SKKN Phương pháp nhận biết các hợp chất hữu cơ

Phương pháp dạy bài “phân bón hóa học” – lớp 11 bằng tích hợp liên môn và vận dụng thực tiễn 1 SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT SẦM SƠN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN ĐỀ TÀI PHƯƠNG PHÁP DẠY BÀI[.]

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT SẦM SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI PHƯƠNG PHÁP DẠY BÀI “ PHÂN BÓN HÓA HỌC ” – LỚP 11 BẰNG TÍCH HỢP LIÊN MÔN VÀ VẬN DỤNG THỰC TIỄN

Người thực hiện: Vũ Thị Quỳnh Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc môn: Hoá Học

THANH HOÁ NĂM 2016

MỤC LỤC Trang 1 Mở đầu 3

1.1 Lí do chọn đề tài 3

1.2 Mục đích nghiên cứu 4

1.3 Đối tượng nghiên cứu 4

1.4 Phương pháp nghiên cứu 4

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 4

2.1 Cơ sở lí luận 4

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 5

2.3 Nội dung 5

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 16

3 Kết luận và kiến nghị 19

3.1 Kết luận 19

3.2 Kiến nghị 19

1 Mở đầu

1.1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Trong dạy học, việc đổi mới phương pháp dạy học một cách phù hợp là rất cần thiết để đem lại hiệu quả cao nhất

Hiện nay, khi mục tiêu giáo dục của đảng nhà nước đặt ra cũng như nhu cầu của xã hội, đòi hỏi giáo dục phải đào tạo ra những con người phát triển toàn diện, không chỉ có kiến thức mà còn phải có năng lực, không chỉ lĩnh hội được kiến thức

mà phải lĩnh hội được con đường, phương pháp chiếm lĩnh kiến thức đó cũng như biết vận dụng kiến thức đó vào giải quyết các vấn đề thực tiễn, thì việc đổi mới phương pháp dạy học là điều trở nên bức thiết hơn bao giờ hết Để học sinh thấy các kiến thức mình học là những kiến thức cần thiết, không xa thực tiễn cũng như sự liên kết một cách hữu cơ giữa các đơn vị kiến thức trong cùng bộ môn và giữa các môn học khác nhau từ đó học sinh hình thành nhu cầu, hứng thú đem lại hiệu quả học tập cao nhất

Dựa trên mục tiêu tổng quát đó mà trong mỗi tiết học việc đưa và lồng ghép các phương pháp dạy học mới cũng như tìm cách liên kết các đơn vị kiến thức liên môn vào từng tiết học là nhiệm vụ bắt buộc với giáo viên nói chung và bản thân Tôi nói riêng

Xuất phát từ thực tiễn Trường THPT Sầm Sơn là trường đóng trên địa bàn Thị

xã Sầm Sơn, nơi đa số gia đình các em học sinh đều tham gia ngành nghề du lịch, dịch vụ và đánh bắt cá nên việc các em tiếp xúc và biết về tác dụng của các loại phân bón hóa học là hạn chế, nên trong nhiều năm khi dạy bài PHÂN BÓN HÓA HỌC ở chương trình Hóa Học lớp 11, các em khó hiểu, không biết tác dụng của các loại phân bón hóa học để làm gì và sử dụng như thế nào đối với cây trồng trong đời sống nên hứng thú với bài học của các em là rất ít và hiệu quả bài học đới với các em không cao

Vì vậy, Tôi đã xây dựng một phương pháp dạy bài PHÂN BÓN HÓA HỌC ở lớp 11 theo hướng tích hợp liên môn và liên hệ thực tiễn đem lại hiệu quả hết sức thuyết phục mà tôi sẽ trình bày trong sáng kiến kinh nghiệm:

PHƯƠNG PHÁP DẠY BÀI “ PHÂN BÓN HÓA HỌC ” – LỚP 11

BẰNG TÍCH HỢP LIÊN MÔN VÀ VẬN DỤNG THỰC TIỄN

1.2 MỤC ĐÍCH CHỌN ĐỀ TÀI

Tôi triển khai sáng kiến kinh nghiệm này với những mục đích như sau:

1.2.1 Đối với học sinh:

- Học sinh củng cố những kiến thức về hợp chất Nito; photpho; Kali , kiến thức về các

chất điện li… mà các em đã được học Đặc biệt các em củng cố kiến thức sinh học về

sự chuyển hóa vật chất và năng lượng trong thực vật, vai trò của các khoáng chất đối với cây trồng

- Hình thành cho các em năng lực tự học; khả năng sâu chuỗi những kiến thức đã học

ở nhiều môn khác nhau tìm ra kiến thức mới, năng lực diễn thuyết trước đám đông, Năng lực thực hành thí nghiệm

-Hình thành hứng thú học tập cho học sinh

1.2.1 Đối với giáo viên:

Khi triển khai đề tài này, Tôi muốn bản thân mình tiếp cận và từng bước thực hiện xu hướng đổi mới giáo dục mà Bộ giáo dục đang hướng tới đó là dạy học tích hợp liên môn giúp học sinh có kiến thức tổng hợp và hướng mỗi bài học trong sách giáo khoa vào thực tiễn gắn liền lí thuyết và đời sống Đây cũng sẽ là một tài liệu mà các bạn đồng nghiệp có thể tham khảo và góp ý hoàn thiện

1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Trong sáng kiến kinh nghiệm này, Tôi tập trung vào cách vận dụng kiến thức liên môn ( môn sinh học; công nghệ….) và những kiến thức hóa học về Nito,

photpho; điện li để giao nhiệm vụ cho học sinh hướng dẫn các em tìm ra kiến thức mới

Hướng các em sử dụng kiến thức về phân bón hóa học vào đời sống thực tiễn tại gia đình các em sử dụng để trồng rau; cây cảnh; hoa…

1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI.

Trong đề tài này, Tôi sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cơ bản sau:

- Tham khảo các tài liệu, giáo trình, sách giáo khoa, sách giáo viên, giáo trình thí nghiệm… và các tài liệu khác có liên quan đến phân bón hóa học Đạm,Lân, Kali, các loại phân hỗn hợp; phân phức hơp, phân vi lượng

- Nghiên cứu kiến thức sinh học : SGK Sinh học 11; SGK Công nghệ 10; các tài liệu môn sinh học có liên qua do các đồng nghiệp dạy môn sinh học cung cấp

- Tham khảo tài liệu; thông tin liên quan có trên mạng Internet sách báo tạp chí liên quan…

- Phương pháp nghiên cứu, tự học của học sinh, thảo luận hoạt động nhóm

- Khảo sát thực tiễn ở trường trung học phổ thông, kết hợp với các phương pháp hỗ trợ như: quan sát, ghi chép, thăm dò ý kiến giáo viên và học sinh…

- Sử dụng phương pháp trực quan thí nghiệm thực hành

- Sử dụng sự hỗ trợ thiết bị dạy học hiện đại

- Sử dụng các phương pháp điều tra cơ bản: test - phỏng vấn - dự giờ…

- Thực nghiệm sư phạm ở hai lớp: + Lớp thực nghiệm: 11A2

+ Lớp đối chứng: 11A3

- Sử lý kết quả thực nghiệm bằng phương pháp thống kê

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận:

2.1.1 Những thuận lợi

- Học sinh đã có vốn kiến thức cơ bản về các nguyên tố P,N,K và các hợp chất của chúng, những kiến thức về điện li và đặc biệt các em đã được học trong môn sinh

học về sự chuyển hóa vật chất và năng lượng trong thực vật; vai trò của các nguyên tố dinh dưỡng đối với thực vật; những kiến thức về các loại đất nông nghiệp từ môn Công nghệ lớp 10 và những kiến thức thực tiễn các em có

- Khi thực hiện SKKN này Tôi đã được nhà trường tạo điều kiện hết sức về cơ

sở vật chất để Tôi có thể hoàn thành một cách tốt nhất

- Tôi đã được sự hỗ trợ hết sức nhiệt tình từ các bạn đồng nghiệp cùng môn và khác môn về tài liệu, góp ý, đánh giá thẳng thắn từ đó tôi hoàn thiện sáng kiến kinh nghiệm này một cách tốt nhất

- Hiện nay Công nghệ thông tin; internet phát triển rộng khắp nên bản thân Tôi cũng như học sinh khi được giao nhiệm vụ chuẩn bị có thể tìm hiểu các thông tin trên mạng một cách dễ dàng

2.1.2 Những khó khăn:

- Thời gian triển khai SKKN này trên lớp là 1 tiết ( 45 phút), thời gian ngắn

nên không thể khai thác một cách rộng các nội dung của bài, chỉ dừng lại ở một giới hạn trong pham vi thời gian cho phép

- Khi dạy bài này đới với HS ở các trường trên địa bàn thành phố, đô thị nơi các

em không hàng ngày được tiếp xúc với nông nghiệp, cây trồng và phân bón các em sẽ

bở ngỡ khó hình dung được khi vận dụng thực tiễn, mà học sinh trường THPT Sầm Sơn nơi Tôi thực hiện là một trường như vậy

2.2 Hiện trạng dạy học bài PHÂN BÓN HÓA HỌC ở lớp 11 trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:

Khi chưa áp dụng SKKN này vào dạy bài PHÂN BÓN HÓA HỌC học sinh học bài này một cách thụ động, các em thấy rằng kiến thức này các em đã được học

từ những bài trước nên có sự nhàm chán, các em chưa kết nối được các kiến thức các

em đã học và chưa biết vận dụng vào đời sống nên các em không có hứng thú học tập hoặc hứng thú học tập không cao nên hiệu quả và mục tiêu bài học không đạt như mong muốn

Để phắc phục được thực trạng trên và để góp phần thực hiện được mục tiêu giáo dục hiện nay Tôi đã xây dựng “PHƯƠNG PHÁP DẠY BÀI PHÂN BÓN HÓA HỌC LỚP

11 BẰNG TÍCH HỢP LIÊN MÔN VÀ THỰC TIỄN”

2.3 Nội dung

2.3.1 Chuẩn bị của Giáo viên và Học sinh:

a Học sinh: Giáo viên giao nhiệm vụ trước:

- Trước khi học bài Phân bón hóa học khoảng 20 ngày GV giao nhiệm vụ cho

học sinh về nhà chuẩn bị thí nghiệm: HS trồng 3 mẫu thực vật ( rau hoặc cây hoa …) với điều kiện đất, nước và chế độ chăm sóc như nhau:

Mẫu 1 :Các em không dùng các loại phân bón hóa học để bón cho cây

Mẫu 2: GV hướng dẫn các em dùng đạm để bón cho cây

Mẫu 3: GV hướng dẫn các em bón cả lân và đạm cho cây

Sau đó mang kết quả để báo cáo trong tiết học bài PHÂN BÓN HÓA HỌC

- Trước ngày học khoảng 1 tuần GV tiếp tục giao nhiệm vụ cho HS

* Dựa vào kiến thức Sinh Học lớp 11 ( Chương 1- Sinh Học 11) và kiến thức môn Công Nghệ lớp 10 ( Chương 1- Công Nnghệ 10) chẩn bị những nội dung sau:

(1) Cây trồng cần những loại nguyên tố dinh dưỡng nào? Vai trò của từng loại nguyên tố đó trong sinh trưởng và phát triển?

(2) Cây trồng hấp thụ chất dinh dưỡng dưới dạng nào của các nguyên tố?

(3) Đất nông nghiệp có những loại đất cơ bản nào? Đặc điểm của từng loại đất? (4) Cơ sở trao đổi chất dinh dưỡng của đất với cây trồng?

(5) Các loại phân bón mà Bố (Mẹ) sử dụng bón cho cây trồng ở gia đình mà

em biết

Cụ thể:

Nhóm 1: Chịu trách nhiệm báo cáo nội dung (1): chuẩn bị về nội dung và hình ảnh

minh họa

* Dựa vào kiến thức hóa học các em đã được học ở những bài trước,ôn tập và chuẩn bị những nội dung sau:

(1) Tính chất của muối nitrat; muối amoni?

(2) Các loại muối photphat, Tính chất của muối photphat ( tính tan; các phản ứng hóa học….)

(3) Kể tên một số loại muối K+; đặc điểm tính tan của muối K+

Cụ thể:

Nhóm 2: Nghiên cứu nội dung phiếu học tập số 1:

Trả lời các câu hỏi sau

- Phân đạm cung cấp nguyên tố dinh dưỡng nào cho cây ?

- Tác dụng của đạm?

- Các loại phân đạm ? Tác dụng của mỗi loại đạm?

Nhóm 3: Nghiên cứu nội dung phiếu học tập số 2

Trả lời các câu hỏi sau

- Phân lân cung cấp nguyên tố dinh dưỡng nào cho cây trồng?

Tác dụng của phân lân?

- Các loại phân lân? Cách sản xuất supephotphat đơn và supephotphat kép?

Nhóm 4: Nghiên cứu nội dung phiếu học tập số 3

Trả lời các câu sau

- Phân Kali cung cấp cho cây trồng nguyên tố dinh dưỡng nào ? dạng hợp chất có trong phân kali?

- Tác dụng của Kali đối với cây trồng?

GV gợi ý cho các em không chỉ chuẩn bị nội dung kiến thức mà có thể chuẩn

bị thêm mẫu đạm, lân, kali hình ảnh về việc sử dụng đạm, lân, kali mà các em có thể tìm được.

Ngoài nhiệm vụ cụ thể của mình các nhóm tìm hiểu và chuẩn bị trước nội dung của

các nhóm khác để góp ý bổ sung khi học

b Chuẩn bị của Giáo viên:

- Chuẩn bị giáo án đầy đủ; bảng phụ; máy chiếu hỗ trợ về hình ảnh minh họa

- Các mẫu phân hóa học: - Đạm ( ure; đạm amoni; đạm nitrat); phân lân (

supephotphat ); phân kali; phân hỗn hợp NPK; phân vi lượng…

- Dụng cụ hóa chất câng thiết: dung dịch nước vôi trong; vôi sống; nước cất; ống nghiệm; pipet; đũa thủy tinh; kẹp ống nghiệm; giá đỡ ……

- Hệ thống câu hỏi; hiện tượng thực tiễn và bài tập vận dụng và củng cố

2.3.2 Triển khai các hoạt động

Hoạt động 1: Dẫn dắt học sinh tìm nội dung trong tâm của bài học:

Thời gian: 5 phút

* Đại diện nhóm 1 lên trình bày báo cáo kết quả của nhóm đã được giao nhiệm vụ:

Một số kết quả Học sinh đã sử dụng trong báo cáo

Bảng 4 Vai trò của một số nguyên tố dinh dưỡng khoáng thiết yếu trong cây

- SGK Sinh học 11 cơ

bản-Các

nguyên tố

đa lượng

Dạng mà cây hấp thụ

Vai trò trong cơ thể thực vật

Nitơ NH4+ và NO3- Thành phần của protein; axit nucleic

Photpho HPO4

-; PO33- Thành phần của axit nucleic, ATP, photpholipit;

côenzim Kali K+ Hoạt hóa enzim, cân bằng nước và ion; mở khí

khổng Canxi Ca2+ Thành phần tế bào và màng tế bào hoạt hóa

enzim

Mg2+ Mg2+ Thành phần của diệp lục, hoạt hóa enzim

Lưu huỳnh SO42- Thành phần của protein

Các nguyên

tố vi lượng

Dạng mà cây hấp thụ

Vai trò trong cơ thể thực vật

Sắt Fe2+; Fe3+ Thành phần của xitôcrom, tổng hợp diệp lục,

hoạt hóa enzim Mangan Mn2+ Hoạt hóa enzim

Bo B4O72-; BO33- Liên quan đến hoạt động của mô phân sinh

Clo Cl- Quang phân li nước; cân bằng ion

Kẽm Zn2+ Liên quan đến quang phân li nước và hoạt hóa

nhiều enzim Đồng Cu2+ Hoạt hóa enzim

Molipđen MoO42- Cần cho sự trao đổi Nitơ

Niken Ni2+ Thành phần của enzim

Biểu hiện của lá cà chua khi thiếu dinh dưỡng

Qua hoạt động của học sinh giáo viên kết luận lại vai trò của các nguyên tố dinh dưỡng đối với cây trồng, đặc biệt là các nguyên tố đa lượng N, P, K Để cung cấp các nguyên tố đó cho cây có thể cung cấp qua các loại phân bón: Đạm; Lân; Kali; các loại phân hỗn hợp và phức hợp…

Hoạt động 2: Tìm hiểu về phân Đạm

Thời gian 12 phút:

* Nhóm 2: Báo cáo kết quả nhiệm vụ đã được giao

Kiến thức cần trình bày của nhóm 2

- Phân đạm cung cấp Nitơ hóa hợp cho cây dưới dạng ion NH4+ và NO3

Phân đạm giúp cây trồng phát triển nhanh ; cho nhiều hạt ; củ hoặc quả

- Một số loại đạm :

(1) Đạm amoni : NH4Cl ; NH4NO3 Cung cấp ion NH4+ cho cây

(2) Đạm nitrat : NaNO3 ; Ca(NO3)2 cung cấp ion NO3- cho cây

(3) Đạm ure: (NH2)2CO khi tan vào nước cung cấp NH4+ cho cây

(NH2)2CO + 2 H2O  (NH4)2CO3

Một số hình ảnh từ kết quả nhiệm vụ của nhóm 2 đã sử dụng

Một số hình ảnh về Đạm

Hình ảnh thiếu Nitơ của Ngô và Cà Chua

Cây dứa đủ dinh dưỡng Cây dứa khi thiếu Nitơ

* Nhóm 2 đã sử dụng 2 mẫu rau Muống mà các em đã chuẩn bị so sánh giữa mẫu

không bón phân hóa học và mẫu bón đạm chỉ ra tác dụng của đạm đới với sự phát

triển của cây

Mẫu 1: Không có phân bón hóa học cây kém phát triển lá kém xanh; lá nhỏ;

rau cứng

Mẫu 2: Bón đạm cây phát triển tốt; lá xanh; thân to hơn; mềm hơn.

* Sau khi học sinh trình bày, giáo viên cho các nhóm nhận xét về kiến thức và chốt lại kiến thức cần thiết

* Giáo viên tổ chức thảo luận giúp cũng cố kiến thức về muối NH4+, NO3-; điện li; kiến thức sinh học và liên hệ thực tiễn

Câu hỏi Nội dung củng cố và liên hệ thưc tiễn

1 Vì sao đạm lại cung cấp nito

cho cây ở hai dạng ion NH4+ và

NO3- mà không phải dạng đơn

chất hay hợp chất khác của nito?

Nito được rể cây hấp thụ từ môi trường ở 2

dạng NH4+ và NO3- ở dạng đơn chất và các hợp chất khác của Nito cây không hấp thu được

2 Độ dinh dưỡng của phân đạm

được đánh giá như thế nào?

Độ dinh dưỡng của đạm được đánh giá bằng hàm lượng %N trong phân

3 Trong 3 loại đạm ( ure; Amoni;

nitrat) loại nào được sử dụng phổ

biến nhất trong trồng trọt ?

- Ure là loại được sử dụng phổ biến nhất

Vì: - Hàm lượng Nito cao nhất (46%)

- Khi bón vào đất xảy ra các phản ứng (NH2)2CO + 2H2O  (NH4)2CO3

(NH4)2CO3  2NH4+ + CO3

2-NH4+ tạo môi trường axit

CO32- tạo môi trường bazo Cho ure vào nước có môi trường trung tính không ảnh hưởng đến Ph của đất nên có thể sử dụng rộng rải cho nhiều loại đất khác nhau

- Đạm amoni: NH4+ tạo môi trường axit làm cho đất chua nên chỉ sử dụng bón cho đất ít chua

- Đạm nitrat dễ bị rửa trôi khi gặp nước mưa

4 Để cải tạo đất phèn ( đất chua)

người ta hay bón vôi bột Để cây

trồng phát triển nhanh người ta

bón đạm cho cây Tại sao không

nên bón vôi bột và đạm ure cho

cây trồng cùng lúc?

- Với đất chua nên sử dụng đạm

như thế nào?

Vì: Nếu bón vôi bột và ure cùng lúc xuống đất cho cây sẽ xảy ra các phản ứng:

CaO + H2O  Ca(OH)2 (NH2)2CO + 2H2O  (NH4)2CO3

NH4+ + OH-  NH3 + H2O Nito chuyển thành dạng khí ( NH3) thoát ra ngoài làm mất tác dụng của đạm

- Nên bón vôi sống cho đất để khử chua sau một thời gian mới bón đạm cho cây trên đất đó

* Giáo viên hướng dẫn học sinh tiến hành thí nghiệm minh họa Câu hỏi 4:

- Lấy 2 ống nghiệm chứa nước cất rồi cho vào ống 1 một mẫu vôi sống; ống 2 một mẫu ure cho đến khi phản ứng kết thúc thu được 2 dd

- Cho 2 dung dịch thu được tác dụng với nhau rồi đặt mảnh giấy quỳ ẩm lên miệng ống nghiệm

* HS tiến hành thí nghiệm, quan sát hiện tượng và giải thích:

Hiện tượng: mảnh giấy quỳ chuyển sang màu xanh

* GV sử dụng hỗ trợ của máy chiếu cùng các hình ảnh giới thiệu về tác hại đối với cây trồng khi sử dụng quá nhiều đạm và sử dụng không đúng cách, không đúng thời điểm.