Điểm mới của đề tài: Là một giáo viên tiểu học, bản thân tôi luôn trăn trở phải làm thế nào đểdạy 100% học sinh đọc đúng, đọc hiểu các văn bản được quy định trong chươngtrình Tiếng Việt
Trang 2I PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lí do chon đề tài:
Việc đọc giúp cho con người hiểu biết, tiếp thu nền văn minh của loàingười, làm giàu tâm hồn, tình cảm, giúp cho học sinh có công cụ học tập, giaotiếp và phát triển tư duy, hình thành trong học sinh các tính chất tốt đẹp – lòngyêu cái thiện, cái đẹp Đọc trở thành một đòi hỏi cơ bản đầu tiên đối với mỗi họcsinh Nó tạo ra hứng thú, động cơ học tập các môn học khác Vì vậy, việc dạyđọc có hiệu quả là một trong các yêu cầu cần thiết
Đặc biệt trong thời đại ứng dụng công nghệ thông tin, nếu muốn giao lưukhông chỉ qua sách vở, báo chí trong nước mà còn giao lưu trên mạng với toànthế giới thì biết đọc, hiểu càng quan trọng vì nó sẽ giúp con người nắm bắt, sửdụng được các nguồn thông tin vô cùng phong phú Đọc chính là học, là tiếpthu, nhận thức, đọc để tự hiểu, biết tính toán.Vì vậy, dạy tập đọc có ý nghĩa rấtquan trọng
Biết đọc đúng, đọc trôi chảy, lưu loát, ngắt câu vừa đảm bảo được đúngngữ pháp, ý nghĩa thông tin của tác giả muốn truyền đạt cho người nghe hiểu,nhận thức được đúng cũng là góp phần làm trong sáng ngôn ngữ Tiếng Việt
Đọc giúp các em học sinh chiếm lĩnh được ngôn ngữ để dùng trong giaotiếp và học tập Đọc cũng là công cụ để học tập các môn học khác Đồng thờitạo ra hứng thú và động cơ học tập Đọc tạo điều kiện để học sinh có khả năng
tự học, đó là một khả năng không thể thiếu được của con người trong thời đạihiện nay Đọc một cách có ý thức cũng sẽ có tác động tích cực tới trình độ ngônngữ cũng như tư duy của người đọc
Qua nhiều năm giảng dạy ở lớp 2 và sự giao lưu, học hỏi các bạn đồngnghiệp, tôi nhận thấy muốn cho học sinh nói và viết đúng chính tả, trước hết,phải biết cách đọc đúng, đọc lưu loát, trôi chảy văn bản Đối với học sinh tiểuhọc, nhất là đối với học sinh lớp 1, lớp 2 thì yêu cầu đọc đến đâu hiểu - cảmnhận được đến đó và đọc đọc lưu loát, trôi chảy ngay khi đọc thì quả là một điều
Trang 3hướng dẫn, gợi ý và làm mẫu cho học sinh, tuỳ vào từng bài, từng thể loại giáoviên tìm cách khai thác, hướng dẫn cho học sinh hiểu từng đoạn văn và cả bài để
có thể giúp học sinh đọc cho đúng Ở đây, vấn đề chính là làm thế nào để họcsinh thấy được tầm quan trọng của tập đọc để các em thích, có hứng thú tronggiờ học và đọc lưu loát, trôi chảy được các bài thơ, bài văn Từ những suy nghĩ
đó, trong năm học 2019 – 2020 này, tôi đã chọn sáng kiến kinh nghiệm “Một số biện pháp nâng cao hiệu quả dạy Tập đọc cho học sinh lớp 2”.
2 Điểm mới của đề tài:
Là một giáo viên tiểu học, bản thân tôi luôn trăn trở phải làm thế nào đểdạy 100% học sinh đọc đúng, đọc hiểu các văn bản được quy định trong chươngtrình Tiếng Việt lớp 2 và đạt được yêu cầu kiến thức, kỹ năng đã đề ra Trên cơ
sở dạy học sinh đọc đúng và hiểu các bài ứng dụng phù hợp với lứa tuổi, giáoviên còn giúp các em bước đầu mở rộng tầm nhìn ra thế giới xung quanh, rungcảm trước cái đẹp, trước những buồn vui, yêu ghét của con người Đồng thờihình thành ở mức đơn giản trong các em những nhận thức, tình cảm và thái độđúng đắn của con người Việt Nam hiện đại, biết phân biệt đẹp/xấu: thiện/ác;
đúng/sai; biết yêu trường lớp, thầy cô, bạn bè, quê hương, đất nước; có lòngnhân ái, có ý thức về bổn phận với ông bà cha mẹ và người thân; biết bảo vệ môitrường, sống hồn nhiên, trung thực,
Ngay từ khi bước vào lớp 1 học sinh đã được học Tiếng Việt và yêu cầuđối với học sinh ngày càng cao Ở lớp 1 chủ yếu đọc hiểu được bài văn, bài thơngắn có nội dung đơn giản còn việc đọc trôi chảy, lưu loát, chưa đòi hỏi cao
Nhưng lên lớp 2 thì yêu cầu ngoài đọc đủ, đọc đúng còn phải đọc lưu loát, trôichảy Vì thế việc luyện kĩ năng đọc cho học sinh là rất cần thiết và quan trọng
Trang 4II PHẦN NỘI DUNG
1Thực trạng dạy và học Tập đọc cho học sinh lớp2
Trong trường tiểu học, tập đọc là một phân môn thực hành Nhiệm vụquan trọng nhất của nó là hình thành năng lực đọc cho học sinh Năng lực đọcđược tạo nên từ các kĩ năng, cũng là các yêu cầu về chất lượng của “đọc” đó là:
- Đọc đúng
- Đọc nhanh (đọc lưu loát, trôi chảy)
- Đọc có ý thức (thông hiểu được nội dung những điều mình đọc)
Các kĩ năng này được hình thành trong hai hình thức đọc là: đọc thành tiếng và đọc thầm Chúng được rèn luyện đồng thời và hỗ trợ cùng nhau Sự
hoàn thiện một trong những kĩ năng này sẽ có tác động tích cực đến những kĩnăng khác
Ví dụ: Đọc đúng là tiền đề của đọc nhanh, cũng như cho phép thông hiểu
nội dung văn bản Ngược lại, nếu không hiểu điều mình đang đọc thì không thểđọc lưu loát, trôi chảy Nhiều khi, khó mà nói được rạch ròi kĩ năng nào làm cơ
sở cho kĩ năng nào, nhờ đọc đúng mà hiểu đúng hay chính nhờ hiểu đúng màđọc được đúng Vì vậy, trong dạy Tập đọc, không thể xem nhẹ yếu tố nào
Nhiệm vụ nữa của dạy Tập đọc là giáo dục lòng ham đọc sách, hình thànhphương pháp và thói quen làm việc với văn bản, làm việc với sách cho học sinh
Làm cho sách trở thành một sự tôn sùng ngự trị trong nhà trường, đó là mộttrong những điều kiện để trường học thật sự trở thành trung tâm văn hoá Nóicách khác, thông qua việc dạy Tập đọc, phải làm cho học sinh thích đọc và thấyđược rằng khả năng đọc là lợi ích cho các em trong cả cuộc đời, phải làm chohọc sinh thấy đó là một trong những con đường đặc biệt để tạo cho mình mộtcuộc sống trí tuệ đầy đủ và phát triển
Nhiệm vụ khác: vì việc đọc không thể tách rời khỏi những nội dung đượcđọc nên bên cạnh nhiệm vụ rèn kĩ năng đọc, giáo dục lòng yêu sách, phân mônTập đọc còn có nhiệm vụ:
Trang 5a) Làm giàu kiến thức về ngôn ngữ, đời sống và kiến thức vừa học cho họcsinh.
b) Phát triển ngôn ngữ và tư duy cho học sinh
c) Giáo dục tư tưởng, đạo đức, tình cảm, thị hiếu thẩm mỹ cho học sinh
(Phương pháp dạy học Tiếng Việt 2 - NXBGD)
Để thực hiện tốt nhiệm vụ, mục đích của phân môn Tập đọc, sáng kiến
kinh nghiệm: “Một số biện pháp nâng cao hiệu quả dạy Tập đọc cho học sinh lớp 2” giúp cho học sinh lớp 2 có kĩ năng đọc.
Qua một năm áp dụng, cùng với việc vận dụng một cách linh hoạt nhữngđổi mới trong việc dạy môn Tập đọc, vận dụng những phương pháp và hình thức
tổ chức dạy học tôi thấy học sinh rất hứng thú học tiết Tập đọc và nhiều học sinh
đã có kĩ năng đọc đúng, đọc lưu loát, trôi chảy ở bất cứ một bài thơ, một bài vănnào đó
a Thuận lợi:
Đa số học sinh ở trường hầu hết đồ dùng học tập của các em đều được bố mẹtrang bị đầy đủ ngay từ đầu năm học, các em đều ngoan ngoãn, vâng lời côgiáo
b Khó khăn:
Học sinh đầu cấp nên kỹ năng đọc chậm, còn ê a ngắt ngứ, phát âm chưa
chuẩn, bộ máy phát âm còn khiếm khuyết, ngữ điệu của từng nhân vật trong bàitập đọc chưa phù hợp Các em cũng ảnh hưởng từ gia đình, xã hội trong cách cư
xử, giao tiếp: nói tiếng địa phương
3 Nguyên nhân
Tập đọc là một phân môn có vị trí quan trọng hàng đầu trong chương trìnhTiếng Việt ở tiểu học Dạy tốt phân môn Tập đọc không những rèn luyện chohọc sinh kĩ năng đọc mà còn phát triển cho các em vốn từ ngữ phong phú tạođiều kiện để các em học tốt các phân môn khác Thông qua môn Tập đọc rèncho các em kĩ năng đọc như: Đọc đúng, đọc nhanh, đọc chính xác, rõ ràng, diễncảm để học sinh có những hiểu biết về kiến thức văn học, ngôn ngữ và ngược
Trang 6lại Đầu tiên trẻ phải học đọc sau đó trẻ phải đọc để học Đọc giúp các em lĩnhhội được ngôn ngữ, dùng trong giao tiếp và hoạt động học tập Nó là điều kiện
để cho học sinh có khả năng tự học và tinh thần học tập cho cả đời Phân mônTập đọc còn trau dồi cho học sinh kiến thức Tiếng Việt, kiến thức văn học, kiếnthức đời sống giáo dục tình cảm, thầm mĩ Tập đọc là môn khởi đầu, đồng thờicũng là công cụ học tập không chỉ trong nhà trường mà còn trong cuộc sống nóichung
Lớp 2 của tôi phụ trách trong năm học này có 29 học sinh Ngay từ đầunăm học và qua 2 tuần đầu tôi đã tìm hiểu về kiến thức môn Tiếng Việt nóichung và trong phân môn Tập đọc nói riêng, cụ thể như sau:
Chất lượng đọc đầu năm:
Sĩ số HS
4 Một số biện pháp nâng cao hiệu quả dạy Tập đọc cho học sinh lớp 2.
Trong phân môn tập đọc tôi đã sử dụng linh hoạt 1 số phương pháp:
Biện pháp 1:Sử dụng phương pháp quan sát, điều tra:
- Phương pháp này để đánh giá mức độ học tập của học sinh thông qua
giọng đọc và lời phát biểu của học sinh
Trang 7Giáo viên ghi chép kết quả điều tra kĩ năng đọc của từng học sinh trongnăm học trước và quan sát nhận xét học sinh trong giờ học Để từ đó có cái nhìnkhái quát về việc sử dụng vốn ngôn ngữ của học sinh Từ đó giáo viên dễ dàngphân loại khả năng đọc của từng học sinh trong lớp, qua đó giáo viên lập kếhoạch bồi dưỡng, giúp các em phát huy khả năng của mình trong tiết học tập đọcchẳng hạn:
Khi phân loại khả năng đọc của học sinh, giáo viên tổ chức cho học sinhluyện đọc cho phù hợp
+ Đối với học sinh đọc đúng, lưu loát, hiểu nội dung bài thì giáo viên chocác em đọc mẫu trước ở các phần: Luyện đọc từ khó, luyện đọc đoạn, đọc cả bài
…
+ Đối với học sinh đọc ê a, đọc phát âm chưa chuẩn, ngắt nghỉ hơi chưahợp lý thì giáo viên nhắc nhở và cho các em luyện đọc nhiều lần Khi đọc ở lớp,giáo viên cho các em luyện đọc theo, sau khi cô giáo hay học sinh đã đọc mẫu
và kèm theo lời nhận xét, tuyên dương kịp thời nhằm động viên, khuyến khíchcác em, giúp các em có lòng tin và tự tin hơn trong khi đọc Để tạo sự ham thích
và hứng thú khi luyện đọc, giáo viên chọn học sinh cùng đối tượng thi đọc vớinhau Giáo viên cần quan tâm đến các em nhiều hơn và kèm theo lời nhận xét,tuyên dương kịp thời khi các em có tiến bộ
+ Khi phân loại khả năng đọc của từng đối tượng học sinh, giáo viên phảisắp xếp chỗ ngồi học của các em hợp lý, khoa học hơn: Những học sinh đọc tốtngồi rải đều trong lớp để khi luyện đọc trong nhóm thì nhóm nào cũng có mộthoặc hai học sinh đọc đúng, đọc trôi chảy, lưu loát và những em này sẽ là nhómtrưởng để hỗ trợ, giúp đỡ các bạn trong nhóm mình đọc tốt hơn
Biện pháp 2: Sử dụng phương pháp luyện theo mẫu:
Sau bài Tập đọc, các em có khả năng “đọc” thành thạo
Giáo viên cần nghiên cứu bài đọc để xác định giọng đọc, cách ngắt nghỉcụm từ, câu đến việc hiểu được ý nghĩa, tình cảm bài tập đọc để hướng dẫn cho
Trang 8học sinh đọc đúng và nhận ra lỗi phát âm, giọng điệu sai lệch để chữa cho các
em đọc đúng, đọc lưu loát, trôi chảy
Đọc mẫu chính là đọc giới thiệu: Bài đọc mẫu của giáo viên chính là cáiđích, mẫu hình thức rèn kỹ năng đọc mà học sinh cần đạt được Do đó, yêu cầuđọc thành tiếng của giáo viên phải đảm bảo chất lượng đọc chuẩn: Đọc đúng, rõràng, trôi chảy, đọc đủ lớn, nhanh vừa phải - để diễn đạt được đúng nội dung vàtình cảm mà tác giả muốn gửi gắm trong bài Tập đọc
Ví dụ:
+ Khi dạy bài“Người thầy cũ”giáo viên giúp học sinh đọc với giọng vui
vẻ, trìu mến và ngắt hơi , nhấn giọng ở những từ ngữ có nghĩa, thể hiện tình cảm
của thầy giáo:“À / Khánh // Thầy nhớ ra rồi // Nhưng …// hình như hôm ấy / thầy có phạt em đâu //!”
+Hay ở trong bài: Người mẹ hiền- Đọc với giọng buồn, ngắt hơi, nhấn
giọng phù hợp ở các từ ngữ trong câu:
“Thưa thầy /, hôm nay / em chưa làm bài tập //.” Thể hiện nỗi buồn của An vì
bà mất
+ Hay ở bài “ Bé Hoa”, khi đọc đoạn ba ( Bức thư Hoa viết cho bố ), giáo
viên cần giúp học sinh đọc với giọng tâm tình như Hoa đang trò chuyện vơí
bố:“Em Nụ ở nhà ngoan lắm Em ngủ cũng ngoan nữa Con hết cả bài hát ru
em rồi Bao giờ bố về Bố dạy thêm bài khác cho con Dạy bài dài dài ấy , bố nhé!”( Đọc với tốc độ vừa phải, hạ giọng ở cuối câu).
Biện pháp 3 Sử dụng phương pháp luyện tập thực hành:
Giúp các em đọc không chỉ đúng mà còn giúp các em đọc trôi chảy, mạchlạc, lời văn thể hiện rõ ràng, từ đó giáo viên đánh giá một cách chính xác khảnăng đọc của học sinh
Giáo viên cần chú ý đối tượng học sinh phát âm chưa chuẩn các tiếng, từkhó cần rèn đọc đúng Lập danh sách học sinh phát âm chưa chuẩn để giúp các
em phát âm đúng, chính xác
Trang 9+ Giáo viên chú ý luyện học sinh phát âm tiếng khó, đặc biệt là phươngngữ địa phương thường phát âm sai trong từng bài tập đọc để học sinh luyệnphát âm thật đúng, chính xác và trước hết giáo viên phải là người phát âmchuẩn
Đa số học sinh lớp 2Ddo tôi chủ nhiệm thường phát âm sai: âm đầu: d/gi,
s/x, phát âm sai dấu: ’/~ Tùy theo từng bài tập đọc, giáo viên lưu ý học sinh
phân biệt cách phát âm đúng và phát âm mẫu để hướng dẫn học sinh đọc đúngchính tả, đúng nghĩa của từ ngữ trong bài thơ, bài văn
Ví dụ: Tuỳ theo từng bài Tập đọc, giáo viên chữa phát âm sai các từ ngữ
Biện pháp 4 Sử dụng phương pháp vấn đáp gợi mở:
Sau khi đọc đúng, đọc trôi chảy, lưu loát bài Tập đọc, học sinh còn hiểuđược nội dung, ý nghĩa của bài Tập đọc
Giáo viên chuẩn bị trước hệ thống câu hỏi, từ ngữ để dẫn dắt học sinhhiểu bài
Điều quan trọng để tiết Tập đọc đạt hiệu quả thì giáo viên phải có sựchuẩn bị tốt:
Trước khi lên lớp, giáo viên phải đọc bài nhiều lần để đọc tốt và hiểu thấuđáo nội dung bài đọc Giáo viên xác định được mục đích, yêu cầu, nội dung vàphương pháp dạy bài Tập đọc cả kiến thức lẫn kỹ năng
Giáo viên phải chủ động lập kế hoạch giảng dạy trên lớp theo từng bướcsau:
Bước soạn bài:
Giáo viên phải tìm hiểu kỹ bài tập đọc trên cơ sở phân tích, tổng hợp và hệ
thống hoá để đánh giá nội dung, nghệ thuật của bài Cần thiết giáo viên có thể
Trang 10điều chỉnh, bớt hoặc thêm câu hỏi phù hợp với nội dung của bài Tập đọc sao
cho phù hợp với đối tượng học sinh lớp mình, để gợi mở, gây hứng thú cho họcsinh trong giờ học
Khi soạn giáo án giáo viên cần xem xét hệ thống câu hỏi của sách họcsinh kết hợp với sách giáo viên để có sự điều chỉnh phù hợp về bài Tập đọc phùhợp với đối tượng học sinh Lựa chọn, bổ sung lại hệ thống câu hỏi, để làm rõcách đọc, nội dung và nghệ thuật của bài
Sau đây là hệ thống câu hỏi (SGK Tiếng Việt lớp 2 tập 1) và hệ thống câu hỏi
mà tôi đã điều chỉnh trong bài “ Cây xoài của ông em”:
Câu hỏi trong sách Tiếng Việt 2
Tập 1
1.Tìm những hình ảnh đẹp của câyxoài cát?
2.Quả xoài cát chín có mùi, vị, màusắc như thế nào?
3.Tại sao mẹ lại chọn những quả xoài ngon nhất bày lên bàn thờông?
4.Tại sao bạn nhỏ lại cho rằng quảxoài cát nhà mình là thứ ngon nhất ?
Câu hỏi soạn để giảng bài
* Đoạn 1:
+ Cây xoài cát được ông trồng khi nào?
+ “ Lẫm chẫm” có nghĩa là gì?
Ghi từ: lẫm chẫm+ Tìm từ ngữ chỉ những nét đẹp của câyxoài cát
Ghi bảng: sai lúc lỉu, quả to+ Nhìn quả xoài, bạn nhỏ rất nhớ ai?
Trang 11Để dạy thành công một bài Tập đọc, giáo viên cần phải dựa vào các câuhỏi trong sách học sinh (SHS), lựa chọn bổ sung có thể chẻ nhỏ ra, hoặc gợi ýphát biểu thêm để giảng từ, khắc sâu kiến thức cho học sinh Từ hiểu sâu đượcnội dung bài đọc, các em sẽ đọc đúng, đọc hay được bài Tập đọc.
*Bước chuẩn bị đồ dùng dạy học
Đây là bước quan trọng phục vụ cho giờ dạy, kể cả tranh ảnh và sưu tầmcác câu thơ, ca dao, tục ngữ… để hỗ trợ thêm bài giảng thêm phong phú, gâyhứng thú trong học tập của học sinh Giáo viên phải chịu khó sưu tầm (yêu cầu
cả học sinh cùng tham gia) những tranh ảnh, tác giả xuất xứ… của tác phẩm cóliên quan đến bài học giáo viên phải suy nghĩ ghi vào giáo án, đưa ra vào lúcnào cho phù hợp để phục vụ cho mục đích tiết dạy, tận dụng tranh minh họatrong SGK và đồ dùng dạy học (ĐDDH) một cách thiết thực có hiệu quả nhất
Ví dụ: Ở bài tập đọc “ Cây xoài của ông em”, tôi sử dụng hình ảnh trực
quan: Hình hai mẹ con bạn nhỏ đi dưới cây xoài sai trĩu quả do ông bạn nhỏtrồng
Trang 12Bên cạnh sử dụng tranh ảnh phục vụ cho tiết học sinh động, tôi còn sửdụng bảng phụ viết sẵn câu, từ cần luyện đọc đúng cho học sinh
Ví dụ: Trong bài “ Cây xoài của ông em” tôi cần luyện đọc ngắt nghỉ và nhấn giọng đúng các từ, cụm từ thì tôi sẽ viết sẵn bảng phụ nội dung: Mùa xoài nào / mẹ cũng chọn những quả chín vàng / và to nhất / bày lên bàn thờ ông.
Để khắc sâu chủ đề bài học, tôi đã sử dụng hai câu tục ngữ:
Uống nước nhớ nguồn
Ăn quả nhớ người trồng cây
làm câu kết bài
Muốn nói lên tình cảm của con cái đối với ông bà đã trồng cây xoài khicòn sống Trích dẫn câu thơ, ca dao, tục ngữ… liên quan để minh hoạ, nhằmkhắc sâu hơn nữa tình cảm của con cháu đối với ông bà
Chim có tổ, người có tông
Ví dụ: Khi dạy bài tập đọc: Mẩu giấy vụn, tôi cũng đã khai thác tranh
sách giáo khoa: hình ảnh của một lớp học, có cô giáo, có học sinh nhằm kích thích hứng thú học tập cho các em