Một số kinh nghiệm giúp sử dụng hiệu quả phương pháp trò chơi học tập trong dạy học ngữ văn ở trường THPT SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA TRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN 4 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN ĐỀ TÀ[.]
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN 4
- -SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN ĐỀ TÀI: MỘT SỐ KINH NGHIỆM GIÚP SỬ DỤNG HIỆU QUẢ PHƯƠNG PHÁP TRÒ CHƠI HỌC TẬP TRONG DẠY HỌC NGỮ VĂN Ở TRƯỜNG THPT
Người thực hiện: Hoàng Thị Thu Hà Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công tác: Trường THPT Triệu sơn 4 SKKN thuộc lĩnh vực: Ngữ văn
THANH HÓA NĂM 2019
Trang 2MỤC LỤC
2.1.1 Hứng thú và vai trò của hứng thú trong học tập 2
2.3.1 Kinh nghiệm về cách lựa chọn và thiết kế trò chơi 5 2.3.1.1 Cần lựa chọn những trò chơi có luật chơi, cách chơi đơn giản
2.3.1.2 Các dụng cụ chơi cần đơn giản, dễ làm hoặc dễ tìm kiếm tại
2.3.1.3 Mục đích của trò chơi phải thể hiện mục tiêu của bài học hoặc
2.3.1.4 Hình thức chơi đa dạng, phong phú; giúp HS được thay đổi
các hoạt động học tập trên lớp; giúp HS phối hợp các hoạt
động trí tuệ với các hoạt động vận động
9
2.3.1.5 Trò chơi phải gợi được sự tò mò, kích thích hứng thú, sự ganh
2.3.1.6 Cần lựa chọn cách chơi có nhiều HS tham gia để tăng cường
2.3.1.7 Cần lựa chọn và tổ chức trò chơi phát huy cá tính sáng tạo và
2.3.3 Kinh nghiệm về thiết kế phần thưởng trong các trò chơi 17
Trang 32.3.4 Kinh nghiệm khi kết thúc trò chơi 18 2.4 Hiệu quả của SKKN đối với hoạt động dạy học, với bản thân,
Trang 4DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Trang 51 MỞ ĐẦU:
1.1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Nhiệm vụ chính của HS trong nhà trường phổ thông hiện nay là học tập, là tiếp thu, chiếm lĩnh kho tàng tri thức của nhân loại để phát triển trí tuệ, hoàn thiện bản thân; bồi dưỡng và phát triển nhân cách của chính mình Có một triết gia đã
nói “Biết mà học không bằng thích mà học, thích mà học không bằng say mà học” Như vậy có thể thấy rằng niềm yêu thích, sự say mê làm nên động lực thúc đẩy, nuôi dưỡng sự cố gắng, nỗ lực học tập không ngừng của HS nói riêng, của mỗi người nói chung Vì thế với cương vị là người tổ chức, hướng dẫn, điều khiển hoat động học tập và chiếm lĩnh kiến thức của HS, người GV phải luôn học hỏi trau dồi kiến thức cũng như phải tìm ra nhiều biện pháp để phát huy cao độ tính tích cực chủ động sáng tạo của HS Phải khơi gợi được niềm hứng thú, sự say
mê học tập của các em
Ngữ văn là một môn học thú vị nhưng HS bây giờ luôn không thích học văn, ngại học văn vì các em phần lớn đều cho rằng môn này khó; cần phải có năng khiếu để cảm thụ văn chương Nhiều GV dạy văn nhận thấy trong giờ học Ngữ văn các em thường không tập trung, có tâm lí ngại học văn, hoặc học một cách đối phó: để có điểm, để không phải thi lại, để thi tốt nghiệp Còn những
HS thực sự say mê và yêu môn văn thì rất ít
Đứng trước vấn đề này, tôi đã phải nỗ lực cố gắng thay đổi các phương pháp và các hình thức tổ chức dạy học sao cho những giờ dạy được nhẹ nhàng, tự nhiên và chất lượng; tăng hứng thú, thu hút và “lôi kéo” HS đến với môn văn của
mình Cụ thể là tôi đã mạnh dạn áp dụng phương pháp trò chơi học tập vào dạy
học môn Ngữ văn ở trường THPT Sau khi áp dụng vào thực tế giảng dạy của mình trong, tôi thấy có hiệu quả đáng kể Tôi xin được chia sẻ cùng đồng nghiệp
sáng kiến kinh nghiệm “Một số kinh nghiệm giúp sử dụng hiệu quả phương
pháp trò chơi học tập trong dạy học Ngữ văn ở trường THPT”.
1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
- Góp phần đổi mới PPDH ở trường THPT Làm cho tiết học nhẹ nhàng, tự nhiên; tạo không khí học tập sôi nổi, phấn khởi
- Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS trong học tập nói chung
và trong môn Ngữ văn nói riêng
- Kích thích tư duy, sự sáng tạo và sự cộng tác làm việc trong các hoạt động nhóm của HS
- Nâng cao chất lượng, hiệu quả học tập môn Ngữ văn của HS trong nhà trường
- Rèn luyện cho HS một số kỹ năng học tập hợp tác cho HS
1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
- Học sinh các lớp C1, C3, B2, B3 Trường THPT Triệu Sơn 4 trong 2 năm học 2017 – 2018 và 2018 - 2019
- Các trò chơi học tập theo định hướng đổi mới phương pháp dạy học
Trang 6- Chương trình Ngữ văn lớp 10, 11, 12
1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Phương pháp tìm và nghiên cứu tài liệu:
Tìm kiếm những tài liệu để hiểu rõ về phương pháp trò chơi học tập trong dạy học
Tìm hiểu cách thức tổ chức các trò chơi và cách thiết kế trò chơi học tập
- Phương pháp trò chuyện:
Trò chuyện với những giáo viên có kinh nghiệm trong việc tổ chức trò chơi trong dạy học
- Phương pháp quan sát:
Quan sát hoạt động học của HS thông qua thực tế giảng dạy trên lớp của bản thân và dự giờ đồng nghiệp để thấy cái được, cái hạn chế và tìm ra biện pháp khắc phục
- Phương pháp phỏng vấn:
Phỏng vấn, trò chuyện với các đối tượng HS tìm hiểu sự hứng thú của các
em đối với tò chơi học tập
- Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm:
Theo dõi hoạt động học của HS nhằm tìm hiểu kỹ về mức độ hứng thú đối với hình thức trò chơi học tập; sự tích cực, chủ động trong học tập và các kỹ năng được biểu hiện của các em
- Phương pháp thống kê toán học:
Lập bảng thống kê, phân tích, xử lí số liệu của đề tài, giúp đánh giá vấn đề chính xác, khoa học
- Phương pháp phân tích và tổng kết kinh nghiệm:
Xem xét những thành quả của hoạt động thực tiễn để rút ra những kinh nghiệm bổ ích trong dạy học
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
2.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN
2.1.1 Hứng thú và vai trò của hứng thú trong học tập
Theo từ điển Tiếng Việt - Nhà xuất bản Đà Nẵng, năm 2002, định nghĩa
“hứng thú là sự ham thích” [1].
Luật Giáo dục năm 2005, điều 28.2 đã chỉ rõ: “Phương pháp giáo dục phổ thông phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS” [2]
Rõ ràng khi có được sự say mê hứng thú trong bất kì công việc gì con người sẽ làm việc có hiệu quả hơn, thành công hơn Hứng thú còn có tác dụng chống lại sự mệt mỏi, giảm căng thẳng Bất kì môn học nào cũng cần phải có hứng thú thì HS mới có thể tiếp cận bài học một cách tốt nhất Đặc biệt với môn Ngữ văn, một môn học thiên nhiều về cảm xúc và tâm hồn, thì tạo sự hứng thú
Trang 7cho HS là một trong những điều đầu tiên GV cần làm Vì vậy khi lên lớp, GV không phải chỉ truyền tải kiến thức mà quan trọng hơn chính là phải không ngừng tìm tòi đổi mới các PPDH để tạo hứng thú cho các em Có như vậy mới phát huy được tính tích cực chủ động, độc lập sáng tạo của HS đúng như định hướng giáo dục hiện nay
2.1.2 Phương pháp trò chơi học tập
2.1.2.1 Khái quát chung
Bản chất của phương pháp trò chơi học tập là dạy học thông qua thông qua việc tổ chức hoạt động cho HS Dưới sự hướng dẫn của GV, HS được hoạt động bằng cách tự chơi trò chơi trong đó mục đích của trò chơi chuyển tải mục tiêu của bài học Luật chơi (cách chơi) thể hiện nội dung và phương pháp học tập có
sự hợp tác và sự tự đánh giá
Sử dụng trò chơi học tập là để hình thành kiến thức, kỹ năng mới hoặc củng
cố kiến thức, kỹ năng đã học Trong thực tế dạy học, GV thường tổ chức trò chơi học tập để củng cố kiến thức, kỹ năng đã học Tuy nhiên việc tổ chức cho
HS chơi các trò chơi để hình thành kiến thức, kỹ năng mới là rất cần để tạo hứng thú học tập cho HS ngay từ khi bắt đầu bài học mới
Chơi trò chơi học tập, HS không chỉ có cơ hội tìm hiểu, ôn tập lại kiến thức
mà còn được thể nghiệm hành vi, rèn luyện kỹ năng, sự tư duy, phản ứng nhanh Các em sẽ được rèn luyện khả năng quyết định lựa chọn phương án đúng, cách giải quyết các tình huống Đây cũng là một bước để HS có sự trải nghiệm thực
tế để đúc rút kiến thức và kinh nghiệm
Trò chơi cũng là biện pháp tăng cường sự ganh đua, phấn đấu tích cực trong
cá nhân hoặc các nhóm HS; tăng khả năng làm việc nhóm, phát triển các kỹ năng giao tiếp cho HS [3], [4]
Phương pháp trò chơi học tập là PPDH thú vị trong dạy học Ngữ văn Sử dụng hiệu quả PPDH này sẽ góp phần tích cực vào việc đổi mới PPDH môn Ngữ văn hiện nay
2.1.2.2 Quy trình thực hiện:
Bước 1: GV giới thiệu tên và mục đích của trò chơi
Bước 2: Hướng dẫn HS chơi
- Tổ chức người tham gia trò chơi: Số người tham gia, số đội chơi, giám khảo, trọng tài
- Các dụng cụ để chơi
- Cách chơi: Từng việc làm cụ thể của người chơi hoặc đội chơi, thời gian chơi, những điều người chơi không được làm…
- Cách xác nhận kết quả, cách tính điểm…
Bước 3: Thực hiện trò chơi
Bước 4: Nhận xét cuộc chơi
- Trọng tài công bố kết quả cuộc chơi, trao thưởng
Trang 8- GV nhận xét về thái độ tham gia trò chơi của người chơi, đội chơi, rút kinh nghiệm
- HS nêu ý kiến cá nhân về trò chơi… [5], [7]
2.1.2.3 Ưu điểm của phương pháp trò chơi học tập
- Trò chơi học tập là một hình thức học tập bằng hoạt động, hấp dẫn HS do
đó duy trì tốt hơn sự chú ý của các em với bài học
- Trò chơi làm thay đổi hình thức học tập chỉ bằng hoạt động trí tuệ, do đó giảm tính chất căng thẳng của giờ học, nhất là giờ học các kiến thức lý thuyết mới
- Trò chơi có nhiều HS tham gia sẽ tạo cơ hội rèn luyện kỹ năng học tập hợp tác cho HS [5], [7]
2.2 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SKKN
Môn Ngữ văn trong trường THPT hiện nay đã có sự đổi mới nhiều về phương pháp dạy học, song vẫn chưa đồng bộ, một số GV ngại đổi mới vẫn sử dụng các phương pháp truyền thống Một số GV muốn áp dụng phương pháp dạy học mới nhưng cơ sở vật chất chưa thể đáp ứng theo yêu cầu Trong các PPDH học tích cực, phương pháp tổ chức trò chơi học tập trong dạy học văn còn rất nghèo nàn, ít phổ biến Nhiều GV hầu như không biết đến phương pháp này vì ít
có tài liệu tham khảo hay khả năng thiết kế trò chơi còn hạn chế Qua tìm hiểu một số GV về việc tổ chức trò chơi học tập thì đa số đều trả lời rằng họ rất ngại sử dụng phương pháp này vì mỗi tiết học chỉ thực hiện dạy được trong khoảng 35-40 phút, nội dung các bài học tương đối dài không đủ thời gian để tổ chức Còn các
em HS khi được hỏi đều trả lời rất thích khi trong giờ học được học mà chơi–chơi
mà học nhưng các thầy cô giáo ít khi tổ chức hình thức học tập này
Hiện nay, nhìn chung đa số HS đều rất lười học và đặc biệt là không có hứng thú với bộ môn Ngữ văn Các em thường xuyên không chuẩn bị bài ở nhà, không làm bài tập đầy đủ; trên lớp các em lại không tập trung học tập, cho nên không nắm chắc được nội dung bài học Đa số HS chỉ có thể trả lời được những câu hỏi
dễ, đơn giản (như trình bày), còn những câu hỏi tổng hợp yêu cầu phải tư duy… thì còn rất lúng túng khi trả lời hoặc trả lời mang tính chất chung chung
Qua các lần kiểm tra đối với lớp C1, C3, B2 và B3, tôi có sử dụng một số PPDH thông thường, chủ yếu HS khá giỏi tham gia học tập, số HS yếu ít có cơ hội tham gia hoạt động Chính vì thế nên việc học tập thường ít hứng thú, nội dung đơn điệu, GV ít quan tâm đến phát triển năng lực cá nhân
Đầu năm học 2017 – 2018, tôi tiến hành khảo sát tình hình học tập của HS lớp C1 (42HS), C3 (41HS), B2 (40 HS), B3 (43HS) và đã thu được kết quả như sau:
Trang 9-> Kết quả kiểm tra trên cho thấy: mức độ hứng thú học tập, chú ý nghe giảng của HS còn hạn chế HS tham gia trả lời câu hỏi, nhận xét ý kiến của bạn còn ít, vẫn còn HS chưa tự giác làm bài tập Đồng thời, ở nhiều HS hoạt động giao tiếp, kỹ năng sống rất yếu kém, chưa mạnh dạn nêu chính kiến của mình trong các giờ học, không dám tranh luận nhất là với GV, chưa có thói quen hợp tác trong học tập đã ảnh hưởng rất không tốt đến kết quả học tập của HS Có nhiều nguyên nhân cho những hạn chế trên nhưng nguyên nhân chủ yếu vẫn là do PPDH, KTDH của GV chưa kích thích được sự hứng, sự tích cực chủ động học tập của HS
Kết quả hai kỳ khảo sát chất lượng đầu năm và giữa học kỳ 1 năm học
2017 - 2018 ở 4 lớp kết quả môn Ngữ văn đạt được như sau:
Khảo
Đầu
năm
Giữa
kỳ 1
Từ thực tế trên, tôi đã tìm đọc tài liệu, học hỏi đồng nghiệp, đầu tư thời gian để lựa chọn và thiết kế các hình thức trò chơi học tập để vận dụng vào thực tiễn giảng dạy môn Ngữ văn ở cả 3 khối lớp 10,11,12 Mục đích là nhằm phát triển tư duy, khơi gợi hứng thú, nâng cao hiệu quả học tập môn Ngữ văn cho HS các lớp được phân công giảng dạy trong các năm học 2017 – 2018 và 2018 -
2019 Rất mong nhận được sự góp ý, xây dựng của các bạn đồng nghiệp để vận dụng có hiệu quả hơn SKKN này trong bộ môn Ngữ văn THPT nói riêng và trong dạy học nói chung
2.3 CÁC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ÁP DỤNG ĐỂ GIẢI
QUYẾT VẤN ĐỀ:
Sử dụng trò chơi học tập là phương pháp có thể vận dụng để dạy học Ngữ văn ở tất cả các lớp ở bậc THPT, cả lớp 10, 11, 12
Để sử dụng phương pháp dạy học này đạt hiệu quả cao, tôi đã rút ra được một số kinh nghiệm sau:
2.3.1 Kinh nghiệm về cách lựa chọn và thiết kế trò chơi
2.3.1.1 Cần lựa chọn những trò chơi có luật chơi, cách chơi đơn giản để HS
dễ nhớ, dễ thực hiện
Trang 10Do thời lượng của mỗi tiết học hạn chế (từ 45-90 phút) nên các trò chơi mà
GV lựa chọn và thiết kế nên là những trò chơi có luật chơi đơn giản, phổ biến nhanh; HS dễ tiếp thu, dễ nhớ và dễ thực hiện Hiện nay, trên truyền hình có rất nhiều những trò chơi đã rất quen thuộc với mọi người GV có thể lựa chọn và thiết kế những trò chơi ấy cho phù hợp với dạy học môn Ngữ văn thì người chơi
là HS sẽ không cảm thấy lạ lẫm GV đỡ tốn thời gian phổ biến về luật chơi mà
vẫn tổ chức trò chơi có hiệu quả cao Ví dụ như trò chơi: Ai là triệu phú, Đường
lên đỉnh Ô-lem-pi-a, Ô cửa bí mật, Đuổi hình bắt chữ, Đối mặt…
Ví dụ: Dạy bài “Chí Phèo” (Ngữ văn 11): Sau khi HS học xong về tác giả
Nam Cao và tác phẩm Chí Phèo, để củng cố và khắc sâu kiến thức cho HS đồng thời tạo ra không khí vui chơi, thư giãn cho giờ học, tôi đã thiết kế sáng tạo trò
chơi Đối mặt dựa trên phiên bản của trò chơi đã phát sóng trên truyền hình.
Cách chơi như sau:
Trò chơi gồm có ba vòng thi với 6 HS được cử ra từ các tổ HS nào đạt giải nhất được 10 điểm, nhì 9 điểm, kèm theo mỗi giải là một món quà nhỏ đã được chuẩn bị trước
Vòng loại: 6 HS sẽ lần lượt trả lời nhanh 18 câu hỏi do GV đưa ra HS
nào trả lời sai hoặc không đưa ra được câu trả lời thì HS tiếp theo sẽ trả lời câu hỏi đó Nếu HS đó cũng không trả lời được câu hỏi thì HS tiếp theo sẽ chuyển sang câu hỏi khác Lần lượt cho đến hết 18 câu hỏi Vòng loại sẽ loại 2 HS trả lời được ít câu hỏi nhất, 4 HS thắng cuộc sẽ vào tiếp vòng trong
Vòng bán kết: 4 HS chia làm hai cặp thi đấu loại trực tiếp đối thủ để vào
vòng chung kết HS nào được nhiều điểm hơn sẽ đặt cược đáp án trước Nếu HS nào được mời trả lời, trả lời đủ đáp án đúng như đã đặt cược thì
sẽ là người chiến thắng Nếu trả lời sai hoặc không đủ thì thì HS còn lại chiến thắng
Vòng chung kết : 2 HS với 3 câu hỏi Nếu một HS thua trong hai câu hỏi thì không phải trải qua câu hỏi thứ ba Khi giáo viên nêu câu hỏi, các HS lần lượt trả lời Nếu 1 trong 2 HS trả lời sai hoặc không nêu được câu trả lời thì người còn lại sẽ chiến thắng
( Câu hỏi của từng vòng thi xem phần Phụ lục 1)
=>Nhận xét: Tuy trò chơi này tuy đã rất quen thuộc với người xem truyền
hình nhưng khi áp dụng vào quá trình dạy học môn Ngữ văn vẫn thu hút được sự hưởng ứng nhiệt tình của HS Bởi vì đây là hình thức chơi mà học, học mà chơi; giúp các em giảm bớt sự căng thẳng, khắc phục được tâm lí ngại học văn của HS Luật chơi cũng đơn giản, dễ nhớ, dễ chơi Các em vừa chơi lại vừa có thể ghi nhớ, khắc sâu kiến thức bài vừa học
2.3.1.2 Các dụng cụ chơi cần đơn giản, dễ làm hoặc dễ tìm kiếm tại chỗ
Mục đích của trò chơi học tập là một hình thức giúp HS ôn tập củng cố kiến thức hoặc tiếp nhận kiến thức mới một cách thoải mái Trò chơi học tập chủ yếu được tiến hành trong phòng học mà người chơi là HS nên khi lựa chọn và thiết