BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG GIẢI PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 5 HỌC TỐT VĂN MIÊU TẢ NGƯỜI 1... Về nội dung của sáng kiến: Quan sát quá trình học tập của học sinh trong lớp tô
Trang 1BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG GIẢI PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 5 HỌC TỐT VĂN MIÊU TẢ NGƯỜI
1 Lời giới thiệu
Trong chương trình giáo dục tiểu học, học sinh được học rất nhiều môn học khác nhau như: Toán, Tiếng Viê ̣t, Âm nhạc, Thể dục ….Các môn học đó
đều góp phần hình thành và phát triển những phẩm chất, năng lực của học sinh
Với tiếng Viê ̣t học sinh bắt đầu được học trên phương diê ̣n chữ viết với phương pháp học tâ ̣p khoa học thông qua các môn học ở trường tiểu học đă ̣c biê ̣t là môn Tiếng Viê ̣t Việc rèn cho học sinh các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết là nhiệm vụ, là mục tiêu của học Tiếng Việt Thực hành ngôn ngữ hay viết bài văn là đích của việc học Tiếng Việt
Trong môn Tiếng Viê ̣t học sinh được học các phân môn khác nhau như:
Tâ ̣p đọc, Luyê ̣n từ và câu, Kể chuyê ̣n, Chính tả, Tâ ̣p làm văn Trong đó, phân môn Tâ ̣p làm văn là phân môn mang tính tổng hợp và sáng tạo cao
Vâ ̣y để học tốt phân môn Tập làm văn nhất là văn miêu tả người là một trong những nhiệm vụ và cũng là mục tiêu của việc dạy học Tập làm văn lớp 5
Để có thể viết được một bài văn miêu tả hay phải đảm bảo chân thực và sinh động Muốn vậy, đòi hỏi học sinh phải có vốn từ phong phú, khả năng quan sát tốt, biết sử dụng các biện pháp tu từ, biết vận dụng các kiến thức đã học ở các môn, phân môn học khác khi làm bài
Với mong muốn học sinh của mình sau khi học hết lớp 5 sẽ viết được mô ̣t bài văn hay, sinh đô ̣ng, súc tích Tôi đã nghiên cứu và ứng dụng có hiê ̣u quả giải
pháp: “Giúp học sinh lớp 5 học tốt văn miêu tả người”
2 Tên sáng kiến:
Giải pháp giúp học sinh lớp 5 học tốt văn miêu tả người
3 Tác giả sáng kiến:
- Họ và tên: Đỗ Anh Tuấn
- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường Tiểu học Hải Lựu - Sông Lô
- Số điện thoại: 0394161977
- Email: doanhtuan gvc1hailuu@vinhphuc.edu.vn
Trang 2- Họ và tên: Lê Song Hào
- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường Tiểu học Hải Lựu - Sông Lô
- Số điện thoại: 0912958929
- Email: lesonghao gvc1hailuu@vinhphuc.edu.vn
4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Đỗ Anh Tuấn – Giáo viên Trường
Tiểu học Hải Lựu - Sông Lô
Lê Song Hào– Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Hải Lựu - Sông Lô
5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Sáng kiến được áp dụng vào giảng dạy
môn Tiếng Việt lớp 5 - Trường Tiểu học Hải Lựu - Sông Lô
6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử:
10/10/2020
7 Mô tả bản chất của sáng kiến:
7.1 Về nội dung của sáng kiến:
Quan sát quá trình học tập của học sinh trong lớp tôi nhận thấy: Đối tượng trong lớp thường bao gồm những học sinh có khả năng học tập khác nhau Giáo viên không thể hỗ trợ mọi học sinh trong cùng một lúc Trong quá trình dạy học, giáo giên không quan tâm đúng mức tới học sinh, học sinh sẽ lơ là quên nhiệm vụ học tập
Các phương pháp học tập không được vận dụng linh hoạt sẽ làm cho học sinh chán nản, không chú ý học bài
Giúp học sinh lớp 5 học tốt văn miêu tả người mặc dù không phải là
phương pháp tối ưu nhất trong giảng dạy nhưng là phương phát phát huy rất hiệu quả trong quá trình dạy học, giúp học sinh được làm việc, được trao đổi được chủ động đưa ra ý kiến cá nhân và được chủ động đánh giá bạn bè cùng nhóm cũng như cùng lớp
Kết quả cho thấy phương pháp nhóm chúng tôi nghiên cứu đã có ảnh
hưởng rõ rệt đến kết quả học tập của học sinh
Qua đó thấy được việc áp dụng dạy học phương pháp nhóm chúng tôi
nghiên cứu nhằm tạo hứng thú cho học sinh học tập đã nâng cao kĩ năng thực
hành viết văn của học sinh lớp 5 Trường Tiểu học Hải Lựu
7.2 Thực trạng vấn đề mà đề tài cần giải quyết:
Trang 3Năm học 2019-2020, tôi đã tiến hành khảo sát chi tiết liên quan đến văn tả
người (theo các tiêu chí: tính chân thực, cách dùng từ đặt câu, bài văn có sinh động không) trên 40 học sinh của khối lớp 5 tôi thu được kết quả về tỉ lê ̣ học sinh biết làm văn miêu tả như sau:
Giai đoạn TSHS Viết tốt bài văn Đạt yêu cầu Chưa đạt yêu cầu
Trước khi áp dụng giải pháp
Qua khảo sát, tôi nhâ ̣n thấy mô ̣t số thuâ ̣n lợi và khó khăn như sau:
+Thuâ ̣n lợi:
Đối tượng miêu tả gần gũi với cuô ̣c sống hàng ngày như người thân trong gia đình hay người các em thường tiếp xúc
+Khó khăn:
Tôi nhâ ̣n thấy với kiểu bài văn tả người mă ̣c dù những đối tượng miêu tả
là người thân hay những người thường tiếp xúc với các em nhưng các em vẫn chưa thể viết được những bài văn hay, sinh đô ̣ng mà mới chỉ dừng lại ở kể Có
những học sinh không biết lựa chọn từ ngữ hoặc dùng từ sai khi tả, hay bài văn không có tính chân thực
- Ví dụ: trong bài văn có những em viết:
Bố em cao 2m Hay bà em có nước da trắng hồng như trứng gà bóc, có
giọng nói như chuông đồng
- Nguyên nhân:
+ Do vốn từ của các em còn hạn chế nên các em chưa biết dùng từ đă ̣t câu sao cho đúng ý, sao cho hay và sinh đô ̣ng
+ Các em chưa biết quan sát, chọn lọc các chi tiết để tả khiến bài văn chưa hay chưa ấn tượng
+ Do các em chưa thực sự hứng thú với môn học
7.2 Mục đích của giải pháp:
Trang 4Giải pháp giúp học sinh lớp 5 học tốt văn miêu tả người nhằm mục đích:
+ Giúp học sinh trau dồi, tích lũy vốn từ, vốn hiểu biết của mình
+ Giúp học sinh biết lâ ̣p dàn ý bài văn miêu tả người chi tiết, khoa học
+ Giúp học sinh biết vâ ̣n dụng vốn hiểu biết của mình để viết bài văn miêu tả hay, sinh đô ̣ng
7.3 Nô ̣i dung giải pháp:
7.3.1 Nô ̣i dung, cách thức thực hiê ̣n, các bước thực hiê ̣n, các điều kiê ̣n để thực hiê ̣n:
Để học sinh có thể làm tốt bài văn miêu tả trước tiên người giáo viên cần đảm bảo dạy đúng, dạy đủ theo trình tự các tiết từ tiết lâ ̣p dàn ý, viết bài và trả
bài Trong các tiết học người giáo viên có thể áp dụng những biê ̣n pháp dạy học khác nhau giúp học sinh hình thành những năng lực, phẩm chất tích cực
Qua việc tìm hiểu, phân tích và áp dụng giải pháp trên trong thực tiễn, tôi xin phép trình bày như sau:
Thứ nhất: Tích lũy, trau dồi kiến thức.
Tích lũy, trau dồi kiến thức cho học sinh thông qua tích hợp nô ̣i dung dạy học các phân môn trong môn Tiếng Viê ̣t:
Các tác phẩm văn học trong các tiết Tâ ̣p đọc, Kể chuyê ̣n, Luyê ̣n từ và câu, Chính tả cung cấp cho học sinh mô ̣t lượng kiến thức phong phú và lượng từ
vựng khá lớn Do đó, ở các tiết học này bản thân tôi dạy rất kĩ Ngoài những nội dung cơ bản trọng tâm trong bài, tôi còn cung cấp cho học sinh về cách cảm thụ
văn học để các em nhận thấy cái hay, cái đẹp qua cách dùng từ, viết câu, sử dụng biện pháp tu từ, cách miêu tả của tác giả Ngay trong cách đọc của học sinh trong các bài tập đọc, học thuộc lòng tôi cũng chú ý nhiều đến cách đọc diễn cảm
Ngoài ra, vốn từ ngữ còn được các em tự tích lũy thông qua đọc sách, báo trong thư viê ̣n lớp, thư viê ̣n cổng trường hay thông qua mạng internet Vâ ̣y để
kích thích khả năng đọc của học sinh ngoài những tiết kể chuyê ̣n “Kể chuyê ̣n đã nghe, đã đọc” hay “Kể chuyê ̣n được chứng kiến, tham gia” trong phân phối chương trình của phân môn Kể chuyê ̣n lớp 5 tâ ̣p 1 học sinh được kể câu chuyê ̣n của mình cho các bạn nghe trên lớp, tôi còn khuyến khích học sinh mỗi ngày em
mô ̣t ghi âm lại câu chuyê ̣n của mình và gửi trên nhóm zalo chung của lớp Bằng
Trang 5viê ̣c ghi âm lại những câu chuyê ̣n học sinh mô ̣t lần nữa nhớ lại nô ̣i dung thông qua cách dùng từ trong các câu chuyê ̣n và cũng được rèn kĩ năng nói của bản thân nói sao cho thu hút, lôi cuốn người nghe Những học sinh lắng nghe thì vừa hứng thú vừa ghi nhớ lâu nô ̣i dung câu chuyê ̣n
Nhờ vâ ̣y, các em sẽ có kiến thức về cách sử dụng ngôn từ, cách giao tiếp và đó chính là nguồn vốn cần thiết sau này để các em sử dụng khi cần thiết
Tích lũy, trau dồi kiến thức cho học sinh thông qua quan sát:
Bài văn miêu tả người hay là bài văn không chỉ có câu từ hay mà còn có
thể giúp đối tượng được miêu tả như hiê ̣n ra chân thâ ̣t ngay trước mắt người đọc Vâ ̣y để miêu tả được chân thâ ̣t không xa rời thực tế thì viê ̣c quan sát đóng vai trò vô cùng quan trọng Và muốn làm tốt nhất việc quan sát thì các em phải biết cách chọn được vị trí quan sát tốt, góc quan sát phù hợp Muốn làm tốt nhất
ta không chỉ quan sát bằng mắt mà phải sử dụng tất cả mọi giác quan: thính giác, vị giác, xúc giác, khứu giác Vâ ̣y để huy đô ̣ng tốt các giác quan của các em tôi áp dụng phương pháp dạy học: “Lớp học đảo ngược” Nguyên lí của phương pháp dạy học này là học sinh tự tìm hiểu nô ̣i dung bài học trước ở nhà thông qua các nô ̣i dung giáo viên hướng dẫn, sau đó, học sinh sẽ tương tác với giáo viên và
các bạn trên lớp để củng cố lại kiến thức của mình Vâ ̣y để kích thích khả năng tự học của học sinh, tôi đã lên kế hoạch bài học cho học sinh thông qua phiếu học tâ ̣p để các em tự tìm kiếm thông tin chuẩn bị cho tiết học Kết hợp kĩ thuâ ̣t dạy học “đô ̣ng não” để các em tự tin sử dụng tốt các giác quan của mình vào giải quyết các nhiê ̣m vụ học tâ ̣p
Quan sát luôn đi liền với ghi chép Vì thế ngay từ đầu năm học, tôi đã yêu cầu mỗi học sinh trong lớp làm riêng một quyển sổ tay văn học Để các em ghi lại những gì mình quan sát được vào sổ tay từ đó có thể lựa chọn được chi tiết miêu tả tốt nhất Hay thông qua các bài tâ ̣p đọc, các bài thơ, bài đọc thêm hay các tác phẩm văn học mà các em đã từng đọc các em phát hiện mô ̣t ý hay,
mô ̣t câu văn hay thì nên ghi ngay vào sổ của mình
Khi chuẩn bị bài học tôi hướng dẫn học sinh tự học bằng phương pháp
“Lớp học đảo ngược” tôi tiến hành như sau: tôi chuẩn bị trước nô ̣i dung bài học và thiết kế dưới dạng mẫu phiếu tìm hiểu bài mới hoă ̣c dưới dạng các câu hỏi gợi ý, học sinh dựa vào đó về làm các nhiê ̣m vụ ở nhà, tới tiết học học sinh được trao đổi ý kiến tìm hiểu sâu nô ̣i dung
Trang 6Ví dụ: Trong tiết tâ ̣p làm văn tuần 12 SGK Tiếng Viê ̣t 5 trang 119: Cấu tạo bài văn tả người
Để chuẩn bị tốt cho tiết học, tôi yêu cầu học sinh về nhà quan sát mô ̣t người thân em định tả (bố, mẹ, ông, bà, anh, chị ) và ghi chép lại những gì em quan sát được có thể tham khảo các gợi ý sau:
+ Người thân em định tả là ai? bao nhiêu tuổi? Làm công viê ̣c gì?
+ Ngoại hình:
Dáng người như thế nào?
Khuôn mă ̣t trông như thế nào?
Mắt ra sao?
Mũi trông như thế nào?
Miê ̣ng trông như thế nào?
Mái tóc có đă ̣c điểm gì?
+Tính cách như thế nào?
Hình ảnh: Học sinh quan sát người thân và ghi chép vào sổ tay văn học
khi ở nhà
Trang 7Dựa vào những gợi ý học sinh về nhà ghi lại những gì em quan sát được vào sổ tay văn học của mình Khi làm viê ̣c trên lớp tôi áp dụngd kỹ thuâ ̣t
“đô ̣ng não” như sau: tới tiết học tôi chia lớp thành các nhóm nhỏ và đánh số thứ tự các thành viên trong nhóm (1; 2; 3; ) Sau khi các nhóm thảo luâ ̣n xong về
đă ̣c điểm ngoại hình của người thân tôi gọi những học sinh cùng số ở các nhóm lên thực hành sau khi tự học theo gợi ý của giáo viên với hình thức hỏi đáp:
+ Tả mái tóc: tôi chọn tất cả những em mang số 1 của các nhóm đứng lên thảo luâ ̣n:
Em nhóm 1 hỏi: Mái tóc người thân câ ̣u thế nào?
Em nhóm 2 trả lời: Bà tớ có mái tóc bạc trắng
Em nhóm 2 hỏi: Mái tóc người thân câ ̣u thế nào?
Em nhóm 3 trả lời: Mẹ tớ có mái tóc đen óng ả
Tương tự như vâ ̣y cho tới khi các em không tìm được từ miêu tả
Vâ ̣y bằng viê ̣c quan sát thực tế và cảm nhâ ̣n của chính mình các em đã có
cơ sở để viết bài văn của mình
Thứ hai : Hướng dẫn học sinh lâ ̣p dàn ý theo sơ đồ tư duy
Sau khi được quan sát và ghi chép lại những chi tiết về đối tượng được tả Tôi sử dụng phương pháp dạy học “hợp tác” nhằm mục đích tạo cơ hô ̣i cho các em rèn luyê ̣n kĩ năng làm viê ̣c nhóm, kĩ năng giao tiếp Kết hợp với kĩ thuâ ̣t dạy học “sơ đồ tư duy” giúp các em dễ ghi nhớ các ý chính cần tả
Trong dạy học tôi sử dụng phương pháp dạy học “hợp tác” như sau:
Ví dụ: Trong tiết Tâ ̣p làm văn tuần 12 SGK Tiếng Viê ̣t lớp 5 (Tâ ̣p 1) trang 119, bài “Cấu tạo bài văn tả người” có yêu cầu lâ ̣p dàn ý chi tiết tả mô ̣t người thân trong gia đình em.Tôi sẽ tổ chức lớp học như sau:
-Bước 1: Tổ chức lớp học làm viê ̣c theo nhóm 4 để cùng nhau xây dựng dàn ý Các nhóm thảo luâ ̣n và lựa chọn những ý chính cần tả theo sơ đồ tư duy
Trang 8Hình ảnh: Học sinh lớp 5A1 làm viê ̣c nhóm
Hì
nh ảnh: Sản phẩm sau khi làm viê ̣c của nhóm 4 lớp 5A1
-Bước 2: Các nhóm cử đại diê ̣n lên trình bày sau đó cả lớp cùng xây dựng dàn ý chuẩn cho bài
Trang 9
Hình ảnh minh họa: Học sinh lớp 5A1 trình bày kết quả
sau khi làm viê ̣c nhóm.
Thứ ba: Hướng dẫn học sinh cách dùng từ đă ̣t câu và liên kết các câu trong viết văn.
Hướng dẫn học sinh cách dùng từ đă ̣t câu.
Ở cấp tiểu học các em luôn được trau rồi thêm vốn từ qua các môn học nhưng cách dùng từ có khi chưa chính xác, chưa hay Để học sinh có khả năng dùng từ tốt, tôi đã sử dụng kĩ thuâ ̣t dạy học “khăn trải bàn” và kĩ thuâ ̣t dạy học
“XYZ” tạo cơ hô ̣i cho các em được làm viê ̣c hiê ̣u quả sau đó trao đổi với các bạn trong nhóm.Từ đó hình thành kĩ năng làm viê ̣c nhóm có hiê ̣u quả cho học sinh Sau đó, tôi sử dụng kĩ thuâ ̣t “tia chớp” để hướng dẫn các em thực hành nhanh cách đă ̣t câu Cụ thể:
Khi thực hành trên lớp tôi áp dụng kỹ thuâ ̣t “khăn trải bàn” kết hợp kĩ thuâ ̣t “XYZ” như sau:
Ví dụ: Trong tiết Tâ ̣p làm văn: Luyê ̣n tâ ̣p tả người (tả ngoại hình) trang
122 SGK Tiếng Viê ̣t 5, tâ ̣p 1, để kích thích khả năng vâ ̣n dụng vốn từ của học sinh vào viết những câu văn tôi tổ chức cho học sinh làm viê ̣c nhóm như sau:
+Bước 1: Tổ chức cho học sinh làm viê ̣c nhóm 4, học sinh trong nhóm được đánh số thứ tự 1, 2, 3, 4 Các thành viên có nhiê ̣m vụ viết 5 câu văn miêu tả đă ̣c điểm ngoại hình của nguời thân mình định tả vào góc được đánh số theo thứ của mình trong thời gian 5 phút, hết thời gian các em có thêm 5 phút để trao
Trang 10đổi chọn ra những câu văn hay và không trùng lă ̣p của các thành viên để viết vào giữa giấy làm câu trả lời chung của cả nhóm
Khi trình bày kết quả sau khi làm viê ̣c nhóm thay vì gọi các nhóm đọc câu các em vừa viết được mô ̣t cách nhàm chán tôi áp dụng kỹ thuâ ̣t “tia chớp” nhằm kích thích học sinh vâ ̣n dụng nhanh vốn từ của mình để lắp ghép tạo thành câu phù hợp
+Bước 2: Giáo viên tổ chức cho lớp chơi trò chơi “Ghép nhanh – ghép đúng” Cách chơi như sau: nhóm A khi được chọn sẽ đưa ra vế thứ nhất của câu ví dụ: Mẹ em có mái tóc Rồi chọn nhanh nhóm B, thành viên nhóm B dựa vào kết quả của nhóm vừa làm phải đưa ra vế ghép thâ ̣t nhanh, ví dụ: Mẹ em có mái tóc đen óng Trả lời nhanh và đúng nhóm B được quyền đố nhóm khác cứ như
vâ ̣y tới khi nào có nhóm không tìm nhanh được vế câu phù hợp thì nhóm đó bị thua và cả lớp quy định các hình thức phạt với các bạn thua như hát mô ̣t bài hay nhảy lò cò
Hướng dẫn học sinh sử dụng biê ̣n pháp so sánh khi viết câu văn.
Để những hình ảnh miêu tả thêm sinh đô ̣ng, dễ đi vào lòng người thì khi
viết văn học sinh cần kết hợp sử dụng các biê ̣n pháp tu từ như so sánh Nhưng hầu như các em khi viết văn thường không sử dụng hoă ̣c có sử dụng thì cũng rất ít Vì vâ ̣y, tôi tích hợp kiến thức trong các tiết tổng kết vốn từ trong phân môn Luyê ̣n từ và câu để hướng dẫn các em viết những câu văn miêu tả hay
Ví dụ:
Trong tiết Luyê ̣n từ và câu bài Tổng kết vốn từ (trang 159 SGK Tiếng Viê ̣t 5, tâ ̣p 1) tôi sử dụng kĩ thuâ ̣t dạy học “Đọc tích cực” bằng cách đưa ra nhiê ̣m vụ cho học sinh: đọc bài văn “Chữ nghĩa trong văn miêu tả” và dựa vào những gợi ý học sinh đă ̣t câu có sử dụng biê ̣n pháp so sánh để miêu tả về đôi mắt của em bé hay dáng đi của mô ̣t người, sau đó viết thành đoạn văn tả Mô ̣t số học sinh viết như sau:
Em Bin có đôi mắt long lanh như những viên ngọc
Đôi mắt em Bống đen lay láy như hai hạt nhãn
Hướng dẫn học sinh liên kết các câu văn trong bài văn.
Khi học sinh đã biết cách dùng từ vào đă ̣t câu nhưng khi ghép các câu thành đoạn văn, bài văn các em còn mắc mô ̣t số lỗi như lă ̣p từ hay chưa có sự