - N
Chú ý: Hiđro là trường hợp đặc biệt do cấu trúc electron (1s2), nó có khuynh hướng tự nhiên là đạt được cấu trúc bền của khí hiếm gần nhất (He) Mặc dù nó không có khả năng tạo ra nhiều hơn một liên kết, ta cho rằng thoả mãn tinh thần của quy tắc bát tử, khi đó về từ ngữ có sai một chút so với tên bát tử
* Quy tắc giải bát tử giải thích hoàn hảo khuynh hướng của các nguyên
tố flo (N=7), oxi (N=6), Nitơ (N=5) và cacbon (N=4) Kết hợp tương ứng với 1, 2, 3, 4 electron tạo ra một số liên kết cộng hoá trị tương ứng
Ví dụ công thức Lewis của HF, H2O, NH3 và CH4 được biểu diễn như sau:
* Quy tắc bát tử có thiếu sót trong trường hợp các hiđrua của Liti, Beri
và Bo: Nguyên tử các nguyên tố này đều thiếu electron biểu thị bằng những
hình chữ nhật, mỗi hình chữ nhật thể hiện sự thiếu một cặp electron trong cấu trúc bát tử của chúng.
Ví dụ trong công thức Lewis của LiH, BeH2, và BH3 như sau:
H F
H H
H N
H H
H N
H H
H C H
H H
H C
H
hay hay
hay
hay
Trang 9* Quy tắc bát tử cũng không thoả mãn với trường hợp quá 8 electron (PCl5, SF6 ) hoặc có số electron hoá trị lẻ (NO, NO2 )
2.1.2.3 Cách viết công thức Lewis
Công thức Lewis là một sơ đồ phẳng biểu diễn các cặp electron liên kết
của các nguyên tử trong phân tử đó chính là cách mô tả hai chiều khi được lạm dụng gọi là cấu trúc Lewis Để viết được công thức Lewis cần theo một số bước sau đây:
* Tính tổng electron hoá trị của chất nghiên cứu (Ne):
Ne biểu thị tổng N các electron hoá trị của một nguyên tử, trường hợp là ion phải xét tới điện tích q = z x electron (z < 0 với anion và z > 0 với cation)
Ne = (N) - Z
Số cặp electron được phân bố phụ thuộc vào tính chẵn lẻ của Ne cụ thể là:
nếu Ne là chẵn
2
e N
nếu Ne là lẻ
1 2
e
N
* Viết ký hiệu hoá học các nguyên tử sao cho các nguyên tử cuối cùng (phối tử) bao quanh những nguyên tử trung tâm (là nguyên tử cần nhiều nhất số electron bát tử cho lớp ngoài cùng của nó)
* Sử dụng đầu tiên các cặp electron để tạo ra liên kết đơn giữa các nguyên tử trung tâm và phối tử
* Điền bát tử cho mỗi nguyên tử phối tử bằng cách thêm số các cặp electron cần thiết Chú ý:
- Không bao giờ thêm cho Hiđro vì nó luôn có hoá trị một
- Phối tử halogen chỉ tham gia vào một liên kết đơn và do đó có 3 cặp electron không liên kết
* Điền tất cả các cặp electron còn lại (và electron thêm khi Ne lẻ) vào các nguyên tử trung tâm và kiểm tra xem chúng có tuân theo quy tắc bát tử hay không
* Dự kiến một hay nhiều liên kết bội nếu không đủ số electron để thoả mãn quy tắc bát tử của các nguyên tử trung tâm
* Xác định điện tích hình thức cho mỗi nguyên tử với điều kiện tổng của chúng phải bằng điện tích của chất đó
Chú thích:
H
Li
H Be H H
Be
H
H B
H
H
H B H H
hay hay hay
Trang 10(2.11)
Điện tích Điện tích Tổng số e Số liên kết
hình thức = lõi của riêng của nguyên tử đó
của nguyên tử nguyên tử nguyên tử tham gia
Điện tớch lừi của nguyờn tử là một số dương, cú trị số bằng số electron hoỏ trị của nguyờn tử đú
* Khi cú nhiều cụng thức Lewis biểu diễn cho cựng một chất hoỏ học và cỏc biểu diễn đú chỉ khỏc nhau ở sự phõn bố cỏc electron xung quanh cỏc hạt nhõn, thỡ chất hoỏ học đú khụng thể mụ tả bằng một cụng thức Lewis
Phương phỏp mesome sử dụng một tập hợp cỏc cụng thức gọi là cỏc
cụng thức giới hạn hay cỏc dạng mesome, hay cỏc cấu trỳc cộng hưởng
Khụng cú một cụng thức giới hạn nào là tồn tại thật, chỳng phải được xột
một cỏch đồng thời Phõn tử thực là một dạng trung bỡnh giữa cỏc cấu trỳc
hỡnh thức và giả định này Một hợp chất được sơ đồ hoỏ như vậy khụng phải là hỗn hợp cỏc phõn tử tương ứng với mỗi cụng thức giới hạn và cũng khụng phải là một cấu trỳc dao động giữa cỏc biểu diễn khỏc nhau Cấu
trỳc thực là cấu trỳc lai hoỏ cộng hưởng giữa cỏc dạng mosemo.
Vớ dụ 1 Viết cụng thức Lewis của PCl3
Áp dụng cỏc bước trờn ta cú: Ne = (7.3+5) = 26e Vỡ Ne chẵn
Số cặp electron trong phõn tử là 26 13 cặp
2
P là nguyờn tử trung tõm và Cl là phối tử Vỡ số phối tử Cl bằng 3
cú 3 cặp electron tạo ra liờn kết đơn giữa P và Cl:
(a)
Vỡ Cl cú 7 electron hoỏ trị mỗi phối tử Cl cũn 7 1 3 cặp electron
2
để tạo thành bỏt tử:
(b)
Số cặp electron cũn lại bằng 13 - 12 = 1 cặp phải thuộc về nguyờn tử trung tõm P để thoả món bỏt tử:
(c)
Từ (2.1) ta tớnh được điện tớch hỡnh thức của:
P = 5 - 2 - 3 = 0
Cl = 7 - 6 - 1 = 0
Cụng thức Lewis của PCl3 như cụng thức (c)
Vớ dụ 2 Viết cụng thức Lewis của 2
3
CO Chỳ ý đến điện tớch -2 thỡ ion cacbonat 2 cú
3
CO
Ne = (1.4) + (3.6)-(-2) = 24
Cl
Cl P
Cl
Cl Cl
Cl P
Cl Cl
Cl P
Cl Cl
Cl P hay