CHỨC NĂNG CỦA NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA.doc

CHỨC NĂNG CỦA NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

Phần thứ nhất: Giới thiệu đề tàI

Đất nớc ta đang bớc vào thời kỳ phát triển mới, thời kỳ đẩytới một bớc công nghiệp hóa, hiện đại hóa vì mục tiêu dân giàu, nớc mạnh, xã hội công bằng văn minh từng bớc đi lên chủ nghĩaxã hội Cơ chế quản lý kinh tế mới ở nớc ta hiện nay là cơ chếthị trờng có sự quản lý của Nhà nớc bằng pháp luật, chính sách,

kế hoạch và các công cụ khác Từ thực tiễn đổi mới hơn 15năm qua, tại đại hội Đảng IX đã khẳng sự tất phát triển nềnkinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa là một tất yếu,trong đó Nhà nớc đóng vai trò điều hành nền kinh tế vĩ mô(định hớng và điều tiết) nhằm phát huy vai trò tích cực, hạnchế và ngăn ngừa các mặt tiêu cực của nền kinh tế thị trờng.Trong quá trình đổi mới và thực hiện việc cải cách hànhchính hiện nay, cải cách là công cụ quản lý kinh tế vĩ mô đợc

đổi mới và ngày càng hoàn thiện Chiến lợc phát triển kinh tếxã hội là định hớng cơ bản cho sự vận động của cơ chế thị tr-ờng ở nớc ta Chúng ta đang đẩy nhanh, mạnh việc xây dựng

hệ thống pháp luật, các thể chế kinh tế, tăng cờng việc sửdụng các công cụ tài chính và tiền tệ để điều tiết thị trờng

Nh vậy nền kinh tế hàng hóa và kinh tế thị trờng đòi hỏi tăngcờng chứ không làm giảm nhẹ vai trò quản lý của Nhà nớc bấtluận là Nhà nớc t bản chủ nghĩa hay Nhà nớc xã hội chủ nghĩa.Hơn nữa chúng ta đang xây dựng nền kinh tế hàng hóanhiều thành phần áp dụng cơ chế thị trờng theo định hớng xãhội chủ nghĩa và mở rộng quan hệ quốc tế đi vào thị trờngthế giới không phân biệt chế độ chính trị kinh tế của Nhà n-ớc

Thực tế đã chứng minh từ khi nớc ta chuyển sang nền kinh

tế trị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa và nâng cao vai trò

kinh tế của Nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng ở nớc ta hết sứcquan trọng, đặc biệt là trong những năm gần đây, sự quản

lý vĩ mô của Nhà nớc đã và đang tạo điều kiện cho nền kinh

tế thị trờng phát huy mặt tích cực và khắc phục những mặthạn chế, đời sống của toàn thể nhân dân thực sự đợc cảithiện

Do đó việc nghiên cứu kinh tế thị trờng định hớng xã hộichủ nghĩa và vai trò của kinh tế Nhà nớc trong nền kinh tế thịtrờng ở nớc ta hiện nay đợc đề ra hết sức nghiêm túc và cầnthiết Đây là một vấn đề lớn nhng trong giới hạn cho phép emxin đợc đề cập giải quyết một số nội dung cơ bản đợc phản

*ý nghĩa của đề tài nghiên cứu

Do phạm vi rộng lớn và tính chất phức tạp của đề tài nhất

là trong giai đoạn hiện nay : trong quá trình chuyển từ cơ chếtập trung quan liêu bao cấp sạng nền kinh tế thị trờng định h-ớng xã hội chủ nghĩa, nên bài viết không thể đi sâu và phântích đầy đủ các vấn đề Vậy mong đợc sự chỉ bảo và góp ýcủa thầy giáo, em xin chân thành cảm ơn!

Phần hai: Nội dung chính của đề tài.

I: Kinh tế trị trờng và các đặc trng của Kinh tế trị trờng.

1.Bản chất của kinh tế trị trờng.

Xuất phát từ khái niệm về kinh tế thị trờng là kinh tếhàng hoá phát triển ở trình độ cao, mà ở đó toàn bộ các yếu

tố sản xuất đầu vào và sản phẩm đầu ra đều thông qua thịtrờng và do thị trờng quyết định Ta có thể thấy bản chất củakinh tế thị trờng: là trong đó các chủ thể kinh tế trong xã hội

đều hớng tới mục tiêu lợi nhuận, lấy lợi nhuận làm động lực sảnxuất kinh doanh, các vấn đề: sản xuất cái gì? Sản xuất cho ai?

Và sản xuất nh thế nào? đều do thị trờng quyết định

Chúng ta đang từng bớc thực hiện những quá trình mangtính quy luật của bớc chuyển từ nền kinh tế tập trung quan liêubao cấp sang cơ chế thị trờng có sự điều tiết vĩ mô của Nhànớc, với tự do hóa thơng mại và tự do hóa giá cả là khâu trungtâm đột phá từng bớc tiến tới cơ chế thị trờng đích thực, đó

là một cơ chế phát huy vai trò điều tiết của Nhà nớc hìnhthành bớc đầu của thị trờng cạnh tranh làm cho hàng hóa lu th-

ơng, cân đối cung cầu, thoát khỏi khủng hoảng thiếu, giá cả

đợc ổn định dần, lạm phát đợc ngăn chặn

Chúng ta chủ trơng chuyển sang cơ chế thị trờng trên cơ

sở ổn định chính trị, lấy ổn định chính trị làm tiền đề vàlàm điều kiện cho cải cách kinh tế Mặt khác cũng nhận thức

rõ phải đổi mới mạnh mẽ trong lĩnh vực hành chính trên cơ sở

đổi mới quản lý của Nhà nớc nâng cao chất lợng hiệu quả quản

lý cho nó phù hợp với điều kiện kinh tế thị trờng mà tiếp tục

ổn định chính trị đa cải tiến lên trên bớc phát triển mới

2 Lịch sử hình thành và phát triển của kinh tế thị trờng:

2.1 Quá trình chuyển từ kinh tế tự nhiên lên kinh

ba vấn đề cơ bản là: sản xuất ra cái gì? Sản xuất nh thế nào?

Và sản xuất cho ai? Kinh tế tự nhiên chính là hình thái tổchức kinh tế xã hội đầu tiên mà lịch sử loài ngời sử dụng đểgiải quyết 3 vấn đề trên

Trong nền kinh tế tự nhiên, ngời sản xuất cũng đồng thời

là ngời tiêu dùng Tự sản xuất, tự tiêu dùng là đặc điểm nổibật của kinh tế tự nhiên Mục đích của sản xuất là tạo ranhững giá trị sử dụng nhằm thoả mãn nhu cầu tiêu dùng củachính bản thân ngời sản xuất, vì thế có thể nói quá trìnhsản xuất của nền kinh tế tự nhiên gồm hai khâu: sản xuất –tiêu dùng Các quan hệ kinh tế trong nền kinh tế tự nhiên đềumang hình thái hiện vật

Trong nền kinh tế hàng hoá, mục đích sản xuất là trao

đổi hay để bán Mục đích đó đợc xác định từ trớc quátrình sản xuất và có tính khách quan Sản xuất và toàn bộ quátrình tái sản xuất đều gắn với thị trờng

2.1.2 Những tiền đề của quá trình chuyển từ kinh tế tự nhiên lên kinh tế hàng hoá.

Theo đà phát triển của lực lợng sản xuất và phân cônglao động xã hội, đồng thời gắn với nó đó là sự tan rã của chế

độ cộng sản nguyên thuỷ, quan hệ trao đổi ngày càng pháttriển mạnh Khi trao đổi trở thành mục đích phổ biến và th-ờng xuyên của sản xuất thì kinh tế tự nhiên dần chuyển thànhkinh tế hàng hoá

Sự ra đời và phát triển của kinh tế hàng hoá là quátrình khách quan Trong lịch sử, những quan hệ hiện vật, tự

nhiên và quan hệ hàng hoá - tiền tệ tồn tại đan xen và mâuthuẫn với nhau Sự xuất hiện của kinh tế hàng hoá cũng chính

là sự xuất hiện những tiền đề phủ định kinh tế tự nhiên vàkhẳng định kinh tế hàng hoá Mỗi bớc phát triển của kinh tếhàng hoá là một bớc đẩy lùi kinh tế tự nhiên Nh vậy, quá trìnhvận động và phát triển của kinh tế hàng hoá đã phủ định dầnkinh tế tự nhiên và khẳng định mình là một kiểu tổ chứckinh tế – xã hội độc lập

Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác- Lênin đã chỉ rarằng kinh tế hàng hoá muốn ra đời và tồn tại đợc cần có hai

điều kiện:

*Phân công lao động xã hội đã tạo ra những ngành nghềsản xuất khác nhau Do phân công lao động xã hội nên mỗingời chuyên sản xuất một loại hàng hoá nhất định Nhng nhucầu tiêu dùng của họ lại cần nhiều loại sản phẩm khác nhau Đểthoả mãn nhu cầu này họ phải trao đổi sản phẩm cho nhau.Làm nảy sinh quan hệ kinh tế giữa những ngới sản xuất

*Trong điều kiện t hữu về t liệu sản xuất, những ngờisản xuất độc lập với nhau và có lợi ích kinh tế khác nhau

Phân công lao động xã hội phát triển cũng dẫn tới sự ra đờicủa ngành thơng nghiệp Khi thơng nghiệp ra đời quan hệtrao đổi đã có mầu sắc mới Ngời sản xuất và ngời tiêu dùngquan hệ với nhau qua nhân vật thứ ba là thơng nhân Thơngnghiệp phát triển làm cho sản xuất và lu thông hàng hoá cùngvới lu thông tiền tệ đợc phát triển nhanh chóng

Quan hệ trao đổi ngày càng đợc mở rộng và phát triển

đỏi hỏi hệ thống giao thông vận tải cũng phải mở rộng và pháttriển đây là điều kiện vật chất làm tăng thêm các phơng tiệntrao đổi mở rộng thị trờng

2.2 Quá trình chuyển từ kinh tế hàng hoá giản

đơn sang nền kinh tế thị trờng

2.2.1 Khái niệm về kinh tế thị trờng.

Kinh tế thị trờng là trình độ phát triển cao của kinh tếhàng hoá, trong đó toàn bộ các yếu tố đầu vào và đầu ra củasản xuất đều thông qua thị trờng.

Kinh tế hàng hoá phát triển, điều đó có nghĩa là phạm trùhàng hoá, phạm trù tiền tệ và thị trờng đợc phát triển và đợc

mở rộng Hàng hoá không chỉ bao gồm những sản phẩm đầu

ra của sản xuất mà còn bao gồm cả các yếu tố đầu vào củasản xuất Mọi quan hệ kinh tế trong xã hội đều tiền tệ hoá Khi

đó ngời ta gọi kinh tế hàng hoá là kinh tế thị trờng

2.2.2 Những điều kiện hình thành kinh tế thị trờng.

Kinh tế thị trờng đợc hình thành với những điều kiện sau:

Một là: sự xuất hiện của hàng hoá sức lao động và thị trờng

sức lao động Cần khẳng định rằng sự xuất hiện hàng hoásức lao động là một tiến bộ lịch sử Ngơi lao động của mình

và là chủ thể bình đẳng trong việc thơng lợng với ngời khác

Hai là: Phải tích luỹ đợc một số vốn nhất định để tiến

hành sản xuất kinh doanh nhằm mục đích thu lợi nhuận

Ba là: Cần phải có hệ thống tài chính, tín dụng, ngân

hàng tơng đối phát triển

Có ngời cho rằng kinh tế thị trờng là kinh tế tiền tệ, mọi hoạt

động kinh tế đều có thể đợc biểu hiện bằng chỉ tiêu tiền tệ,cho nên vai trò của tiền tệ vô cùng quan trọng

Bốn là: Sự hình thành kinh tế thị trờng đòi hỏi phải có

một kết cấu hạ tầng tơng đối phát triển Trên cơ sở đó mớibảo đảm cho lu thông hàng hoá và lu thồng tiền tệ để thuậnlợi nhằm mở rộng quan hệ trao đổi

Năm là: Tăng cờng vai trò kinh tế của Nhà nớc Đối với nớc

ta, đây là vấn đề có tính then chốt để hình thành nền kinh

tế thị trờng

Với tác động của tất cả các tiền đề trên, nền kinh tế thị trờng

đợc xã hội hoá cao, các quan hệ kinh tế mang hình thái phổ

biến là quan hệ hàng hoá - tiền tệ và nó đợc tiền tệ hoá Cácquy luật của kinh tế thị trờng đợc phát huy tác dụng một cách

đầy đủ

3 Những đặc trng của kinh tế thị trờng

Những đặc trng chung nhất, vốn có của kinh tế thị trờng :

Một là: Tính tự chủ của các chủ thể kinh tế rất cao

Các chủ thể trong nền kinh tế thị trờng bao gồm các doanhnghiệp, các hộ kinh doanh, các cá nhân và cả nhà nớc Họchính là ngời đề ra các quyết sách kinh tế, các quyết địnhtrong kinh doanh, họ phải tự chụi trách nhiệm về tính khả thicủa các quyết sách, quyết định đợc ban hành, cũng nh phải tựgánh chịu mọi rủi ro

Hai là: Trên thị trờng hàng hoá rất phong phú.

Ngời ta tự do mua, bán hàng hoá Trong đó ngời mua chọn

ng-ời bán, ngng-ời bán tìm ngng-ời mua Họ gặp nhau ở giá cả thị trờng

Đặc trng này không thể có đợc trong nền kinh tế hàng hoákém phát triển Chỉ trong nền sản xuất hàng hoá phát triểncao của lực lợng sản xuất, của phân công và chuyên môn hoálao động mới có đợc đặc trng này

Ba là: Giá cả để hình thành ngay trên thị trờng

Giá cả thị trờng vừa là biểu hiện bằng tiền của giá thị trờng,vừa chịu sự tác động của quan hệ cạnh tranh và quan hệ cungcầu hàng hoá và dịch vụ Trên cơ sở giá thị trờng, giá cả là kếtquả của sự thơng lợng và thoả thuận giữa ngời mua và ngờibán Đặc trng này phản ánh yêu cầu của luật lu thông hàng hoá

Bốn là: Cạnh tranh là một tất yếu của thị trờng

Nó tồn tại trên cơ sở những đơn vị sản xuất hàng hoá độc lập

và khác nhau về lợi ích kinh tế Tuy nhiên cần phân biệt cạnhtranh lành mạnh và cạnh tranh không lành mạnh

Cạnh tranh lành mạnh là cạnh tranh diễn ra trong khuôn khổcủa pháp luật và bằng những biện pháp kinh tế kỹ thuật qua

đó nâng cao năng xuất lao động, số lợng và chất lợng hàng hoádịch vụ, hạ giá thành sản phẩm, tăng hiệu quả trong kinhdoanh Cạnh tranh lành mạnh là động lực phát triển của nềnkinh tế thị trờng

Cạnh tranh không lành mạnh là những quan hệ cạnh tranh đợctiến hành bằng những biện phát phi kinh tế, vi phạm phát luật

và thu lời bất chính Quan hệ cạnh tranh kiểu này gây hại chongời tiêu dùng và gây thiệt hại cho cả xã hội Nói chung cần phảinghiêm trị bằng phát luật

Năm là: kinh tế thị trờng là hệ thống kinh tế mở

Bởi nó lấy trao đổi làm mục đích của sản xuất kinh doanh Đãtrao đổi phải mở của hớng ra bên ngoài Nó rất đa dạng, phứctạp và đợc điều hành bởi hệ thống tiền tệ và hệ thống phápluật của Nhà nớc

II: Kinh tế thị trờng theo định hớng XHCN ở Việt Nam.

1: bản chất của kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa.

Nh chúng ta đều biết, từ Đại hội VI, Đảng ta đã đề rachủ trơng cho phép sử dụng nhiều hình thức kinh tế, khai thácmọi khả năng của các thành phần kinh tế, trong đó kinh tếquốc doanh giữ vai trò chủ đạo, coi đây là một giải pháp có ýnghĩa chiến lợc góp phần giải phóng mọi khả năng để pháttriển lực lợng sản xuất

Hội nghị Trung ơng sáu khoá VI phát triển thêm một bớc, đa raphát triển kinh tế hàng hoá có kế hoạch gồm nhiều thành phần

đi lên chủ nghĩa xã hội, coi chính sách kinh tế nhiều thành

phần có ý nghĩa chiến lợc lâu dài, có tính quy luật từ sản xuấtnhỏ đi lên chủ nghĩa xã hội

Đến đại hội VII Đảng ta tiếp tục nói rõ hơn chủ trơng này càngkhẳng định đây là chủ trơng chiến lợc, là con đờng đi lênchủ nghĩa xã hội ở nớc ta Cơng lĩnh của Đảng đã khảng định:

“phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hớng xã hội chủ nghĩa, vận hành theo cơ chế thị trờng có sự quản lý của nhà nớc ” Nhng lúc đó cũng mới nói đến kinh tế hàng hoá, cơ chế thị trờng chứ cha nói đến thuật ngữ: “ Kinh

tế thị trờng ” Đến Đại hội Đảng IX đa ra khái niệm “ kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa” Nội hàm của khái niệm này

thực chất vẫn là phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thànhphần vận hành theo cơ chế thị trờng có sự quản lý của nhà nớctheo định hớng xã hội chủ nghĩa, nói rõ đợc mô hình kinh tếnớc ta trong thời kỳ quá độ

Nói đến kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa cónghĩa là nền kinh tế của chúng ta không phải là nền kinh tếbao cấp, quản lý theo kiểu tập trung quan liêu bao cấp, nhng

đó cũng không phải là nền kinh tế thị trờng tự do theo cáchnói của t bản, tức không phải là kinh tế thị trờng t bản chủnghĩa ; và cũng cha phải hoàn toàn là kinh tế thị trờng xã hộichủ nghĩa, bởi vì nh trên chúng ta đã nói, chúng ta còn đangtronhg thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, còn có sự đan xengiữa cái cũ và cái mới, vừa có vừa cha có đầy đủ yếu tố củachủ nghĩa xã hội

2: các đặc trng của nền kinh tế thị trờng định ớng xã hội chủ nghĩa.

h-Kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

là một kiểu tổ chức kinh tế vừa dựa trên những nguyên tắc vàquy luật của kinh tế thị trờng, vừa dựa trên những nguyên tắc

và cơ sở kinh tế của chủ nghĩa xã hội, thể hiện trên cả bamặt: sở hữu, tổ chức quản lý, và phân phối So với kinh tế t

bản chủ nghĩa kinh tế định hớng xã hội chủ nghĩa có những

đặc trng chủ yếu sau:

* Mục tiêu chiến lợc của đờng lối phát triển kinh tế thị trờng ởViệt Nam là giải phóng sức sản xuất, động viên mọi nguồn lựctrong và ngoài nớc để thực hiện công nghiệp hoá, hiện đạihoá, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội,nâng cao hiệu quả kinh tế xã hội, cải thiện từng bớc đời sốngcủa nhân dân, gắn tăng trởng kinh tế với tiến bộ và côngbằng xã hội

* Kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam lànền kinh tế nhiều thành phần trong kinh tế Nhà nớc giữa vaitrò chủ đạo

* Trong điều kiện hiện tại , cả kinh tế thị trờng t bản chủnghĩa và kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa đềucần sự quản lý vĩ mô của Nhà nớc, song điều khác nhau là ởbản chất của hai nhà nớc Kinh tế thị truờng t bản chủ nghĩa,Nhà nớc là Nhà nớc của giai cấp t sản, tự do dân chủ cũng là tự

do dân chủ t sản, và vậy Nhà nớc can thiệp kinh tế là để bảo

vệ lợi ích cảu giai cấp t sản Còn kinh tế thị trờng định hớng xãhội chủ nghĩa ở Việt nam, Nhà nớc là Nhà nớc của dân, do dân

và vì dân, và vậy Nhà nớc can thiệp kinh tế là bảo vệ lợi íchcủa đại đa số nhân dân lao động

* Trong nền kinh tế thị trờng tất yếu phải tồn tại nhiều hìnhthức phân phối Trong kinh tế thị trờng t bản chủ nghĩa hìnhthức phân phối chủ yếu là phân phối theo vốn, theo trình độbóc lột, theo sức lao động, chủ yếu phục vụ mục đích thu lợinhuận tối đa của chủ t bản Nền kinh tế thị trờng định hớngxã hội chủ nghĩa lấy phân phối theo kết quả lao động và hiệuquả kinh tế là chủ yêú, bên cạnh đó có kết hợp với các hìnhthức phân phối khác nữa để vừa khuyến khích lao động, vừa

đảm bảo phúc lợi cơ bản

III: vai trò kinh tế của Nhà nớc

1.Vai trò kinh tế của Nhà nớc nói chung trong lịch sử:

Nhà nớc luôn là vấn đề trung tâm của những cuộc đấutranh chính trị Mọi Đảng trong cơng lĩnh hoạt động củamình bao giờ cũng hớng mục tiêu vào việc giành lấy chínhquyền Nhà nớc Trong lịch sử phát triển có nhiều cách giảiquyết khác nhau về nguồn gốc và bản chất của Nhà nớc Theomột số quan điểm thì tôn giáo là quyền lực của Thợng Đế ởtrần gian cho đến khi giai cấp t sản làm cách mạng đã lên ánquan điểm này, họ cho rằng Nhà nớc xuất phát từ xã hội, để

điều khiển và quản lý xã hội Theo họ thì Nhà nớc là do nhândân bầu ra và quyền lực thuộc về nhân dân Theo quan

điểm của Mác, ông thừa nhận Nhà nớc sinh ra từ xã hội nhngkhông phải là khế ớc của xã hội mà nó xuất phát từ những mâuthuẫn giai cấp không thể điều hòa Mâu thuẫn này dẫn đếncuộc đấu tranh giai cấp quyết liệt để đi đến một nhu cầucủa xã hội là phải có một tổ chứ quyền lực đủ mạnh để duytrì xã hội tồn tại trong một trật tự nhất định sao cho phù hợp vớilợi ích của giai cấp thống trị, tổ chức ấy chính là Nhà nớc Nhvậy Nhà nớc là công cụ bạo lực để thống trị giai cấp, giai cấpnào thống trị về mặt kinh tế thì giai cấp đó sẽ thống trị vềmặt chính trị (hay Nhà nớc ) Nhà nớc chính là công cụ đểbảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị

Trong lịch sử phát triển của mình, các Nhà nớc đã có

ph-ơng pháp khác nhau để nắm giữ kinh tế nhằm phục vụ chứcnăng quản lý của mình Nhà nớc chủ nô - kiểu Nhà nớc đầu tiêntrong lịch sử loài ngời chỉ bảo vệ cho quyền lợi của giai cấpchủ nô là giai cấp chiếm đoạt khối lợng của cải đợc sản xuất rabởi những ngời nô lệ, những ngời bị đàn áp, thống trị bằngbạo lực Trong thời đại phong kiến Nhà nớc phong kiến khôngchỉ can thiệp vào việc phân phối của cải mà còn đứng ra tập

hợp lực lợng nhân dân xây dựng kết cấu hạ tầng cho sản xuấtnông nghiệp.

Trong những năm đầu của chủ nghĩa t bản, chúng ta đãthấy sự phát triển của chủ nghĩa trọng thơng với đặc điểmcủa nó là đánh giá rất cao vai trò kinh tế của Nhà nớc Khôngphải là không có căn cứ với sự đề cao này mà thực tế nh chúng

ta đã biết chủ nghĩa trọng thơng là hệ thống t tởng kinh tếcủa chủ nghĩa t bản (CNTB), chủ nghĩa trọng thơng tơng ứngvới thời kỳ tích lũy nguyên thuỷ của CNTB Giai cấp t sản rấtcần có chỗ dựa vững chắc cho Nhà nớc thông qua chỗ dựa này,việc tích lũy t bản sẽ tiến hành nhanh chóng hơn và hiệu quảcao hơn Đối với trờng phái này muốn phát triển kinh tế thì phảidựa vào sức mạnh của Nhà nớc Họ đánh giá cao các chính sáchkinh tế của Nhà nớc, ủng hộ chính quyền Nhà nớc Vì vậy ởtrong thời kỳ này vai trò kinh tế của Nhà nớc đợc xác lập vànâng cao

Ngợc lại với chủ nghỉa trọng thơng, các nhà kinh tế học cổ

điển mà nổi bật là Adam Smith (1723 - 1790) lại cho rằng Nhànớc chỉ nên thực hiện các chức năng nguyên thuỷ của mình.Lập pháp bảo vệ an ninh quốc gia xét xử những tranh chấp,chứ không nên can thiệp vào các quá trình kinh tế Theo AdamSmith việc tổ chức nền kinh tế hàng hóa cần theo nguyên tắc

tự do Ông ủng hộ tự do cạnh tranh và chính ông cũng đa rathuyết “ bàn tay vô hình “ và nguyên lý Nhà nớc không canthiệp vào mọi hoạt động của nền kinh tế Sự hoạt động củatoàn bộ nền kinh tế là do các quy luật khách quan tự phát chiphối, sự vận động của thị trờng là do quan hệ cung cầu và sựbiến đổi tự phá t của giá cả hàng hóa trên thị trờng quyết

định Có nghĩa là “ bàn tay vô hình” tự điều chỉnh nền

kinh tế một cách năng động, linh hoạt theo những quy luậtkhách quan của thị trờng còn Nhà nớc không nên can thiệp vàonền kinh tế thị trờng và hoạt động của các doanh nghiệp Việc

đề cao “ bàn tay vô hình” và xem nhẹ “ bàn tay Nhà nớc” đã

thực hiện ở các nớc t bản chủ nghĩa (TBCN) trong giai đoạn tự

do cạnh tranh đã đem lại sự tăng trởng nhất định trong kinh

tế Tuy nhiên với một thị trờng tự do cạnh tranh hoạt độngkhông có sự can thiệp của Nhà nớc ngày càng bộ lộ nhiềukhiếm khuyết nh tình trạng độc quyền, ô nhiễm môi trờng,hoạt động kinh tế chồng chéo, triệt tiêu nhau và đặc biệt làcác chu ky kinh tế thể hiện thông qua khủng hoảng kinh tế liêntục mà rõ nhất là thời kỳ đại suy thoái nền kinh tế TBCN (1929

- 1933) Hơn nữa trình độ xã hội hóa sản xuất ngày càng cao

đã chỉ cho các nhà kinh tế học thấy rằng cần có sự can thiệpcủa Nhà nớc vào các quá trình hoạt động kinh tế, điều tiếtnền kinh tế, nhà kinh tế học ngời Anh Meynard Keynes (1884 -1946) ngời đợc coi là đã cứu sống CNTB thì lập luận rằng:

“ nguyên nhân đa đến khủng hoảng kinh tế và thất nghiệp gia tăng đó là Nhà nớc không can thiệp vào kinh tế hoặc can thiệp những chính sách kinh tế lạc hậu bảo thủ” Do vậy theo

ông để hạn chế, ngăn chặn khủng hoảng kinh tế, thất nghiệpthì phải can thiệp vào kinh tế bằng những chính sách kinh tế

vĩ mô thích hợp: đó là các chính sách về tài chính tiền tệ lãisuất điều tiết ở tầng vĩ mô Nhà nớc trực tiếp phát triển cácdoanh nghiệp sản xuất kinh doanh và làm dịch vụ công cộng.Quan điểm này xuất phát ở chỗ cho rằng sự tăng lên của thunhập sẽ làm tăng lên tiêu dùng so với tiêu dùng giới hạn nhng sựtăng của tiêu dùng chậm hơn sự tăng của thu nhập dẫn tới cầugiảm, điều này dẫn tới hàng hóa ế thừa từ đó sẽ dẫn tới tỉ suấtlợi nhuận giảm Nếu tỉ suất lợi nhuận nhỏ hơn hoặc bằng lãixuất thì chủ doanh nghiệp sẽ không có lãi khi vay vốn đầu t

nh vậy họ sẽ “ tháo lui đầu t” Điều này đa nền kinh tế vào

tình trạng trì trệ khủng hoảng Vì vậy theo Keynes Nhà nớccần phải can thiệp vào nền kinh tế, can thiệp vào thị trờng.Song khi đánh giá cao vai trò của Nhà nớc ông lại bỏ qua vai tròcủa thị trờng tự do, bỏ qua vai trò của

“ bàn tay vô hình” và “ cân bằng tổng quát” Hơn nữa, thêm

vào đó là tình trạng khủng hoảng, thất nghiệp, lạm phát xảy rangày càng trầm trọng Điều này đã làm làn sóng phê phán lý

thuyết của Keynes và xuất hiện t tởng phối hợp “ bàn tay vô hình” với Nhà nớc để điều chỉnh nền kinh tế thị trờng Nổi bật là quan điểm “ kinh tế hỗn hợp” của Paul Samuelson - một

nhà kinh tế học ngời Mỹ Ông lại cho rằng điều hành một nềnkinh tế không có cả chính phủ lẫn thị trờng, cũng nh định vỗtay bằng một tay Cơ chế thị trờng xác định giá cả và sản lợngtrong nhiều lĩnh vực trong khi đó chính phủ điều tiết thị tr-ờng bằng các chơng trình thuế chỉ tiêu và luật lệ Cả hai bênthị trờng và chính phủ đều có tính chất thiết yếu Theo xu h-

ớng “ hỗn hợp” ngày nay các nhà kinh tế đã thừa nhận rằng các

nền kinh tế hiện đại muốn phát triển phải dựa vào cả cơ chếthị trờng cũng nh sự quản lý của Nhà nớc Khác hẳn với cácthành phần kinh tế khác, chủ nghĩa Mác - Lênin dựa trên cơ sở

sự sở hữu toàn dân về t liệu sản xuất vì vậy Nhà nớc XHCN cóvai trò kinh tế đặc biệt, nó không còn là bộ máy ăn bám đứngtrên quá trình sản xuất Nó phải chuyển sang tổ chức thựchiện chức năng quản lý nền kinh tế quốc dân Chức năng nàygắn liền với quá trình kế hoạch hóa tập trung thông nhất quản

lý sản xuất và phân phối sản phẩm, kiểm tra chặt chẽ mức độlao động và mức độ tiêu dùng (tổng cung và tổng cầu) Nhvậy sẽ tránh đợc khuyết tật của cơ chế thị trờng, thực hiện đợctốt các chính sách xã hội Tuy nhiên với một bộ máy Nhà nớc quácồng kềnh kế hoạch hóa quá sát sao đã dẫn đến tình trạngdựa dẫm ỷ lại, thiếu sáng tạo đối với cấp dới, không khai thác vàphát huy đợc hiệu quả cao nhất các nguồn lực nh vậy nền kinh

tế sẽ có tốc độ tăng trởng thấp Do đó các nớc theo cơ chế kếhoạch hóa tập trung nh Liên Xô (cũ) và các nớc XHCN đã phảichuyển sang cơ chế thị trờng và phải đổi mới cách thức quản

lý của Nhà nớc

Trên thực tế qua các giai đoạn phân tích đánh giá cácquan điểm của các trờng phái, chúng ta rút ra đợc tính tất yếukhách quan của vai trò quản lý kinh tế vĩ mô của Nhà nớc Nừu

nh chỉ thuần tuý sử dụng “ bàn tay vô hình” hay“ bàn tay Nhà nớc” thì đều không thể đảm bảo cho nền kinh tế tăng trởng

và phát triển lâu dài, muốn đạt đợc điều đó thì phải biết sửdụng chúng hòa hợp, cần thiết phả có cả “ hai” cùng tham giavào hoạt động kinh tế, đó là thị trờng và Nhà nớc Vì vậy Nhànớc giữ một vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế tự nhiên, sựcan thiệp của Nhà nớc ở đây chỉ là tầm vĩ mô.

2.Vai trò của Nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng

định hớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam :

Những năm trớc giải phóng do điều kiện lịch sử lúc đócho nên cơ chế quản lý kinh tế của Nhà nớc đợc sao chép gần

nh nguyên vẹn mô hình phát triển kinh tế xã hội và cơ chếquản lý kinh tế của các nớc XHCN với điển hình là Liên Xô cũ.Cơ chế quản lý kinh tế của nớc ta trong giai đoạn này đề caocông cụ kế hoạch hóa, kế hoạch hóa mang tính pháp lệnh bắtbuộc mọi ngành, mọi cấp cơ quan, đơn vị và cá nhân phảituân theo thông qua hệ thống chỉ tiêu kế hoạch để quyết

định tất cả các vấn đề kinh tế xã hội Cơ chế quản lý kinh tế

kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp mang những đặc

điểm cơ bản:

- Nhà nớc quản lý kinh tế bằng mệnh lệnh hành chính là chủyếu, điều này đợc thể hiện ở sự chi tiết hóa các nhiệm vụ doTrung ơng giao bằng một hệ thống chỉ tiêu pháp lệnh từ mộttrung tâm

- Các doang nghiệp, xí nghiệp cố gắng hoàn thành chỉtiêu kế hoạch đề ra, lãi Nhà nớc thu, lỗ Nhà nớc bù, điều nàymang tính chất không kinh tế

- Các cơ quan hành chính - kinh tế cấp trên can thiệp quásâu vào hoạt động kinh doanh của các đơn vị kinh tế cơ sửnhng lại không chịu trách nhiệm gì về mặt vật chất đối vớicác quyết định của mình

- Bỏ qua quan hệ hàng hóa tiền tệ, hiệu quả kinh tế quản

lý và kế hoạch hóa bằng chế độ cấp phát và giao nộp sản

chỉ là hình thức Chế độ bao cấp đợc thực hiện dới các hìnhthức: bao cấp qua giá, bao cấp qua tiền lơng hiện vật (chế độtem phiếu) và bao cấp qua cấp phát vốn của ngân sách màkhông ràng buộc vật chất với ngời đợc cấp phát vốn.

Đi từ những đặc điểm trên dẫn tới bộ máy quản lý rấtcồng kềnh có nhiều cấp trung gian và kém năng động, từ đóphát sinh ra một đội ngũ cán bộ kém năng lực quản lý khôngthông tạo nghiệp vụ kinh doanh nhng phong cách thì quan liêu,cửa quyền

Bên cạnh những u điểm đó là phù hợp với đất nớc có chiếntranh Trong thời kỳ chiến tranh cơ chế này đã động viên tíchcực lực lợng tình nguyện lên đờng chiến đấu, họ yên tâmhơn bởi ngời thân của họ ở hậu phơng vẫn đảm bảo mức lơngthực, họ vững tin vào sản xuất chiến đấu phục vụ sản xuất.Sau ngày chiến tranh kết thúc, áp dụng cơ chế này không cònphù hợp ở Việt Nam, điều này chúng ta cha nhận ra nên trongsuốt một thời gian dài cơ chế cũ đã kìm hãm sự phát triển củanền kinh tế nớc ta gây nhiều tác hại xấu cho cộng đồng

Do có sự bình quân về phân phối nên đã không khuyếnkhích đợc ngời sản xuất phát huy khả năng sáng tạo, sự năng

động hăng say nhiệt tình trong công tác Vì có sự bao cấpcủa Nhà nớc, bao tiêu sản phẩm nên sản phẩm sản xuất ra vớichất lợng kém, làm ăn lãng phí, chi phí đầu t cao nhng hiệuquả kinh tế lại thấp Do sản xuất theo kế hoạch nên thiếu sựlinh hoạt nhạy bén với thị trờng dẫn đến tình trạng sản xuấtkhông phù hợp với tiêu dùng Công nghệ kỹ thuật lại chậm cảitiến, chi phí rất cao mà chất lợng lại rất thấp Cung cách hạch

toán mang hình thức phô trơng tình trạng “ lãi giả, lỗ thật”.

Tóm lại , cơ chế cũ đã tích cực đóng góp những xu hớngtiêu cực làm nảy sinh sự trì trệ thành cơ chế kìm hãm sự pháttriển kinh tế xã hội.Vấn đề đợc đặt ra là phải đổi mới sâusắc cơ chế đó Phơng hớng cơ bản của sự đổi mới của nớc ta

đợc đại hội VI của Đảng xác định và tiếp tục đợc đại hội Đảng