(SKKN HAY NHẤT) chuyên đề xây dựng bài học theo chủ đề truyện ngụ ngôn

Trong xu thế phát triển của xã hộitheo hướng hiện đại,Văn học và học văn đang đứng trước những thử thách làm thế nào để giữ gìn và phát huy những giá trị bền vững CHÂ

SỞ GD&ĐT QUẢNG TRỊ

PHÒNG GD&ĐT GIO LINH

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Thực hiện chủ trương đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo

nhằm thực hiện mục tiêu đào tạo những công dân tương lai chủ động, tích cực,sáng tạo; đủ sức hòa nhập cùng đất nước và thế giới, trong khi nền kinh tế trithức giữ vai trò chủ đạo cho sự phát triển Trong xu thế phát triển của xã hộitheo hướng hiện đại,Văn học và học văn đang đứng trước những thử thách làm

thế nào để giữ gìn và phát huy những giá trị bền vững CHÂN - THIỆN - MỸ

trong việc nuôi dưỡng và phát triển tâm hồn con người Việc tiếp cận cácphương pháp dạy học, kĩ thuật dạy học hiện đại cũng không nằm ngoài mong

muốn thực hiện mục tiêu trên Trong đó, Dạy học theo chủ đề là một trong

những yêu cầu được Bộ GD&ĐT đặt ra và thực hiện từ năm học 2014 - 2015đến nay

Dạy học theo chủ đề là một mô hình mới của hoạt động học tập thay thế cholớp học truyền thống (với đặc trưng là những bài học ngắn, cô lập, những hoạt

động lớp học mà giáo viên giữ vai trò trung tâm) bằng việc chú trọng những nội

dung học tập có tính tổng quát, liên quan đến nhiều lĩnh vực, với trọng tâm tập trung vào học sinh và nội dung tích hợp với những vấn đề, hoạt động thực

hành gắn liền với thực tiễn Mức độ hiểu biết của các em sau bài học không chỉ

là biết, hiểu, vận dụng mà còn phân tích, tổng hợp, đánh giá Mục tiêu của bài

học không chỉ đảm bảo kiến thức, kĩ năng, thái độ theo chuẩn KTKN mà cònđịnh hướng hình thành và phát triển các năng lực và phẩm chất cần thiết cho conngười mới Việc học của học sinh thực sự có giá trị vì nó kết nối với thực tế và

rèn luyện được nhiều kĩ năng hoạt động, kĩ năng sống

Thực hiện Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH ngày 8/10/2014 của Bộ Giáodục và Đào tạo về Dạy học theo chủ đề, kế hoạch của Hội đồng bộ môn cấpTỉnh năm học 2018 - 2019, HĐBM Ngữ văn huyện Gio Linh tiếp tục thực hiện

tinh thần trên với chuyên đề Xây dựng bài học theo chủ đề “Truyện ngụ ngôn”

(qua ba văn bản: Thầy bói xem voi; Ếch ngồi đáy giếng; Chân, Tay, Tai, Mắt, Miệng) trong chương trình Ngữ văn THCS – lớp 6.

II NỘI DUNG

1 Cơ sở lí luận

Dạy học theo chủ đề là phương pháp tìm tòi những khái niệm, tư tưởng, đơn

vị kiến thức, nội dung bài học, chủ đề,… có sự giao thoa, tương đồng lẫn nhau,dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong cácmôn học hoặc các hợp phần của môn học (tức là con đường tích hợp những nộidung từ một số đơn vị kiến thức, kĩ năng, bài học, môn học có liên hệ với nhau)làm thành nội dung học tập trong một chủ đề có ý nghĩa hơn, thực tế hơn, nhờ

đó học sinh được hoạt động nhiều hơn để tìm ra kiến thức và vận dụng vào thựctiễn.

Để phát triển năng lực của học sinh trong giờ học Ngữ văn, cần đổi mớimạnh mẽ mô hình tổ chức dạy học trong việc thiết kế bài học từ phía giáo viên

Trong thiết kế, giáo viên phải cho thấy rõ các hoạt động của học sinh chiếm vịtrí chủ yếu trong tiến trình tổ chức dạy học Bằng việc vận dụng lý thuyết kiếntạo vào dạy học, các bài học trong sách hướng dẫn học sinh được thiết kế theođịnh hướng hình thành và phát triển năng lực của học sinh theo tiến trình của

hoạt động học, với các bước: Khởi động/Trải nghiệm/ Tạo tình huống xuất phát – Hình thành kiến thức – Thực hành – Vận dụng – Mở rộng, bổ sung/phát triển

ý tưởng sáng tạo. Giáo viên có thể tham khảo và vận dụng cách làm này để đổi

mới phương pháp dạy học Ngữ văn, góp phần định hướng phát triển năng lựccho học sinh

Các văn bản truyện ngụ ngôn Việt Nam được biên soạn trong SGK Ngữ

văn 6, tập một, với dung lượng vừa phải, phù hợp cho việc giáo dục HS qua cácbài học ngụ ngôn gần gũi trong cuộc sống (bài học trong nhận thức thế giớixung quanh, bài học về hòa nhập và đoàn kết, tượng trợ lẫn nhau) Tuy thế, mỗivăn bản ngụ ngôn lại được biên soạn cô lập, khoảng cách giữa các bài học lạicách xa nhau; do đó, tính tổng quát về kiến thức, tính liên tục và đào sâu trongrèn luyện kĩ năng, hình thành và bồi dưỡng thái độ cho HS qua bài học bị giánđoạn Dạy học theo chủ đề, với tinh thần trên, không chỉ khỏa lấp những hạn chếvừa nêu mà còn tạo điều kiện cho người học được hình thành và phát triển nănglực bản thân Việc gom các văn bản riêng lẻ có sự giao thoa, tương đồng lẫn

nhau về kiến thức hay kĩ năng thành một chủ đề có tác dụng phát huy nhận thức,rèn luyện kĩ năng, hình thành thái độ tích cực cho HS.

2 Cơ sở thực tiễn

Từ năm học 2016-2017, thực hiện kế hoạch của Hội đồng bộ môn cấp

Tỉnh về việc Dạy học theo chủ đề đối với bộ môn Ngữ văn ở nhà trường THCS, HĐBM huyện Gio Linh đã tổ chức thực hiện 04 chủ đề cấp huyện: Hình ảnh người lính trong thơ ca kháng chiến tại THCS Gio An, Truyện kí Việt Nam hiện đại tại THCS Gio Hải (năm học 2016-2017); Các biện pháp tu từ tại THCS Gio Mỹ, Câu trần thuật đơn tại THCS Gio Phong (năm học 2017-2018)

và 14 chủ đề cấp cụm (Ngoài ra cấp trường còn thực hiện theo kế hoạch của tổchuyên môn) Qua thực hiện các chuyên đề nêu trên và thực tế giảng dạy trênlớp, Dạy học theo chủ đề trong thời điểm hiện tại đã bộc lộ những thuận lợi và

khó khăn cho cả người dạy và người học như sau:

1.1 Thuận lợi

- Tính tổng quát, liên tục, nhuần nhuyễn về kiến thức, kĩ năng, thái độ

được đề cao tạo cơ hội tích cực để HS cho người học được hình thành và pháttriển năng lực bản thân HS chủ động, tích cực, hứng thú hơn trong học tập bộ

năng lực chung và năng lực chuyên biệt của bộ môn Ngữ văn cho HS; tìm tòi,tham khảo tài liệu, nâng cao kĩ năng ứng dụng CNTT,…)

1.2 Khó khăn

- Tính liên kết giữa các văn bản trong một chủ đề chưa cao Với cách biênsoạn như hiện nay, các VB được dạy học đọc hiểu chính đang được các giáoviên dạy tách rời nhau; tuy đã có thể đảo vị trí của các bài nhưng lại ảnh hưởngtới nội dung dạy học, nhất là các chủ đề Tiếng Việt, Làm văn (vì ngữ liệu mẫuliên quan đến văn bản đọc hiểu) ; mức độ kiến thức và kĩ năng ở bài sau chưacao hơn, phức tạp hơn bài trước, các bài được phân phối thời lượng gần nhưnhau trong một chủ đề; các bài đọc thêm ít được quan tâm Cuối mỗi chủ đề

không có bài kiểm tra để đánh giá năng lực học tập chủ đề của HS

- Đặc biệt, hệ thống câu hỏi hướng dẫn học bài – phương tiện để GV tổchức chuyển giao nhiệm vụ học tập cho HS ở mỗi VB trong một chủ đề chưathực sự theo đặc trưng của thể loại, chưa có câu hỏi yêu cầu HS vận dụng nhữngnội dung đã học vào thực tiễn đời sống… Điều này dẫn đến tình trạng cùng mộtthể loại và khuynh hướng sáng tác nhưng với mỗi văn bản, SGK lại hướng dẫn

HS đọc hiểu theo một cách khác nhau; HS đọc tác phẩm nào biết tác phẩm đó,chưa vận dụng những kiến thức và kĩ năng đã đọc từ tác phẩm này vào đọc hiểutác phẩm khác cùng thể loại, cùng khuynh hướng

- HS lúng túng khi đọc văn bản mới (không có trong SGK) - mặc dù đó là

văn bản cùng thể loại, cùng tác giả; HS không vận dụng được nhiều kiến thức, kĩnăng vào giải quyết các tình huống trong học tập và thực tiễn nhờ kết quả đọchiểu…

Chính vì vậy, trên cơ sở các chuyên đề đã thực hiện, HĐBM tiếp tục tiếpthu

ý kiến, trao đổi để chuyên đề phát huy tác dụng thiết thực, tạo điều kiện cho GVđứng lớp thực hiện đổi mới PPDH theo định hướng hình thành và phát triểnnăng lực HS

3 Tiến trình thực hiện 3.1 Xác định mục tiêu

Mục đích chuyên đề Xây dựng bài học theo chủ đề “Truyện ngụ ngôn”

trong chương trình Ngữ văn 6 THCS giúp HS có nhận thức khái quát về hình

thức, nội dung, mục đích của các truyện ngụ ngôn, rèn luyện kĩ năng đọc - hiểu

văn bản, kĩ năng sống (tự nhận thức, giao tiếp, lắng nghe tích cực, xác định giá

trị bản thân), bồi dưỡng thái độ sống tích cực  (khiêm tốn học hỏi, tương thân tương ái) từ đó hình thành và phát triển các năng lực, phẩm chất cần thiết (năng

lực giải quyết vấn đề, tự học, sáng tạo, quản lý bản thân, giao tiếp, hợp tác,thưởng thức văn học, )

3.2 Các bước tiến hành

3.2.1 Bước 1: Xác định vấn đề cần giải quyết (Truyện ngụ ngôn – Ngữ

văn 6, tập một)

3.2.2 Bước 2: Xây dựng nội dung chủ đề bài học

- Tên chủ đề : Truyện ngụ ngôn

- Số tiết thực hiện chủ đề : 03

PPCT (Quyết định số 86/QĐ-GDDTngày 15/01/2013 của Sở GD&ĐTQuảng Trị)

PPCT biên soạn lại

Văn bản Ếch ngồi đáy giếng (Tiết 39) Chủ đề : Truyện ngụ ngôn

- Thầy bói xem voi (Tiết 39)

- Ếch ngồi đáy giếng (Tiết40)

- HDĐT: Chân, Tay, Tai,Mắt, Miệng (Tiết 41)

Thầy bói xem voi (Tiết 40)HDĐT: Chân, Tay, Tai, Mắt, Miệng(Tiết 45)

3.2.3 Bước 3: Xác định mục tiêu bài học

- Xác định kiến thức, kĩ năng, thái độ của chủ đề

- Xác định các năng lực và phẩm chất có thể hình thành: năng lực chungvà năng lực chuyên biệt môn Ngữ văn

3.2.4 Bước 4: Xác định và mô tả mức độ yêu cầu của mỗi loại câu

hỏi/bài tập có thể sử dụng trong hoạt động dạy học và kiểm tra đánh giá chủ đề :Nhận biết – Thông hiểu – Vận dụng thấp – Vận dụng cao

3.2.5 Bước 5: Biên soạn các câu hỏi/bài tập cụ thể theo các mức độ yêu

cầu đã mô tả

3.2.6 Bước 6: Xây dựng tiến trình bài học

Hoạt động 1: Khởi động/Trải nghiệm/Tạo tình huống xuất phát Hoạt động 2: Hình thành kiến thức

Tiết 39: * Khái quát chủ đề

- Khái niệm truyện ngụ ngôn

- Hệ thống các văn bản truyện ngụ ngôn trong chương trình Ngữ văn 6

* Đọc – hiểu văn bản “Thầy bói xem voi”

Tiết 40: Đọc – hiểu văn bản “Ếch ngồi đáy giếng”

Tiết 41: * Hướng dẫn đọc thêm “Chân, Tay, Tai, Mắt, Miệng”

Kết luận chủ đề

- Một số biện pháp nghệ thuật trong truyện ngụ ngôn

- Giá trị thực tiễn của những bài học ngụ ngôn

Hoạt động 3: Thực hành - Luyện tập, củng cố các kiến thức trên (các

câu hỏi/bài tập) – Trò chơi “Những bông hoa xinh”

Hoạt động 4: Vận dụng, ứng dụng

Hoạt động 5: Mở rộng, bổ sung/phát triển ý tưởng sáng tạo

III KẾT LUẬN

- Dạy học theo chủ đề trong Ngữ văn đem lại nhiều ưu thế cho cả người

học lẫn người dạy Cấu trúc chủ đề theo hình thức tổng – phân - hợp như trên sẽgiúp HS nâng cao năng lực tự chiếm lĩnh tri thức để giải quyết những vấn đề

trong thực tiễn phù hợp mục tiêu giáo dục hiện đại Từ kết quả thực nghiệm trêncho thấy, dạy học theo chủ đề phù hợp với thực tế giáo dục hiện nay

- Lựa chọn, kết hợp các nội dung kiến thức có sự giao thoa, tương đồngtrong phân môn Văn học, Tiếng Việt hay Làm văn hiệu quả trên nguyên tắckhông phá vỡ đặc trưng bộ môn, mạch văn bản, phù hợp phương thức biểu đạt,rèn kĩ năng giao tiếp cho HS

- Chú trọng khâu chuyển giao nhiệm vụ học tập, tổ chức hoạt động họctập của HS tích cực, chủ động; thực hiện kiểm tra đánh giá theo định hướng pháthuy năng lực HS

- Sử dụng thiết bị dạy học, học liệu dạy học, ứng dụng CNTT hợp lí, sángtạo hỗ trợ các hoạt động dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy học.

PHỤ LỤC I

* Bảng mô tả câu hỏi/bài tập theo định hướng phát triển năng lực (Bước 4)

Mức độ nhận biết

Mức độ thông hiểu

Mức độ vận dụng

Mức độ vận dụng cao

- Nhận biết kháiniệm thể loại,phương thức biểuđạt

- Xác định bố cụcvăn bản

- Chỉ ra các chitiết nghệ thuật,

- Giải thích nghĩacủa từ, thành ngữ,tìm thành ngữ

liên quan

- Hiểu được vai trò, tác dụng, ý

nghĩa của các yếu

- Sắm vai tái hiệntình huống

- Tả lại sự vật(dựa vào văn bản,sự hiểu biết) theolời văn của mình

- Trình bày quanđiểm của bản

- Viết đoạn văntrình bày suy nghĩvề một bài họcngụ ngôn

- Giải quyết tìnhhuống giả định

nội dung văn bản tố nghệ thuật, từ

ngữ, hình ảnh được sử dụng trong VB

thân về một vấnđề đặt ra trongvăn bản

* Các câu hỏi/bài tập cụ thể theo các mức độ yêu cầu đã mô tả (Bước 5)

Tiết 39: THẦY BÓI XEM VOI

Vận dụng thấp Vận dụng cao

- Ngụ ngôn là gì ?Truyện ngụ ngôn

- Sắm vai nămông thầy bói phán

- Kể một số ví dụ

của em hoặc của

là gì ?

- Văn bản này chia làm mấy phần? Nội dung từng phần?

- Các thầy bói xem voi trong hoàn cảnh nào?

- Sự miêu tả của

các thầy về từng bộ phận của con voi có chính xác không? Có đúng thực tế với cả convoi không?

- Thái độ đó dẫn đến kết quả ra sao?

- Nêu nội dung, nghệ thuật của truyện?

- Các thầy đã xemvoi ntn?

- Các thầy có được xem đầy đủ

con voi không?

- Tác giả đã sử dụng nghệ thuật

mình đúng, điều

đó thể hiện tháiđộ gì của họ?

- Giải thích ý

về voi

- Tại sao 5 thầy

bói đã tận tay sờvào con voi mà

lại có ý kiến khácnhau? Họ đã đúngở đâu, sai ở chỗnào?

- Dựa vào kiến thức môn Sinh học, sự hiểu biết của bản thânvà

bài học hôm nay, hãy miêu tả con voi giúp 5 ông thầy bói để họ biết rõ về nó?

sự vật hay conngười một cách sailầm theo kiểu

“Thầy bói xem voi”

và hậu quả củanhững đánh giá sailầm này

- Viết đoạn vănngắn (3-5 câu) trìnhbày suy nghĩ saukhi học xongtruyện ngụ ngôn

“Thầy bói xem voi”

nghĩa thành ngữ

“Thầy bói xemvoi”?

- Bài học chínhcủa truyện ngụ

ngôn “Thầy bóixem voi” là gì?

“Thầy bói xemvoi” ?

- Tình huống nào sau đây ứng với thành ngữ “Thầy bói xem voi”

PHỤ LỤC II : GIÁO ÁN MINH HỌA CHUYÊN ĐỀ (Tiết 39)

       Ngày soạn: 30/10/2018

Tiết 39, 40, 41: CHỦ ĐỀ: TRUYỆN NGỤ NGÔN

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức

- Hiểu biết bước đầu về truyện ngụ ngôn

- Đặc điểm nhân vật, sự kiện, cốt truyện trong một tác phẩm ngụ ngôn

- Ý nghĩa giáo huấn sâu sắc của truyện ngụ ngôn

- Cách kể chuyện ý vị, tự nhiên, độc đáo

2 Kĩ năng

- Đọc - hiểu văn bản truyện ngụ ngôn

- Liên hệ các sự việc trong truyện với những tình huống, hoàn cảnh thựctế

- Kể diễn cảm truyện

3 Thái độ

- Giáo dục HS cách nhận thức sự vật hiện tượng, mở mang tầm hiểu biết,biết đoàn kết, thân ái

- Yêu thích truyện ngụ ngôn

4 Năng lực hướng tới

- Năng lực giải quyết vấn đề

- Năng lực tự học

- Năng lực sáng tạo

- Năng lực quản lý bản thân

- Năng lực giao tiếp

- Năng lực hợp tác

- Năng lực thưởng thức văn học

II PHƯƠNG PHÁP & KỸ THUẬT DẠY HỌC

- Đọc diễn cảm, gợi dẫn, đàm thoại, thảo luận,

- KT đặt câu hỏi, động não, cặp đôi chia sẻ,

III CHUẨN BỊ CỦA GV & HS

1 Chuẩn bị của GV: Tham khảo tài liệu, thiết kế giáo án, phiếu học tập

2 Chuẩn bị của HS: Đọc và soạn bài theo câu hỏi SGK, sắm vai

IV TIẾN TRÌNH BÀI HỌC