Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh qua một số phương pháp dạy học tích cực trong chương trình ngữ văn lớp 10 trung học phổ thông

Vì vậy, việc thiết kế những bài dạy sao cho vừa đảm bảoyêu cầu về nội dung vừa giúp HS nhận thức được các giá trị trong cuộc sống,hình thành lối sống, cách ứng xử có văn hóa trong các tì

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH QUA MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN LỚP 10

THPT

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trong xu thế hội nhập và phát triển, thế kỉ XXI đòi hỏi con người phải luônnăng động, sáng tạo; có khả năng tìm kiếm, xử lí thông tin và ứng phó với cáctình huống trong đời sống Nhằm đáp ứng yêu cầu này, mục tiêu giáo dục phổthông của nước ta đã chuyển từ chủ yếu là trang bị kiến thức cho học sinh (HS)sang trang bị những năng lực cần thiết cho các em, đặc biệt là năng lực hànhđộng, năng lực thực tiễn Vì vậy, việc đổi mới phương pháp giảng dạy cũng làtất yếu nhằm phát huy tính tích cực của học sinh Với bản chất là hình thành vàphát triển cho HS khả năng làm chủ bản thân, khả năng ứng xử phù hợp vớinhững tình huống, phương pháp giáo dục kĩ năng sống (KNS) rõ ràng là mộttrong những phương pháp ưu thế đáp ứng mục tiêu giáo dục hiện nay Hơn nữa,rèn luyện KNS cho HS còn được xác định là một trong những nội dung cơ bản

của Phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, HS tích cực” trong

các trường phổ thông, giai đoạn 2008-2013 do Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo.Giáo dục KNS là một yêu cầu cấp thiết đối với thế hệ trẻ Đó là lí do khiếngiáo dục KNS trở thành xu thế chung của nhiều nước trên thế giới Dù Ngữ Văn

là một môn học có khả năng đặc biệt trong việc giáo dục KNS cho HS nhưngthực tế cho thấy vấn đề giáo dục KNS ở trường phổ thông mới chỉ được chútrọng từ năm học 2010-2011 Do vậy việc làm thế nào để tích hợp nội dung giáodục KNS trong nội dung bài học và thông qua các phương pháp triển khai nộidung bài học đến nay vẫn là sự thử nghiệm tìm đường của các giáo viên dạyvăn

Bản chất của môn Văn là sự kết hợp giữa tính khoa học và nghệ thuật Làmsao để HS vừa cảm thụ, rung động với tác phẩm văn chương lại vừa tích hợpđược các KNS cũng không phải là đơn giản Hơn nữa, cùng với xu thế chungcủa xã hội hiện nay, hầu như học sinh chỉ chú trọng đến các môn học khoa học

tự nhiên và không chú trọng các môn khoa học xã hội Đây cũng là tình hìnhchung của xã hội và chính điều này đã gây ảnh hưởng không nhỏ đến

việc học tập nói chung cũng như việc tìm hiểu, cảm thụ, rung động với tác phẩmvăn chương nói riêng Vì vậy, việc thiết kế những bài dạy sao cho vừa đảm bảoyêu cầu về nội dung vừa giúp HS nhận thức được các giá trị trong cuộc sống,hình thành lối sống, cách ứng xử có văn hóa trong các tình huống giao tiếp đadạng của cuộc sống mà vẫn tạo hứng thú cho học sinh trong một thời lượng cóhạn là vấn đề rất cần thiết đối với người giáo viên Ngữ Văn.

Đối với việc dạy học Văn ở các cấp học nói chung và ở trường THPT nóiriêng, việc làm sao để đảm bảo được nội dung kiến thức bài học mà đồng thờihọc sinh lại phải chủ động chiếm lĩnh kiến thức bài học theo yêu cầu đổi mới vềphương pháp hiện nay quả thật là điều không dễ thực hiện Văn học là khoa họcnhưng cũng là nghệ thuật, vì vậy việc dạy văn đòi hỏi người giáo viên phải vậndụng nhiều kĩ năng, trong đó không chỉ là kiến thức mà đòi hỏi cả sự sáng tạo,linh hoạt của người giáo viên ở mỗi bài dạy cụ thể Sự chuẩn bị kĩ càng cho việclên lớp của người giáo viên từ khâu chuẩn bị - tức là phần thiết kế bài dạy - làmột trong những yếu tố góp phần không nhỏ vào hiệu quả của tiết học, đặc biệt

là trong việc vận dụng và phát huy tối đa công năng của các phương pháp dạyhọc tích cực trong việc giáo dục KNS cho HS

Trước thực tế đó, tôi đã tiến hành khảo sát tìm hiểu về phía HS Cụ thể, tôi

đã phát câu hỏi cho học sinh ở ba lớp 10 mà tôi phụ trách giảng dạy, để cho các

em phát biểu những cảm nhận của mình về những tác dụng của bài học trongviệc rèn luyện KNS Kết quả cụ thể như sau:

ST

T

1 Theo em, học Văn có giúp em nâng

cao khả năng nhận thức không?

- Có nhưngkhông thực tế 49

2 Theo em, học Văn có giúp em điều

chỉnh hành vi không?

Không biết(Không trả lời)

41

3 Theo em, học Văn có ý nghĩa không? Có 132/132

4 Theo em, học Văn có cần thiết

không?

Qua kết quả khảo sát, tôi nhận thấy có sự mâu thuẫn trong nhận thức của

HS khi các em nhận định văn học là môn học bổ ích, có ý nghĩa nhưng có đến37,12% HS cho rằng học văn có giúp em nâng cao khả năng nhận thức nhưngkhông thực tế vì các tác phẩm văn học toàn phản ánh những cái đã qua nên chỉgiúp các em nhìn nhận lại quá khứ mà không giúp các em hội nhập với cuộcsống hiện đại Thậm chí có đến 31,1% HS không biết là học Văn có giúp emđiều chỉnh hành vi của mình hay không và 44,70% HS kết luận không cần họcmôn Văn là một tỉ lệ không nhỏ Từ đó ta dễ dàng nhận ra HS cảm nhận đượcVăn là môn học có ý nghĩa nhưng còn mơ hồ về khả năng áp dụng thực tiễn củamôn học này Thực tế ấy khiến người giáo viên dạy Văn không khỏi không suynghĩ

Từ thực trạng trên, để việc dạy học môn Văn nói chung và giảng dạy mônVăn ở chương trình lớp 10, lớp đầu cấp của khối THPT - HS còn nhiều bỡ ngỡ,đạt hiệu quả, hấp dẫn, lôi cuốn và tác động tích cực hơn đối với HS nhằm giáodục KNS cho các em, chúng tôi đã mạnh dạn cải tiến nội dung, phương phápdạy học để nâng cao chất lượng giờ dạy bằng việc áp dụng một số phương phápdạy học như: dạy học nhóm, dạy học theo dự án và dạy học thông qua trò chơinhằm giúp cho HS phát triển và rèn luyện những kĩ năng cần thiết để hội nhậpcuộc sống một cách chủ động hơn

Môn Ngữ Văn ở trường phổ thông nói chung và trường trung học phổthông (THPT) nói riêng có vai trò quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu giáodục trong xu thế mới Do đặc trưng của bộ môn, Văn học không chỉ giúp HSnhận thức mà còn có khả năng điều chỉnh hành vi cũng như nâng cao cảm quanthẩm mĩ để hướng đến định hình và hoàn thiện nhân cách của mình Như vậy,việc giáo dục KNS cho HS không phải đến nay mới có mà vấn đề là bằng nhữngphương pháp giảng dạy tích cực giáo viên sẽ giúp HS nâng cao KNS của mìnhmột cách nhẹ nhàng nhưng hết sức sâu sắc

Từ thực tế dạy học qua nhiều năm và việc rút kinh nghiệm của bản thântrong quá trình giảng dạy, cũng là để trao đổi với các đồng nghiệp giảng dạyNgữ Văn về hướng áp dụng các phương pháp dạy học tích cực để giáo dục KNS

cho HS lớp 10, khối lớp đầu cấp THPT, tôi mạnh dạn trình bày đề tài “Giáo dục

kĩ năng sống cho học sinh qua một số phương pháp dạy học tích cực trong chương trình Ngữ Văn lớp 10 trung học phổ thông” mà bản thân tôi nhận thấy

có hiệu quả trong quá trình thực hiện

II TỔ CHỨC THỰC HIỆN

1 Cơ sở lí luận

1.1 Quan niệm về kĩ năng sống

Theo WHO (1993) “Năng lực tâm lí xã hội là khả năng ứng phó một cách

có hiệu quả với những yêu cầu và thách thức của cuộc sống Đó cũng là khả năng của một cá nhân để duy trì một trạng thái khỏe mạnh về mặt tinh thần, biểu hiện qua hành vi phù hợp và tích cực khi tương tác với người khác, với nền văn hóa và môi trường xung quanh Năng lực tâm lí xã hội có vai trò quan trọng trong việc phát huy sức khoẻ theo nghĩa rộng nhất về mặt thể chất, tinh thần và xã hội KNS

là khả năng thể hiện, thực thi năng lực tâm lí xã hội này”

Theo UNICEF, giáo dục dựa trên KNS cơ bản là sự thay đổi trong hành

vi hay một sự phát triển hành vi nhằm tạo sự cân bằng giữa kiến thức, thái độ vàhành vi Ngắn gọn nhất đó là khả năng chuyển đổi kiến thức (phải làm gì) vàthái độ (ta đang nghĩ gì, cảm xúc như thế nào, hay tin tưởng vào giá trị nào)thành hành động (làm gì và làm như thế nào)

Như vậy, KNS chính là năng lực của mỗi người giúp giải quyết những nhucầu và thách thức của cuộc sống một cách có hiệu quả Việc đưa giáo dục KNSvào nhà trường cho thấy mục tiêu của giáo dục trong thời kì mới chú trọng tínhhữu dụng, thiết thực của chương trình nhà trường, đồng thời tăng khả năng đápứng yêu cầu đào tạo con người mới năng động, tích cực, tự tin, hội nhập thànhcông trong xã hội

Mục tiêu và nội dung môn Ngữ Văn đã chứa đựng những yếu tố của giáodục KNS, phù hợp với các nội dung cơ bản của giáo dục KNS, bao gồm kĩ năng

tư duy sáng tạo, kĩ năng hợp tác nhóm, kĩ năng giao tiếp, phù hợp với cáchtiếp cận làm thay đổi hành vi của người học trên cơ sở nhận thức về các nộidung của môn Ngữ Văn Nhiều bài học của môn Ngữ Văn hướng đến việc giúp

HS nhận thức được các giá trị trong cuộc sống, hình thành lối sống, cách ứng xử

có văn hóa trong các tình huống đa dạng của cuộc sống Mặt khác, các KNS cònđược giáo dục thông qua phương pháp học tập tích cực, dựa trên sự tương tácgiữa nội dung bài học với những hiểu biết, kinh nghiệm vốn có của bản thânngười học và quá trình đối thoại, tương tác người học với nhau để thực hành,vận dụng linh hoạt vào các tình huống trong cuộc sống phù hợp với lứa tuổi củacác em

1.2 Đặc điểm của các phương pháp

Phát biểu tại buổi tọa đàm “Đổi mới phương pháp giảng dạy” do báo TuổiTrẻ phối hợp với Sở Giáo Dục - Đào Tạo TP.Hồ Chí Minh tổ chức chiều17/11/2010, Phó thủ tướng – nguyên Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Thiện Nhânnhấn mạnh: “Đổi mới phương pháp không phải lấy từ trên xuống mà phải từdưới lên để thúc đẩy bộ máy” Đồng tình với quan điểm này, các đại biểu thamgia buổi tọa đàm đều khẳng định giáo viên chính là chủ thể đổi mới, là ngườichủ động tìm ra phương pháp giảng dạy mới Tuy nhiên áp dụng các phươngpháp mới không đồng nghĩa với việc loại bỏ phương pháp truyền thống Tiếthọc có hiệu quả, hấp dẫn, lôi cuốn hay không phụ thuộc vào sự linh động, sángtạo của người giáo viên trong việc lựa chọn, vận dụng các phương pháp sao chophù hợp với đặc trưng thể loại và nội dung của từng bài học Vì thế có thể nóimỗi phương pháp đều có những điểm khả thủ riêng mà người giáo viên bằngkinh nghiệm và năng lực của mình phải lựa chọn, ứng dụng sao cho hiệu quảnhất Trong khuôn khổ một sáng kiến kinh nghiệm, người viết chỉ trình bày một

số vận dụng mà bản thân nhận thấy có hiệu quả tích cực trong giáo dục KNScho HS ở ba phương pháp: dạy học nhóm, dạy học theo dự án và phương pháptrò chơi

1.2.1 Phương pháp dạy học nhóm

Dạy học theo nhóm là một hoạt động học tập có sự phân chia học sinhtheo từng nhóm nhỏ với đủ thành phần khác nhau về trình độ, cùng trao đổi ýtưởng, một nguồn kiến thức dựa trên cơ sở hoạt động tích cực của từng cá nhân.Từng thành viên của nhóm không chỉ có trách nhiệm với việc học tập của mình

mà còn có trách nhiệm quan tâm đến việc học tập của các thành viên trongnhóm

Hoạt động nhóm hợp lí, tích cực sẽ giúp HS rèn luyện các kĩ năng: đảmnhận trách nhiệm, hợp tác, chia sẻ, thương lượng, giải quyết mâu thuẫn, giảiquyết vấn đề,

1.2.2 Phương pháp dạy học theo dự án

Dạy học theo dự án (DHDA) có nguồn gốc từ châu Âu (thế kỉ 16, ở Ý vàPháp) Đầu thế kỉ 20, các nhà sư phạm Mỹ đã xây dựng cơ sở lí luận cho DHDA(Richard, J.Dewey,.v.v.), và coi đó là PPDH quan trọng để thực hiện quan điểmdạy học định hướng vào người học, nhằm khắc phục nhược điểm của dạy họctruyền thống coi GV là trung tâm

DHDA là phương pháp trong đó cá nhân hay nhóm người học thiết lập một

dự án có nội dung gắn kết với nội dung học tập Dựa vào tri thức, kinh nghiệm

và kĩ năng vốn có, trên cơ sở phân tích thực tiễn thuộc phạm vi học tập, cùngvới tài liệu, phương tiện, người học đề xuất ý tưởng, thiết kế dự án, soạn thảo vàhoàn chỉnh dự án

Trong DHDA, người học tham gia tích cực và tự lực vào các giai đoạn củaquá trình dạy học, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch đến việc thực hiện dự

án Vì thế DHDA là một PPDH tích cực, hữu hiệu phát huy được năng lực của

HS, đồng thời rất ưu việt trong giáo dục KNS cho các em Thực hiện DHDA,

HS làm việc theo nhóm để giải quyết những vấn đề có thực mang tính thách đố,dựa trên bài học và thường có tính liên môn Vì vậy, đặc điểm này còn được gọi

là học tập mang tính xã hội Các dự án học tập góp phần gắn liền nhà trường vớithực tiễn đời sống xã hội và có thể mang lại những tác động xã

hội tích cực DHDA không chỉ rèn luyện cho HS các kĩ năng sống cần thiết màcòn tạo ra các sản phẩm cụ thể Các sản phẩm của dự án không giới hạn trongnhững thu hoạch lí thuyết mà trong đa số trường hợp, các dự án học tập tạo ranhững sản phẩm vật chất của hoạt động thực tiễn, thực hành.

1.2.3 Phương pháp trò chơi

A.I Xôrôkina đã đưa ra một luận điểm vô cùng quan trọng về đặc thù củadạy học kết hợp với trò chơi: “Trò chơi học tập là một quá trình phức tạp, nó làhình thức dạy học và đồng thời nó vẫn là trò chơi… Khi các mối quan hệ chơi bịxóa bỏ, ngay lập tức trò chơi biến mất và khi ấy, trò chơi biến thành tiết học, đôikhi biến thành sự luyện tập” Vì vậy có thể kết luận: học và chơi là hai việckhông loại trừ lẫn nhau Trò chơi có thể được điều chỉnh cho phù hợp với hầuhết các chủ đề hoặc đề tài trong nội dung học tập

Bản chất của phương pháp sử dụng trò chơi học tập là dạy học thông quaviệc tổ chức hoạt động cho học sinh Dưới sự hướng dẫn của GV, HS được hoạtđộng bằng cách tự chơi trò chơi trong đó mục đích của trò chơi chuyển tải mụctiêu của bài học Luật chơi (cách chơi) thể hiện nội dung và phương pháp học,đặc biệt là phương pháp học tập có sự hợp tác và sự tự đánh giá

Trò chơi học tập khác với trò chơi khác là ở chỗ, nhiệm vụ nhận thức vàluật chơi trong trò chơi đòi hỏi người chơi phải huy động trí óc làm việc thực sựnhưng chúng lại được thực hiện dưới hình thức chơi vui vẻ, thú vị (chơi làphương tiện, học là mục đích) Học trong quá trình chơi là quá trình lĩnh hội trithức nhẹ nhàng, tự nhiên không gò bó, khơi dậy hứng thú tự nguyện và giảmthiểu sự căng thẳng cho HS Học tập thông qua trò chơi sẽ giúp HS ghi nhớ trithức dễ dàng và bền vững hơn

Trò chơi học tập giúp học sinh lĩnh hội những tri thức và kĩ năng khác nhau

mà không có chủ định từ trước Đồng thời, giúp người học cảm nhận được mộtcách trực tiếp kết quả hành động của mình, từ đó thúc đẩy tính tích cực, mởrộng, củng cố và phát triển vốn hiểu biết của người học

Phương pháp trò chơi được sử dụng trong học tập để hình thành kiến thức,

kĩ năng mới hoặc củng cố kiến thức, kĩ năng đã học Trong thực tế dạy học, GVthường tổ chức trò chơi học tập để củng cố kiến thức, kĩ năng Tuy nhiên việc tổchức cho học sinh chơi các trò chơi để hình thành kiến thức, kĩ năng mới là rấtcần để tạo hứng thú học tập cho học sinh ngay từ khi bắt đầu bài học mới Việctạo ra các trò chơi mà học không chỉ giúp HS khắc sâu tri thức, nâng cao nhậnthức mà còn tăng cường các KNS cho HS như: biết ứng xử linh hoạt, quan hệtích cực và hợp tác,

2 Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài

2.1 Phương pháp dạy học nhóm

PPDH nhóm rất đa dạng từ cách chọn chủ đề cần thảo luận cho đến cáchphân chia nhóm, cho nên GV có thể vận dụng linh hoạt tùy theo từng mục tiêu

và đặc trưng của bài học

Trong PPDH nhóm, có rất nhiều cách phân chia nhóm khác nhau Nếu hoạtđộng nhóm diễn ra trên lớp học thì nên tạo các nhóm nhỏ, tối đa 10 HS mộtnhóm, để HS có điều kiện thảo luận với nhau Các nhóm này cũng không nêntrùng lặp trong suốt quá trình dạy của GV Việc phân chia nhóm linh hoạt sẽgiúp HS hứng thú hơn, đồng thời tạo cơ hội cho các HS được học hỏi, giao lưuvới các bạn trong lớp Ví dụ như GV có thể chia nhóm theo cách gộp hai bàn kếnhau làm một nhóm, với mô hình lớp học phổ biến trong trường phổ thông ởViệt Nam hiện nay thì cách chia này hiệu quả vì HS dễ dàng xoay chuyển đểthảo luận cùng nhau; hoặc trong trường hợp vấn đề cần thảo luận không quá khó

ta có thể chia nhóm theo đơn vị một bàn là một nhóm; ngoài ra cũng có thể chianhóm theo ngày sinh, theo sở thích, theo đặc điểm, hoặc cho HS bốc thăm tạonhóm theo các chủ đề như: trái cây, các loại hoa, cây cối, tên địa danh thắngcảnh,

Việc lựa chủ đề thảo luận cũng là một nhân tố quyết định đến việc phânchia nhóm Nếu vấn đề thảo luận lớn, cần dung lượng thời gian nhiều để tìmkiếm thông tin, phân tích, tổng hợp thì GV không nên cho thảo luận trên lớp

Bởi khi đó việc thảo luận sẽ chỉ là hình thức Nhưng cũng không phải bất kì vấn

đề nào cũng tạo nhóm thảo luận trước bởi có những vấn đề GV có thể yêu cầu

HS tìm hiểu cá nhân trước sau đó khi lên lớp mới tạo nhóm để cho HS thảoluận, thống nhất ý kiến trên cơ sở nội dung tìm hiểu của các cá nhân

Đối với những bài văn học sử như: Tổng quan văn học Việt Nam, Khái

quát văn học dân gian Việt Nam, Khái quát văn học Việt Nam từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX, Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, GV có thể cho HS thảo luận nhóm

trước để tìm hiểu vấn đề, thống nhất ý kiến và trình bày trong buổi học Bằnghình thức thảo luận nhóm, các bài học này sẽ bớt khô khan và HS cũng dễ tiếpnhận hơn vì đã thảo luận và tìm hiểu từ trước Vấn đề của GV là phải đưa ranhững yêu cầu cụ thể để HS không thể thảo luận chiếu lệ mà thực sự phải tìmtòi, động não và tranh luận thì bài học mới được lĩnh hội dễ dàng hơn, sâu sắchơn và các KNS từ đó cũng được gia tăng

Chẳng hạn khi dạy bài Khái quát văn học Việt Nam từ thế kỉ X đến hết thế

kỉ XIX, tôi chia lớp thành bốn nhóm và yêu cầu mỗi nhóm tìm hiểu một giai

đoạn phát triển của văn học Việt Nam tương ứng với nội dung bài học:

Nhóm 1: Giai đoạn văn học từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIV

Nhóm 2: Giai đoạn từ thế kỉ XV đến hết thế kỉ XVII Nhóm

3: Giai đoạn từ thế kỉ XVIII đến nửa đầu thế kỉ XIX Nhóm

4: Giai đoạn nửa cuối thế kỉ XIX

Yêu cầu: Mỗi nhóm cần chỉ ra được hoàn cảnh lịch sử, các đặc điểm chính

về nội dung và thành tựu về nghệ thuật của giai đoạn đó Ngoài ra, GV cần lưu ý

là HS phải chỉ ra được mối liên hệ giữa hoàn cảnh lịch sử và văn học Đồngthời, khuyến khích HS có dẫn chứng hoặc hình ảnh minh họa

Thế nhưng khi dạy các tiết về tác giả: Nguyễn Du, Nguyễn Trãi, tôi vẫn

chia lớp thành bốn nhóm nhưng yêu cầu chung là các nhóm phải thảo luận vàtìm ra những điểm chính về cuộc đời và sự nghiệp thơ văn của tác giả, trình bàybằng PowerPoint, sưu tầm các dẫn chứng và hình ảnh minh họa

Khi yêu cầu khác nhau thì việc tổ chức dạy học dĩ nhiên cũng không thểgiống nhau Nếu mỗi nhóm đảm nhận một yêu cầu khác nhau thì khi một nhómlên trình bày, nhiệm vụ của các nhóm khác là theo dõi, đặt câu hỏi để làm sáng

tỏ vấn đề và ghi nhận những nội dung thống nhất Còn nếu các nhóm cùng thảoluận một vấn đề, GV lại phải theo dõi và xem xét sản phẩm của các nhóm trướckhi lên lớp Nếu tất cả các nhóm đều làm tốt thì GV cho tiến hành bốc thămtrình bày Khi nhóm thứ nhất lên trình bày thì nhiệm vụ của các nhóm còn lại làphải theo dõi, đặt câu hỏi cho nhóm được trình bày nếu thấy vấn đề được trìnhbày chưa rõ và có thể dùng bài soạn của nhóm mình để trình bày minh họa bổsung cho những luận điểm mà nhóm đã được trình bày còn thiếu Nếu kết quảcông việc của các nhóm có độ chênh lớn thì GV có thể chọn nhóm nổi trội hơntrình bày Nếu thời gian cho phép, GV cũng có thể cho các nhóm lần lượt trìnhbày để HS có sự đối chiếu cụ thể Tuy nhiên, nếu muốn giờ dạy có hiệu quả hơnthì GV nên theo dõi quá trình hoàn thiện sản phẩm của HS để có những gợi ýcho HS điều chỉnh phù hợp Dĩ nhiên là để phát huy năng lực sáng tạo của HS,

GV chỉ gợi ý, khuyến khích, động viên chứ không nên gò ép HS theo ý củamình

Điều quan trọng là sau khi HS trình bày, thảo luận bao giờ GV cũng phải

có phần nhận xét, chốt ý và có những câu hỏi gợi mở, dẫn dắt để giúp HS hiểu

rõ hơn những nội dung chưa được thể hiện, hoặc thể hiện chưa sâu

PPDH nhóm không phải là phương pháp hoàn toàn mới, ngay từ khi Bộ

Giáo Dục chủ trương: dạy học tích cực, lấy HS làm trung tâm, PP này đã được

sử dụng rộng rãi bởi đây là một PP ưu việt trong việc thúc đẩy HS tự chiếm lĩnhkiến thức Tuy nhiên có nhiều giờ học, GV chỉ sử dụng PPDH nhóm chiếu lệ,không phát huy được hết tác dụng của PP này Nghĩa là GV vẫn tổ chức hoạtđộng nhóm nhưng thực sự các thành viên trong nhóm có hợp tác với nhaukhông thì GV không kiểm soát Hoặc có nhiều GV lại quá lạm dụng, mỗi hoạtđộng đều tổ chức thảo luận nhóm khiến HS rất áp lực, giờ học cũng trở nênnhàm chán Điều này dẫn tới việc HS đối phó bằng cách đem sách giải ra chép

để trả lời Hơn nữa với tiêu chí lồng ghép giáo dục KNS cho HS bằng chiến

thuật mưa dầm thấm lâu thì GV cần phải lựa chọn PP hợp lí để phát huy tác

dụng của PP và có những biện pháp để tất cả các thành viên trong nhóm đềuphải hợp tác tham gia và có cơ hội rèn luyện KNS như nhau

Ngoài ra, GV cũng nên có những yêu cầu cụ thể với mức độ lũy tiến về độkhó để phát triển đồng đều KNS của tất cả HS trong lớp Chẳng hạn như khi dạy

bài Truyện An Dương Vương và Mị Châu, Trọng Thủy, với những vấn đề như: Bàn luận về chi tiết ngọc trai -giếng nước, chi tiết An Dương Vương chém đầu

con gái, chi tiết An Dương Vương cầm sừng tê bảy tấc đi xuống biển, GV có

thể chia nhóm nhỏ theo kiểu đôi bạn hoặc ba em một nhóm nhưng phải trình bàytheo kiểu bàn tròn Nghĩa là các thành viên trong nhóm phải phối hợp để cùngtrình bày chứ không phải chỉ cử một HS lên trình bày mà thôi Và trong quátrình HS trình bày, GV nên khuyến khích các nhóm khác tham gia thảo luận đểbảo vệ quan điểm của mình Đồng thời khi nhận xét cho điểm GV cũng nênhướng các em đến các kĩ năng xử lí tình huống như là: không trừ điểm nếu HSkhông trả lời được câu hỏi của HS khác nhưng có cách xử lí hay Chẳng hạnnhư HS biết cách chất vấn ngược lại, hoặc tìm cách hứa hẹn trả lời sau, Vớinhững giải pháp này, HS sẽ dạn dĩ hơn, xử lí tình huống nhanh hơn, đồng thờicũng hạn chế được việc HS tìm cách né tránh hoặc đùn đẩy trách nhiệm cho bạntrong nhóm

Nhưng cũng có những vấn đề thảo luận ngay trên lớp, trong một thời gian

có hạn mà GV lại muốn HS thống nhất ý kiến trên cơ sở mọi thành viên đều có

ý kiến riêng thì lúc đó ta có thể áp dụng kĩ thuật khăn trải bàn trong việc tổ chức

thực hiện hoạt động nhóm Ví dụ như cũng trong bài Truyện An Dương Vương

và Mị Châu, Trọng Thủy, nhưng với yêu cầu thảo luận: Cảm nhận của em về những bài học được gửi gắm trong tác phẩm? GV có thể chuẩn bị những tờ giấy

khổ lớn và yêu cầu mỗi thành viên trong nhóm đều phải ghi ý kiến riêng củamình ở các ô xung quanh, sau đó thống nhất ý kiến của cả nhóm và ghi vàogiữa Với cách này mỗi HS đều được thể hiện chính kiến của mình, đồng thờivẫn phải hợp tác, tranh luận để đi đến thống nhất lựa chọn ý kiến chung

2.2 Phương pháp dạy học theo dự án

PPDH theo dự án là một trong những PP ưu việt trong việc phát huy nănglực tư duy sáng tạo của chủ thể - trò, đồng thời lồng ghép được KNS hợp lí, tựnhiên Đây là phương pháp dạy học kết hợp có hiệu quả việc sử dụng máy tínhvới các chương trình dạy học hiện có, giúp các GV phát huy khả năng sáng tạocủa mình và phát triển trí tưởng tượng của HS ra ngoài phạm vi học đường, họctập kết hợp với thực hành.

Để thực hiện PPDH này, trước hết GV phải chuẩn bị một kế hoạch bàidạy cụ thể, chi tiết Hồ sơ và các bước thực hiện bao gồm:

❖ Bước 1:

- Kế hoạch bài dạy với các mục tiêu học tập của học sinh đáp ứng yêu cầu

về kiến thức, kĩ năng của chương trình do Bộ Giáo Dục và Đào Tạo quyđịnh

- Thu thập tư liệu, thiết kế bài trình bày đa phương tiện của GV

- Thiết lập các tiêu chí đánh giá cho bài trình bày đa phương tiện của họcsinh

- Bài trình bày, bài báo, tờ giới thiệu, hoặc trang web,… của GV hỗ trợcho bài dạy

❖ Bước 2:

- Hướng dẫn HS cách thiết kế các bài trình bày đa phương tiện:PowerPoint, cách sử dụng phần mềm làm phim: Windows Movie Makerhoặc Corel Video Studio,

- Gợi ý cho HS hình thành ý tưởng, chọn vai

❖ Bước 3:

- Theo dõi quá trình thực hiện dự án của HS

- Gợi ý cho HS điều chỉnh để có sản phẩm tốt hơn

+ Đánh giá, cho điểm.

Lưu ý là khi xây dựng dự án, khâu chọn vai rất quan trọng Nếu vai trò đảmnhiệm quá khó hoặc nếu vai không phù hợp HS cũng khó mà thực thi được

nhiệm vụ của mình Chẳng hạn như khi dạy bài Trình bày một vấn đề, GV có

thể cho trước một số vấn đề để HS lựa chọn Sau khi HS thống nhất chọn đề tài,

GV cho HS tìm vai thích hợp Nếu đề tài là: Thời trang cuộc sống hoặc Thời

trang học đường thì HS có thể vào vai nhà thiết kế thời trang, phóng viên

chuyên mục thời trang, Nếu đề tài là: Vấn đề bạo lực học đường, Tuổi trẻ và

tình yêu, HS cũng có thể vào vai phóng viên, biên tập viên, chuyên gia tâm

lí, Và quan trọng là sau khi trình bày HS phải rút ra được các bước thực hiệntrình bày và xác định được tầm quan trọng của việc trình bày một vấn đề

Bên cạnh đó, GV nhất thiết phải có một bài trình bày để hệ thống kiến thứccho HS nếu không PPDH này sẽ phản tác dụng Mặc dù thực hiện PPDH theo

dự án HS rất hứng thú nhưng nếu GV quá lạm dụng hoặc phó thác hoàn toànvào HS thì có thể sẽ làm cho HS không nắm được kiến thức một cách hệ thống

Từ đó dẫn tới việc HS phải sử dụng sách giải hoặc đi học thêm để tự tích lũykiến thức cho mình, để đối phó với thầy cô và gia đình

Tóm lại, với PPDH theo dự án GV sẽ chỉ là người hướng dẫn, định hướngviệc tìm hiểu cũng như chiếm lĩnh nội dung kiến thức trong bài học của họcsinh HS chính là người thiết kế dự án, lên kế hoạch, thiết lập ý tưởng, tìm hiểu,phân tích và thể hiện nội dung bài học trong sự tương tác lẫn nhau Với PP nàybài học luôn luôn mới, đặc biệt trong thời đại hiện nay, chỉ với một chiếc máytính ta đã có “cả thế giới trong tầm tay” thì HS hoàn toàn có khả năng thể hiệnnhững bài học đa dạng Ngoài ra, với PPDH theo dự án này HS còn có thể tạo racác ấn phẩm bên cạnh những bài trình chiếu

2.3 Phương pháp trò chơi

PP trò chơi thường được tổ chức đầu tiết dạy để tạo tâm thế hứng thú cho

HS đi vào tìm hiểu bài học hoặc để kiểm tra những kiến thức đã học qua, hoặc

sử dụng ở cuối giờ để củng cố nội dung bài học Nhưng GV cũng có thể thực