SKKN Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho học sinh trung tâm GDNN GDTX huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa hiện nay 1 MỞ ĐẦU 1 Tính cấp thiết của đề tài Giáo dục và đào tạo là một trong những lĩnh vực[.]
Trang 1MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Giáo dục và đào tạo là một trong những lĩnh vực từ lâu được đảng và nhà nước ta đặc biệt quan tâm, ngày nay vấn đề đó được xem là quốc sách hàng đầu Nhìn một cách tổng quát nhiệm vụ của giáo dục hiện nay là phải chăm lo phát triển con người một cách toàn diện trong đó giáo dục đạo đức
được ưu tiên hàng đầu bởi như Bác Hồ đã nói “ Có tài mà không có đức cũng
là người vô dụng ”.
Trong giáo dục đạo đức cho học sinh việc giáo dục đạo đức truyền thống của dân tộc là rất quan trọng Những giá trị và chuẩn mực đạo đức truyền thống của dân tộc VN đã được lưu giữ truyền lại cho các thế hệ và không ngừng được phát huy qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước rất hào hùng oanh liệt Những truyền thống ấy ngày nay là mạch nguồn quan trọng làm nên bản sắc Việt Nam, diện mạo Việt Nam và sức mạnh con người Việt Nam trong thời kì hội nhập và giao lưu quốc tế
Dưới sự lãnh đạo của ĐCSVN công cuộc đổi mởi gần 30 năm ở nước
ta đã đạt được những thành tựu hết sức to lớn và toàn diện đã tác động tích cực đến thanh niên học sinh tạo điều kiện cho họ phát triển về nhiều mặt Tuyệt đại bộ phận vẫn giữ được đạo đức lối sống lành mạnh, biết vươn tới các giá trị chân, thiện, mĩ, sống có hoài bão ước mơ, lí tưởng có niềm tin ở tương lai tươi sáng của dân tộc Tuy nhiên, mặt trái của cơ chế thị trường cũng để lại nhiều hệ lụy nó tác động tiêu cực đến sự nghiệp trồng người của dân tộc mà thể hiện rõ nhất là sự suy thoái về mặt đạo đức xa rời các giá trị nhân văn, sống thực dụng vị kỉ thờ ơ với tương lai vận mệnh của dân tộc
Xuất phát từ những lí do chủ quan khách quan như đã phân tích là người đang trực tiếp làm công tác giáo dục đạo đức cho học sinh ở trường
THPT tôi trọn đề tài “Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho học sinh
trung tâm GDNN- GDTX huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa hiện nay”
Trang 22 Mục đích
Trên cơ sở phân tích thực trạng công tác giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho học sinh SKKN nêu ra một số giải pháp chủ yêú nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục đạo đức cho học sinh THPT tại trung tâm GDNN-GDTX ở huyện Đông Sơn hiện nay
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của SKKN
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng chủ yếu mà tác giả đi sâu nghiên cứu khảo sát đánh giá là học sinh THPT tại trung tâm GDNN-GDTX ở huyện Đông Sơn hiện nay và các chủ thể tham gia vào quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh
3.2 Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu của SKKN là vấn đề giáo dục đạo đức truyền thống cho học sinh THPT tại trung tâm GDNN-GDTX ở huyện Đông Sơn hiện nay và đề ra giải pháp nhằm nâng cao chất lượng của công tác này cho giai đoạn tiếp theo
4 Phương pháp nghiên cứu
SKKN sử dụng phương pháp nghiên cứu của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử như: Sự thống nhất giữa lô gích và lịch sử, giữa lí luận và thực tiễn Đồng thời sử dụng các phương pháp cụ thể như: Phân tích, tổng hợp, so sánh, điều tra xã hội học
5 Cơ sở lí luận
5.1 Giá trị đạo đức truyền thống
Giá trị đạo đức, với tư cách là một yếu tố cấu thành của hệ thống các giá trị tinh thần của đời sống xã hội được xác định là những chuẩn mực, những khuôn mẫu lý tưởng, những qui tắc ứng xử nhằm điều chỉnh và chuẩn hoá hành vi của con người Để tồn tại và phát triển, xã hội cần có những nguyên tắc, chuẩn mực qui định và điều chỉnh hành vi của con người Giá trị đạo đức chính là một trong những phương thức điều chỉnh hành vi con người, tuy nhiên, khác với các phương thức khác, nó điều chỉnh trên cơ sở sự tự nguyện,
tự giác của các chủ thể hành động Vì vậy, giá trị đạo đức “được đánh giá là
Trang 3có ý nghĩa tích cực đối với đời sống xã hội, được lương tâm đồng tình, dư luận biểu dương Giá trị đạo đức vì thế có ý nghĩa thiết yếu đối với đời sống
xã hội”(Vũ Khiêu , Lao động – nguồn vô tận của mọi giá trị )
Truyền thống là một khái niệm chỉ phức hợp những tư tưởng, tình cảm, tập quán, thói quen, phong tục, lối sống, cách ứng xử, ý chí của một cộng đồng người được hình thành trong những điều kiện lịch sử nhất định, và được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác Như vậy, truyền thống của một dân tộc không phải tự nhiên mà có, cũng không phải do con người tự lựa chọn cho mình, mà nó được hình thành, được quy định bởi chính những điều kiện lịch
sử, kinh tế, xã hội mà dân tộc đó đã phải trải qua Con người ta, ngay từ buổi đầu sơ khai trong quan hệ với thiên nhiên và xã hội, đã dần tích luỹ những kinh nghiệm trong sản xuất, chiến đấu và sinh hoạt hàng ngày nhằm phục vụ đời sống của mình Những kinh nghiệm quý được giữ lại đã dần dần ăn sâu vào tâm lý của con người và truyền từ đời này qua đời khác, trở thành truyền thống
Theo Giáo sư Trần Văn Giàu, truyền thống thì có cái tốt cái xấu; nhưng khi chúng ta nói “giá trị truyền thống” thì ở đây chỉ có cái tốt mà thôi, mà phải
là những cái tốt phổ biến, cơ bản, có nhiều tác dụng tích cực cho đạo đức luân lý,
có cả tác dụng hướng dẫn sự nhận định và hướng dẫn sự hành động
Giá trị truyền thống là những truyền thống có giá trị vững bền, những truyền thống tốt đẹp, tích cực tiêu biểu cho bản sắc văn hoá dân tộc, có tác động tích cực thúc đẩy sự phát triển của dân tộc đó trong suốt chiều dài lịch sử Hoặc cũng có thể nói, giá trị truyền thống là những giá trị nội sinh, cao đẹp và vững bền tiêu biểu cho bản sắc văn hoá dân tộc, có tác động tích cực thúc đẩy sự phát triển của dân tộc và được giữ gìn, kế thừa từ thế hệ này sang thế hệ khác
Giá trị đạo đức truyền thống chính là những giá trị đạo đức tốt đẹp, thể hiện trong những chuẩn mực đạo đức phổ biến, có tác động tích cực tới cộng đồng, điều chỉnh hành vi cá nhân cũng như mọi mối quan hệ trong xã hội, được đông đảo thừa nhận, tương đối ổn định và ăn sâu vào tâm lý, tập quán xã hội từ thế hệ này nối tiếp thế hệ khác của dân tộc
Trang 4Dựa trên những quan điểm trên, từ cách tiếp cận về giá trị, giá trị đạo đức truyền thống, tôi cho rằng, giá trị đạo đức truyền thống cơ bản của dân tộc Việt Nam bao gồm:
Tinh thần yêu nước
Tinh thần nhân đạo cao cả
Tinh thần đoàn kết cộng đồng sâu sắc
Cần cù, sáng tạo trong lao động
5.2 Vai trò của giáo dục đạo đức truyền thống đối với học sinh phổ thông trung học hiện nay
Giáo dục đạo đức là quá trình tác động đến đối tượng của giáo dục nhằm hình thành ở họ ý thức, tình cảm, niềm tin, lý tưởng, hành vi đạo đức, những phẩm chất theo yêu cầu của xã hội trong từng giai đoạn nhất định cũng sẽ cố gắng học tập, hoàn thiện bản thân Vì lẽ đó, giáo dục đạo đức, đặc biệt là giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho học sinh THPT có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Đây là nội dung xuyên suốt trong quá trình giáo dục và trong môi trường giáo dục Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống như một cầu nối, nối liền giữa truyền thống và hiện đại nhằm xây dựng những thế hệ, những con người văn minh hiện đại có nhân cách văn hóa mang đậm bản sắc dân tộc Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho học sinh THPT góp phần quan trọng vào việc xây dựng thế hệ người Việt Nam trong thời đại mới Cụ thể: Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống nhằm giữ gìn và phát huy giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc, xây dựng, định hình và từng bước hoàn thiện nhân cách cho học sinh THPT Giá trị đạo đức truyền thống giữ một vị trí quan trọng trong sự trường tồn và phát triển của dân tộc Việc giữ gìn và phát huy những giá trị quý báu đó là vấn đề rất cần thiết Đó là giải pháp hàng đầu đối với mỗi dân tộc trên bước đường ổn định và phát triển Trong tiến trình hội nhập, toàn cầu hóa chúng ta được giao lưu học hỏi, được tiếp thu các giá trị tiến bộ nhất của nhân loại và cũng là cơ hội để giới thiệu về bản sắc, giá trị và đặc thù của dân tộc, của đất nước và con người Việt Nam Ngược lại, nguy cơ mà chúng ta phải đối mặt là có thể tự đánh mất mình, tự tan vào
Trang 5dòng chảy chung của thế giới mà trong đó các giá trị văn hóa, giá trị đạo đức truyền thống- những giá trị đã làm nên cốt cách, linh hồn của dân tộc Việt Nam liệu có bị mai một trước những tác động đó Do vậy, chúng ta không thể phủ nhận những gì tích cực mà nền kinh tế thị trường và công cuộc toàn cầu hóa đem lại cho cuộc sống của mỗi chúng ta Tuy nhiên chúng cũng đem lại những mặt trái ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp đến nhiều mặt của đời sống
xã hội, trong đó có đạo đức, cụ thể hơn ở đây đang xét tới là đạo đức của học sinh THPT Biểu hiện ở một bộ phận thanh niên học sinh hiện nay là lối hưởng thụ, thờ ơ, vô cảm và ích kỷ đang dần hình thành và lớn dần lên trong một bộ phận thanh niên học sinh đó Chính vì vậy, việc giáo dục đạo đức, lòng yêu thương, xây dựng lối sống lành mạnh, tích cực sẽ dần giúp cho học sinh THPT trong giai đoạn hiện nay nhận diện được những việc làm phi đạo đức, đấu tranh và đẩy lùi những hiện tượng tiêu cực tồn tại trong bản thân mình và trong xã hội Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống nhằm bồi dưỡng
lý tưởng cách mạng cho học sinh giúp các em xây dựng niềm tin vào tương lai dân tộc, vào sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng trên con đường xây dựng thành công CNXH, đồng thời làm cho các em thấy rõ trách nhiệm của mình trong việc định hướng tương lai, góp phần xây dựng quê hương, bảo vệ nền độc lập của đất nước và tích cực hành động vì mục tiêu đó là vấn đề được đặt
ra trong công tác giáo dục đạo đức cho lứa tuổi học sinh THPT hiện nay
6 Thực trạng việc học tập và rèn luyện các giá trị đạo đức truyền thống tại trung tâm GDNN- GDTX Đông Sơn hiện nay
Thuận lợi
Thực trạng hoạt động của đoàn thanh niên trong việc giáo dục đạo đức
truyền thống cho học sinh.
Giáo dục đạo đức lối sống lành mạnh cho đoàn viên thanh niên là nhiệm
vụ có ý nghĩa quan trọng luôn được các đoàn trường quan tâm Ngay từ đầu năm học đoàn trường đã bám sát chương trình công tác đoàn và phong trào thanh niên trường học của đoàn cấp trên Căn cứ vào tình hình cụ thể của đơn
vị mình để lên kế hoạch xây dựng các chương trình hoạt động cụ thể cho tiết
Trang 6học Các hoạt động dự kiến tổ chức mang mầu sắc thanh niên, phù hợp bản
tình sôi nổi thích khám phá của lứa tuổi mới lớn và đã đạt được nhiều thành
tích đáng khích lệ ở cả cấp huyện và cấp tỉnh
Thực trạng giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho học sinh qua hoạt
động của hội cha mẹ học sinh.
Tham gia vào quá trinhg giáo dục đạo đức cho học sinh tại trung tâm
chúng ta khẳng định vai trò không thể thiếu của ban đại diện cha mẹ học sinh Mặc dù là một vùng thuần nông, công việc còn nhiều bộn bề vất vả, thu nhập
chủ yếu từ củ khoai, hạt lúa nên không cao và thiếu ổn định, nhưng vượt lên
trên những vất vả mưu sinh đó trong những năm qua ban đại diện hội cha mẹ
học sinh đã phát huy được vi trò tư vấn, cùng chung vai gành vác với nhà
trường trong mọi hoạt động giáo dục Không chỉ hỗ trợ việc xây dựng cơ sở
vật chất, hội cha mẹ học sinh còn nhận thức sâu sắc về công tác giáo dục đạo
đức cho học sinh
Thực trạng học tập và rèn luyện những chuẩn mực các giá trị đạo đức
truyền thống của học sinh trung tâm GDNN-GDTX Đông Sơn, tỉnh
Thanh Hóa hiện nay
Để tìm hiểu về thực trạng học tập và rèn luyện những chuẩn mực đạo
đức truyền thống của học sinh trên cơ sở đó đề ra các giải pháp thiết thực góp
phần nâng cao chất lượng công tác giáo dục đạo đức, tác giả đã tiến hành điều
tra, nghiên cứu trên 100 học sinh ở cả 3 khối trường trong 3 năm học Sau khi
phân tích, tổng hợp, kết quả thu được như sau:
Đối với câu hỏi: Theo em, giá trị xã hội nào là quan trọng theo thứ tự
ưu tiên 1, 2, 3? kết quả thu được :
Trang 7Bảng 1 : Kết quả điều tra nhận thức về mức độ ưu tiên các giá trị xã hội của học sinh
Đơn vị tính : %
Kết quả điều tra Giá trị xã hội
Ưu tiên 1 Ưu tiên 2 Ưu tiên 3
Giữ gìn bản sắc văn
hóa dân tộc
(Nguồn: Tác giá tổng hợp)
Đối với câu hỏi Em hãy cho biết những phẩm chất nào là cần thiết đối với học sinh trong hiện tại và tương lai ? kết quả thu được ?
Bảng 2: Kết quả điều tra đánh giá của học sinh về các phẩm chất đạo đức.?
Đơn vị tính : %
Kết quả điều tra (%)
Phẩm chất
Cần thiết nhất Cần thiết Không cần
thiết
(Nguồn: Tác giá tổng hợp)
Kết quả điều tra trên cho thấy, hầu hết các em đều ý thức được tầm quan trọng của các giá trị đạo đức truyền thống lâu đời của dân tộc Bên cạnh
đó, các em cũng thấy được sự cần thiết của các phẩm chất như: độ lập sáng
Trang 8tạo, sự chuyên cần cũng như tinh thần trách nhiệm đối với công việc trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Chính sự nhận thức đúng đắn này sẽ có tác dụng rất lớn vào kết quả học tập và rèn luyện đạo đức của các
em học sinh
Do nhận thức được tầm quan trọng của việc rèn luyện đạo đức nói chung và trang bị những giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc nói riêng đối với sự phát triển của mỗi cá nhân nên một số bộ phận học sinh luôn có thái
độ học tập và rèn luyện đúng đắn chủ động, tích cực trong mọi hoạt động nhằm rèn giũa bản thân Điều đó nó được thể hiện qua những chương trình hoạt động như:
Chương trình “Tự hào truyền thống tiếp bước cha anh”, “ chương trình
về nguồn ”: Các em luôn có thái độ đúng đắn, hào hứng trong các buổi sinh hoạt tập thể để được nghe truyền thống cách mạng của quê hương vào các ngày lễ trọng đại trong năm như: Ngày quốc khánh nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 2/9, ngày thành lập quân đội nhân dân Việt Nam, ngày Phụ
nữ Việt Nam 20/10, ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, Ngày Quốc phòng toàn dân 22/12… các em thường có nhiều hoạt động cụ thể, thiết thực nhằm thể hiện sự tri ân sâu sắc đối với thế hệ cha anh, đối với những người có công với dân tộc, với đất nước và với bản thân các em Những việc làm này là sự kế tục hết sức vẻ vang truyền thống uống nước, nhớ nguồn, ăn quả nhớ kẻ trồng cây của cha ông
Một số hoạt động của học sinh nhân các ngày lễ
Trang 9Hoạt động nhân đạo “lá lành đùm lá rách”:
Hàng năm các em có nhiều hoạt động tích cực bổ ích để chia sẻ những khó khăn với cộng đồng và những người xung quanh như: mua tăm ủng hộ người mù với số tiền 20.000 đồng/ em/ năm, tham gia chương trình gây quỹ “ giúp bạn nghèo ăn Tết”, phong trào“ Áo lụa tặng bà”, chăm sóc giúp đỡ các gia đình thương binh, liệt sĩ thông qua các phong trào “ địa chỉ hồng”, “ áo
ấm tặng bạn”,
Hoạt động nhân đạovà đền ơn đáp nghĩa tai Trung Tâm
Về thực trạng giảng dạy những chuẩn mực của giá trị đạo đức truyền
thống
Do được chú trọng và đầu tư đúng mức nên học sinh được tiếp cận bài bản các chuẩn mực đạo đức Các thầy cô luôn có ý thức dạy thông qua tiết học của mình không chỉ cung cấp trang bị cho các em một hệ thống các tri thức khoa học chuẩn mực, chính xác với đặc thù riêng của từng bộ môn khoa học mà thông qua dạy chữ, đội ngũ giáo viên còn hướng tới mục tiêu cao hơn
là dạy người Chức năng nhiệm vụ này được phát huy hiệu quả qua bộ môn khoa học xã hội như Văn- Sử, đặc biệt là môn giáo dục công dân, học sinh đã được học tập và tiếp cận với những giá trị đạo đức căn bản như lòng yêu thương, tình nhân ái, vị tha, khoan dung sống có trách nhiệm với bản thân, với gia đình, xã hội sống trung thực, nghĩa khí sống văn hóa
Trang 10Bảng 3: Kết quả rèn luyện đạo đức tại trung tâm GDNN- DGTX
huyện Đông Sơn trong những năm qua.
Kết quả xếp loại hạnh kiểm Năm học
Tốt (%) Khá(%) Trung bình(%) Yếu(%) Năm học
2015-2016
Năm học
2016-20117
Năm học
2017-2018
(Nguồn: Tác giá tổng hợp)
Từ số liệu về kết quả rèn luyện đạo của các em qua những năm học cho thấy đã có sự tiến bộ rõ rệt
5.2 Những khó khăn và thách thức của công tác giáo dục giá trị đạo đức
truyền thống
- Về phía gia đình còn có một số gia đình cha mẹ vì mưu sinh mà đây mai đó lo việc kiếm tiền, đề cao việc chăm lo vật chất mà phó mặc con cho xã hội, cho nhà trường với tâm lý “ trăm sự nhờ thầy” dẫn đến việc buông lỏng giáo dục con cái Do trình độ nhận thức thấp kém một số phụ huynh không có kiến thức giáo dục con, không là tấm gương sáng mẫu mực cho con noi theo
- Về phía nhà trường có lúc nơi uy tín người thầy sa sút không giữ được nhân cách đáng kính trọng trong quan hệ thầy trò Học thêm dạy thêm tràn lan, lối sống thực dụng chạy theo giá trị kim tiền đã tác động xấu đến uy tín người thầy trong suy nghĩ của không ít phụ huyh và học sinh Giá trị truyền thống “ tôn sư trọng đạo” vì thế mà trở nên méo mó, tầm thường
Theo xu thế của xã hội đôi chỗ đôi lúc, có trường còn dạy chữ nhiều hơn dạy người Vì quá chú trọng đến các kì thi học sinh giỏi, thi tốt nghiệp, thi đại học nên đôi lúc nhiệm vụ giáo dục đạo đức, giáo dục làm người bị xao nhãng và xem nhẹ