Hệ thống hỗ trợ ra quyết định Decision Support System - DSS với sự kết hợp của máy tính đã được áp dụng nhiều trong các công tác quản lý, những công việc tất yếu liên quan... Một hệ thốn
Trang 1Lời cảm ơn
Viết một khóa luận khoa học là một trong những việc khó nhất mà chúng em phải hoàn thành từ trước đến nay Trong quá trình thực hiện đề tài chúng em đã gặp rất nhiều khó khăn và bỡ ngỡ Nếu không có những sự giúp đỡ và lời động viên chân thành của nhiều người có lẽ chúng em khó có thể hoàn thành tốt luận văn này
Đầu tiên chúng em xin gửi lời biết ơn chân thành đến cô Lê Thị Nhàn, người trực tiếp hướng dẫn chúng em hoàn thành luận văn này
Chúng em muốn gửi lời cảm ơn đến cô Phạm Thị Bạch Huệ, giáo viên phản biện của luận văn này Những ý kiến đóng góp của cô là vô cùng hữu ích, nó giúp chúng em nhận ra các khuyết điểm của luận văn
Trên con đường góp nhặt những kiến thức quý báu của ngày hôm nay, các thầy, cô, bạn
bè trường Đại học Khoa học Tự nhiên là những người đã cùng em sát cánh và trải nghiệm
Và sau cùng, chúng con xin cảm ơn cha mẹ, những người đã sinh thành, dưỡng dục và nuôi dạy chúng con nên người Suốt đời này chúng con luôn ghi nhớ ơn Người
Trang 2Danh mục các hình
Hình 2.1- Các giai đọan của quá trình ra quyết định .5
Hình 2.2 - Ưu điểm của Hệ hỗ trợ ra quyết định .5
Hình 2.3 - Các thành phần của Hệ hỗ trợ ra quyết định .6
Hình 2.4 Cấu trúc tổng quát của một mô hình 7
Hình 3.1 - Amazon đưa ra lý do vì sao các lời đề nghị được đưa ra .15
Hình 3.2 - Đánh giá phim ở movifinder.com 16
Hình 3.3 - Trang Research 17
Hình 3.4 - Danh mục xe ở loại xe chở khách 17
Hình 3.5 - Các câu hỏi về đặc tính máy in 19
Hình 3.6 - Các sản phẩm đề nghị của HP sau khi chọn trả lời cho các câu hỏi 20
Hình 3.7 - Các câu hỏi của samsungtelecom.com .21
Hình 3.8 - Đánh giá độ quan trọng của các thuộc tính với SmartSort .22
Hình 4.1 - Vector mục tiêu của sản phẩm có 2 thuộc tính 28
Hình 4.2 - Điều hướng về miền tối ưu Pareto 29
Hình 4.3 Di chuyển trên miền Pareto bằng cách thay đổi trọng số 31
Hình 4.4 - Các trạng thái gen trong quần thể 32
Hình 4.5 - Lai ghép .33
Hình 4.6 - Đột biến .33
Hình 5.1 - Lược đồ Usecase 35
Hình 5.2 - Lược đồ trình tự cho usecase Tìm kiếm .36
Hình 5.3 - Lược đồ trình tự cho usecase Xem danh sách sản phẩm được mua nhiều nhất 36
Hình 5.4 - Xem danh sách sản phẩm mới ra mắt 37
Hình 5.5 - Lược đồ tuần tự Usecase Sản phẩm được quan tâm nhiều nhất 37
Hình 5.6 - Lược đồ trình tự cho usecase Trợ giúp lựa chọn sản phẩm 38
Hình 5.7 - Lược đồ trình tự cho usecase Duyệt sản phẩm theo hãng sản xuất 39
Hình 5.8 - Lược đồ trình tự cho usecase Xem thông tin chi tiết 39
Hình 5.9 - Lược đồ trình tự cho usecase Thêm hàng vào giỏ 40
Hình 5.10 - Lược đồ trình tự cho usecase Xem giỏ hàng .40
Hình 5.11 – Lược đồ trình tự cho usecase Thanh toán .41
Hình 5.12 - Mô hình kiến trúc hệ thống 42
Hình 5.13 - Sơ đồ dữ liệu quan hệ .42
Hình 5.14 - Lược đồ trình tự (mức thiết kế) cho usecase Tìm kiếm 45
Hình 5.15 - Lược đồ trình tự (mức thiết kế) cho usecase Xem sản phẩm mới ra mắt 46
Hình 5.16 - Lược đồ trình tự (mức thiết kế) cho usecase Trợ giúp chọn sản phẩm 46
Hình 5.17 - Lược đồ trình tự (mức thiết kế) cho usecase Xem thông tin chi tiết 47
Hình 5.18 - Lược đồ trình tự (mức thiết kế) cho usecase Thêm hàng vào giỏ 47
Hình 5.19 Lược đồ trình tự (mức thiết kế) cho usecase Xem giỏ hàng 47
Hình 5.20 - Lược đồ trình tự (mức thiết kế) cho usecase Thanh toán 48
Hình 5.21 Sơ đồ phối hợp giữa các trang web 48
Hình 5.22 - Sơ đồ lớp ứng dụng WebMobileShop .52
Hình 5.23 - Sơ đồ lớp của module thuật toán GA .54
Hình 7.1 - Miền tối ưu Pareto .64
Trang 3Danh mục các bảng
Bảng 3.1 - Các bước cơ bản để tiến hành một giao dịch 12
Bảng 3.2 - Phân loại hệ hỗ trợ ra quyết định trong E-Commerce 13
Bảng 3.3 - Tổng kết so sánh website 22
Bảng 5-1-Danh sách các bảng cơ sở dữ liệu 43
Bảng 5.2 - Bảng dữ liệu tblItems 43
Bảng 5.3 - Bảng dữ liệu tblCaseType 44
Bảng 5.4 - Bảng dữ liệu tblProducers 44
Bảng 5.5 - Bảng dữ liệu tblOrders 44
Bảng 5.6 - Bảng dữ liệu tblOrderDetails 45
Bảng 5.7 - Các đối tượng lớp của hệ thống WebMobileShop 53
Bảng 5.8 - Các đối tượng thuộc module thuật toán GA 54
Trang 4Mục lục
Lời cảm ơn i
Danh mục các hình ii
Danh mục các bảng iii
Mục lục iv
Chương 1 Giới thiệu 1
1.1 Tổng quan 1
1.2 Vấn đề đặt ra 1
1.3 Mục tiêu của luận văn 2
1.4 Bố cục của luận văn 2
Chương 2 Hệ hỗ trợ ra quyết định 4
2.1 Thế nào là ra quyết định 4
2.2 Quá trình ra quyết định 4
2.2.1 Phân loại quyết định 4
2.2.2 Các giai đoạn của quá trình ra quyết định 4
2.3 Hệ hỗ trợ ra quyết định 5
2.3.1 Khái niệm Hệ hỗ trợ ra quyết định 5
2.3.2 Các thành phần của Hệ hỗ trợ ra quyết định 6
2.3.3 Mô hình ra quyết định 7
2.3.4 Phân loại Hệ hỗ trợ ra quyết định 8
2.4 Tìm kiếm và đánh giá các lựa chọn một phần rất quan trọng trong hỗ trợ ra quyết định 10 Chương 3 Mua hàng qua mạng và sự cần thiết của hỗ trợ ra quyết định 11
3.1 Internet đem đến một phương thức mua bán mới 11
3.2 Khảo sát thực trạng mua bán qua mạng 11
3.3 So sánh giữa phương thức mua hàng truyền thống và mua qua mạng 12
3.3.1 Các bước cơ bản để tiến hành một giao dịch mua hàng 12
3.3.2 Các điểm thuận lợi và không thuận lợi trong phương thức mua bán truyền thống 13 3.3.3 Các điểm thuận lợi và không thuận lợi trong phương thức mua bán qua mạng 13 3.4 Khảo sát các trang web bán hàng và sự hỗ trợ khách hàng của chúng 13
3.4.1 Khảo sát một số hệ hỗ trợ ra quyết định trong E-Commerce 14
3.4.2 Bảng tóm tắt và so sánh 22
3.5 Các tiện ích mà một trang web bán hàng cần cung cấp để có thể Hỗ trợ khách hàng tốt hơn 22
Chương 4 Sử dụng giải thuật di truyền để giải quyết bài toán hỗ trợ chọn sản phẩm khi mua hàng qua mạng 24
4.1 Giới thiệu 24
4.2 Các khó khăn khi xây dựng một module hỗ trợ khách hàng chọn sản phẩm 24
4.3 Vấn đề “đa mục tiêu” khi chọn sản phẩm 25
4.4 Cách tiếp cận để giải bài toán “Tối ưu đa mục tiêu” khi chọn sản phẩm 25
4.5 Chuyển bài toán chọn sản phẩm thành bài toán tối ưu đa mục tiêu 26
4.5.1 Lời giải cho bài toán 26
4.5.2 Các biến quyết định 26
4.5.3 Các ràng buộc 26
4.5.4 Các mục tiêu 27
4.5.5 Hướng đến một lời giải “tối ưu” 28
4.5.6 Các cải tiến để phù hợp với bài toán 31
Trang 5Chương 5 Phân tích và thiết kế website bán điện thoại di động có hỗ trợ người mua chọn
sản phẩm 35
5.1 Phân tích 35
5.1.1 Mô hình Usecase 35
5.1.2 Mô tả các Actor 35
5.1.3 Mô tả các Usecase 35
5.2 Thiết kế 41
5.2.1 Thiết kế hệ thống 41
5.2.2 Thiết kế cơ sở dữ liệu 42
5.2.3 Thiết kế các lớp đối tượng 45
Chương 6 Cài đặt 55
6.1 Môi trường phát triển ứng dụng 55
6.2 Cài đặt chương trình 55
6.3 Một số màn hình tiêu biểu 56
Chương 7 Kết luận và hướng phát triển 60
7.1 Kết luận 60
7.2 Hướng phát triển 61
Phụ lục A Bài toán tối ưu đa mục tiêu 62
Phụ lục B Thuật giải di truyền 68
Tài liệu tham khảo 71
Trang 6Những tưởng với những thế mạnh của mình các trang web bán hàng sẽ dần thay thế các gian hàng hay các siêu thị truyền thống Nhưng trên thực tế người mua vẫn còn rất mặn
mà với phương pháp mua bán cũ Một phần vì phương thức mua bán cũ dần dần từng bước chuyển từ thói quen thành một nếp văn hóa, văn hóa mua sắm Khi đó người ta xem hoạt động mua sắm là một hoạt động không thể thiếu trong nền văn hóa đó Mặt khác, các trang web bán hàng hiện nay dù đã được phát triển nhưng thực sự vẫn chưa thể thay thế được các cửa hàng thực tế Một trong những nguyên nhân của sự thua kém này đó là yếu
tố con người, một yếu tố mà chắc hẳn các trang web bán hàng khó có thể bù đắp được
Bên cạnh đó, đâu là các nguyên nhân khác gây ra sự thua kém này? Người mua nhận xét
gì về những nổ lực mà các trang web bán hàng đã và đang mang lại? Làm thể nào để nâng cao hiệu quả của những cửa hàng điện tử này?
1.2 Vấn đề đặt ra
Hiện nay, các hệ thống bán hàng trực tuyến đã tạo nhiều điều kiện thuận lợi để người mua
có thể tiếp cận nhiều mặt hàng cùng lúc Tuy nhiên, việc trình bày và trang trí quá nhiều các mặt hàng trên trang web đã gây ra không ít khó khăn cho người mua Họ khó có thể chọn ra cho mình một sản phẩm ưng ý nhất
Để khách hàng có thể đến và mua được một sản phẩm ưng ý thì một lời khuyên, một sự trợ giúp là rất quan trọng Một người bán hàng trong phương thức bán hàng truyền thống
là một lợi thế rất lớn Do đó để phương thức bán hàng qua mạng thực sự phát triển thì bên cạnh các lợi thế vốn có của mình việc có thêm một “người trợ giúp” là hết sức cần thiết
Hệ thống hỗ trợ ra quyết định (Decision Support System - DSS) với sự kết hợp của máy tính đã được áp dụng nhiều trong các công tác quản lý, những công việc tất yếu liên quan
Trang 7đến việc ra quyết định DSS có thể giúp những nhà quản lý đưa ra các quyết định nhanh chóng hơn, phức tạp hơn, và nâng cao hiệu suất cũng như chất lượng của các quyết định
Một hệ thống hỗ trợ ra quyết định tốt có thể đóng vai trò như một người trung gian hỗ trợ khách hàng đưa ra các quyết định mua hàng đúng đắn Bằng cách xác định mục đích và nhu cầu của khách hàng, hệ thống có thể đưa ra một tập các gợi ý giúp cho người mua dễ dàng chọn lựa sản phẩm yêu thích hơn Qua đó hiệu suất của việc mua bán hàng trực tuyến được tăng cao một cách đáng kể
1.3 Mục tiêu của luận văn
Trước hết luận văn giúp chúng ta nhận ra những mặt thiếu sót của các trang web bán hàng hiện nay Những tiện ích, dịch vụ mà các trang web này cần cung cấp hoặc nâng cao hơn
để có thể nâng cao vị thế của mình trong nền kinh tế hàng hóa
Luận văn sẽ đưa ra một hướng tiếp cận để xây dựng một trong những tiện ích nói trên, tiện ích hỗ trợ khách hàng ra quyết định chọn sản phẩm Tiện ích này đóng vai trò như một người bán hàng có thể thu thập các thông tin về sở thích của khách hàng, sau đó tìm trong kho hàng vô tận của mình những mặt hàng thích hợp nhất với các sở thích đó
Luận văn cũng tìm hiểu bài toán tối ưu đa mục tiêu và cách tiếp cận dùng thuật giải di truyền để giải quyết bài toán Bài toán này cũng là một khó khăn lớn trong khi tiến hành lựa chọn và gợi ý sản phẩm cho người mua
Việc trợ giúp khách hàng chọn lựa sản phẩm là một giai đoạn trong quá trình người mua quyết định mua sản phẩm Vì vậy, luận văn sẽ tìm hiểu về hệ hỗ trợ ra quyết định, vị trí
và vai trò của người trợ giúp bán hàng trong quá trình hỗ trợ khách hàng mua sản phẩm
1.4 Bố cục của luận văn
Bố cục của luận văn được tổ chức thành 7 chương Chương 1 trình bày tổng quan về sự cần thiết của hệ hỗ trợ ra quyết định trong môi trường mua bán trực tuyến và mục tiêu của luận văn
Chương tiếp theo giới thiệu lý thuyết chung về hệ hỗ trợ ra quyết định Chương này nêu
ra định nghĩa “Một quyết định là gì?” và “Một hệ hỗ trợ ra quyết định là gì?” Đây là những kiến thức nền tảng về hệ thống hỗ trợ ra quyết định như quá trình ra quyết định, các giai đoạn của quá trình ra quyết định, các mô hình của hệ hỗ trợ ra quyết định, và các công nghệ thông minh được ứng dụng trong hệ hỗ trợ ra quyết định
Trang 8Chương 3 là khảo sát và so sánh về các đặc điểm của những hệ hỗ trợ ra quyết định trong môi trường mua bán trực tuyến
Chương 4 trình bày một cách tiếp cận để áp dụng hệ hỗ trợ ra quyết định vào quá trình lựa chọn sản phẩm và mua hàng của khách hàng Ở đây bài toán tối ưu hóa đa mục tiêu và các hướng giải quyết được nêu ra
Chương 5 là phần phân tích thiết kế hệ thống trang web bán hàng và hỗ trợ khách hàng chọn sản phẩm Chương 6 là phần cài đặt hệ thống
Tổng kết và đánh giá của luân văn được trình bày ở chương 7
Trang 9Có thể phân ra bốn loại quyết định như sau
• Quyết định có cấu trúc (Structured Decision): Các quyết định mà người ra quyết định biết là chắc chắn đúng
• Quyết định không cấu trúc (Nonstructured Decision): Các quyết định mà người
ra quyết định biết là có nhiều câu trả lời gần đúng và không có cách nào để tìm
ra câu trả lời chính xác nhất
• Quyết định đệ quy (Recurring Decision): Các quyết định lặp đi , lặp lại
• Quyết định không đệ quy (Nonrecurring Decision): Các quyết định không xảy
ra thường xuyên
2.2.2 Các giai đoạn của quá trình ra quyết định
Theo Simon, các giai đoạn của quá trình ra quyết định bao gồm các pha:
• Nhận định (Intelligence) : Tìm kiếm các tình huống dẫn đến việc phải ra quyết định, nhận dạng các vấn đề, nhu cầu, cơ hội, rủi ro…
• Thiết kế (Design): Phân tích các hướng tiếp cận để giải quyết vấn đề, đáp ứng các nhu cầu, tận dụng các cơ hội , hạn chế các rủi ro
• Lựa chọn (Choice): Cân nhắc và đánh giá từng giải pháp, đo lường hậu qủa của từng giải pháp và chọn giải pháp tối ưu
• Tiến hành ra quyết định (Implementation): Thực hiện giải pháp được chọn, theo dõi kết quả và điều chỉnh khi thấy cần thiết
Trang 10Hình 2.1- Các giai đọan của quá trình ra quyết định
2.3 Hệ hỗ trợ ra quyết định 2.3.1 Khái niệm Hệ hỗ trợ ra quyết định
Trong thập niên 1970, Scott Morton đưa ra những khái niệm đầu tiên về Hệ hỗ trợ ra quyết định (Decision Support Systems-DSS) Ông định nghĩa DSS như là những hệ thống máy tính tương tác nhằm giúp những người ra quyết định sử dụng dữ liệu và mô hình để giải quyết các vấn đề không có cấu trúc [5]
Hình 2.2 - Ưu điểm của Hệ hỗ trợ ra quyết định
Trang 11Cho đến nay chưa có một định nghĩa thống nhất về DSS Tuy nhiên tất cả đều đồng ý mục đích cơ bản nhất của DSS là để hỗ trợ và cải tiến việc ra quyết định
2.3.2 Các thành phần của Hệ hỗ trợ ra quyết định
Một Hệ hỗ trợ ra quyết định gồm có ba thành phần chính
• Quản lí mô hình
• Quản lí dữ liệu
• Quản lí giao diện ngừơi dùng
Quản lí mô hình (Model Management) bao gồm các mô hình ra quyết định (DSS
models) và việc quản lí các mô hình này Một số ví dụ của các mô hình này bao gồm: mô hình nếu thì, mô hình tối ưu, mô hình tìm kiếm mục đích, mô hình thống kê
Quản lí dữ liệu (Data Management) thực hiên công việc lưu trữ các thông tin của hệ và
phục vụ cho viêc lưu trữ, cập nhật, truy vấn thông tin
Quản lí giao diện ngừơi dùng (User Interface Management) quản lí việc giao tiếp giữa
người dùng cuối và Hệ ra quyết định
Hình 2.3 - Các thành phần của Hệ hỗ trợ ra quyết định
Trang 122.3.3 Mô hình ra quyết định
Một đặc trưng cơ bản của Hệ hỗ trợ ra quyết định là phải có ít nhất một mô hình hỗ trợ ra quyết định Việc chọn lựa và xây dựng mô hình nằm trong giai đoạn thứ hai (Design Phase) của quá trình ra quyết định
Một mô hình là một khái quát hóa hay trừu tượng hóa của thực tế Mô hình hóa là việc khái quát hóa và trừu tượng hóa các vấn đề thực tế thành các mô hình định tính hay định lượng Đó là một quy trình kết hợp cả khoa học (sự chính xác, logic) và nghệ thuật (sự sáng tạo)
Một mô hình thường bao gồm ba thành phần cơ bản:
• Decision Variables: Đây là các lực chọn xác định bởi người ra quyết định
Chẳng hạn trong bài tóan quyết định đầu tư thì đây là số tiền đầu tư, nơi đầu tư, thời gian đầu tư…
• Uncontrollable Variables : Đây là các biến không nằm trong sự kiểm sóat của người ra quyết định (bị tác động bởi các yếu tố bên ngòai) Chẳng hạn trong bài tóan trên thì đây là tốc độ lạm phát, lãi suất ngân hàng…
• Result Variables: Đây là các biến kết quả của mô hình Chẳng hạn trong bài toán trên thì đây là tỉ số lợi nhuận…
Hình 2.4 Cấu trúc tổng quát của một mô hình
Khi lựa chọn quyết định cuối cùng, người ra quyết định có thể muốn có một quyết định tối ưu (optimal) hay một quyết định thỏa đáng, gần tối ưu (good enough) Do vậy có thể chia ra hai loại mô hình hỗ trợ ra quyết định
Mô hình quy chuẩn (Normative Model): Mô hình này xem xét tất cả các phương án và chọn ra phương án tôi ưu
Mô hình mô tả (Descriptive Model): Mô hình này xem xét một tập hợp các điều kiện theo
ý người dùng và xem xét các phương án theo hướng các điều kiện này và đưa ra một kết
UnControllable variables
Decision variables
Meathematical relationships Result variables