Nghiên cứu phương pháp đánh giá tổng hợp chất lượng rau trên địa bàn thành phố hà nội

DANH MỤC BẢNG Bảng 1 Lượng nitrat đi vào cơ thể qua nguồn rau ở các vùng khác nhauBảng 2 Phân chia nhóm độc theo WHOBảng 3 Danh mục các TCVN về phân tích rau Bảng 4 Các thông số đo trên

Trang 1

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP

ĐỀ TÀI: ““Nghiên cứu phương pháp đánh

giá tổng hợp chất lượng rau trên địa bàn

thành phố Hà Nội”

Trang 2

LỜI CẢM ƠN

Tác giả luận văn xin được gửi lời cảm ơn chân thành đến:

- PGS.TS Hoàng Xuân Cơ, người đã tận tình hướng dẫn tác giả trong quá trình thực hiện luận văn

- Các thầy cô giáo Khoa Môi trường, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tình dạy bảo và giúp đỡ tác giả trong thời gian qua

- Phòng Phân tích Thí nghiệm Tổng hợp, Viện Địa lý, Viện Khoa học Công nghệ Việt Nam

- Phòng sau thu hoạch, Viện nghiên cứu Rau quả Trung ương; Bộ môn Môi trường Nông thôn, Viện Môi trường Nông nghiệp

- Các cô /chú cụm dân cư số 5 xã Thọ Xuân, Đan phượng, Hà Nội

- Gia đình và bạn bè đã luôn động viên và giúp đỡ

Tác giả xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 28 tháng 11 năm 2010

Tác giả

Lê Thị Thoa

Trang 3

MỤC LỤC

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT v

DANH MỤC BẢNG vi

DANH MỤC HÌNH vii

MỞ ĐẦU 1

1 1

Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 4

Chương 1 - TỔNG QUAN TÀI LIỆU 7

1.1 7

Khái niệm về rau và các tác nhân gây ô nhiễm rau trồng 7

1.1.1 Một số khái niệm về rau 7

1.1.2 Các tác nhân gây ô nhiễm rau trồng 10

1.2 Khái niệm chất lượng và các phương pháp kiểm soát, đánh giá chất lượng rau 21

1.2.1 Khái niệm chất lượng rau 21

1.2.2 Các phương pháp kiểm soát, đánh giá chất lượng rau 23

1.3 Kinh nghiệm của các nước trên thế giới trong đánh giá, giám sát và công nhận chất lượng rau 32

1.4 Hiện trạng sản xuất, tiêu thụ rau trên địa bàn thành phố Hà Nội 37

1.4.1 Hiện trạng sản xuất rau, RAT thành phố Hà Nội 37

1.4.2 Hiện trạng tiêu thụ rau xanh ở Hà Nội 38

1.4.3 Hiện trạng liên kết tổ chức và giám sát RAT ở Hà Nội 41

1.5 Tổng quan về khu vực nghiên cứu thí điểm - xã Thọ Xuân, huyện Đan Phượng, Hà Nội 44

1.5.1 Điều kiện tự nhiên 44

1.5.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 45

1.6 Khái quát về dự án và quy trình kiểm soát đánh giá chất lượng áp dụng trong dự án 47

Chương 2 - ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 49

2.1 Đối tượng và nội dung nghiên cứu 49

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 49

2.1.2 Nội dung nghiên cứu 49

2.2 Phương pháp nghiên cứu 50

2.2.1 Phương pháp thu thập tài liệu 50

2.2.2 Phương pháp điều tra, phỏng vấn 50

2.2.3 Phương pháp lấy mẫu ngoài thực địa 51

2.2.4 Phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm 51

Chương 3 - KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 55

Trang 4

3.1 Phương pháp đánh giá tổng hợp chất lượng rau dự án 55

3.1.1 Đánh giá điều kiện sản xuất của dự án 55

3.1.2 Đánh giá việc ghi chép nhật ký đồng ruộng 66

3.1.3 Đánh giá việc thực hiện quy trình sản xuất rau an toàn và cơ chế giám sát thực hiện 74

3.1.4 Đánh giá chất lượng sản phẩm của dự án 76

3.2 Phương pháp đánh giá tổng hợp chất lượng rau trên địa bàn thành phố Hà Nội 83

3.2.1 Quy trình đánh giá và công nhận chất lượng rau tại Hà Nội 85

3.2.2 Khó khăn trong quá trình đánh giá và công nhận chất lượng rau tại Hà Nội 86

3.2.3 Mô hình trồng RST tại xã Thọ Xuân 91

3.3 Đề xuất chính sách áp dụng phương pháp đánh giá tổng hợp chất lượng rau cho Hà Nội 92

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 96

TÀI LIỆU THAM KHẢO 98

PHỤ LỤC 103

Trang 5

IPM (Intergrated Pest Management) : Quản lý dịch hại tổng hợp

RAT : Rau an toàn

VietGAP (Vietnamese Good Agricultural Practices): Thực hành sản xuất

nông nghiệp tốt cho rau quả tươi của Việt Nam

Formatted: Font: Not Bold Formatted: Font: Italic

Formatted: Font: Bold Formatted: Tab stops: 3.4", Left Formatted: Font: Bold Formatted: Font: Not Bold

Trang 6

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1 Lượng nitrat đi vào cơ thể qua nguồn rau ở các vùng khác

nhauBảng 2 Phân chia nhóm độc theo WHOBảng 3 Danh mục các TCVN về phân tích rau Bảng 4 Các thông số đo trên máy Perkin ElmerAnalyst 200 với

Cu, Pb, Zn, Cd, As Bảng 5 Thang chuẩn của các KLN đo và mật độ quang (Abs) tương

ứng Bảng 6 Thang chuẩn của nitrat và Abs ứng với mỗi loại rau phân tích

Bảng 7 Kết quả phân tích chất lượng đất trồng tại địa điểm thí điểm

Bảng 8 Kết quả phân tích nước tưới

Bảng 9 Bảng tổng hợp các nội dung chưa phù hợp đề nghị sửa đổi, bổ

sung trong các mẫu ghi chép của hồ sơ VietGAP Bảng 10 Dư lượng thuốc BVTV trong các mẫu nông sản trong mô hình

Bảng 11 Kết quả phân tích kim loại nặng, nitrat và vi sinh vật trong mẫu rau

nghiên cứu Bảng 12 Lý do người dân không mua rau an toàn

Formatted: Tab stops: 2.24", Left Formatted: Heading 1, Line spacing: single

Trang 7

DANH MỤC HÌNH

Hình 1 Cơ cấu nhu cầu từng loại phân bón Hình 2 Giá trị nhập khẩu phân bón trong giai đoạn từ 2001-2007Hình 3 Cơ cấu giá trị theo nghành của xã Thọ Xuân năm 2009Hình 4 Quy tắc lấy mẫu theo quy tắc đường chéo

Hình 5 Cách lấy mẫu theo đường chéo hình vuôngHình 6 Biểu đồ giá trị pH trong mẫu đất

Hình 7 Biểu đồ giá trị As trong mẫu đấtHình 8 Biểu đồ giá trị Pb trong mẫu đấtHình 9 Biểu đồ giá trị Cd trong mẫu đấtHình 10 Biểu đồ giá trị Cu trong mẫu đấtHình 11 Biểu đồ giá trị Zn trong mẫu đất Hình 12 Biểu đồ phân tích kim loại nặng trong nước tướiHình 13 Hiệu quả xử lý As của bể lọc

Hình 14 Biểu đồ giá trị As trong rau Hình 15 Biểu đồ giá trị Pb trong rau Hình 16 Biểu đồ giá trị Cd trong rau HÌnh 17 Biểu đồ giá trị Cu trong rau Hình 18 Biểu đồ giá trị Zn trong rau Hình 19 Biểu đồ giá trị nitrat trong rau Hình 20 Biểu đồ giá trị coliform và E.Coli

Formatted: Font: Bold Formatted: Centered, Tab stops: 2.24", Left Formatted Table

Formatted: Space Before: 6 pt, After: 6 pt, Line spacing: single

Trang 8

MỞ ĐẦU

1

Tính cấp thiết của đề tài

Rau là thực phẩm không thể thiếu trong bữa ăn gia đình Rau không chỉ cung cấp các vitamin, chất xơ, chất khoáng, chất vi lượng thiết yếu mà còn là một nguồn dược liệu quý góp phần bảo vệ sức khỏe cho con người (Tạ Thu Cúc, 2006 [8Giáo trình cây rau]

Trong thời gian gần đây, sản xuất và tiêu thụ rau đang phải đối mặt với vấn đề hết sức nghiêm trọng, đó là sự mất an toàn trong các sản phẩm rau Số

vụ ngộ độc thực phẩm từ rau có xu hướng ngày càng gia tăng Hiện tượng rau không an toàn, chứa nhiều kim loại nặng, dư thừa hàm lượng nNitrat, và hóa chất bảo vệ thực vật (BVTV) tồn dư trên mức cho phép, và vi sinh vật trong sản phẩm rau cũng chưa được kiểm soát chặt chẽ đã gây ảnh hưởng tới sức khỏe người tiêu dùng [21] Hiện tượng rau không an toàn đã và đang là vấn đề nóng và là mối quan tâm đặc biệt của cộng đồng cũng như các cơ quan quản lí

Hà Nội là một thành phố lớn của cả nước, với diện tích (3.325 km2)

đứng đầuứng đầu (3.325 km2) và dân số (6,5 triệu; 2009) đứng thứ hai cả nước (6,5 triệu; 2009) [đề án] Hà Nội có trên 11 nghìn ha đất trồng rau nằm trên 22 quận, huyện, đáp ứng 60% nhu cầu rau xanh Trong tổng số diện tích trồng rau nêu trên, chỉ có 18% diện tích (2.105 ha) đáp ứng đủ các tiêu chuẩn của Qui trình rau an toàn (RAT) của Thành phố [21đề án] Rau trồng tại các ruộng rau chưa đáp ứng được Qui trình RAT cũng như 40% lượng rau tiêu thụ trên địa bàn thành phố do các địa phương khác cung cấp đang là mối quan tâm lớn không chỉ của các nhà quản lí Thành phố mà còn của đông đảo người dân

Formatted: Heading 2, Left, Indent: First line: 0", Space After: 0 pt, Line spacing: single Formatted: Font: 14 pt

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Indent: First line: 0.5", Space Before: 6 pt, After: 6 pt, Adjust space between Latin and Asian text, Adjust space between Asian text and numbers

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt, Font color: Auto Formatted: Font color: Auto

Formatted: Font: 14 pt, Font color: Auto Formatted: Font: 14 pt, Font color: Auto Formatted: Font: 14 pt

Formatted: Space Before: 6 pt, After: 6 pt, Adjust space between Latin and Asian text, Adjust space between Asian text and numbers Formatted: Font: 14 pt

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt, Font color: Auto Formatted: Font color: Auto

Formatted: Font: 14 pt, Font color: Auto Formatted: Font: 14 pt

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font color: Auto Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt, Font color: Auto Formatted: Font: 14 pt

Formatted: Font: 14 pt, Font color: Auto Formatted: Font color: Auto

Formatted: Font: 14 pt

Trang 9

Có nhiều nguyên nhân cho vấn đề rau an toàn của thành phố Hà Nội, nhưng tồn tại được coi là lớn nhất là chưa có cơ chế giám sát và đánh giá chất lượng phù hợp đủ độ tin cậy để tạo được niềm tin cho người tiêu dùng

Người tiêu dùng không thể phân biệt được đâu là rau an toàn và mua rau an toàn nhưng chưa chắc đã an toàn

Để góp phần giải quyết những vấn đề trên, UBND thành phố Hà Nội đã đầu tư kinh phí vào một dự án Rau sinh thái (RST) tại xã Thọ Xuân, Đan Phượng do PGS.TS Hoàng Xuân Cơ thuộc Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội chủ trì, được thực hiện nhằm thí điểm một

mô hình rau an toàn, xây dựng thương hiệu và mở rộng hơn nữa quy mô sản xuất đáp ứng nhu cầu của thị trường cũng như tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập cho người dân

Dự án thí điểm tại Thọ Xuân sử dụng các phương pháp quản lý, kiểm soát tổng hợp chất lượng rau, kiểm soát từ đầu vào của quá trình sản xuất (như đất, nước, giống, phân bón…) đến các quá trình sản xuất (như chăm sóc, thu hoạch, sơ chế, đóng gói…) để đảm bảo rau đầu ra đạt được chất lượng cao nhất cả về mặt dinh dưỡng, cảm quan đến an toàn thực phẩm Với mong muốn tổng kết và phát triển phương pháp kiểm soát, đánh giá tổng hợp từ mô hình thí điểm này, góp phần giải quyết vấn đề RAT của Hà Nội, học viêntác giả lựa chọn đề tài “Nghiên cứu phương pháp đánh giá tổng hợp chất lượng rau trên

địa bàn thành phố Hà Nội” làm luận văn cao học ngành Kk hoa học môi trường của mình

Formatted: Space Before: 6 pt, After: 6 pt, Adjust space between Latin and Asian text, Adjust space between Asian text and numbers Formatted: Font: 14 pt

Formatted: Normal, Justified, Indent: First line: 0.5", Space Before: 6 pt, After: 6 pt, Line spacing: 1.5 lines

Formatted: (none)

Trang 10

- Đề xuất các chính sách và biện pháp quản lý để áp dụng phương pháp kiểm soát, đánh giá tổng hợp chất lượng rau tiêu thụ trên địa bàn thành phố Hà Nội

b b Mục Mục tiêu cụ thể

- Tìm hiểu các phương pháp đánh giá chất lượng rau trên thế giới, ở Việt Nam

và các phương pháp đang được sử dụng để kiểm soát, đánh giá chất lượng

rau ở Hà Nội

- Nghiên cứu điểm về hoạt động sản xuất và các qui trình kiểm soát, đánh

giá tổng hợp chất lượng rau trồng tại Thọ Xuân, Đan Phượng, Hà Nội

- Đề xuất các nội dung nhằm hoàn thiện về phương pháp kiểm soát, đánh

giá chất lượng rau tiêu thụ trên địa bàn Hà Hội – lấy mô hình Thọ Xuân

làm nghiên cứu điểm

- Đề xuất một số chính sách và biện pháp quản lý nhằm đưa vào thực

hiện phương pháp kiểm soát, đánh giá chất lượng rau cho Hà Nội

Trang 11

3 Nội dung nghiên cứu

rau trên thế giới

rau ở Việt Nam: quy trình VietGap

người dân Hà Nội về chất lượng rau và đánh giá chất lượng rau

xuất, quy trình sản xuất, cơ chế giám sát và đảm bảo chất lượng sản phẩm đầu ra

- Đề xuất hoàn thiện phương pháp kiểm soát, đánh giá chất lượng

rau tiêu thụ trên địa bàn Hà Nội: nghiên cứu đưa khái niệm rau sinh thái vào áp dụng trong thực tế

- Đề xuất chính sách và biện pháp quản lý liên quan

1 3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Từ kết quả nghiên cứu điểm ở một mô hình RST của Hà Nội, phát triển

phương pháp kiểm soát, đánh giá tổng hợp chất lượng rau cho Hà Nội

vừa mang tính khoa học vừa phù hợp với thực tiễn

pt, Line spacing: single, No bullets or numbering

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt

Formatted: Normal, Space Before: 6 pt, After: 6 pt, Bulleted + Level: 1 + Aligned at: 0.25" + Indent at: 0.5"

Formatted: Normal, Space Before: 6 pt, After: 6 pt, Bulleted + Level: 1 + Aligned at: 0.25" + Indent at: 0.5", Adjust space between Latin and Asian text, Adjust space between Asian text and numbers

Trang 12

- Đề xuất chính sách quản lý liên quan nhằm thúc đẩy sự phát triển chương trình RAT của thành phố

Trang 14

-Chương 1 - TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1

Khái niệm về rau và các tác nhân gây ô nhiễm rau trồng

1.1.1 1.1.1 Một số khái niệm về rau

Rau là loại thực phẩm không thể thiếu được trong cuộc sống con người

Rau có thể được tiêu dùng dưới dạng tươi hoặc đã được chế biến Theo phân loại sản phẩm thì rau xanh là sản phẩm nông nghiệp, còn rau đã qua chế biến

là sản phẩm công nghiệp Như vậy, rau xanh không có nghĩa là rau có màu xanh mà là sản phẩm rau tươi [(Tạ Thị Thu Cúc, 2006, giáo trình trồng rau1979 [8]) Do yêu cầu của an toàn thực phẩm, rau xanh cũng được chia theo mức độ an toàn, bao gồm rau thường, rau an toàn và rau hữu cơ

Rau thường là rau được sản xuất theo phương pháp truyền thống không theo quy trình sản xuất của nghành Với nông nghiệp Việt Nam hiện nay thì rau thường là loại phổ biến, nên khi nói rau thì được hiểu đó là rau thường

Rau an toàn (RAT): Có nhiều khái niệm về rau an toànTheo tác giả Tô Kim Oanh (2001) [12], RAT là rau không bị dập nát,

hư hỏng, không có đất bụi bao quanh, dư lượng chất hóa học, độc hại, hàm lượng nitrat, kim loại nặng, thuốc BVTV cũng như các vi sinh vật gây hại phải được hạn chế theo tiêu chuẩn RAT và được trồng trên đất không bị nhiễm kim loại nặng, canh tác theo đúng quy trình kỹ thuật, hạn chế việc sử dụng phân bón vô cơ và thuốc BVTV ở mức tối thiểu cho phép

Theo tác giả Trần Khắc Thi (2007) [1842], sản phẩm rau được coi là

an toàn phải đáp ứng các yêu cầu [11] [12].chien

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt

Formatted: Font: 14 pt, Not Bold Formatted: Font: 14 pt

Formatted: Font: 14 pt, Font color: Auto Formatted: Font color: Auto

Formatted: Font: 14 pt, Not Bold Formatted: Font: 14 pt

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt, Font color: Auto Formatted: Font color: Auto

Trang 15

- Sạch, hấp dẫn về hình thức: Tươi, sạch bụi bẩn, tạp chất Thu đúng độ chín - khi có chất lượng cao nhất, không có triệu chứng bệnh Có bao bì hợp

vệ sinh và rau nhìn hấp dẫn

- Sạch, an toàn về chất lượng: Khi sản phẩm rau không chứa các dư lượng dưới đây vượt ngưỡng cho phép tiêu chuẩn vệ sinh y tế:

+ Dư lượng thuốc BVTV;

+ Dư lượng nitrat;

+ Dư lượng kim loại nặng;

+ Vi sinh vật gây hại

Theo tác giả Tô Kim Oanh [Tô Kim Oanh (2001), Xây dựng và triển khai mô hình sản xuất và tiêu thụ rau an toàn trên địa bàn Hà Nội, Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn Hà Nội]: RAT là rau không bị dập nát, hư hỏng, không có đất bụi bao quanh, dư lượng chất hóa học, độc hại, hàm lượng nitrat, kim loại nặng, thuốc BVTV cũng như các vi sinh vật gây hại phải được hạn chế theo tiêu chuẩn RAT và được trồng trên đất không bị nhiễm kim loại nặng, canh tác theo đúng quy trình kỹ thuật, hạn chế việc sử dụng phân bón

vô cơ và thuốc BVTV ở mức tối thiểu cho phép

Trong Quyết định số 99/2008/QĐ-BNN ngàỳ 25/10/2008 [3] của Bộ NN&PTNT quy định về Quản lý sản xuất, kinh doanh rau, quả và chè an toàn thì:

“ Rau, quả an toàn là sản phẩm rau, quả tươi được sản xuất, sơ chế phù hợp với các quy định về đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm có trong VietGAP hoặc các tiêu chuẩn GAP khác tương đương VietGAP và mẫu điển hình đạt chỉ tiêu vệ sinh an toàn thực phẩm về mức giới hạn tối đa cho phép của một

số vi sinh vật và hoá chất gây hại trong sản phẩm rau, quả, chè ”

Formatted: Space Before: 6 pt

Formatted: Indent: Left: 0", Space Before: 6

pt, After: 6 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Indent: Left: 0"

Formatted: Indent: Left: 0", Space Before: 6 pt

Trang 16

Giá trị của các mức giới hạn này được trình bày cụ thể trong phụ lục 1

- Rau hữu cơ (RHC):

Hiện nay chưa có một định nghĩa chính thức về RHC, tuy nhiên có thể

hiểu RHC là sản phẩm sản xuất theo nguyên lý của nông nghiệp hữu cơ

Nông nghiệp hữu cơ là một hình thái của nền nông nghiệp trong đó không dùng phân hóa học, thuốc BVTV, thuốc kích thích tăng trưởng, giống biến đổi gen (IOFAM, ,1992, dẫn theo Nguyễn Thị Thu Trang [19])

Các sản phẩm hữu cơ ở đây chủ yếu là các loại phân bón hữu cơ (phân ủ) Phân hữu cơ là phân đã được ủ hoaimục từ những phế phẩm như rơm rạ, phân chuồng Cây trồng được tưới hoàn toàn bằng nước sạch, ứng dụng biện pháp quản lý sâu hại tổng hợp (IPM hay Intergrated Pest Management) trong phòng chống sâu bệnh

Tại Châu Âu, nông nghiệp hữu cơ rất phát triển do người tiêu dùng không chỉ quan tâm đến sự an toàn tuyệt đối của sản phẩm cho sức khỏe mà

họ muốn góp phần gián tiếp bảo vệ môi trường (Nguyễn Thị Thu Trang, 2008 [19]) [] Tại Việt Nam, trước thực trạng rau không an toàn, môi trường ô nhiễm do người dân tự do sử dụng các loại hóa chất thì việc áp dụng các phương pháp canh tác hữu cơ sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe của chính người sản xuất, chấm dứt tình trạng ô nhiễm đất, ô nhiễm nguồn nước do không còn

sử dụng hóa chất, và đặc biệt là bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.[]

Rau sinh thái

RST là một khái niệm mới được đưa ra trong dự án thí điểm nghiên cứu

ở Thọ Xuân Hiện tại,tTrên thế giới và Việt Nam vẫn chưa có một khái niệm chính thức về RST; đồng thời cũng chưa có một nghiên cứu chuyên ngành nào về vấn đề này RST có thể hiểu là một phần trong quy trình của nông nghiệp sinh thái, luôn có sự tương tác và trao đổi qua lại với môi trường xung

Formatted: Space Before: 6 pt, No bullets or numbering

Formatted: Font: 14 pt, Bold Formatted: Indent: Left: 0", First line: 0.5", Space Before: 6 pt

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Indent: First line: 0.5"

Formatted: Space Before: 6 pt, Line spacing: 1.5 lines

Formatted: Font color: Auto Formatted: Font: 14 pt

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt, Font color: Red Formatted: Font: 14 pt

Formatted: Font: 14 pt, Bold Formatted: None, Line spacing: 1.5 lines Formatted: Font: 14 pt

Formatted: Space After: 6 pt, Line spacing: 1.5 lines

Trang 17

quanh thông qua quá trình luân chuyển vật chất trong tự nhiên [ (Lê Hồng Chiến, 2010 [7]

Về bản chất, RST cũng giống như RAT đều tuân thủ theo những quy định của nNhà nước về đất trồng, nước tưới, quy trình sản xuất, chất lượng sản phẩm rau, …hạn chế việc sử dụng các loại phân bón hóa học, thuốc BVTV, thuốc kích thích sinh trưởng; khuyến khích sử dụng các sản phẩm hữu

cơ, các chế phẩm vi sinh, biện pháp quản lý sâu hại tổng hợp (IPM) Khái niệm RST nhấn mạnh đến lợi ích đối với con người và môi trường trong suốt vòng đời của nó

1 12 2 Các tác nhân gây ô nhiễm rau trồng

1 12 2.1 Kim loại nặng

Theo từ điển hóa học, kim loại nặngg (KLN) là những kim loại có khối lượng riêng lớn hơn 5g/cm3.3 Trong tự nhiên có hơn 70 nguyên tố kim loại nặng KLN [trích dẫn theo Ngô Lan Phương []], trong đó bao gồm chì (Pb),

cadđimi (Cd), asen (As), kẽm (Zn), coôban (Co), đồng (Cu), crôm (Cr), sắt (Fe) và mangana-nhê (Mn), (dẫn theo Ngô Thị Lan Phương, 2010 [13]) Kim loại nặng là tác nhân ô nhiễm chuỗi cung cấp thực phẩm và được coi như là vấn đề quan trọng nhất với môi trường của chúng ta (Zaidi et al., 2005[]) Vấn đề này đang trở nên nghiêm trọng, đặc biệt là ở các nước đang phát triển Nhìn chung, các kim loại nặng không tự phân hủy sinh học mà tích lũy trong chuỗi thức ăn và đi vào cơ thể con người (Zaidi và cộng sự,

2005 [36]) [].Chì (Pb) và cadimi (Cd) là những kim loại nặng đặc biệt độc hại Hàm lượng quá mức cho phép của hai kim loại nặngKLN này được cho là có liên quan đến nguyên nhân của một số bệnh, đặc biệt là bệnh về tim mạch, thận, thần kinh và xương (WHO, 1992, 1995; Steenland và Boffetta, 2000; Jarup,

Formatted: Font: 14 pt, Not Italic, Font color: Auto

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Heading 3, Left, Space After: 0

pt, Line spacing: single, Tab stops: Not at 1.78"

Formatted: Tab stops: Not at 1.78"

Formatted: None, Tab stops: Not at 1.62" Formatted: Font: 14 pt

Formatted: Font: 14 pt, Not Superscript/

Subscript Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Space Before: 6 pt, After: 6 pt Formatted: Font: 14 pt

Trang 18

2003, dẫn theo dẫn theo Mohamed và cộng sự, 2006 [28]……) Ngoài ra, chúng cũng là tác nhân gây ung thư, đột biến (IARC, 1993; Pitot và Dragan,

1996, dẫn Mohamed và cộng sựtheo…) , 2006 [28])

Nhiễm độc asen đã và đang trở thành vấn đề phổ biến nhiều nơi trên thế giới Các tác động của asen đến sức khoẻ của con người có thể là nhiễm độc cấp tính gây chết người hoặc nhiễm độc mạn tính ([Pendergrass và cộng

sự, 2006 [32]1, 2, 15, 20)] Asen gây ung thư biểu mô da, phế quản phổi, các xoang [(Trịnh Thị Thanh, 2008 [16]])

Thủy ngân (Hg) có độc tính cao nhất ở dạng methyl thủy ngân Khi vào trong cơ thể nó được hòa tan trong mỡ, chất béo của màng tế bào, não tủy, đi qua màng phổi ảnh hưởng tới hệ thần kinh trung ương Do vậy, sau khi nhiễm bệnh, người bệnh dễ bị kích thích, cáu gắt, xúc động và rối loạn tiêu hóa, rối loạn thần kinh, chân tay run Nếu bị nhiễm độc nặng có thể tử vong Nhiễm độc methyl thủy ngân còn dẫn tới phân lập nhiễm sắc thể, phá vỡ nhiễm sắc thể và ngăn cản sự phân chia tế bào ( [Trịnh Thị Thanh, 2008 [16]độc học)]

Các kim loại nặng khác như đồng, kẽm là nguyên tố quan trọng duy trì chức năng

sinh hóa và sinh lý của sinh vật, cũng như duy trì sức khỏe Thiếu kẽm làm suy giảm hệ thống miễn dịch trong khi thiếu đồng làm giảm bạch cầu, thiếu máu (Prentice, 1993; ATSDR 1994; Linder và Azam, 1996 dẫn theo Pendergrass và cộng sự, 2006 [32]) Tuy nhiên với hàm lượng quá ngưỡng cho phép đồng và kẽm sẽ gây độc cho cây trồng và ảnh hưởng đến sức khỏe con người

Ô nhiễm kim loại nặng trên rau có thể xảy ra do đất trồng bị ô nhiễm,

do nước tưới bị ô nhiễm, do một số loại phân bón bổ sung, do sử dụng thuốc trừ sâu, do ảnh hưởng của khí thải công nghiệp, và sự nhiễm bẩn trong quá

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font color: Auto Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font color: Auto Formatted: Font: 14 pt Formatted: Default Paragraph Font, Font: 12

pt, English (U.S.) Formatted: Default Paragraph Font, Font: 12 pt

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 15 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 13 pt Formatted: Font: 13 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Space Before: 6 pt, After: 6 pt Formatted: Font: 14 pt

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 13 pt Formatted: Font: 13 pt Formatted: Font: 14 pt

Trang 19

trình vận chuyển, thu hoạch, lưu trữ, xử lý hoặc bán Ở Việt Nam, nghiên cứu

về kim loại nặng trong rau là một nội dung còn mới, một số công trình nghiên cứu về vấn đề này mới đưa ra các kết quả còn rất sơ lược, chưa phản ánh bức tranh đầy đủ về ô nhiễm kim loại nặng trên rau [(NgôThị Lan Phương, 2010]

[13])

Theo nghiên cứu gần đây của Ngô Thị Lan Phương công bố năm 2010 [LVTS13], hiện trạng ô nhiễm kim loại nặng trong môi trường đất, nước và trong sản phẩm rau của vùng trồng rau ven đô Hà Nội nhìn chung vẫn đạt tiêu chuẩn quy định, chỉ một số ít mẫu có biểu hiện ô nhiễm và các mẫu này tập trung ở Vĩnh Quỳnh – Thanh Trì – Hà Nội

1 21 2 21 Nitrat trong rau

Nitrat là một hợp chất hóa học phổ biến trong thiên nhiên, và được tìm thấy nhiều trong đất, nước, và thực phẩm Nhìn chung, nitrat trong rau được xem là nguồn chính thâm nhập vào cơ thể con người thông qua chuỗi thức ăn (Santamaria và cộng sự, 1998 [35])

Bảng 1 Lượng nitrat đi vào cơ thể qua nguồn rau

ở các vùng khác nhau trên thế giới [ 35 ] Nước Lượng nitrat đi vào cơ thể

thông qua rau (mg/ngày)

Lượng nitrat từ rau

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Centered, None, Tab stops: Not at 2.57"

Formatted Table Formatted: Font: 14 pt Formatted: Centered, None, Tab stops: Not at 2.57"

Formatted: Font: 14 pt, Not Bold Formatted: None, Tab stops: Not at 2.57" Formatted: Centered, None, Tab stops: Not at 2.57"

Formatted: Font: 14 pt, Not Bold Formatted: None, Tab stops: Not at 2.57"

Trang 20

Tuy nhiên khi lượng nitrat trong cơ thể vượt quá mức cho phép sẽ gây nguy hiểm cho con người Một số nghiên cứu cho rằng, rau với hàm lượng nitrat cao làm tăng nguy cơ ung thư đường tiêu hóa và bệnh trẻ xanh (Methemoglobinaemia) rất cao (Bartsch và cộng sự, năm 1988; Slope và cộng sự, 1995, dẫn theo Santamaria và cộng sự 1999, [35]) Biểu hiện của bệnh trẻ xanh là đứa trẻ xanh xao, chậm lớn và gầy yếu, thường xảy ra với trẻ dưới 1 tuổi Khi hấp thụ nitrat vào cơ thể, trong hệ thống tiêu hoá, nitrat (NO3-) bị khử thành nitrit (NO2-

2-)) , nitrit là một trong những chất chuyển Oxihemoglobin (chất vận chuyển oxi trong máu) thành chất không hoạt động được gọi là Methaemoglobin, ở mức độ cao sẽ làm giảm hô hấp của tế bào, ảnh hưởng tới hoạt động của tuyến giáp, gây đột biến và phát triển các khối u (Aubert, 1983; dẫn theo Santamaria và cộng sự, 1999 [35]

Formatted: Centered, None, Space Before: 0

pt, Tab stops: Not at 2.57"

Formatted: Font: 14 pt, Not Bold

Formatted: None, Space Before: 0 pt, Tab stops: Not at 2.57"

Formatted: Indent: First line: 0.5", Space Before: 12 pt, After: 6 pt

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt, Font color: Black Formatted: Font: 14 pt, Font color: Black Formatted: Font: 14 pt, Font color: Black Formatted: Font: 14 pt, Font color: Black Formatted: Font: 14 pt, Font color: Black Formatted: Font: 14 pt

Formatted: Indent: First line: 0.5", Space Before: 6 pt, After: 6 pt

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Superscript Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt, Subscript Formatted: Font: 14 pt, Subscript Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt

Trang 21

Do đó, vấn đề nitrat trong thực phẩm, đặc biệt là trong rau là vấn đề đáng lo ngại Trong những thập kỷ gần đây, nhiều nghiên cứu đã được thực

hiện để giảm thiểu sự tích lũy nitrat trong rau quả

Nhiều nhà khoa học cho rằng có tới trên 20 yếu tố làm tăng hàm lượng

NO3-NO3 trong sản phẩm rau và môi trường nhưng chủ yếu vẫn do các yếu tốsau sau [ trích dẫn theo LVTS cheng…](dẫn theo Bùi Quang Xuân, 1998 [25])::

- Do bón phân, nhất là phân đạm Đã có nhiều nghiên cứu xung quanh vấn đề này Lê Văn Tám và cộng sự (1998) cho rằng khi tăng lượng đạm bón sẽ dẫn đến tăng tích lũy NO3-NO3 trong rau Điều đáng chú ý ở đây

là nếu bón dưới mức 160 kg N/ha đối với bắp cải và dưới 80kg N/ha đối với cải xanh thì lượng NO3-NO3 trong cải bắp dưới 430mg/kg tươi Như vậy người sản xuất chỉ cần giảm một lượng đạm nhất định thì có khả năng khống chế được lượng NO3-NO3 trong rau

- Thời gian cách ly từ lần bón cuối đến lúc thu hoạch Trần Khắc Thi (1996) đã tổng kết qua kết quả nghiên cứu đề tài cấp Nhà nước KN-01-12: tồn

dư nitrat trong rau ăn lá và rau ăn quả cao nhất khoảng thời gian từ 10- 15 ngày kể từ lúc bón lần cuối tới khi thu hoạch Đối với rau ăn củ khoảng thời gian đó là 20 ngày Lượng nitrat có xu hướng giảm khi thời gian bón thúc lần cuối càng xa ngày thu hoạch

- Phân lân có ảnh hưởng nhất định tới tích lũy nitrat Baker và Tucker (1971) cho biết bón phân đạm nhưng không bón lân đã gây tích lũy nitrat cao trong cây Hàm lượng nitrat trong cây bón phân đạm nhưng không bón phân lân cao gấp 2- 6 lần so với cây vừa bón đạm vừa bón lân

Formatted: None, Tab stops: Not at 1.62"

Trang 22

- Đối với kali, Bardy (1985) cho rằng kali làm tăng quá trình khử nitrat trong cây Bón thêm phân kali sẽ làm giảm tích lũy nitrat trong rau rõ rệt so với chỉ bón đạm.

- Đất trồng và nước tưới có ảnh hưởng trực tiếp tới nitrat trong cây, tỷ

lệ thuận với nitrat trong nước và lưu giữ trong đất.Nguồn gây ô nhiễm nitrat trong rau chủ yếu là phân bón hóa học.Phân bón không chỉ có tác dụng làm thay đổi tính chất đất, làm giàu dinh dưỡng trong đất mà qua đó còn nâng cao năng suất cây trồng Do đó lượng phân bón hóa học được sử dụng ở Việt Nam ngày càng nhiều

Nguồn: Báo cáo nông sản Việt Nam 2008

Hình 1 Cơ cấu nhu cầu từng loại phân bón

Formatted: Space Before: 6 pt, Tab stops: Not at 2.57"

Formatted: None, Tab stops: Not at 1.62"

Formatted: Space Before: 6 pt, Tab stops: Not at 2.57"

Formatted: Tab stops: Not at 1.6"

Formatted: Font: 14 pt Formatted: None, Space After: 6 pt, Line spacing: single, Tab stops: Not at 1.6"

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Space Before: 6 pt, After: 6 pt, Tab stops: Not at 2.57"

Trang 23

Nguồn: Bộ NN&PTN TN

Hình 2 Giá trị nhập khẩu phân bón trong giai đoạn từ 2001 – 2007

Theo số liệu điều tra của Sở Khoa học -– Công nghệ Hà Nội các năm

2003, 2004 tại các chợ nội thành Hà Nội và tại một số cơ sở sản xuất cho thấy tồn dư nitrat trong cải bắp, su hào và hành tây đều vượt ngưỡng cho phép từ 16- 580 mg/kg sản phẩm )(dẫn theo Lê Hồng Chiến, 2010 [7])

1.2.2.3 ThuốcHóa chất bảo vệ thực vật

Theo Quyết định số 46/2007/QĐ-BYT ngày 19/12/2007 của Bộ trưởng

Bộ Y tế về Giới hạn tối đa ô nhiễm sinh học và hóa học trong thực phẩm, Thuốc Bảo vệ thực vật (BVTV) là chế phẩm có nguồn gốc từ hóa chất, thực vật, động vật, vi sinh vật và các chế phẩm khác dùng để phòng, trừ sinh vật gây hại tài nguyên thực vật

Hóa chất BVTVbảo vệ thực vật (BVTV) là chất phòng trừ dịch bệnh, bao gồm tất cả các chất hoặc hỗn hợp các chất được sử dụng để ngăn ngừa, tiêu diệt hoặc kiểm soát dịch hại Hóa chất BVTV trong một số trường hợp cũng bao gồm các chất kích thích sinh trưởng, ngăn ngừa sự rụng quả, chín sớm hoặc rụng lá (QCVN 04:2008 [])

Formatted: Centered, None, Space Before: 6

pt, Tab stops: Not at 2.57"

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: None Formatted: Font: 14 pt Formatted: None, Indent: First line: 0.5"

Formatted: Font: 14 pt, Not Bold, Not Italic Formatted: Font: Times New Roman, 14 pt, Not Bold, Not Italic

Formatted: Font: Times New Roman, 14 pt, Not Bold, Not Italic

Trang 24

Khi phun thuốc trừ sâu, trừ bệnh, trừ cỏ dại… thuốc sẽ tạo thành một lớp mỏng trên bề mặt lá, quả, thân cây, mặt đất, mặt nước và một lớp chất lắng gọi là dư lượng ban đầu của thuốc Theo Viện Bảo vệ Thực vật (2002), hiện nay ở Việt Nam đã sử dụng 270 loại thuốc trừ sâu, 216 loại thuốc trừ bệnh, 160 loại thuốc trừ cỏ, 12 loại thuốc diệt chuột và 26 loại thuốc kích thích sinh trưởng với khối lượng ngày càng tăng ([Phạm Thị Thùy, 2009 [20]).]

Tuy chủng loại nhiều, song do thói quen sợ rủi ro, ít hiểu biết về mức

độ độc hại của hoá chất BVTV nên nông dân chỉ sử dụng một số loại thuốc quen thuộc Nhiều khi bà con còn sử dụng những loại thuốc nhập lậu có độc

tố cao đã bị cấm sử dụng như Monitor, Wofatox… Ở đây còn một nguyên nhân nữa là các loại thuốc nhập lậu này giá rẻ, phổ diệt sâu rộng và hiệu quả diệt cao ([sx ratTrần Khắc Thi, Phạm Mỹ Linh, 2007 [18]])

Một nguyên nhân quan trọng khác là khoảng thời gian cách ly giữa lần phun thuốc cuối cùng tới lúc thu hoạch không được tuân thủ nghiêm ngặt, đặc biệt là đối với các loại rau thu hoạch liên tục như dưa chuột, cà chua, đậu côve, mướp đắng,… Theo điều tra của đề tài KT-02-07 (Phạm Bình Quyềnnăm 1995,) khoảng 80% số người được hỏi khẳng định rằng sản phẩm rau của họ bán trên thị trường được thu hoạch với thời gian cách ly phổ biến là 3 ngày, không phân biệt là loại thuốc trừ sâu gì (dẫn theo Lê Hồng Chiến, 2010 [7[trích dẫn theo sx rat]

Ngoài ra, nhiều nông dân còn sử dụng nhiều loại thuốc trừ sâu độ độc cao (nhóm I, II) để bảo quản hạt giống các loại rau hay bị sâu, mọt như hạt mùi, tía tô, rau dền, rau muống, húng quế,…(Phạm Thị Thùy, 2009 [20])

Với hiện trạng sử dụng thuốc trừ sâu như vậy, kết quả phân tích dư lượng thuốc trừ sâu trong mẫu rau xanh bán tại Hà Nội của Chi cục BVTV Hà

Formatted: Space Before: 6 pt, After: 6 pt

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt

Trang 25

Nội cho thấy trong vụ đông xuân 2002, hơn 60% mẫu rau có dư lượng thuốc BVTV nhóm Carbamat vượt ngưỡng cho phép Thống kê của Bộ Y tế cho biết, trong hai năm 2001- 2002 tại các tỉnh phía Nam có hơn 600 trường hợp ngộ độc phải đi cấp cứu do ăn rau có hoá chất BVTV Ngoài ra lượng tồn dư không gây độc cấp tính còn khá phổ biến Kết quả xét nghiệm sữa của 47 bà

mẹ đang cho con bú tại một huyện ngoại thành Hà Nội thì có 4 trường hợp có

dư lượng hoá chất BVTV nhóm lân hữu cơ từ 0,2 - 0,5 mg/lít [trích dẫn theo sxrat]

Căn cứ vào tính độc hại đối với con người, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã phân chia hóa chất BVTV thành các nhóm độc khác nhau (bảng 2) [trích dẫn theo sinh thái học]

Khi sử dụng thuốc với nồng độ quá cao, thuốc sẽ tác động đến mô, tế bào của cây trồng, gây hiệu ứng cháy, táp lá, thân làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm Mặt khác khi thuốc được sử dụng tràn lan, không đúng quy trình và sử dụng liên tục một hay một số loại thuốc kéo dài sẽ ảnh hưởng đến quần thể sinh vật, tiêu diệt quần thể sinh vật có ích, làm phát sinh dòng sâu bệnh và sâu hại kháng thuốc Hậu quả là sinh thái bị mất cân bằng (Lê Huy

Bá, 2005 [2])

Bảng 2 Phân chia nhóm độc theo WHO

(Nguồn: trích dẫn theo Lê Huy Bá, 2005 [2])###)

Phân nhóm

và ký hiệu

Biểu tượng nhóm độc

Độc tính cấp LD50 (chuột nhà) mg/kg

Thể rắn Thể lỏng Thể rắn Thể lỏng

Ia - – Độc mạnh (Rất độc) (chữ đen nền đỏ)

Đầu lâu xương chéo (đen trên nền trắng)

Formatted: Font: 14 pt Formatted: None, Space Before: 0 pt, After:

0 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Centered Formatted Table

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Space Before: 3 pt, After: 3 pt Formatted: Centered, Space Before: 3 pt, After: 3 pt

Trang 26

Ib - – Độc (Độc) (Chữ đen nền đỏ)

Đầu lâu xương chéo (đen trên nền trắng)

5 – 50 20 – 200 10 – 100 40 – 400

II - – Độc

ttrung bình (Có hại) (chữ đen trên nền vàng)

Chữ thập (đen trên nền trắng)

50 – 500 200 – 2000 100 – 1000 400 – 4000

III - – Độc

ít (Chú ý) (Chữ đen nền xanh)

Chữ thập (đen trên nền trắng)

500 – 2000 2000 – 3000 1000 4000

IV – Cẩn thận (Nền xanh lá cây) Không có

> 2000 > 3000

Kết quả kiểm tra tình hình sử dụng thuốc BVTV trên rau của 4.600 hộ nông dân năm 2006 cho thấy có tới 59,8% số hộ vi phạm về quy trình sử dụng thuốc Số hộ không giữ đúng thời gian cách ly chiếm 20,7%; số hộ sử dụng thuốc cấm, thuốc ngoài danh mục là 10,31%; số hộ sử dụng thuốc hạn chế trên rau chỉ chiếm 0,18%; số hộ sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc, xuất xứ

là 0,73% (Phạm Thị Thùy, 2009 [20])

Kiểm tra dư lượng thuốc BVTV trên 373 mẫu rau năm 2006, cho thấy

có 33 mẫu (chiếm 13,46%) vượt mức dư lượng cho phép Đây là nguyên nhân của tình trạng ngộ độc thực phẩm, làm giảm sức cạnh tranh của nông sản, hàng hoá trên thị trường thế giới và cũng là nguy cơ tiềm ẩn đe dọa đến sức khoẻ cộng đồng và gây ô nhiễm môi trường [41]

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Space Before: 3 pt, After: 3 pt Formatted: Centered, Space Before: 3 pt, After: 3 pt

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Space Before: 3 pt, After: 3 pt Formatted: Justified, Space Before: 3 pt, After: 3 pt

Formatted: Centered, Space Before: 3 pt, After: 3 pt

Formatted: Font color: Auto

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Space Before: 12 pt, Tab stops: Not at 2.57"

Trang 27

Khi sử dụng thuốc với nồng độ quá cao, thuốc sẽ tác động đến mô, tế bào của cây trồng, gây hiệu ứng cháy, táp lá, thân làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm Mặt khác khi thuốc được sử dụng tràn lan, không đúng quy trình và sử dụng liên tục một hay một số loại thuốc kéo dài sẽ ảnh hưởng đến quần thể sinh vật, tiêu diệt quần thể sinh vật có ích, làm phát sinh dòng sâu bệnh và sâu hại kháng thuốc Hậu quả là sinh thái bị mất cân bằng

Kết quả kiểm tra tình hình sử dụng thuốc BVTV trên rau của 4.600 hộ nông dân năm 2006 cho thấy có tới 59,8 % số hộ vi phạm về quy trình sử dụng thuốc Số hộ không giữ đúng thời gian cách ly chiếm 20,7%; số hộ sử dụng thuốc cấm, thuốc ngoài danh mục là 10,31%; số hộ sử dụng thuốc hạn chế trên rau chỉ chiếm 0,18%; số hộ sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc, xuất

xứ là 0,73% [21.chiến]

Kiểm tra dư lượng thuốc BVTV trên 373 mẫu rau năm 2006, cho thấy

có 33 mẫu (chiếm 13,46%) vượt mức dư lượng cho phép Đây là nguyên nhân của tình trạng ngộ độc thực phẩm, làm giảm sức cạnh tranh của nông sản, hàng hoá trên thị trường thế giới và cũng là nguy cơ tiềm ẩn đe dọa đến sức khoẻ cộng đồng và gây ô nhiễm môi trường [21]

Do nhu cầu sử dụng thuốc BVTV tăng, các cơ sở kinh doanh, buôn bán mặt hàng thuốc BVTV cũng ngày càng gia tăng Mặc dù BVTV là một mặt hàng kinh doanh có điều kiện nhưng không phải cơ sở nào cũng đảm bảo đầy

đủ các điều kiện như quy định Kết quả thanh tra 14.570 lượt cửa hàng, đại lý kinh doanh thuốc BVTV năm 2006 cho thấy có 14,8% các cửa hàng, đại lý vi phạm các quy định về kinh doanh thuốc BVTV [41]

Formatted: Font: 14 pt, Font color: Red Formatted: Font: 14 pt

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt, Font color: Red

Trang 28

Cùng với thuốc BVTV tồn dư thì bao bì, đồ đdựng thuốc BVTV cũng đang là nguy cơ ảnh hưởng đến sức khoẻ cộng đồng và gây ô nhiễm môi trường.

Việc giải quyết hài hoà giữa việc sử dụng thuốc BVTV để bảo vệ sản xuất nông nghiệp với việc bảo vệ sức khoẻ cộng đồng và môi trường là một đòi hỏi và thách thức lớn đối với cơ quan quản lý nhà nước về BVTV

1.1.2.4 Vi sinh vật gây bệnh trong rau

Những vi sinh vật gây hại trên rau bao gồm E.coli, Salmonella, trứng giun,…Việc xuất hiện các vi sinh vật gây bệnh trong rau có nhiều nguyên nhân Tiêu biểu nhất đó là việc sử dụng nước phân tưới cho rau Điều này đã trở thành một tập quán canh tác của người nông dân Việt Nam Đặc biệt là thói quen sử dụng phân tươi (phân bắc, phân gia súc chưa qua xử lí) làm cho

số lượng vi sinh vật gây hại tăng lên, ảnh hưởng đến chất lượng của rau [(Phạm Thị Thùy, 2009 [20]]) Ngoài ra, ô nhiễm vi sinh vật còn do việc sử dụng các nguồn nước ô nhiễm, có chứa các vi sinh vật gây hại tưới cho rau, hoặc rửa rau quả và các cây rau, quả hỏng, thối không được dọn dẹp, vứt ngay tại nơi canh tác cũng là nguyên nhân làm xuất hiện sự có mặt của vi sinh vật gây bệnh Hơn nữa việc thường xuyên sử dụng các loại rau gia vị ăn sống như rau thơm, xà lách, rau mùi… cũng là một con đường truyền tải các loại trứng giun và các yếu tố gây bệnh đường ruột vào cơ thể người

chất lượng rau

Thuật ngữ “Cchất lượng” ” là một khái niệm trừu tượng và khó định nghĩa, được sử dụng nhiều trong các nghiên cứu sản xuất nhưng rất ít khi được định nghĩa Shewfelt (1999) [] cho rằng, một sản phẩm chất lượng là

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Space Before: 6 pt Formatted: Font: 14 pt

Formatted: None, Space Before: 6 pt Formatted: Space Before: 6 pt

Formatted: Heading 2, Left, Line spacing: single, No bullets or numbering

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt

Trang 29

sản phẩm đem đến sự hài lòng cho khách hàng [33] Như vậy, mỗi một khách hàng có thể có những tiêu chí chất lượng khác nhau

Theo Judith A Abbott [28], chất lượng rau thể hiện qua những đặc tính cảm quan (hình thái, cấu trúc, mùi vị), giá trị dinh dưỡng, thành phần hóa học, chức năng, mức độ khuyết tật

Theo Luật chất lượng sản phẩm, hàng hóa (2007) của Việt Nam, chất lượng sản phẩm hàng hóa là mức độ của các đặc tính của sản phẩm, hàng hóa đáp ứng yêu cầu trong tiêu chuẩn công bố áp dụng, quy chuẩn kỹ thuật tương ứng

Theo Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) 4782 - -89, danh mục chỉ tiêu chất lượng rau bao gồm:

1.-Màu sắc, mùi vị và trạng thái bên ngoài (bao gồm cả độ phát triển và độ tươi)

2.-Kích thước, khối lượng

3.-Tỷ lệ phần không sử dụng

4.-Trạng thái bên trong

5.-Mức độ khuyết tật (tỉ lệ dập nát, thối ủng hoặc khô héo; tỉ lệ xây xát hoặc vết bệnh nhẹ)

6.-Chỉ tiêu vệ sinh (tạp chất, sinh vật hại, độc tố) Tuy nhiên TCVN chỉ mới đưa ra danh mục chỉ tiêu chất lượng chứ chưa có quy định cụ thể để đánh giá theo các chỉ tiêu đó Trong Quyết định

số 99/2008/QĐ-BNN ngày 15/5 tháng 10/ năm 2008 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng mới chỉ quy định mức giới hạn tối

đa cho phép của một số vi sinh vật và hoá chất gây hại trong sản phẩm rau, quả (phụ lục 1)

Trang 30

Khái niệm chất lượng rau theo quan điểm người dân Hà Nội

Để tìm hiểu quan điểm người dân Hà Nội về khái niệm chất lượng rau, học viêntác giả đã tiến hành phỏng vấn nhanh 100 người dân Hà Nội mua rau

ở hai siêu thị lớn là Metro, BigC và ba 3 chợ (chợ Bưởi, chợ Kim Giang, chợ Đồng Xuân) với cùng một câu hỏi: “Mong muốn nhất của cô/bác/anh/chị với sản phẩm rau là gì?” Kết quả nhận đượcHọc viên nhận được 100% câu trả lời

là rau an toàn Mặc dù chỉ điều tra với số lượng ít, ngẫu nhiên, cũng phần nào cho thấy với người dân Hà Nội, chất lượng của rau chính là sự an toàn cho người sử dụng

Như vậy, căn cứ theo định nghĩa của Shewfelt (1999), khái niệm “chất lượng rau” trong luận văn được hiểu là “sự - an - toàn - của - rau”

1.2.2 Các phương pháp kiểm soát, đánh giá chất lượng rau

1.2.2.1 Phương pháp định tính, định lượng trong đánh giá chất lượng rau

Để đánh giá chất lượng sản phẩm nói chung và rau nói riêng có rất nhiều phương pháp đánh giá với những tiêu chí khác nhau Người tiêu dùng

có thể đánh giá chất lượng sản phẩm theo cảm quan (màu sắc, hình thái,…), theo thương hiệu hoặc trên cơ sở phân tích kỹ thuật,

Để đánh giá chất lượng đối với một sản phẩm rau thì phương pháp kỹ thuật đem lại kết quả chính xác nhất Tuy nhiên hạn chế của phương pháp này

là chỉ đúng với mẫu thử mà thôi Phương pháp kỹ thuật có thể chia thành hai loại: Phương pháp định tính và phương pháp định lượng Phương pháp định tính là các test nhanh chất lượng của rau và phương pháp định lượng là phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm

Hiện nay, trên thế giới đã ứng dụng rộng rãi các test thử nhanh dư lượng thuốc trừ sâu, kim loại nặng, nitrat và nitrit trong thực phẩm Ở Việt Nam, tháng 10/2003, Cục Bảo vệ thực vật (Bộ NN& PTNT) đã ban hành qui

Formatted: Space Before: 0 pt, After: 0 pt Formatted: Space Before: 0 pt

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt

Formatted: Space After: 0 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Heading 3, Left, Space After: 0

pt, Line spacing: single Formatted: Font: 14 pt, Italic Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt

Trang 31

trình kiểm tra nhanh dư lượng thuốc trừ sâu nhóm Lân hữu cơ và Carbamate trong rau quả bằng phương pháp sinh học thực hiện bằng bộ dụng cụ “GT Test Kit” của Thái Lan [43] [] Phương pháp này dựa vào đặc tính ức chế men acetylcholinesterase của các loại thuốc trừ sâu thuộc nhóm phospho hữu cơ và carbamate: Khi cho men acetylcholinesterase vào trong dịch chiết mẫu rau quả có chứa dư lượng thuốc trừ sâu phospho hữu cơ, carbamate thì một phần men này bị ức chế chỉ còn lại một phần thừa Men acetylcholinesterase tự do (không bị ức chế) thủy phân acetylcholine tạo acid acetic và choline Dựa vào phản ứng tạo mầu của acetylcholine còn thừa với thuốc thử để xác định được mức độ thuốc trừ sâu tồn dư trong rau quả với thời gian chỉ trong vòng 55 -

60 phút, trong khi với các phương pháp phân tích khác thường phải mất từ 3 -

5 ngày [43]

Năm 2004, Viện Kỹ thuật hoá sinh và tài liệu nghiệp vụ (E17), Bộ Công an nghiên cứu và sản xuất thành công bộ Test Kit thuốc trừ sâu nhóm lân hữu cơ và Cacbamate trong rau Mỗi bộ Test Kit có thể thử được 10 mẫu rau quả, chi phí mỗi mẫu là 15.000 - 20.000 đồng, bằng 1/10 so với việc phân tích bằng máy trong phòng thí nghiêm [44] [] Bên cạnh test kiểm tra nhanh thuốc BVTV, trên thị trường Việt Nam cũng đã có test thử nitrat và nitrit bán định lượng trong thực phẩm, với giá bán một hộp (20 test thử) trên thị trường

là 450.000 VNĐ [44]

Phương pháp định tính và bán định lượng có ưu điểm cho kết quả nhanh, thuận tiện, dễ sử dụng, chi phí rẻ hơn so với phân tích trong phòng thí nghiệm Nhưng nhược điểm của phương pháp là chỉ xác định dư lượng các chất có vượt tiêu chuẩn cho phép hay không chứ không định lượng chính xác

dư lượng các chất được Để xác định chính xác thành phần cũng như dư lượng các chất có trong rau thì phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm được lựa chọn

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt

Trang 32

Phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm có rất nhiều, từ đơn giản đến phức tạp Một số phương pháp phân tích hay sử dụng là phương pháp chuẩn độ, phương pháp so màu, cực chọn lọc ion, phân tích hấp thụ nguyên tử (AAS), sắc ký khí, khối phổ Plasma cảm ứng (ICP-MS),…(Plasma cảm ứng)…Một số Các tiêu chuẩn Quốc gia Việt Nam (TCVN) về phương pháp phân tích đối với rau bao gồm:thể hiện ở bảng 3

Bảng 3 Danh mục TCVN về phân tích rau

1 TCVN 5245-90 Rau quả và sản phẩm chế biến

Phương pháp xác định hàm lượng axit dễ bay hơi

2 TCVN 5367-91 Rau quả và các sản phẩm rau quả Xác định hàm

lượng asen bằng phương pháp quang phổ bạc

3 TCVN 5483:2007 Sản phẩm rau quả

Xác định độ axit chuẩn độ được

4 TCVN 5483:2007 Rau quả và các sản phẩm chế biến

Xác định hàm lượng kẽm

Xác định hàm lượng axit ascorbic

6 TCVN 6540:1999 Rau quả và các sản phẩm rau quả

Xác định hàm lượng sắt bằng phương pháp AAS

7 TCVN 6541:1999 Rau, quả tươi và những sản phẩm từ rau quả Xác

định hàm lượng đồng Phương pháp quang phổ hấp thụ nguyên tử ngọn lửa

8 TCVN 6542:1999 Rau, quả và các sản phẩm từ rau quả Xác định

hàm lượng thuỷ ngân Phương pháp quang phổ hấp thụ nguyên tử không ngọn lửa

Formatted: Font: Bold Formatted: Centered Formatted Table

Formatted: Left, Indent: First line: 0", Line spacing: 1.5 lines

Formatted: Left, Line spacing: 1.5 lines

Trang 33

9 TCVN 6641:2000 Rau, quả và sản phẩm rau quả Xác định hàm

lượng sunfua đioxit tổng số Các phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm có độ chính xác cao và đáng tin cậy, tuy nhiên chi phí cho một mẫu rau rất đắt, thời gian để cho kết quả thường mất khoảng một tuần, do đó không thích hợp để làm căn

cứ xử lý vi phạm tại chỗ Mặt khác, nếu không biết người trồng rau sử dụng thuốc gì trên rau thì rất khó để chọn chỉ tiêu phân tích, nhất là với thuốc BVTV, kết quả phân tích lại chỉ có giá trị trên mẫu thử Do đó nếu sử dụng rộng rãi để đánh giá chất lượng rau trước khi đưa ra thị trường là không kinh

Trang 34

a) Kiểm tra việc áp dụng yêu cầu quy định trong quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến điều kiện của quá trình sản xuất và các biện pháp quản lý nhà nước về chất lượng trong sản xuất;

b) Kiểm tra kết quả đánh giá sự phù hợp, nhãn hàng hoá, dấu hợp chuẩn, dấu hợp quy và các tài liệu kèm theo sản phẩm cần kiểm tra;

c) Thử nghiệm mẫu theo tiêu chuẩn đã công bố áp dụng, quy chuẩn kỹ thuật tương ứng khi cần thiết

thế giới

Năm 1997, những người bán lẻ thuộc nhóm sản xuất và bán lẻ châu Âu

đã có ý tưởng đưa ra một hướng dẫn sản xuất và giám sát chất lượng chung để

có thể hài hoà các chỉ tiêu chất lượng cũng như truy nguyên nguồn gốc hàng hoá trong Cộng đồng châu Âu (EC) Các nhà bán lẻ của Anh cùng các siêu thị tại lục địa châu Âu là những lực lượng tiên phong thúc đẩy phát triển của ý tưởng này[] Hoạt động này của họ là nhằm đáp ứng nhu cầu quan tâm ngày một lớn của người tiêu dùng về an toàn thực phẩm, môi trường và chuẩn mực lao động thông qua thể hiện trách nhiệm nhiều hơn trong chuỗi cung cấp động Mặt khác, sự phát triển của các tiêu chuẩn cấp chứng chỉ chất lượng chung cũng là mối quan tâm của nhiều nhà sản xuất, những người vẫn thường phàn nàn rằng sản phẩm của họ phải chịu quá nhiều sự kiểm tra và kiểm duyệt

Trong bối cảnh đó, EurepGAP bắt đầu xây dựng nhằm hướng tới chuẩn mực chung và hài hoà lợi ích của các bên ([Lê Hồng Sơn, 2009 [15]])

Trong những năm gần đây, chương trình Thực hành nông nghiệp tốt (GAP) đã lan rộng và phát triển mạnh mẽ, trong bối cảnh những thay đổi và toàn cầu hóa nhanh chóng của ngành công nghiệp thực phẩm và là kết quả của nhiều mối quan tâm, cam kết của những người quản lý sản xuất thực

Formatted: No bullets or numbering

Formatted: Space Before: 6 pt, After: 6 pt, Line spacing: 1.5 lines

Trang 35

phẩm, an ninh lương thực, chất lượng và an toàn thực phẩm, sự bền vững môi trường của ngành nông nghiệp

Cho đến nay có nhiều định nghĩa và cách hiểu khác nhau về Thực hành

nông nghiệp tốt (GAP) Về cơ bản GAP là việc áp dụng những kiến thức sẵn

có vào quá trình sản xuất nông nghiệp để hướng đến sự bền vững về môi trường, kinh tế, xã hội trong sản xuất nông nghiệp và các quá trình sau sản xuất tạo ra các sản phẩm nông nghiệp phi thực phẩm và thực phẩm bổ dưỡng

an toàn [](Lê Hồng Sơn, 2009 [15]) Nông dân tại các quốc gia phát triển đã

và đang phát triển đã áp dụng GAP qua các phương pháp nông nghiệp bền vững như: quản lý động vật gây hại, quản lý dinh dưỡng và bảo tồn nông nghiệp Những phương pháp này được áp dụng tuỳ theo các hệ thống canh tác

và qui mô của từng đơn vị sản xuất, bao gồm hỗ trợ, đóng góp của các chương trình và chính sách của nhà nước về an ninh lương thực Các nhà nông trên thế giới đang cố gắng làm theo cái gọi là “Thực hành nông nghiệp tốt”

Để tạo điều kiện cho việc thương mại hóa các sản phẩm an toàn được sản xuất ra theo quy trình GAP, mỗi quốc gia, vùng cũng đã xây dựng những hướng dẫn GAP và tổ chức cấp chứng nhận GAP cho những nông dân, trang trại đã cam kết và áp dụng tốt quy trình này Ví dụ: hướng dẫn và hệ thống cấp chứng chỉ EUREPGAP của Châu Âu (về mặt kỹ thuật là một tài liệu có tính chất quy chuẩn cho việc chứng nhận giống như ISO trên toàn thế giới); ở Thái Lan có hướng dẫn GAP trên rau quả và hệ thống chứng nhận theo 3 cấp khác nhau; ở Malaysia có chương trình quốc gia và hệ thống công nhận và cấp chứng chỉ GAP gọi tắt là SALM; ở Singapore có hệ thống GAP-VF và ở Indonesia có hệ thống INDONGAP [(Lê Hồng Sơn, 2009 [15])]

Trang 36

Mặc dù một số nước ASEAN như Malaysia, Thái Lan, Singapore và Indonesia đã biên soạn chương trình GAP cho mình, nhưng việc xuất khẩu rau quả và trái cây của họ vẫn không thuận lợi hơn vì những chu trình này đã không đáp ứng các đòi hỏi khắt khe của thị trường châu Âu, Hoa Kỳ và Nhật Bản - là những thị trường vùng ôn đới có điều kiện khí hậu, khoa học kỹ thuật nông nghiệp và văn hóa ẩm thực khác biệt Để có sự đồng thuận của các thị trường ôn đới, ASEAN đã yêu cầu Chính phủ Úc biên soạn một tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp an toàn GAP cho ASEAN, gọi là ASEANGAP Sau hai năm làm việc, ASEANGAP đã được công bố vào trung tuần tháng 11/2006, và là một chương trình GAP chính thức cho các nước thành viên ASEAN Là bốn nước gia nhập tổ chức ASEAN muộn nhất, Campuchia, Lào, Myanmar và Việt Nam cũng đã quan tâm đến an toàn thực phẩm nhưng chưa

có nước nào chính thức có một chương trình GAP riêng [ [26]]

Thực chất ASEANGAP là một tiêu chuẩn tự nguyện để thực hành nông nghiệp tốt trong quá trình sản xuất, thu hoạch và bảo quản sau thu hoạch trong khu vực ASEAN Những thực hành trong ASEANGAP nhằm ngăn ngừa hay giảm thiểu rủi ro xuất hiện những nguy hiểm có thể xảy ra đối với cả an toàn thực phẩm; tác động môi trường; sức khoẻ và sự an toàn của người lao động và chất lượng sản phẩm [26]]

Tuy các nước thành viên của ASEAN đều có những hoạt động canh tác,

cơ sở hạ tầng và điều kiện thời tiết tương đối giống nhau nhưng việc thực hiện các chương trình GAP ở mỗi nước cũng có sự khác nhau Một số nước đã có các hệ thống cấp chứng chỉ quốc gia, trong khi một số nước, trong đó có Việt Nam, mới chỉ bắt đầu bằng các chương trình nâng cao nhận thức cho nông dân

Formatted: Indent: First line: 0.5", Space Before: 6 pt, After: 6 pt, Line spacing: 1.5 lines

Formatted: Space Before: 6 pt, After: 6 pt, Line spacing: 1.5 lines

Trang 37

Như vậy, thế giới đang hướng tới một nền sản xuất thực phẩm an toàn với các quy trình, quy định, tiêu chuẩn riêng cho từng quốc gia hay mỗi khu vực Mọi quy trình, quy định đều có khác nhau về nội dung, phương pháp kiểm tra, giám sát, cách quản lý chứng nhận thực phẩm an toàn v.v phù hợp với điều kiện cụ thể và yêu cầu về tiêu chuẩn chất lượng do từng quốc gia, khu vực ban hành hay tiêu chuẩn chất lượng mà các nước sản xuất đã cam kết với các nước nhập khẩu Tuy nhiên, có một điểm chung là hầu hết các hệ thống kiểm tra, giám sát và tiêu chuẩn chất lượng đều hướng tới các nguyên tắc vệ sinh an toàn thực phẩm do WHO và UNDP khuyến cáo cũng như hệ thống phân tích rủi ro và điểm kiểm soát tới hạn (HACCP) Mặt khác, các tiêu chuẩn cần phải được hài hoà ở mức cao nhất có thể để việc công nhận lẫn nhau trở nên dễ dàng và dễ đi đến sự đồng thuận trong thương mại

1.2.2.3 Phương pháp kiểm soát, đánh giá chất lượng rau theo VietGap (quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt cho rau quả tươi an toàn tại Việt Nam)

Để góp phần đẩy mạnh sản xuất nông sản thực phẩm an toàn nói chung

và rau, quả an toàn nói riêng phục vụ tiêu dùng trong nước và xuất khẩu, Bộ NN&PTNT ban hành VietGap cho rau, quả tươi an toàn tại Việt Nam theo Quyết định số 379/QĐ-BNN-KHCN ngày 28/01/2008 của Bộ NN&PTNT [4] VietGAP được biên soạn dựa theo ASEANGAP, hệ thống phân tích nguy cơ và xác định điểm kiểm soát trọng yếu (Hazard Analysis Critical Control Point: HACCP), các hệ thống thực hành sản xuất nông nghiệp tốt quốc tế được công nhận như EUREPGAP/ GLOBALGAP (EU), FRESHCARE (Úc) và luật pháp Việt Nam về vệ sinh an toàn thực phẩm [6] Các nội dung quan trọng trong VietGap bao gồm:

1 Đánh giá và lựa chọn vùng sản xuất

Formatted: Indent: First line: 0.5"

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt, Condensed by 0.1 pt Formatted: Font: 14 pt, Condensed by 0.1 pt Formatted: Font: 14 pt, Condensed by 0.1 pt Formatted: Font: 14 pt, Condensed by 0.2 pt Formatted: Font: 14 pt

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt, Font color: Auto, Condensed by 0.4 pt

Formatted: Font: 14 pt, Font color: Auto, Condensed by 0.4 pt

Formatted: Font: 14 pt, Font color: Auto Formatted: Font: 14 pt, Font color: Auto Formatted: Font: 14 pt

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Outline numbered + Level: 1 + Numbering Style: 1, 2, 3, … + Start at: 1 + Alignment: Left + Aligned at: 0" + Indent at: 0.27"

Trang 38

2 Giống và gốc ghép

3 Quản lý đất và giá thể

4 Phân bón và chất phụ gia

5. Nước tưới

6 Hóa chất ( bao gồm cả thuốc bảo vệ thực vật)

7 Thu hoạch và xử lý sau thu hoạch

8 Quản lý và xử lý chất thải

9 Người lao động

10 Ghi chép, lưu trữ hồ sơ, truy nguyên nguồn gốc và thu hồi sản phẩm

Sự ra đời của VietGAP là một bước tiến quan trọng để đẩy mạnh việc quản lý sản xuất, giám sát chất lượng và truy nguyên nguồn gốc hàng hoá, tạo điều kiện để các sản phẩm rau an toàn có được chỗ đứng vững chắc trên thị trường

VietGAP không phải là quy trình sản xuất mà chỉ nêu lên các nguyên tắc và hành động đúng mà nhà sản xuất, sơ chế phải áp dụng để loại trừ các mối nguy có thể xảy ra từ khi bắt đầu sản xuất đến khi sản phẩm được đưa ra thị trường tiêu thụ Các nhóm nguy cơ bao gồm các mối nguy về hóa học (kim loại nặng, thuốc bảo vệ thực vật và nitrat), về vi sinh vật (E Coli, Samonella, Coliforms…) và về vật lý (như mảnh vỡ bóng đèn…) có thể nhiễm vào sản phẩm từ đất trồng, nước tưới, phân bón, thuốc BVTV, nước rửa, dụng cụ sơ chế, người sản xuất, người sơ chế…và có thể xảy ra trong suốt quá trình sản xuất, sơ chế [6]

Ngoài ra, VietGAP còn yêu cầu nhà sản xuất phải ghi chép các thông tin về điều kiện sản xuất, sơ chế và các biện pháp đã áp dụng trong quá trình

Formatted: Indent: Left: 0", Hanging: 0.27", Outline numbered + Level: 1 + Numbering Style: 1, 2, 3, … + Start at: 1 + Alignment: Left + Aligned at: 0" + Indent at: 0.27"

Formatted: Outline numbered + Level: 1 + Numbering Style: 1, 2, 3, … + Start at: 1 + Alignment: Left + Aligned at: 0" + Indent at: 0.27"

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Indent: First line: 0.5"

Trang 39

sản xuất, sơ chế, bán sản phẩm để nhà sản xuất kịp thời khắc phục sai sót và

có thể truy nguyên được nguồn gốc khi sản phẩm không đạt tiêu chuẩn chất lượng

Theo Quyết định số 99/2008/QĐ-BNN [4] thì VietGAP có thể được tóm tắt như sau:

Đáp ứng điều kiện sản

xuất, sơ chế an toàn theo VietGAP

Cán bộ kỹ thuật, người lao động, quy trình sản xuất, sơ chế an toàn; đất trồng; nước tưới; nước rửa, nhà xưởng, dụng

cụ sơ chế, bao gói; biểu mẫu ghi chép

+

Áp dụng quy trình sản xuất an toàn theo VietGAP

Sử dụng giống, phân bón, thuốc BVTV, nước tưới và các biện pháp kỹ thuật khác theo đúng quy định

+

Áp dụng quy trình sơ chế an toàn theo VietGAP

Thời điểm thu hoạch;

sử dụng nước rửa, hóa chất, dụng cụ bảo quản, bao gói, phương tiện vận chuyển theo đúng quy định

Ghi chép lập hồ sơ về điều kiện sản xuất, sơ chế

Ghi chép về sử dụng giống, thuốc BVTV, phân bón

Ghi chép về thời điểm thu hoạch, chủng loại, khối lượng sản phẩm, nơi bán hàng

sát và công nhận chất lượng rau []

Trên thế giới, việc giám sát và cấp chứng chỉ phụ thuộc rất nhiều vào

hệ thống tổ chức sản xuất và quyền sở hữu đất đai Ở hầu hết các nước châu

Âu, hệ thống sản xuất được tổ chức theo hình thức trang trại, với quy mô lớn

Formatted: Font: 14 pt, Not Italic, Font color: Auto

Formatted: Space After: 6 pt, Line spacing: 1.5 lines, Widow/Orphan control

Trang 40

và tập trung Việc giám sát và cấp chứng chỉ chất lượng được thực hiện thông qua hợp đồng giám sát và cấp chứng chỉ với các tổ chức có đủ năng lực và được phép cấp chứng chỉ Các tổ chức này hoạt động độc lập theo cơ chế tự nguyện và thỏa thuận Tuy nhiên, do phải đảm bảo uy tín để được các tổ chức bán lẻ và hiệp hội người tiêu dùng chấp nhận, các tổ chức giám sát phải đảm bảo có được uy tín nhất định, do đó họ cũng phải thực hiện tốt quy trình giám sát và xây dựng thương hiệu cho chính mình Khi đã đảm bảo được uy tín của

cả nhà sản xuất và tổ chức giám sát, việc kết nối thị trường là khá thuận lợi

Các tổ chức kinh doanh, bán lẻ và người tiêu dùng chỉ cần tìm đến các thương hiệu rau có uy tín về nguồn gốc sản xuất và uy tín của nhà giám sát

Đối với các nước trong khu vực Đông Nam Á, do đặc thù của hệ thống sản xuất đều dựa trên sản xuất nhỏ, manh mún và cá thể, việc tổ chức sản xuất, giám sát và cấp chứng chỉ gặp rất nhiều khó khăn (Lê Hồng Sơn,

2009 [15])

- Tại Singapore: thị trường rau ở Singapore chủ yếu được nhập khẩu từ nước

ngoài, cả nước chỉ có 118 ha đất trồng rau tập trung vào 61 trang trại, vì vậy rất thuận lợi cho việc giám sát và cấp chứng chỉ Để được cấp chứng chỉ GAP, nhà nước đã hỗ trợ các trang trại toàn bộ chi phí giám sát, chi phí phân tích và hỗ trợ tiêu thụ (Lê Hồng Sơn, 2009 [15])

- Tại Thái Lan: Chương trình GAP đã được triển khai từ năm 2004, song tốc

độ triển khai vẫn còn rất chậm Khó khăn lớn nhất của Thái Lan cũng là việc liên kết giữa các trang trại với thị trường, mặc dù để hỗ trợ cho chương trình GAP, chính phủ đã đầu tư mỗi năm 70 triệu đô la phục vụ cho việc lấy mẫu phân tích chất lượng, nâng cấp trang thiết bị và đào tạo mạng lưới thanh tra,

tư vấn giám sát Tất cả các chi phí, phương tiện, nhân sự phục vụ cho công tác kiểm tra và chứng nhận cơ sở và sản phẩm đạt tiêu chuẩn chất lượng quốc gia

Formatted: Indent: First line: 0.5", Space After: 6 pt, Line spacing: 1.5 lines, Widow/Orphan control

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Space After: 6 pt, Line spacing: 1.5 lines, Widow/Orphan control

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Space Before: 0 pt, After: 6 pt, Line spacing: 1.5 lines, Widow/Orphan control Formatted: Font: 14 pt

Định dạng
Số trang	131
Dung lượng	1,86 MB