SKKN Tạo hứng thú học môn toán bằng việc dạy tích hợp và kết hợp với những vấn đề thực tiễn qua buổi ngoại khóa ôn tập về tổ hợp và xác suất 0 SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH THANH HÓA TRƯỜNG THPT HOẰNG H[.]
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH THANH HÓA
TRƯỜNG THPT HOẰNG HÓA 4
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TẠO HỨNG THÚ HỌC MÔN TOÁN BẰNG VIỆC DẠY TÍCH HỢP VÀ KẾT HỢP VỚI NHỮNG VẤN ĐỀ THỰC TIỄN QUA BUỔI NGOẠI KHÓA ÔN TẬP VỀ TỔ HỢP VÀ XÁC SUẤT
Người thực hiện : Nguyễn Thị Tuyên.
Chức vụ : Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực môn : Toán
THANH HÓA NĂM 2018
Trang 2
1 MỞ ĐẦU
1.1.Lý do chọn đề tài
Trong những năm gần đây, hứng thú học môn Toán của HS ở nhiều trường THPT nhìn chung vẫn còn bị hạn chế, không ít em sợ toán, coi việc học toán là một công việc khó khăn, căng thẳng Không ít em đã đặt câu hỏi với tôi là học những sin, cos, tích phân, đạo hàm, tổ hợp, xác suất để làm gì cô ?.Sao không thấy áp dụng trong thực tiễn mà cứ phải học ? Nguyên nhân dẫn đến hiện trạng trên có thể do các em chưa thật sự nhận biết tầm quan trọng và ý nghĩa của việc học toán, chưa được kích thích hành động một cách tích cực, sáng tạo trong quá trình giải toán Một nguyên nhân nữa là do nội dung môn Toán mang tính hàn lâm, khô khan và phương pháp dạy của GV chưa thật sự hấp dẫn,
Yêu cầu của giáo dục hiện nay đòi hỏi phải đổi mới phương pháp dạy học môn toán theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh người giáo viên phải gây được hứng thú học tập cho HS, từ đó HS chủ động khám phá ra kiến thức
Vì vậy, tôi chọn đề tài: TẠO HỨNG THÚ HỌC MÔN TOÁN BẰNG VIỆC DẠY TÍCH HỢP VÀ KẾT HỢP VỚI NHỮNG VẤN ĐỀ THỰC TIỄN QUA BUỔI NGOẠI KHÓA ÔN TẬP VỀ TỔ HỢP VÀ XÁC SUẤT ’’ Trong SKKN này tôi muốn đưa ra một cách để cải thiện thực trạng trên bằng
cách dạy tích hợp để HS thấy được vai trò môn toán với các môn học khác và gắn toán học vào thực tiễn Vì hứng thú sẽ tạo ra hiệu quả rất tốt cho việc tiếp thu kiến thức Hứng thú có vai trò rất to lớn đối với hoạt động của con người nói chung và hoạt động nhận thức nói riêng Hứng thú làm tăng hiệu quả của quá trình nhận thức, làm nảy sinh khát vọng hành động và hành động một cách say mê, sáng tạo, nó tăng sức làm việc ở mỗi người Trong hoạt động học tập, hứng thú là yếu tố quan trọng thôi thúc HS (học sinh) nắm bắt tri thức một cách nhanh hơn, sâu sắc hơn Khi có hứng thú học một môn nào đó, HS sẽ tập trung chú ý vào đối tượng nhận thức, nhờ đó quan sát của các em trở nên nhạy bén và chính xác, chú ý trở nên bền vững, việc ghi nhớ dễ dàng và sâu hơn, quá trình tư
Trang 3duy sẽ tích cực hơn, sự tưởng tượng sẽ phong phú hơn Các em sẽ tự giác, sáng tạo, say sưa, không biết mệt mỏi trong quá trình lĩnh hội, và sự vận dụng những điều lĩnh hội được vào giải các bài tập sẽ linh hoạt, sáng tạo hơn, nhờ đó kết quả học tập của họ sẽ ngày càng nâng cao, năng lực của HS từng bước được hình thành, phát triển một cách tích cực
Trong trường phổ thông trung học toán là môn học đầy thú vị và rất hay nếu chúng ta biết vận dụng trong cuộc sống Thật vậy, do tính chất trừu tượng, khái quát cao, sự suy luận lôgic chặt chẽ, toán học có khả năng hình thành ở người học óc trừu tượng, năng lực tư duy lôgic chính xác Việc tìm kiếm cách chứng minh một định lý, tìm lời giải hay cho một bài toán có tác dụng trong việc rèn luyện cho HS các phương pháp tư duy khoa học trong học tập, trong việc giải quyết các vấn đề, biết cách quan sát, phân tích, tổng hợp, so sánh, dự đoán, suy luận, chứng minh qua đó rèn luyện cho HS trí thông minh sáng tạo Không những thế, môn Toán còn góp phần tích cực vào việc giáo dục cho các em những phẩm chất đáng quí trong học tập, lao động và cuộc sống, như: tính kỷ luật, tính kiên trì, tính chính xác, biết cảm thụ cái đẹp trong những ứng dụng phong phú của toán học, tìm ra cái đẹp của những lời giải hay Khi nhận ra điều này, HS ngày càng yêu thích, say mê môn Toán hơn, tích cực học tập, ứng dụng
nó, từ đó mà chất lượng học toán ngày càng cao hơn Trong môn Toán việc HS giỏi hay khá còn phụ thuộc rất nhiều vào cách truyền đạt kiến thức và tạo sự hứng thú của học sinh với môn học Vì vậy hứng thú càng trở nên quan trọng trong việc học tập môn Toán ở trường Chỉ khi có hứng thú thật sự đối với việc học tập môn Toán HS mới thấy được sự hấp dẫn của nội dung tri thức toán học, cũng như những phương pháp khám phá ra nội dung đó Đồng thời các em cũng cảm nhận được vai trò của toán học đối với đời sống và các ngành khoa học khác Người ta nói rằng: ’’Toán học là môn khoa học cơ bản nó như lông vũ trên đầu con công và là hòn ngọc trên đầu con rắn’’
Vì vậy tôi muốn gây hứng thú cho việc học toán trên cơ sở dạy môn toán kết hợp với môn học khác và gắn toán học vào cuộc sống
Trang 41.2 Mục đích nghiên cứu của đề tài.
SKKN này tôi muốn nghiên cứu về một cách tiếp cận kiến thức của toán học bằng viêc tạo ra hứng thú học tập môn Toán cho học sinh, một môn học được coi là khô khan, hóc búa thông qua vận dụng kiến thức tích hợp và kết hợp thực tiễn để thu được kết quả lĩnh hội kiến thức hiệu quả nhất Không
những tiếp nhận kiến thức mà còn vận dụng nó vào môn học khác và thực tiễn một cách tích cực nhất
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài này nghiên cứu việc tạo ra hứng thú học tập môn toán cho HS thông qua cách tổ chức bài ngoại khóa ‘’ôn tập tổ hợp và xác suất’’
1.4 Phương pháp nghiên cứu :
Để thực hiện đề tài này, tôi đã sử dụng các phương pháp sau :
* Nghiên cứu tài liệu :
- SGK hóa lớp11,12
- SGK môn sinh 11,12
* Nghiên cứu khảo sát thực tế :
Phát phiếu điều tra tìm hiểu thực tế
2.NỘI DUNG
2.1.Cơ sở lý luận
Muốn giờ học có hiệu quả thì đòi hỏi người giáo viên phải đổi mới phương pháp dạy học, nội dung truyền đạt như thế nào để hấp dẫn và thú vị được cả quá trình học tập
2.2.Cơ sở thực tiễn
Thực tế tổ hợp xác suất cũng là phần học khó.Trước khi làm giáo án liên môn tôi đã đi khảo sát sơ qua một số lớp 11và 12 với một số câu hỏi như sau:
- Khi ôn tập chương tổ hợp xác suất các em có được chơi trò chơi đoán chữ về các khái niệm tổ hợp xác suất hay không ?
-Khi học tổ hợp xác suất các em có thấy phần này giúp các em giải bài tập các môn học các hiệu quả lên không ?
Trang 5- Các em có thấy gặp bài tập thực tế nào mà em đã vận dụng kiến thức tổ hợp xác suất để giải quyết hay chưa?
Đa phần các lớp trả lời là không.Thực tế cho thấy cũng như nhiều phần kiến thức toán HS đều tiếp thu theo lối mòn cứng nhắc, khuôn mẫu ( VD: kiểm tra hoặc ôn tập chỉ với hình thức kiểm tra miệng ) và chỉ bó buộc trong sách vở Cũng vì thói quen này mà tiết dạy chưa gây được sự hứng thú cho HS khi học Gần đây theo xu hướng mới viết sách cũng như ra đề thi đều chú trọng việc đưa các bài toán có tính thực tế nhiều hơn Nhưng HS đa phần các em cứ nhìn vào bài toán tực tế là ngại làm, tệ hơn nữa còn không đọc đề Do vậy đòi hỏi người giáo viên cần đầu tư nhiều hơn để có một tiết học chất lượng và bổ sung một số cách thức học tập (đưa vào các trò chơi ), những bài toán mang ý thực tế để việc lĩnh hội cũng như vận dụng kiến thức hiệu quả hơn
2.3 Các bước đã tiến hành để giải quyết vấn đề
Phần tiến hành giải quyết những thực trạng nói trên chính là những ý tưởng và biện pháp cụ thể nêu trong từng hoạt động học ở giáo án dạy học tích hợp: TỔ HỢP, XÁC SUẤT VỚI CÁC MÔN HỌC KHÁC THỰC VÀ MỘT SỐ VÀ MỘT VÀI VẤN ĐỀ THỰC TẾ (đã có ở phụ lục kèm theo) Nên có thể xem ở phần phụ lục ( III TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG
HỌC ).
2.4 Hiệu quả của SKKN
Dưới đây là phân tích tác dụng, hiệu quả của từng biện pháp đã áp dụng trong những hoạt động của bài dạy Phân tích để thấy rõ việc tạo hứng thú cho HS như thế nào trong mỗi hoạt động Tôi sẽ đi theo từng phần của bài dạy
Phần 1: Ổn định tổ chức: Từ phần phổ biến nội dung buổi ngoại khóa các em đã rất tò mò.
Hiệu quả của ý tưởng này :Tiết mục nhảy làm học sinh cảm giác rất thoái mái
và hứng khởi cho phần học sắp tới Đây là buổi ngoại khóa nên việc cho các em biểu diễn một tiết mục văn nghệ để các em được thoải mái thể hiện khả năng
Trang 6bản thân một chút Bởi vì khoa học đã chúng minh âm nhạc kích thích cả hai bán cầu đại não, giúp tăng sự tập trung, tăng trí nhớ, tăng tính sáng tạo và xả tress Điều này rất cần cho các tiết học toán Theo gợi ý cuả tôi các em nên chọn tiết mục nhảy để nhiều em được tham gia và các em rất thích thú và ủng hộ với ý tưởng này Bởi vì tôi biết các em rất thích thể hiện khả năng của mình Nền nhạc nhanh tăng hưng phấn hơn Phần phát phiếu may mắn làm các em rất thích thú, hồi hộp chờ đợi kết quả sẽ là gì, mình có được số may mắn không ? Buổi ngoại khóa còn thực hiện một việc thiện là chia khó vùng cao (theo đúng tinh thần của xổ số là : ích nước,lợi nhà )
Phần 2 : Kiểm tra bài cũ (lồng trong hoạt động học)
Phần 3: Tiến trình bài dạy
A.HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG: Hoạt động trò chơi: Hs đã được nhắc
lại kiến thức để chuẩn bị cho các hoạt động ứng dụng tiếp theo và biết về ông tổ của lý thuyết xác suất là nhà toán học Pascal
Hiệu quả của ý tương này : Phần gây hứng thú cho HS ở phần này chính là cách thức ôn lại kiến thức bằng một trò chơi đoán chữ chính là một phương pháp mới của việc dạy học nó phát huy khả năng nhạy bén, củng cố kiến thức một cách thoái mải và vui vẻ
B HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
HOẠT ĐỘNG 1: Tích hợp môn toán với môn hóa học
Mục tiêu hoạt động : Dùng qui tắc cộng và qui tắc nhân một cách hiệu quả để
tìm số đồng phân của công thức phân tử (CTPT) Đặc biệt một số CTPT không
có công thức có sẵn về cách tính đồng phân và một số đồng phân thỏa mãn thêm một số đặc trưng khác nữa( là axit ,este ,amin bậc 2,bậc 3 ) Dùng qui tắc này
HS sẽ thấy tiện hơn, nhanh hơn
Hiệu quả của ý tương này : Ý tưởng này xuất phát khi tôi nhìn thấy một giáo viên dạy cách xác định số đồng phân của một số CTPT không có sẵn kết quả của một số đề thi thử THPT quốc gia Một số công thức có sẵn phạm vi ứng dụng hẹp lại phải nhớ Vì thi TNKQ đòi hỏi HS phải thật nhanh để đưa ra kết
Trang 7quả một cách chính xác với thời gian khoảng 1-2 phút Nếu dùng phương pháp liệt kê các đồng phân thì một số em sẽ kể sót và mất nhiều thời gian hơn Việc giúp HS tìm nhanh ra kết quả bằng cách áp dụng qui tắc cộng và qui tắc nhân
cực kỳ hiệu quả Ngoài ra cách làm này có tính ưu việt rõ rệt ta có thể tính
đồng phân theo yêu cầu cụ thể (VD : đồng phân là axit este,là amin bậc 1,bậc2 ) chứ không như công thức có sẵn chỉ chỉ ra tổng số amin và chỉ áp dụng với n 4 Đó chính là hứng thú lớn nhất của bài ngoại khóa bởi vì các
em vừa khám phá ra một cách làm mới từ ứng dụng của môn toán Trước đó các
em có thể không làm hoặc làm không chắc đúng và rất lâu Còn sau khi đã hiểu
thì các em rất hào hứng làm theo cách mới có kết quả rất nhanh và chính xác.
HOẠT ĐỘNG 2: Tích hợp môn toán với môn vật lý
Dùng qui tắc cộng và qui tắc nhân để tìm số cách thông mạch cho các mạch mắc hỗn tạp (cả song song và nối tiếp)
Hiệu quả của ý tưởng này : Phần này tôi chọn một ví dụ để HS có dùng kết hợp môn toán và môn lý về tính chất mắc song song ,mắc nối tiếp Tôi thấy gây cho học sinh sự hứng thú ở VD này đó chính là sự tò mò và HS có ý định đếm khả năng thông mạch nhưng thấy nhiều quá nên hoang mang bắt đầu quay lại với nhau theo nhóm để tìm cách làm khoa học hơn là dùng phương pháp đếm của toán Với sự dẫn dắt và gợi ý một số nhóm đã tìm ra đáp án rất hiệu quả và thích thú.
HOẠT ĐỘNG 3: Tích hợp môn toán với môn sinh học
Dùng định nghĩa xác suất và các qui tắc cộng và qui tắc nhân xác suất để tìm
hiểu một số bệnh di truyền ở người
Hiệu quả của ý tưởng này : Việc chọn lựa hai bài toán di truyền sinh học cũng được tôi cân nhắc rất kỹ Vừa phải đảm bảo áp dụng xác suất và các qui tắc nhân xác suất vừa phải có ý nghĩa mang tính giáo dục Đây cũng là ví dụ dùng môn toán để giải thích về sự di truyền của môn sinh nhưng cũng là đang giải thích một hiện tượng thực tế Giúp HS rút ra một điều là cần có sự hiểu biết và không chủ quan về các bệnh di truyền của con người Ở VD4 ta thường
Trang 8cho rằng bố mẹ bình thường thì sinh ra con bình thường hoặc VD5 muốn đề cập đến hôn nhân cận huyết thống là một vấn đề mà nước ta đang ra sức tuyên truyền và giáo dục cho mọi người đặc biệt là một số vùng dân tộc còn lạc hậu Tôi cũng cho HS xem qua những đoạn clip, hình ảnh về các khả năng bị bệnh cho thể hệ tiếp theo về một số bệnh và biểu hiện bệnh để các em thấy sự nguy hiểm đến giống nòi Vì đây là tiết ngoại khóa phải có tính tuyên truyền cao nên tôi dành một chút để các em tìm hiểu thêm về thực trạng hôn nhân cận huyết thông hiện nay ở nước ta Dù rất ít thời gian nhưng vì có máy chiếu nên việc giới thiệu cũng khá đầy đủ về một bệnh đặc trưng và phổ biến khi hôn nhân cận huyết thống là bệnh Thalassemia : nguyên nhân, cơ chế gây bệnh, biểu hiện bệnh, cách ngăn chặn, hình ảnh về các hoạt động về tuyên truyền ngăn ngừa bệnh Đặc biệt chính từ những hoạt động của các em đang ngồi dưới mái trường (hình ảnh buổi ngoại kháo về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống) Điều tôi thấy HS thích thú ở đây là HS chuyển từ bất ngờ sang bất ngờ khác (rất nhiều em hỏi cô sao lại là bài tập sinh học) và việc dùng môn toán ta đã soi
sáng về một thực trạng xã hội qua đó cũng đã tuyên truyền về giáo dục về sức
khỏe sinh sản cho thế hệ trẻ (Đây cũng chính là mục đích giáo dục của buổi
ngoại khóa mà tôi muôn hướng tới)
C HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG : ( tích hợp môn toán với môn công dân)
* Tổ hợp với ứng dụng thực tế :
Bài toán đố vui
Hiệu quả của ý tưởng này : HS thấy thú vị một vì thấy một vấn đề thực tế
được giải quyết trực tiếp bằng toán học Tôi muốn lấy ví dụ này để trả lời cho
câu hỏi HS ‘’Học toán những sin,cos để làm gì có thấy áp dụng gì trong thực
tế đâu ?”
*Xác suất với một vài vấn đề xã hội
Dùng lý thuyết xác suất để tìm hiểu các loại hình xổ số
Trang 9Hiệu quả của ý tưởng này : Từ việc cho HS tìm hiểu xổ số Vietlott xem khả năng trúng của giải đặc biệt và khả năng trúng giải cực kỳ thấp Rồi việc phát phiếu may mắn cho HS để HS trực tiếp tham gia một trò chơi xổ số và tự các em tính khả năng trúng thưởng của mỗi giải Khi đó các em nhận ra khả năng trúng giải rất thấp để từ đó giáo viên nói rõ ý nghĩa của mua xổ số mục đích để chung tay xây dựng đất nước Tôi nghĩ sự trải nghiệm của chính bản thân qua trò chơi con số may mắn là điều lý thú Giáo dục cho HS thấy, để bản thân mình
và tuyên truyền cho người thân hay người xung quanh ta tránh xa các hình thức
cờ bạc trá hình để có một xã hội tốt đẹp Phần học này các em rất hào hứng trả lời trắc nghiệm rất nhanh Trong phần này tôi cũng đưa thêm một số hình ảnh ,
clip về tệ nạn bài bạc để giáo dục cho các em.( tích hợp với môn công dân)
D.HOẠT ĐỘNG TÌM TÒI VÀ MỞ RỘNG
Theo cách làm mẫu giáo án mới nên tôi cũng phát triển thêm phần tìm tòi và
mở rộng để HS khám phá thêm theo hướng giáo viên gợi mở
Bài tập 1: Tìm hiểu thêm một số bài toán bệnh di truyền ở người
Bài tập 2: Tìm xem tổ hợp ,xác suất còn áp dụng trong mảng khác, môn học nào nữa? và thực tiễn.?
Bài tập 3:Tìm hiểu thêm về những vấn đề tuyên truyền qua mạng và đài báo Nói chung buổi học đã làm cho HS thấy toán học không khô khan mà nó rất thú vị Buổi dạy mang nhiều ý nghĩa tuyên truyền Giáo án này có thể giúp các đồng nghiệp làm tài liệu để giảng dạy
Phần kiểm tra đánh giá mức độ tiếp thu của HS qua một bài kiểm tra
BÀI KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ
Khoanh vào đáp án đúng
Bài 1: Ở người bị bệnh mù màu do đột biến gen m nằm trên nhiễm sắc thể X qui
định ,M nhìn thấy bình thường Một phụ nữ có bố mù màu , mẹ không mang gen bệnh kết hôn với một thanh niên có mẹ mù màu ,bố bình thường
Trang 10a)Xác suất con trai đầu lòng bị mù màu
A 12,5% B.25% C 50% D 75%
b)Xác suất hai lần sinh có ít nhất có một con bị bệnh ( giả sử mỗi lần sinh một
em bé)
A 12,5% B.25% C 50% D 75%
(Bài tập Sinh học lớp 12 )
Bài 2 : Một ankin X chưá 87,8% các bon về khối lượng Cho X qua dung dịch
3 / 3
AgNO NH thì thấy có kết tủa Số đồng phân của X là
(đề thi ĐH-CĐ 2008)
A.4 B 3 C 6 D
Bài 3: Trong một trò chơi điện tử xác suất An thắng mỗi trận là 0,4(không có
hòa) A phải chơi tối thiểu bao nhiêu trận để xác suất An thắng ít nhất một trận trong loạt chơi là 0,95
A 6 B 7 C 4 D 3
(SGK11)
Bài 4: Cho hai bóng đèn mắc trong đoạn mạch MN xác suất các đèn tốt trong t
giờ là 0,4 và 0,7 Tính xác suất để mạch MN tốt trong t giờ là bao nhiêu khi a) Mắc nối tiếp A 0,18 B 0,4 C 0,28 D 0, 82
b) Mắc song song
A 0,3 B 0,18 C 0,28 D 0, 82
( đề kiểm tra định kỳ lớp 11)
(Mỗi câu 2,5đ )