Nghiờn cứu thực trạng và đề xuất một số biện pháp giải quyết và khắc phục những bất cập về phương phỏp, cỏch thức tổ chức dạy học của học sinh lớp 1 nhằm nõng cao chất lượng và hiệu quả
PHẦN MỞ ĐẦU
LÝ DO CHọN Đề TÀI
Giáo dục trẻ em là nhiệm vụ vô cùng quan trọng được xã hội quan tâm hàng đầu, vì "Trẻ em hôm nay - thế giới ngày mai" Để xây dựng một tương lai tươi sáng, cần đào tạo thế hệ trẻ có kiến thức cơ bản về tự nhiên và xã hội cùng phẩm chất đạo đức tốt Nhà trường, đặc biệt là trường tiểu học, đóng vai trò then chốt trong việc hình thành nền móng giáo dục, phản ánh trình độ văn minh của xã hội Việc trẻ em học tập tại cấp tiểu học ảnh hưởng lớn đến phẩm chất và kỹ năng của các em trong tương lai, làm nền tảng để các em dễ dàng tiếp tục học lên các cấp cao hơn.
Trải nghiệm qua nhiều năm thực hiện ch-ơng trình sau năm 2000 đối với lớp 1, với sự chỉ đạo sát sao của Sở
Trong những năm qua, GD & ĐT Hà Nội cùng Phòng GD & ĐT Huyện đã chỉ đạo tổ chức nhiều đợt trao đổi về chuyên môn sôi nổi, sâu sắc như các chuyên đề, hội thảo, hội giảng và giao lưu chuyên môn Những hoạt động này đã góp phần nâng cao chất lượng công tác giáo dục, giúp phong trào giáo dục của nhà trường đạt được nhiều thành công đáng kể Năm học 2017-2018, các hoạt động này tiếp tục thúc đẩy sự phát triển và đổi mới trong phương pháp giảng dạy, góp phần nâng cao nhận thức và kỹ năng chuyên môn của cán bộ, giáo viên.
Năm 2018, tôi vừa duy trì và phát huy những thành quả đã đạt được trong các năm học trước, vừa không ngừng trau dồi, học hỏi, và sáng tạo dựa trên các quan điểm chỉ đạo của Sở GD&ĐT Hà Nội cũng như Phòng GD&ĐT Huyện Tôi đã đưa ra các biện pháp phù hợp với đặc điểm của nhà trường và lớp phụ trách nhằm tháo gỡ những khó khăn trong việc thực hiện chương trình sách giáo khoa sau năm 2000, đặc biệt là đối với lớp 1 Trong quá trình dạy học, học sinh lớp tôi luôn hứng thú, đảm bảo tiết học nhẹ nhàng, dễ hiểu, dễ nhớ và đọc trơn tru Trước thực tế đó, tôi đã chọn đề tài: "Một số biện pháp góp phần nâng cao hiệu quả dạy học phân môn Học vần lớp 1."
MụC ĐÍCH NGHIÊN CứU
Nghiên cứu thực trạng và đề xuất các biện pháp khắc phục những bất cập trong phương pháp tổ chức dạy học của học sinh lớp 1 nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả học tập Đặc biệt, tập trung vào việc cải thiện phương pháp dạy học phân môn Học vần tại Trường Tiểu học để đạt được kết quả học tập tốt hơn Các giải pháp đề xuất hướng tới việc đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao kỹ năng giảng viên và phát huy vai trò của các phương tiện hỗ trợ học tập Chú trọng xây dựng môi trường học tập tích cực và phù hợp nhằm thúc đẩy phát triển năng lực của học sinh trong môn Học vần, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và sự tiến bộ của học sinh tiểu học.
- Về giáo viên; Tích lũy dần kinh nghiệm trong giảng dạy giúp học sinh Nghe
- nói - đọc - viết để sử dụng hệ thống âm - vần đó trong học tập và giao tiếp
+ Cú kĩ năng Nghe - nói - đọc - viết tốt hơn
+ Rèn luyện tư duy logic, bồi dưỡng kĩ năng giao tiếp.
KHÁCH THể VÀ ĐốI TƯợNG NGHIÊN CứU
3.1 Khách thể nghiên cứu Phương phỏp dạy Nghe - nói - đọc - viết để sử dụng hệ thống âm - vần đó trong học tập và giao tiếp
3.2 Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp rèn kĩ năng Nghe - nãi
- đọc - viết để sử dụng hệ thống âm - vần đó trong học tập và giao tiếp cho học sinh lớp 1
NHIệM Vụ NGHIÊN CứU
4.1 Xỏc định cơ sở lý luận của việc đổi mới ph-ơng pháp dạy học theo định h-ớng mới Ngoài việc dạy kiến thức và kĩ năng cho học sinh còn dạy các em ph-ơng pháp tự học qua các hoạt động học tập
4.2 Nghiờn cứu thực trạng việc đổi mới ph-ơng pháp dạy học của trường, lớp
4.3 Đề xuất một số biện pháp nõng cao hiệu quả dạy học phõn mụn Học vần lớp 1.
PHạM VI NGHIÊN CứU
5.1 Giới hạn về đối tượng nghiên cứu: Biện pháp góp phần nâng cao hiệu quả dạy-học phân môn học vần lớp 1
5.2 Giới hạn về khách thể điều tra
Học sinh lớp 1 cấp tiểu học năm học 2017 -2018
5.3 Giới hạn địa bàn nghiên cứu Trường tiểu học - lớp 1.
CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Việt lớp 1, đặc biệt là phân môn Học vần
6.2 Phương pháp thực nghiệm: Thông qua việc giảng dạy của bản thân để rút ra kinh nghiệm về phương pháp nâng cao hiệu quả dạy học phân môn lớp 1
6.3 Phương pháp nhận xét: Trực tiếp kiểm tra bài làm của học sinh để từ đó có biện pháp uốn nắn, động viên kịp thời.
Kế HOạCH NGHIÊN CứU
- Thời gian nghiên cứu: Bắt đầu từ tháng 10 năm 2017 đến tháng 4 năm
- Thời gian nghiên cứu tài liệu, sách báo vào các ngày nghỉ
- Thời gian tham khảo ý kiến đồng nghiệp: Tháng 4 năm 2018
B Néi dung CHƯƠNG 1 CƠ Sở LÍ LUẬN CỦA VIỆC NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC PHÂN MÔN HỌC VẦN LỚP 1
1 1 Căn cứ nghiên cứu đề tài
Sau khi tìm hiểu kỹ nội dung chương trình và nhiệm vụ của môn Tiếng Việt lớp 1, đặc biệt là phân môn Học vần, giáo viên có thể lựa chọn phương pháp giảng dạy phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả học tập của học sinh Việc nghiên cứu cẩn thận giúp xác định các phương pháp tổ chức dạy học linh hoạt, phù hợp với đặc điểm của môn học và năng lực của trẻ nhỏ Từ đó, đảm bảo phát triển toàn diện kỹ năng đọc, viết cho học sinh lớp 1 qua các hình thức giảng dạy sáng tạo và phù hợp với quy trình giáo dục hiện hành.
Để nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học phân môn Học vần Tiếng Việt lớp 1, cần học theo hướng tích cực hóa hoạt động học của học sinh Việc thúc đẩy các hoạt động học tích cực giúp học sinh hứng thú hơn và tiếp thu kiến thức hiệu quả hơn Để đạt được mục tiêu này, cần hiểu rõ sâu sắc ba vấn đề có tính bản chất liên quan đến quá trình dạy học, từ đó áp dụng các phương pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy và tạo điều kiện tốt nhất cho học sinh phát triển kỹ năng đọc, viết tiếng Việt một cách toàn diện.
- Bản chất của phương pháp dạy học theo định hướng mới là gì?
- Phương pháp dạy theo định hướng mới tập trung chủ yếu vào việc gì?
Phương pháp dạy học theo định hướng mới nhằm hướng đến việc trang bị cho học sinh những kỹ năng và kiến thức thiết thực, phù hợp với xu hướng giáo dục hiện đại Để thực hiện điều này, Tài liệu Bồi dưỡng thường xuyên giáo viên Tiểu học đã nêu rõ các nội dung cần truyền đạt, giúp giáo viên có thể thiết kế các hoạt động học tập sáng tạo, thúc đẩy tư duy độc lập của học sinh Phương pháp này không chỉ tập trung vào truyền đạt kiến thức lý thuyết mà còn chú trọng vào phát triển kỹ năng thực hành, tự học, và khả năng giải quyết vấn đề của học sinh Như vậy, dạy học theo định hướng mới dạy học sinh những gì là hướng tới việc phát triển toàn diện năng lực học sinh, mở ra cơ hội để các em trở thành những người chủ động, sáng tạo trong hành trình học tập của mình.
Phương pháp dạy học theo hướng mới tập trung vào việc tổ chức các hoạt động học của học sinh như quan sát, tiếp xúc với tài liệu và nguồn thông tin nhằm phát hiện kiến thức Đổi mới phương pháp giảng dạy khuyến khích học sinh động não để khám phá kiến thức sáng tạo Thực hành trên các vật liệu mới hoặc trong bối cảnh mới giúp củng cố kiến thức và rèn luyện kỹ năng thực tế Đồng thời, khuyến khích học sinh tự đánh giá quá trình học tập để nâng cao hiệu quả học và phát triển năng lực tự chủ.
Phương pháp dạy học theo định hướng mới không chỉ tập trung vào việc truyền đạt kiến thức và kỹ năng cho học sinh mà còn chú trọng dạy các em phương pháp tự học thông qua các hoạt động học tập đa dạng Điều này giúp học sinh phát triển khả năng tự chủ trong quá trình học, nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức và hình thành kỹ năng tự lập trong việc học tập lâu dài.
Phương pháp dạy học theo định hướng mới là sự kết hợp linh hoạt giữa các phương pháp truyền thống, tận dụng những yếu tố tích cực của chúng để tạo nền tảng vững chắc Đồng thời, phương pháp này tập trung vào việc tổ chức các hoạt động học tập tích cực cho học sinh, giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy và phát triển toàn diện năng lực học sinh Đây là xu hướng tiên phong trong giáo dục hiện đại nhằm thúc đẩy quá trình học tập sáng tạo, chủ động và phù hợp với đặc điểm học sinh hiện nay.
Phương pháp dạy học theo định hướng mới đồng thời phải đổi mới trong việc đánh giá học sinh "
Học phần Học vần trang bị cho học sinh hệ thống âm - vần Tiếng Việt, cung cấp các yêu cầu kỹ thuật về nghe, nói, đọc, viết nhằm sử dụng hiệu quả hệ thống này trong học tập và giao tiếp Học vần không chỉ là nền tảng đầu tiên, những nguyên liệu cơ bản để xây dựng kiến thức môn Tiếng Việt, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng học tập ở các môn học khác và các lớp học cao hơn.
Phần Học vần trong môn Tiếng Việt là phần thể hiện rõ nhất bốn kỹ năng cơ bản: nghe, nói, đọc, viết Đây là nội dung quan trọng giúp học sinh phát triển toàn diện khả năng sử dụng tiếng Việt một cách thành thạo Việc học Học vần không những giúp nâng cao kỹ năng đọc chính xác mà còn thúc đẩy kỹ năng viết, từ đó giúp trẻ tự tin hơn trong giao tiếp Trong các phân môn của Tiếng Việt, Học vần đóng vai trò nền tảng, góp phần tạo nền tảng vững chắc cho việc học tập các bài học tiếp theo.
Bốn năng lực này có mối quan hệ mật thiết với nhau trong mỗi bài Học vần, giúp nâng cao hiệu quả dạy và học Việc phát triển đồng bộ các năng lực này góp phần khẳng định vai trò quan trọng của phần Học vần trong chương trình Tiểu học Dạy và học Học vần ở trường Tiểu học cần chú trọng đến việc liên kết các năng lực để giúp học sinh nắm vững kiến thức và kỹ năng ngôn ngữ Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của phương pháp giảng dạy phù hợp nhằm phát triển toàn diện năng lực của học sinh trong quá trình học tập.
1.2 Chuẩn yêu cầu cần đạt được của phân môn Học vần
Trong chương trình mới của Tiểu học, môn Tiếng Việt được xác định là một trong sáu môn bắt buộc có vai trò đặc biệt quan trọng và là công cụ quan trọng hỗ trợ các môn học khác Phần Học vần lớp 1 bao gồm hai kiến thức cơ bản là phần dạy âm và phần dạy vần, với cấu trúc chung trong từng bài học gồm dạng dạy âm mới và dạng ôn tập, trong đó dạy âm mới chiếm 84,5% Các bài học âm (vần) được thiết kế rõ ràng với cấu trúc cụ thể, mỗi bài trình bày trên hai trang, và thời lượng dành cho mỗi bài là 2 tiết.
Sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 1 được xây dựng với hệ thống bài học có cấu trúc chặt chẽ, giúp học sinh dễ dàng nắm bắt kiến thức Các bài học vần trong sách được sắp xếp theo hệ thống dựa trên đặc điểm chung, như các vần có âm i ở cuối hoặc các vần kết thúc bằng n, t, nh, ch, ng Mỗi bài học trong sách được tổ chức theo một trình tự hợp lý, giúp hình thành kiến thức từ dễ đến khó một cách logic Hệ thống sắp xếp này đảm bảo tính nhất quán, hỗ trợ tốt cho quá trình học tập và giúp học sinh phát triển kỹ năng phát âm và đọc hiểu tiếng Việt một cách hiệu quả.
* Trang 1 : Gồm các nội dung sau:
- Giới thiệu âm (hay vần) mới: ở mỗi bài học thường giới thiệu hai âm
Trong tổng số 87 bài dạy âm (vần) mới, có 4 bài tập trung giới thiệu một âm hoặc một vần duy nhất Những bài học này thường được xếp ở giai đoạn đầu của chương trình nhằm giúp học sinh làm quen với các âm hoặc vần cơ bản, tạo nền tảng vững chắc để tiếp tục học các phần phức tạp hơn sau này.
- Giới thiệu tiếng mới: Tiếng có chứa âm hay vần mới vừa giới thiệu ở trên
- Giới thiệu từ mới: Là từ có chứa tiếng mới và mỗi từ đều có tranh minh họa
- Giới thiệu từ ứng dụng (Yêu cầu học sinh luyện đọc): Trong mỗi bài học thường giới thiệu bốn từ có tiếng chứa âm (vần) mới
Trong bài học, việc luyện viết âm (vần) và từ mới được hướng dẫn rất cụ thể bằng cách sử dụng kiểu chữ viết thường, cỡ chữ vừa và viết trên dòng kẻ li để giúp học sinh dễ dàng nắm bắt và thực hành chính xác.
* Trang 2: Có hai nội dung
Câu ứng dụng thường là những câu ngắn từ một đến hai câu hoặc một đoạn thơ nhỏ chứa âm vần mới học, giúp học sinh luyện đọc hiệu quả Mỗi câu ứng dụng đi kèm tranh minh họa sinh động phản ánh nội dung của câu, góp phần nâng cao khả năng nhận diện âm vần và phát âm chính xác Việc học câu ứng dụng không chỉ giúp củng cố kiến thức về âm vần mà còn làm phong phú vốn từ vựng, thúc đẩy kỹ năng đọc hiểu của học sinh Đây là phương pháp học tập hiệu quả, kết hợp giữa lý thuyết và hình ảnh để tạo sự hứng thú và dễ nhớ trong quá trình luyện đọc.
Mỗi bài học luyện nói đều tập trung vào một chủ đề riêng biệt, giúp người học nâng cao kỹ năng giao tiếp Chủ đề luyện nói luôn được đặt tên chứa các âm (vần) mới, thúc đẩy khả năng phát âm và phản xạ ngôn ngữ Đồng thời, các bài học đi kèm với tranh minh họa sinh động, giúp hình dung rõ ràng nội dung và làm tăng hiệu quả học tập Chính nhờ sự kết hợp giữa từ ngữ có âm mới và hình ảnh minh họa, việc luyện nói trở nên dễ dàng và thú vị hơn bao giờ hết.
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG 2.1 Đặc điểm chung của trường, của lớp
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC PHÂN MÔN HỌC VẦN LỚP 1
CHUẨN YÊU CẦUCẦN ĐẠT ĐƯỢC CỦA ĐỀ TÀI
Trong quá trình cải cách nội dung và chương trình sách giáo khoa phổ thông, đặc biệt là chương trình dành cho học sinh Tiểu học, các Trường Tiểu học trên toàn quốc đã tích cực triển khai dạy và học theo chương trình sách giáo khoa lớp 1 mới Việc cập nhật nội dung phù hợp giúp nâng cao chất lượng giáo dục, tạo nền tảng vững chắc cho học sinh bước vào cấp tiểu học.
Trong nhiều năm thực hiện chương trình, lãnh đạo và giáo viên nhà trường đã không ngừng đổi mới phương pháp dạy học và gặt hái thành công đáng kể Đổi mới phương pháp dạy học không còn là khái niệm mới mẻ, nhưng làm thế nào để phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất và đối tượng học sinh là trẻ sáu tuổi mới bắt đầu làm quen với hoạt động học vẫn là nỗi trăn trở của nhiều thầy cô Đặc biệt, việc tổ chức một tiết học diễn ra nhẹ nhàng, tự nhiên và hiệu quả vẫn là mục tiêu hàng đầu trong quá trình đổi mới phương pháp giảng dạy.
Các giáo viên đồng tình rằng chương trình lớp 1, đặc biệt môn Tiếng Việt, có nhiều điểm ưu việt như hình thức đẹp, hình ảnh phong phú và màu sắc thẩm mỹ cao, chữ in to rõ ràng giúp học sinh dễ nhận biết Nội dung chương trình được xây dựng hợp lý, phù hợp với trình độ nhận thức của trẻ, với các từ và câu phong phú, gần gũi, góp phần tạo nên các bài học sinh động và dễ hiểu Các thiết bị dạy học mới như máy chiếu, bộ học vần biểu diễn dành cho giáo viên, bộ học vần thực hành dành cho học sinh và tranh minh họa đã nâng cao hiệu quả giảng dạy, giúp các bài học trở nên sinh động, hấp dẫn hơn.
Dựa trên thực tiễn giảng dạy từ những năm học trước và qua các buổi dự giờ cùng đồng nghiệp, tôi nhận thấy còn ba vấn đề chính còn gặp khó khăn trong các tiết dạy học vần Những vấn đề này ảnh hưởng đến hiệu quả giảng dạy và tiếp thu của học sinh Việc xác định các điểm còn hạn chế giúp tôi có hướng chỉnh sửa phù hợp để nâng cao chất lượng giảng dạy học vần Chuyển đổi các phương pháp giảng dạy phù hợp là yếu tố then chốt để khắc phục những tồn tại này, từ đó nâng cao hiệu quả học tập của học sinh.
Một trong những vấn đề cần cải thiện là việc giáo viên sử dụng các thuật ngữ chưa chính xác, đặc biệt trong việc ghi âm bằng tiếng Việt, khi một số giáo viên còn nhầm lẫn giữa âm và chữ cái, ảnh hưởng đến quá trình giảng dạy và học tập.
VD:- âm V ( Vờ) - chữ V ( vờ)
- âm S (sờ) - chữ S ( sờ) Sửa đúng là:
- âm S ( sờ) - chữ S ( ét - sì)
Trong quá trình giảng dạy, nhiều giáo viên còn phụ thuộc quá nhiều vào sách giáo khoa và hướng dẫn của giáo viên, dẫn đến chỉ tập trung giới thiệu các tiếng, từ vựng theo nội dung có sẵn trong sách Điều này làm hạn chế khả năng sáng tạo và linh hoạt trong phương pháp giảng dạy, ảnh hưởng đến hiệu quả học tập của học sinh Việc dựa dẫm quá mức vào tài liệu gốc không khuyến khích sự自主 và phát triển kỹ năng giao tiếp cho học sinh, đồng thời làm giảm sự hứng thú và sự chủ động trong quá trình học.