SKKN Tích hợp nội dung giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh cho học sinh THPT trong dạy Học thơ văn Hồ Chí Minh ở lớp 11 và 12 SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA TRƯỜNG THPT LÊ LỢI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆ[.]
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT LÊ LỢI
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TÍCH HỢP NỘI DUNG GIÁO DỤC TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC
HỒ CHÍ MINH CHO HỌC SINH THPT TRONG DẠY - HỌC
THƠ VĂN HỒ CHÍ MINH Ở LỚP 11 VÀ 12.
Người thực hiện: Đỗ Thị Huyền Chức vụ: Giáo viên SKKN thuộc môn: Ngữ Văn
THANH HÓA, NĂM 2017
Trang 2Mục lục
1.1 Lý do chọn đề tài
1.2 Mục đích nghiên cứu
1.3 Đối tượng nghiên cứu
1.4 Phương pháp nghiên cứu
1.5 Những điểm mới của SKKN
2 3 3 3 3
2 Nội dung
2.1 Cơ sở lý luận
2.2 Thực trạng của vấn đề
2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện
2.3.1 Giải pháp
2.3.2 Tổ chức thực hiện
2.4 Hiệu quả của SKKN
2.4.1 Hiệu quả đạt được
2.4.2 Bài học kinh nghiệm
5 5 5 6 6 9 16 16 17
4 Tài liệu tham khảo
Trang 31 Mở đầu
1.1 Lý do chọn đề tài
Ngày nay dưới sự lãnh đạo của Đảng ta, tư tưởng Hồ Chí Minh cùng với chủ nghĩa Mác – Lênin làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam hành động tiến lên xây dựng nước Việt Nam dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh theo định hướng xã hội chủ nghĩa Hơn 80 năm qua tư tưởng Hồ Chí Minh
đã soi đường thắng lợi cho cách mạng Việt Nam Tư tưởng Hồ Chí Minh là di sản tinh thần vô cùng quý báu của Đảng và dân tộc ta Bước vào thời kỳ đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, sự vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh và chủ nghĩa Mác – Lênin càng trở nên quan trọng cần thiết hơn bao giờ hết
Đối với trường học nói chung và trường THPT Lê Lợi nói riêng, nhà trường là nơi đào tạo bồi dưỡng nhân tài, chủ nhân tương lai của đất nước Vì vậy, nhà trưởng phải chú trọng toàn diện các mặt: Đạo đức cách mạng, giác ngộ
lý tưởng xã hội chủ nghĩa, văn hóa, kỹ thuật, lao động và sản xuất thành những người kế thừa xây dựng CNXH vừa hồng vừa chuyên Đạo đức và tài năng là cả hai nội dung không thể thiếu được trong bồi dưỡng giáo dục, trong đó đạo đức là yếu tố gốc Người nói “Dạy cũng như học phải biết chú trọng cả tài lẫn đức Đức
là đạo đức cách mạng Đó là cái gốc rất quan trọng Trên nền tảng giáo dục chính trị và lãnh đạo tư tưởng tốt phải phấn đấu nâng cao chất lượng văn hóa và chuyên môn nhằm thiết thực giải quyết các vấn đề do cách mạng nước ta đề ra,
đạt những đỉnh cao của khoa học và kỹ thuật”.[2]
Hưởng ứng cuộc vận động “học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ
Chí Minh” và xuất phát từ đặc trưng của bộ môn Ngữ văn - môn học về khoa
học xã hội và nhân văn rất phù hợp để tích hợp giáo dục cho học sinh các kĩ năng sống, bồi dưỡng tâm hồn, tinh thần yêu nước, tự hào những truyền thống quý báu của dân tộc, giáo dục, rèn luyện, hoàn thiện nhân cách đạo đức thông qua bài học được rút ra từ các tác phẩm văn học Ngữ văn là môn học có khả năng cao trong việc giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh bởi mục tiêu môn học chứa đựng nội dung giáo dục nhân cách con người Hơn nữa nội dung môn học có
Trang 4nhiều bài học giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh như các bài học viết về tác giả Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh; Các tác phẩm của chính Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh Qua đó, giúp các em hiểu tác phẩm của một nhà cách mạng không giáo huấn, triết lý khô khan như các em vẫn tưởng mà ở đó vẫn thấm đẫm chất trữ tình sâu lắng, thể hiện một tâm hồn yêu đời, yêu cuộc sống và tràn đầy lạc
quan, tin tưởng [1]
Tạo điều kiện cho học sinh chủ động, tự giác, tích cực trong việc lĩnh hội kiến thức và phát huy năng lực từ văn chương đến áp dụng vào cuộc sống, tôi mạnh dạn chia sẻ một số giải pháp mà bản thân đã thực nghiệm trong quá trình
dạy học: Tích hợp nội dung Giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh cho
học sinh THPT trong dạy - học thơ văn Hồ Chí Minh ở lớp 11 và 12
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Trang bị cho học sinh những hiểu biết cần thiết, cơ bản về đạo đức Hồ Chí Minh, để làm theo tấm gương của Người; giáo dục ý thức quan tâm tới việc học tập, làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trở thành thói quen và nếp sống của các em để trở thành những công dân tốt biết sống và làm việc cống hiến cho đất nước
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
- Học sinh khối 11, 12 THPT
- Mộ (Chiều tối) - Trích Nhật kí trong tù - Hồ Chí Minh
- Tuyên ngôn độc lập - Hồ Chí Minh - Phần I - Tác giả
- Tuyên ngôn độc lập - Hồ Chí Minh - Phần II - Tác phẩm
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
+ PP nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết: nghiên cứu và khảo lược các tài liệu trên sách, báo, mạng internet…
+ Phương pháp thu thập thông tin; PP thống kê, xử lý số liệu: Phương pháp thống kê, mô tả thực trạng môi trường tại trường THPT và ý thức của học sinh phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến việc hình thành tư tưởng đạo đức của học sinh
1.5 Những điểm mới của SKKN
Trang 5Nhận thức được tính cấp thiết của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào trong tiết dạy thơ văn Hồ Chí Minh là điều vô cùng cần thiết bởi vì nó sẽ góp phần giảm bớt số lượng học sinh yếu kém trong nhà trường về mặt đạo đức, giúp các em hiểu sâu hơn về tư tưởng Hồ Chí Minh
- Điểm mới của đề tài lần này phát triển nội dung của SKKN, bổ xung và đưa thêm phần thơ trong chương trình ngữ văn 11, góp phần giáo dục đạo đức cho HS THPT toàn diện và sâu sắc hơn
- Mở rộng đối tượng nghiên cứu là bài thơ "Chiều tối" của Hồ Chí Minh trong chương trình ngữ văn 11
- Đối tượng tác động để giáo dục tư tưởng đạo đưc Hồ Chí Minh là cả học sinh 11
- Phần phụ lục là giáo án minh họa cụ thể bài học
+ Tiết 5 - 6: Tuyên ngôn độc lập - Phần 2 - Tác phẩm
+ Tiết 89: Chiều tối - Hồ Chí Minh
Trang 62 Nội dung 2.1 Cơ sở lý luận
Ngữ văn là môn học có tầm quan trọng đặc biệt trong việc giáo dục tư tưởng, quan điểm, tình cảm cho học sinh Đây cũng là môn học góp phần hình thành nên những kiến thức cơ bản và quan trọng nhất, hình thành nhân cách con người, chuẩn bị cho các em một hành trang để bước vào đời hoặc học lên những bậc cao hơn Đó là những con người có ý thức tự tu dưỡng, biết thương yêu, quý trọng gia đình, bạn bè, có lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội; biết hướng tới những tư tưởng, tình cảm như lòng nhân ái, tinh thần tôn trọng lẽ phải, công bằng, ghét cái xấu, cái ác Đó là những con người có ham muốn đem tài trí của mình cống hiến cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Đó cũng là chiếc
chìa khóa mở cửa cho tương lai của các em.[5]
Dạy học theo quan điểm tích hợp phát huy cao hơn hiệu quả giảng dạy theo tinh thần đổi mới sách giáo khoa và chủ truong mới của Bộ giáo dục, phát triển năng lực người học là vấn đề được quan tâm nhất hiện nay Tích hợp các nội dung giảng dạy đối với bộ môn khoa học xã hội là mối liên hệ bên trong,
mối liên hệ bản chất của nội dung - tư duy - tư tưởng, tác động qua lại và ảnh
hưởng lẫn nhau Trong quá trình giảng dạy, giáo viên Ngữ văn không chỉ tích hợp nội dung kiến thức, kỹ năng của 3 phân môn: Văn học – Tiếng việt – Làm văn mà phải tích hợp với các môn học khác như: Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân, hay các vấn đề của đời sống như: tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường, tình yêu biển đảo quê hương, tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh.v.v giúp học sinh có kĩ năng của các môn học khác có liên quan, các vấn đề trong thực tiễn đời sống và đặc biệt là các nội dung giáo dục tư tưởng đạo đức cho học sinh
một cách linh hoạt, uyển chuyển và tinh tế [1]
2.2 Thực trạng của vấn đề
Công cuộc vận động “học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí
Minh” được Đảng và nhà nước phát động và triển khai rộng khắp trong toàn xã
hội, ngành giáo dục cũng đã đưa nội dung thực hiện cuộc vận động này là một trong những nhiệm vụ giáo dục cấp thiết trong tất cả các bậc học Công cuộc vận
Trang 7động “học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” tại trường THPT
Lê Lợi đã được đưa vào kế hoạch dạy học trong nhiều năm nay ở tất cả các bộ môn Ngoài những hoạt động ngoại khóa của Đoàn trường, Công đoàn thì mỗi giáo viên cũng luôn tìm tòi, vận dụng tích hợp, lồng ghép vào trong bài dạy của mình đặc biệt là ở bộ môn Ngữ văn
Trong hoạt động giảng dạy, chúng tôi có những thuận lợi như được sự hỗ trợ của Đảng ủy, Ban giám hiệu nhà trường, sự hưởng ứng của học sinh và sự đồng thuận cao của phụ huynh Song, có một thực tế người dạy gặp không ít những khó khăn như: Học sinh lớp 11, 12 THPT tuổi đời còn trẻ nên có hiểu biết về cuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng Hồ Chí Minh nhưng chưa sâu sắc Một số không nhiệt tình trong việc tìm hiểu về cuộc đời và sự nghiệp Hồ Chí Minh, mà chỉ học một cách đối phó Một số ít học sinh chưa thực sự chú tâm tìm hiểu trao đổi, tham gia các cuộc thi tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh Về phía người dạy, tuy rất tâm huyết và tích cực nhưng còn lúng túng trong việc lồng ghép, tích hợp kiến thức Về nội dung và phương pháp tích hợp tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh phần lớn giáo viên phải tự nghiên cứu, nghiền ngẫm, thử nghiệm mà chưa có nhiều tài liệu hướng dẫn…Phương pháp tích hợp đôi khi khiên cưỡng, áp đặt
mang tính lý thuyết, giáo điều không gây hứng thú cho học sinh.[1]
2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện
2.3.1 Giải pháp.
a Nêu cao nhận thức, tầm quan trọng của hoạt động giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh cho học sinh.
Tiếp tục thực hiện có hiệu quả Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ tư khóa XI về công tác xây dựng Đảng; Chỉ thị số 03-CT/TW của Bộ Chính trị về học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí
Minh.[1]
Giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ là nhiệm vụ chiến lược, lâu dài, quan trọng, đòi hỏi phải có sự quan tâm, đầu tư thích đáng Đầu tư cho giáo dục, trong đó có giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ là đầu tư cho tương lai của đất nước Đây là
Trang 8nhiệm vụ của toàn Đảng, của các cấp, các ngành, đoàn thể, gia đình và toàn xã hội; tạo điều kiện tối đa cho thế hệ trẻ học tập, lao động, cống hiến, kế tục xứng
đáng sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc.[1]
b Xây dựng môi trường học đường lành mạnh, tạo điều kiện để học sinh học tập, rèn luyện, phấn đấu, trưởng thành.
Nhà trường tăng cường định hướng, giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ Xây dựng trường học thực sự trở thành trung tâm văn hóa, giáo dục, rèn luyện thanh thiếu nhi; kết hợp hài hòa giữa học chính khóa và ngoại khóa, qua đó góp phần hình thành lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa lành mạnh cho thế hệ trẻ Tạo điều kiện để các tổ chức Đoàn, Hội trong trường học phát huy vai trò, ảnh hưởng và tích cực tham gia quá trình giáo dục toàn diện học sinh Nâng cao chất lượng, hiệu quả cuộc vận động
"Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa", các phong trào thi đua yêu
nước; tạo điều kiện thuận lợi để học sinh tham gia các hoạt động thực tiễn, qua
đó rèn luyện, cống hiến, trưởng thành
c Xây dựng nội dung lồng ghép tư tưởng Hồ Chí Minh.
Đối với những bài dạy liên quan đến việc lồng ghép giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh thì giáo viên phải xác định nội dung cần lồng ghép, thời điểm lồng ghép, cách thức lồng ghép phù hợp với bài dạy…dùng hình ảnh tư liệu, nội dung tài liệu liên quan đến chủ tịch Hồ Chí Minh Tư tưởng đạo đức của Bác rộng, để lại nhiều bài học, có chiều sâu và tính triết lý trên nhiều lĩnh vực… Bởi vậy, cần phải chọn lọc, linh hoạt vận dụng một tư tưởng nào đó để lồng ghép vào bài dạy Khi áp dụng phải chú ý đến thời gian phân bố trong tiết học Tránh
ôm đồm kiến thức, sa đà, biến giờ dạy Ngữ văn thành tiết kể chuyện đạo đức Hồ Chí Minh
d Tăng cường vận dụng phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực.
Trong quá trình dạy - học giáo viên cần kết hợp nhiều phương pháp trong một bài học Với môn Ngữ văn, áp dụng phương pháp giảng giải, thuyết trình, thảo luận, liên hệ, nêu vấn đề… cho học sinh tham gia Tuy nhiên, tích hợp tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh gắn với kể chuyện, nêu sự kiện, hay nhưng câu nói,
Trang 9lời huấn thị của Bác mang tính đúc kết Lồng ghép tư tưởng đạo đức của Bác vào giảng giải là phương pháp tối ưu Giáo viên khéo léo trong việc tích hợp việc giáo dục tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh vào các bài học mà vẫn đảm bảo tính chính xác, khoa học, khắc sâu được kiến thức trọng tâm Những thước phim tư liệu, hình ảnh minh họa về con người, cuộc đời giản dị của Bác lồng với những lời bình sâu sắc…làm cho bài học trở nên nhẹ nhàng, xúc động, giúp học sinh hiểu sâu hơn về tư tưởng của Người, giúp các em nhanh chóng và hứng thú khi tiếp cận và góp phần sáng tỏ vấn đề cốt lõi trong tư tưởng
Hồ Chí Minh là tư tưởng đạo đức cách mạng Dẫn dắt nêu vấn đề gây hứng thú
từ đầu về môn học Đặc biệt, cách dùng câu từ nhẹ nhàng, bình thường, dễ hiểu thay thế những cụm từ mang tính “hàn lâm” để cho các em dễ tiếp thu Khắc phục lối truyền thụ một chiều còn khá phổ biến hiện nay, chuyển sang dạy học phát huy tính tích cực của học sinh, bồi dưỡng năng lực tư duy sáng tạo của người học, khả năng vận dụng kiến thức đã biết vào các tình huống mới Tạo không khí thoải mái, dân chủ, khuyến khích học sinh trình bày ý kiến riêng, chú trọng phát triển năng lực, tự lập luận, trình bày vấn đề cho học sinh Nắm bắt những hiểu biết kinh nghiệm đã có của học sinh, những điều học sinh đang quan tâm, ham thích, tận dụng những điều đó trong quá trình hình thành kiến thức, kỹ năng mới
Soạn giáo án có tích hợp một số kĩ thuật dạy học tích cực:
Kĩ thuật chia nhóm
Kĩ thuật đặt câu hỏi
Kĩ thuật khăn phủ bàn
Kĩ thuật phân vai
- GV hướng dẫn học sinh:
+ Chia nhóm: hai bàn sẽ là một nhóm Một lớp sẽ có 6 nhóm tương ứng với 12 bàn học
+ GV chia phần việc cho mỗi nhóm: các nhóm sẽ tìm hiểu trước về cuộc đời, tư tưởng, sự nghiệp văn chương (quan điểm nghệ thuật, phong cách nghệ thuật, tác phẩm tiêu biểu và soạn bài “Tuyên ngôn độc lập”) của Bác
Trang 10+ GV giới thiệu cho HS một số tài liệu liên quan: Sách giáo khoa lớp 12 tập 1 (bài tác giả Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh); Tác phẩm Nhật kí trong
tù, một số những câu chuyện kể về Bác…
+ Dặn dò học sinh xem bài trước ở nhà và mỗi nhóm chuẩn bị một tờ giấy A4
+ Sau khi học xong phần “Tác giả Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh” GV yêu cầu các học sinh viết đoạn văn ngắn (10 câu) nêu cảm nhận chung về tác giả
+ GV chọn 1 nhóm để giao thực hiện phương pháp phân vai:
Chọn một học sinh có giọng đọc tốt
Chọn một nhóm bạn có thể kể một vài mẩu chuyện về cuộc đời hoạt động của Bác
+ Học sinh soạn bài theo nhóm trước ở nhà theo phần việc được GV giao
trước và chuẩn bị dụng cụ học tập (giấy A4), tinh thần làm việc theo nhóm.[1]
2.3.2 Tổ chức thực hiện.
a Tìm hiểu khái quát về tác giả Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh.
Trong phần I Vài nét tiểu sử việc liên kết nội dung bài học với nội dung
tư tưởng Hồ Chí Minh cần phải chú ý đến ba giai đoạn lớn trong cuộc đời của
Hồ Chí Minh
Giai đoạn thứ nhất (thời niên thiếu đến năm 1911): Ngay từ thủa nhỏ
Nguyễn Sinh Cung, Nguyễn Tất Thành đã biểu hiện những phẩm chất đạo đức của người con ngoan trò giỏi Có được điều ấy bởi ảnh hưởng của sự giáo dục gia đình, tác động điều kiện xã hội ở quê hương kết hợp với những điều cơ bản
về đạo đức truyền thống của dân tộc và những nguyên tắc đạo đức của đạo Khổng Lớn lên, tác động của xã hội làm phát triển mạnh mẽ hơn ở Nguyễn Tất Thành lòng yêu nước, nghĩa đồng bào
Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn thứ nhất chính là tìm hiểu nguồn gốc hình thành các phẩm chất đạo đức, nguồn gốc đầu tiên hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh