Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua dạy và điều khiển sinh sản ở động vật và sinh đẻ có kế hoạch ở người sinh học 11

Thông qua học tập mônSinh học trong nhà trường phổ thông sẽ góp phần giúp học sinh có những hiểubiết khoa học về thế giới sống, kể cả con người trong mối quan hệ với môitrường để từ đó g

ỤC LỤC

Trang

I- LỜI MỞ ĐẦU 1

II- NỘI DUNG 3

II 1 Cơ sở lý luận 3

II 2 Thực trạng 5

II 3 Giải quyết vấn đề

II 4 Hiệu quả 14

III- KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 15

PA

I- LỜI MỞ ĐẦU

Có thể nói hiện nay để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệtrẻ, đáp ứng nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp Công nghiệp hoá, Hiện đạihoá đất nước, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển củangười học vì thế đòi hỏi toàn xã hội, trong đó đặc biệt quan trọng là vai tròcủa các nhà trường phải đào tạo nên những con người lao động mới thôngminh, sáng tạo Thực chất của điều này chính là giáo dục phổ thông đã vàđang chuyển hướng từ chủ yếu trang bị kiến thức sang trang bị những nănglực cần thiết cũng như những kỹ năng sống cho các em học sinh Để đạt đượcmục tiêu đó, việc đổi mới chương trình và phương pháp dạy học ở các trườngphổ thông đã và đang được quan tâm chú trọng nhiều

Trong xã hội nói chung và giới khoa học nói riêng đã và đang rất quantâm đến Sinh học- một trong những ngành khoa học thực nghiệm nên các kiếnthức Sinh học được hình thành chủ yếu bằng phương pháp quan sát và thínghiệm, vì thế các kỹ năng học tập Sinh học sẽ góp phần vào việc giáo dụccác kỹ năng sống Nhiệm vụ của Sinh học là tìm hiểu cấu trúc, cơ chế và bảnchất của các hiện tượng, quá trình, quan hệ trong thế giới sống và môi trường,phát hiện những quy luật của sinh giới, làm cơ sở cho loài người nhận thứcđúng và điều khiển được sự phát triển của sinh vật Thông qua học tập mônSinh học trong nhà trường phổ thông sẽ góp phần giúp học sinh có những hiểubiết khoa học về thế giới sống, kể cả con người trong mối quan hệ với môitrường để từ đó giáo dục kĩ năng sống cho các em, giúp các em có ý thức, thái

độ đúng đắn đối với việc bảo vệ môi trường, lòng yêu thiên nhiên và đặc biệt

có những hành động cụ thể nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống Tuy nhiên,cách tiếp cận và phương pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong việcdạy và học môn Sinh học trong nhà trường như thế nào để đạt được mục tiêunêu trong lại là một vấn đề không phải là dễ dàng đối với giáo viên và họcsinh Vì vậy, việc sử dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực đểtạo điều kiện cơ hội cho học sinh được thực hành trải nghiệm kĩ năng sốngtrong quá trình học tập sẽ không làm nặng nề, quá tải thêm nội dung các mônhọc và hoạt động giáo dục mà ngược lại còn làm cho các giờ học và hoạt độnggiáo dục trở nên nhẹ nhàng hơn, thiết thực hơn và bổ ích hơn đối với học sinh

Do đó một trong những hướng để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh làđổi mới phương pháp dạy học chính là phát huy tính tích cực chủ động, sángtạo của người học, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, tăng cường khảnăng làm việc theo nhóm, tăng khả năng tự tin, rèn kỹ năng thuyết trình trướcđám đông, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn từ đó giúp các

em có niềm vui, hứng thú học tập cũng như có kỹ năng phòng tránh thiên tai,các nguy cơ tiềm ẩn trong môi trường sống xung quanh các em và ý thức bảo

vệ môi trường sống Hiện nay khoảng hơn 155 nước trên thế giới đưa kỹ năngsống vào nhà trường Đối với môn Sinh học, hầu như bài nào, nội dung nàocũng có thể góp phần giáo dục kĩ năng sống cho học sinh với các mức độkhác nhau nhằm thực hiện được mục tiêu giáo dục của Việt Nam là học để

biết, học để làm, học để tự khẳng định và học để cùng chung sống Với lý do

đó tôi đã chọn đề tài: “ Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua dạy

và học bài 47: Điều khiển sinh sản ở động vật và sinh đẻ có kế hoạch ở người- Sinh học 11- Nâng cao”

II- NỘI DUNG

II.1 Cơ sở lý luận

Những năm 1995-1996, thuật ngữ kỹ năng sống bắt đầu xuất hiện trongcác nhà trường phổ thông, thông qua dự án “Giáo dục kĩ năng sống để bảo vệsức khỏe và phòng chống HIV/AIDS cho thanh thiếu niên trong và ngoài nhàtrường” do Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) phối hợp với Bộ Giáodục và Đào tạo phối hợp cùng Hội chữ thập đỏ Việt Nam thực hiện Từ đó đếnnay việc giáo dục kĩ năng sống gắn với các vấn đề của xã hội như : phòngchống ma túy, phòng chống mại dâm, phòng chống buôn bán phụ nữ và trẻ

em, phòng chống tai nạn, bảo vệ môi trường,…đã và đang được tiến hành Cónhiều quan niệm khác nhau về kỹ năng sống như: kĩ năng sống là khả năng để

có hành vi thích ứng và tích cực, giúp các cá nhân có thể ứng xử hiệu quảtrước nhu cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày (theo tổ chức Y tế thếgiới- WHO), kĩ năng sống là cách tiếp cận giúp thay đổi hoặc hình thành hành

vi mới (theo UNICEF) hoặc kỹ năng sống gắn liền với Học để biết, Học đểsống, học để làm (theo tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên HợpQuốc)…Từ những quan niệm trên đây, có thể thấy kĩ năng sống bao gồm mộtloạt các kỹ năng cụ thể, cần thiết cho cuộc sống hàng ngày của con người haychính là khả năng làm chủ bản thân của mỗi người, khả năng ứng xử phù hợpvới những người khác và với xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước các tìnhhuống trong cuộc sống

Vì vậy, giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong nhà trường phổ thôngnhằm mục tiêu trang bị cho học sinh những kiến thức, giá trị, thái độ và kỹnăng phù hợp nhờ đó hình thành cho học sinh những hành vi, thói quen lànhmạnh, tích cực, loại bỏ những hành vi, thói quen tiêu cực trong các mối quan

hệ, các tình huống và hoạt động hàng ngày Từ đó tạo cơ hội thuận lợi để họcsinh thực hiện tốt quyền, bổn phận của mình và phát triển hài hòa về thể chất,trí tuệ, tinh thần và đạo đức

Nguyên tắc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong nhà trường phổthông là phải có sự tương tác, trải nghiệm, tiến trình, thay đổi hành vi và thờigian- môi trường giáo dục Sự tương tác giữa học sinh với nhau, giữa học sinhvới thầy cô hoặc với người xung quanh sẽ mang lại hiệu quả tích cực khi các

em được thể hiện ý tưởng của mình, xem xét ý tưởng của người khác Sự trảinghiệm nghĩa là giáo viên thiết kế tổ chức các hoạt động giúp học sinh có cơhội thể hiện ý tưởng cá nhân, tự trải nghiệm Tiến trình nghĩa là từ nhận thứcđến hình thành thái độ đến thay đổi hành vi Thay đổi hành vi theo hướng tíchcực Thời gian- môi trường giáo dục chính là giáo dục kĩ năng sống cho các

em ở mọi lúc, mọi nơi, trong các giờ học hay các hoạt động ngoài giờ khác

Nội dung giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong nhà trường phổthông là giáo dục kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng xác định giá trị, kiểm soátcảm xúc, ứng phó với căng thẳng, tìm kiếm sự hỗ trợ, thể hiện sự tự tin, kỹnăng giao tiếp, kỹ năng lắng nghe tích cực, hợp tác, tư duy phê phán, giảiquyết mâu thuẫn, tư duy sáng tạo, Tóm lại chính là những kỹ năng tâm lý-xã

hội hình thành để giải quyết các vấn đề, tình huống của cuộc sống tuy nhiêngiáo viên cần vận dụng linh hoạt tùy theo đối tượng học sinh, đặc điểm vùngmiền cho phù hợp.

Phương pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong nhà trường phổthông không phải là lồng ghép, tích hợp vào các môn học mà dựa trên cácphương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực để tạo điều kiện, cơ hội cho họcsinh được thực hành, trải nghiệm kĩ năng sống trong quá trình học tập Vì vậy

sẽ không làm nặng nề, quá tải cho môn học mà còn giúp cho hoạt động giáodục trở nên nhẹ nhàng, thiết thực và bổ ích hơn Các môn học trong nhàtrường phổ thông Việt Nam đều ít nhiều có khả năng thực hiện giáo dục kĩnăng sống, trong đó môn Sinh học là một trong những môn có nhiều thuận lợi

để giáo dục kĩ năng sống

II 2 Thực trạng

* Khó khăn:

Lứa tuổi học sinh là lứa tuổi đang hình thành những giá trị nhân cách,giàu ước mơ, ham hiểu biết, thích tìm tòi, khám phá song còn thiếu hiểu biếtsâu sắc về xã hội, còn thiếu kinh nghiệm sống, dễ bị lôi kéo, kích động…Đặcbiệt, hiện nay đất nước ta đang hội nhập quốc tế và cơ chế thị trường hiện nay,thế hệ trẻ thường xuyên chịu tác động đan xen của những yếu tố tích cực vàtiêu cực, có nhiều khó khăn, thách thức, áp lực Nếu không được giáo dục kĩnăng sống các em sẽ dễ bị lôi kéo, lợi dụng vào các hành vi tiêu cực về nhâncách, bạo lực, sống ích kỷ, thực dụng Từ đó một bộ phận các em sẽ có cáchiện tượng tiêu cực như: nghiện hút, bạo lực học đường, đua xe máy, ăn chơi

sa đọa, mại dâm, cờ bạc, nạo phá thai tuổi vị thành niên…Điều này xảy ra là

do các em thiếu kỹ năng sống cần thiết như kĩ năng từ chối, kĩ năng kiên định,

kĩ năng giải quyết mâu thuẫn, kỹ năng giao tiếp, …Vì vậy nếu thiếu kỹ năngsống các em sẽ bị vấp váp, dễ bị thất bại, dễ mắc sai lầm hoặc chậm trễ đưa raquyết định và phải trả giá cho các quyết định sai lầm của mình

* Thuận lợi:

Bên cạnh những khó khăn còn tồn tại thì việc dạy và học hiện nay cónhiều điểm thuận lợi như: học sinh đã và đang được tiếp cận với tin học, vớiinternet, do đó việc tự học, tự tìm tòi kiến thức các em hoàn toàn có thể làmđược dưới sự định hướng, hướng dẫn của giáo viên Tại mỗi lớp học, nhàtrường đã trang bị thiết bị máy chiếu, projector, máy vi tính Hơn nữa, việcđổi mới phương pháp dạy- học theo hướng tích cực đã và đang được áp dụngtrong các nhà trường phổ thông góp phần đưa đến nhiều thuận lợi cho giáoviên và học sinh trong tiến trình đi tìm tòi và lĩnh hội kiến thức Do đó, giáodục kĩ năng sống tạo ra nhiều hứng thú cho học sinh

Nội dung và địa chỉ giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong môn Sinhhọc Trung học phổ thông có nhiều bài tuy nhiên trong phạm vi của một sáng kiến kinh nghiệm tôi xin minh họa bởi một tiết dạy giáo dục kĩ năng sống cho học sinh :

Tên bài dạy Các kỹ năng sống cơ

bảnđược giáo dục

Phương pháp/kĩ thuật dạyhọc tích cực có thể sử dụng

- Kỹ năng lắng nghe tích cực, trình bày suynghĩ, ý tưởng; hợp táctrong hoạt động nhóm.

- Kỹ năng tìm kiếm và

xử lý thông tin về cơ chế điều khiển sinh sản ở

động vật và các biện pháp sinh đẻ

có kế hoạch ở người

- Làm chủ bản thân

để tránh mang thai ngoài ý muốn, góp phần thực

hiện sinh đẻ có kế hoạch

II 3 GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Xác định được mục tiêu bài học

Sau khi học xong bài này học sinh có khả năng:

- HS trình bày được một số biện pháp điều khiển sinh sản ở động vật

- Nếu được sinh đẻ có kế hoạch ở người và giải thích được vì sao phải sinh đẻ có kế hoạch

- Kể tên một số biện pháp tránh thai chủ yếu và trình bày được cơ chế tác dụng của chúng

- Tuyên truyền mọi người thực hiện sinh đẻ có kế hoạch

- Sử dụng được các biện pháp tránh thai

2 Các kỹ năng sống cơ bản được giáo dục trong bài

- Kĩ năng thể hiện sự tự tin khi trình bày ý kiến trước nhóm, tổ, lớp

- Kỹ năng lắng nghe tích cực, trình bày suy nghĩ, ý tưởng; hợp táctrong hoạt động nhóm

- Kỹ năng tìm kiếm và xử lý thông tin khi học sinh đọc Sách giáokhoa , quan sát tranh ảnh sơ đồ để tìm hiểu về cơ chế điều khiển sinh sản ởđộng vật và các biện pháp tránh thai ở người

- Kỹ năng làm chủ bản thân để tránh mang thai ngoài ý muốn, góp phầnthực hiện sinh đẻ có kế hoạch

3 Các phương pháp/ kĩ thuật dạy học tích cực có thể sử dụng

Giáo viên giới thiệu để học sinh (HS)thấy được trong thời gian qua, dân

số Việt Nam tăng nhanh Hiện nay, Việt Nam là một trong những nước có quy

mô dân số lớn, đã đạt trên 84 triệu người Dân số tăng nhanh và quy mô dân

số lớn đã và đang gây nên những áp lực rất lớn về nhiều mặt của cuộc sốngnhư cung cấp lương thực, giáo dục, y tế, công ăn việc làm, nhà ở, tài nguyên,môi trường, Vì vậy, một mặt cần nâng cao năng suất chăn nuôi, cây trồng,

mặt khác cần phải chủ động điều chỉnh dân số, giảm tỷ lệ tăng dân số.

5.2 Kết nối

Giáo dục kĩ năng

sống

Hoạt động của HS

tự tin khi trình bày

báo cáo kết quả thảo

luận

1 Hoạt động 1: Tìm

hiểu về điều khiểnsinh sản ở động vật

GV: *Dựa vào hiểu

biết của em hãy nêu 1

số biện pháp conngười áp dụng làmtăng sinh sản ở vậtnuôi?

HS: nghiên cứu trìnhbày

GV: Nhận xét, bổ sung

GV : Chia nhóm HS,

mỗi nhóm 4-6 HS, yêucầu thảo luận nhóm trảlời câu hỏi:

* Theo em có những

biện pháp nào làm thay đổi số con được sinh ra của vật nuôi?

Cho ví dụ Tại sao phải cấm xác định giới tính của thai nhi người?

* Một số biện pháp điều khiển giới tính ở động vật? Ý nghĩa của điều này trong chăn nuôi là gì?

HS:

+ các nhóm thảo luận

để chuẩn bị báo cáo

+ Đại diện một vài

nhóm báo cáo kết quảthảo luận

GV Nhận xét, bổ sung

và ghi tóm tắt(Cấm xác định giớitính thai nhi vì vẫncòn nhiều người có

I.

Điều khiển sinh sản

1 Điều khiển số con

a)Sử dụng hoocmônhoặc chất kích thíchtổng hợp:

- Dùng các hoocmônkích thích sinh trứng

và rụng trứng (đối với

cá, trâu, bò )→ tăng

số lượng trứng trong 1lần đẻ→ tăng số con.b)Thay đổi các yếu tốmôi trường:

-Dùng các yếu tố môi

quan niệm không đúng

về sinh con trai hay

gái nên họ sẽ

trường( nhiệt độ, ánh

GV: *Hiệu quả của thụ

tinh nhân tạo trongnhân giống vật nuôinhư thế nào?

HS: Tự nghiên cứutrình bày

GV: Nhận xét, bổ sung

2 Hoạt động 2: Tìm

hiểu về sinh đẻ có kếhoạch ở người

GV: sử dụng phươngpháp chuyên gia, mời3- 5 HS lên bục giảng,

HS ở dưới lớp sẽ đặtcâu hỏi

* Sinh đẻ có kế hoạch

là gì?

* Hiện nay đất nước

ta đang vận động mỗi cặp vợ chồng nên sinh bao nhiêu con?

*Giới hạn tuổi không nên sinh con?

* Khoảng cách giữa hai

sáng, dinh dưỡng )làm ảnh hưởng đếnsinh tinh và sinhtrứng

2.Điều khiển giới tínhcủa đàn con

-Lọc ly tâm, điện di đểtách tinh trùng thành 2loại( loại chứa X vàloại chứa Y)

3.Thụ tinh nhân tạo-Thụ tinh nhân tạo bênngoài cơ thể ở cá hiệusuất thụ tinh khoảng80- 90%

-Thụ tinh nhân tạo bêntrong cơ thể cái như ởlợn, trâu, bò

4.Nuôi cấy phôi-Tăng nhanh số lượng

1 số loài động vật quýhiếm

-Trong thời gian ngắntạo ra được nhiều vậtnuôi đồng nhất về kiểugen cho năng suất cao

ổn định

II.Sinh đẻ có kế hoạch ở người

*Tại sao các biện pháp

đó lại tránh đượcmang thai?

Gv chiếu phiếu học tập số 1 có bảng 47- sách giáo khoa đồng thời

phát phiếu số 1 cho từng nhóm học sinh, giới thiệu mẫu vật dụng cụ tránh thai chohọc sinh, yêu cầu HS hoàn thành phiếu số 1

1 Sinh đẻ có kế hoạch

là gì?

* Sinh đẻ có kế hoạch

là quá trình tự điềuchỉnh số con, thờiđiểm sinh con, khoảngcách sinh con sao chophù hợp với việc nângcao chất lượng cuộcsống của mỗi cá nhân,gia đình và xã hội

2 Các biện pháp tránh thai

-Tránh thai vĩnh viễn:Đình sản-thắt ống dẫntinh, thắt ống dẫntrứng

-Tránh thai tạm thời:Đặt dụng cụ tử cung,dùng bao cao su, viênthuốc tránh thai

Tên biện pháp

Tác động

Tính vòngkinhDùng baocao su

Thuốcviên tránh

- Kĩ năng thể hiện sự

tự tin khi trình bày

báo cáo kết quả thảo

hoạch và giảm tối đa

nạo phá thai tuổi vị

thành niên.

thaiDụng cụ

tử cungĐình sảnnamĐình sảnnữ

HS: Thảo luận theonhóm và điền thôngtin vào phiếu học tập

GV: Nhận xét, bổ sung

và chiếu đáp án lênbảng

(Ngoài ra còn biệnpháp tránh thai khácnhư uống viênpostinor để tránh thaikhẩn cấp, mũ tửcung )

Biện pháp làm thay đổi số con

Điều khiển sinh sản ở động vật

GV làm rõ thêm biện pháp tránh thai : tính ngày rụng trứng do tinh trùng có thời gian sống ở cơ thể nữ

là 3 ngày, trứng có thời gian sống 1 ngày, nên để tránh mang thai phải tránh giao hợp trước ngày trứng rụng khoảng 6 ngày, sau ngày rụng trứng khoảng 4ngày…Nếu dùng bao cao su còn tránh đượcbệnh lây qua đường tình dục… Nếu nạo phá thai phải đến cơ

sở y tế có đủ điều kiện phá thai antoàn