Thực trạng chăm sóc người bệnh thở máy và các yếu tố liên quan đến nhiễm khuẩn bệnh viện tại các khoa lâm sàng bệnh viện bạch mai năm 2019

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOTRƯỜNGĐẠIHỌCTHĂNGLO NG TRẦNTHỊTUỆTÚ THỰC TRẠNG CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH THỞMÁYVÀCÁCYẾUTỐLIÊN QUANĐẾN NHIỄMKHUẨN BỆNH VIỆN TẠI CÁC KHOA LÂM SÀNG BỆNH VIỆNBẠCHMAI, NĂM 2

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOTRƯỜNGĐẠIHỌCTHĂNGLO

NG

TRẦNTHỊTUỆTÚ

THỰC TRẠNG CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH

THỞMÁYVÀCÁCYẾUTỐLIÊN QUANĐẾN

NHIỄMKHUẨN

BỆNH VIỆN TẠI CÁC KHOA LÂM SÀNG BỆNH VIỆNBẠCHMAI, NĂM 2019

LUẬNVĂNTHẠCSĨĐIỀUDƯỠNG

HÀNỘI–2019

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOTRƯỜNGĐẠIHỌCTHĂNGLO

NG

TRẦNTHỊTUỆTÚ

THỰC TRẠNG CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH

THỞMÁYVÀCÁCYẾUTỐLIÊN QUANĐẾN NHIỄMKHUẨN

BỆNH VIỆN TẠI CÁC KHOA LÂM SÀNG BỆNH

VIỆNBẠCHMAI, NĂM 2019

Chuyên ngành: Điều dưỡngMãngành:8.72.03.01

LUẬNVĂNTHẠCSĨĐIỀUDƯỠNG

Ngườihướng dẫnkhoahọc:P G S T S L ê ThịBình

HÀNỘI –2019

LỜICẢM ƠN

Để hoàn thành được luận văn này, đầu tiêne m x i n c h â n t h à n h

c ả m ơ n s ự giúp đỡ tận tình của PGS.TS Lê Thị Bình Khoa Điều dưỡng trường Đại học ThăngLong, người đã trực tiếp giảng dạy, hướng dẫn và giúp đỡ

em trong quá trình họctập, nghiên cứu và hoàn thiện luận văn tốt nghiệp này Em cũng xin được gửi lờicảm ơn tới các thầy cô giáo trong Khoa cũng như các thầy cô giáo kiêm nghiệm đãtrangbịkiếnthứcchoemtrongsuốtquá trình học tậptrongthời gian qua

Xin trân trọng cảm ơn Ban lãnh đạo đơn vị tôi công tác cùng các anh, chịđồng nghiệp ở các Khoa lâm sàng Bệnh viện Bạch Mai đã giúp đỡ và tạo điều kiệnthuậnlợichotôitrongsuốtquátrìnhnghiêncứu

Tôi cũng bày tỏ lòng cảm ơn tới các người bệnh, người nhà người bệnh lànhữngngườiđãthamgiavàođềtàinghiêncứuđểgiúptôihoàn thànhluậnvăn

Sau cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè những ngườiđãsátcánh,độngviên đểtôihoànthànhđềtàinày

Tácgiảluận văn

TrầnThịTuệ Tú

Tôil à T r ầ n T h ị T u ệ T ú ,l ớ p đ i ề u d ư ỡ n g k h ó a 1 , T r ư ờ n g Đ ạ i h ọ c T h ă n

g Long,tôixincamđoan:

1 Đâylàluậnvăndob ả n thântôitrực tiếpthực hiệndưới hướngdẫncủa PGS.TS.LêThịBình

2 Côngtrìnhnàykhôngtrùnglặpvớibấtkỳnghiêncứunàokhácđãđượccô ngbốtạiViệtNam

3 Cácsốliệuvà thôngtintrong nghiên cứulà hoàntoànchínhxác,trun gthựcvàkháchquan,đã được xácnhậnvàchấp thuậncủacơsởnơinghiêncứu

Tôixinhoàntoànchịu tráchnhiệm vềnhữngcamkếtnày

Hà Nội, ngày 09 tháng 09 năm

2019Tácgiảluậnvăn

TrầnThịTuệTú

BS Bácsỹ

CSNB Chămsócngườibệnh

ĐD Điềudưỡng

HSTC Hồisứctíchcực

LS Lâmsàng

MKQ Mởkhíquản

NB Ngườibệnh

NK Nhiễmkhuẩn

NKBV Nhiễmkhuẩnbệnh viện

NKQ Nộikhíquản

VPBV Viêmphổi bệnhviện

VPTM Viêmphổi thởmáy

VSRM Vệsinhrăngmiệng

ĐẶTVẤNĐỀ 1

CHƯƠNG1: TỔNGQUANTÀILIỆU 3

1.1 Sơlượcgiảiphẫubộmáyhôhấp 3

1.1.1 Lồngngực 3

1.1.2 Đường dẫnkhí 3

1.1.3 Phổi-phếnangvàmànghôhấp 4

1.2 Sinh lýbộmáyhôhấp 4

1.2.1 Hoạtđộngcủacáctrungtâmhôhấp 4

1.2.2 Cácyếutốđiềuhoàhôhấp 5

1.3 Sơlượcvềsinhbệnhhọc 6

1.3.1 Tácnhângâybệnh 6

1.3.2 Nguồnchứa 8

1.3.3 Đường ra: 9

1.4 Định nghĩanhiễmkhuẩnbệnhviện 10

1.5 Biểuhiệnlâm sàngởngườibệnhkhibịnhiễmkhuẩn bệnhviện 10

1.5.1 Nguyênnhânviêmphổiliênquanđếnthởmáy 10

1.5.2 Biểu hiệnlâmsàngkhingườibệnhthởmáy 11

1.6 Cácbiệnphápphòngngừa 14

1.6.1 Huấnluyệnđàotạo 14

1.6.2 Giámsát 14

1.6.3 Khửkhuẩntiệtkhuẩndụngcụhỗtrợhôhấp 15

1.6.4 Cácbiệnphápdự phòngkhác 15

1.7 Quytrìnhkỹ thuật chămsócngườibệnh thởmáyvàphòng ngừaNKBV 16

1.7.1 Chămsócngườibệnhhônmê,phòngngừaviêmphổidohítphải: 16

1.7.2 Chămsócngườibệnhcóđặtnộikhíquảnmởkhíquảnthôngkhíhỗtrợ:.16 1.7.3 Cáchoạtđộngthườngquyhàngngàycủa điềudưỡng 16

1.8 TìnhhìnhnhiễmkhuẩnbệnhviệntrênthếgiớivàViệtNam 17

CHƯƠNG2: PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU 19

2.1 Đốitượngnghiêncứu 19

2.1.1.Tiêuchuẩnlựachọn 19

2.1.2 Tiêuchuẩnloạitrừ 19

2.2 Thời gianvàđịađiểmnghiêncứu 19

2.3 Thiếtkếvàphươngphápthuthậpthôngtin 19

2.4 Chọn mẫu 19

2.5 Trình bàyphươngphápchọncỡmẫu 19

2.6 Phương phápthuthậpsốliệu 20

2.7 Cácbiếnsốnghiêncứu: 21

2.8 Cáckháiniệm,thướcđo,tiêuchuẩnđánhgiá: 21

2.9 Phương phápphântíchsốliệu 23

2.10 Vấnđềđạođứccủanghiêncứu 24

2.11 Hạnchếcủanghiêncứu,saisốvàbiệnphápkhắcphụcsaisố 24

CHƯƠNG3: KẾTQUẢNGHIÊNCỨU 25

3.1 Đặcđiểmlâm sàng,cậnlâmsàngcủađốitượngnghiêncứu 25

3.1.1 Đặcđiểmnhânkhẩuhọc 25

3.1.2 Chẩnđoánbệnhlúcvàovàthờigianđiềutrị 26

3.1.3 Đặcđiểmlâmsàngvàsựchămsóccủađiềudưỡng 28

3.1.4 Đặcđiểmcậnlâmsàng 30

3.2 Thựctrạngnhiễmkhuẩnbệnhviệnởngườibệnhthởmáy 31

3.2.1 TỷlệnhiễmkhuẩnbệnhviệnvàphânbốcácloạiNKBV 31

3.2.2 Căn nguyêngâynhiễmkhuẩnbệnhviện 32

3.3 Mộtsốyếutốliênquanđếnnhiễmkhuẩnbệnhviệnởngườibệnhthởmáy.33 CHƯƠNG4: BÀNLUẬN 38

4.1 Đặcđiểmlâmsàng,cậnlâmsàngcủangườibệnhthởmáy 38

4.1.1 Đặcđiểmchungcủađốitượng nghiêncứu 38

4.1.2 Đặcđiểmvềlâmsàngởngườibệnhthở máy 39

4.2 Tỷlệnhiễmkhuẩnbệnhviệnởngườibệnhthởmáy 41

4.3 Cănnguyêngâynhiễmkhuẩnbệnhviện 41 4.5 Mộtsốyếutốliênquanđếnnhiễmkhuẩnbệnhviệnởngườibệnhthởmáy.42

KẾTLUẬN 47 KIẾNNGHỊ 49 TÀI LIỆU THAM

KHẢOPHỤLỤC

Bảng3.1: Đặc điểmvề giớicủađốitượngnghiêncứu 25

Bảng3.2: Nghềnghiệpcủađốitượngnghiêncứu 25

Bảng3.3: Đặcđiểmtuổicủađốitượngnghiêncứu 25

Bảng3.4: Nơiởcủa đốitượngnghiêncứu 26

Bảng3.5: Phânloạinhómbệnhkhivàoviệncủađối tượngnghiêncứu 26

Bảng3.6: Thời gian nằm viện trung bình ở nhóm mắc vàkhông mắc nhiễmkhuẩnbệnhviện 27

Bảng3.7:

Thờigianthởmáytrungbìnhởnhómmắcvàk h ô n g mắcnhiễmkhuẩnbện hviện 27

Bảng3.8: Cácđặcđiểmlâmsàng ởngườibệnhthở máy xâmnhập 28

Bảng3.9: Hoạtđộng chămsóccủađiềudưỡng viênvớingườibệnhthởmáy 29

Bảng3.10: Ảnh hưởng của chăm sóc người bệnh thở máy qua một số chỉ số cậnlâmsàng 30

Bảng3.11: Phânbốcácloạinhiễm khuẩnbệnhviệncủađốitượngnghiêncứu 31

Bảng3.12: Cănnguyêngâynhiễmkhuẩnbệnhviện 32

Bảng3.13: Các yếu tố liên quan đến nhiễm khuẩn bệnh viện ở người bệnh thởmáy 33

Bảng3.14: Mối liên quan giữa người bệnh có bệnh lý kèm theo khi thở máy vớinhiễmkhuẩnbệnhviện 34

Bảng3.15: Mối liên quan giữa NKBV với chỉ số cận lâm sàng của người bệnh thởmáy 35

Bảng3.16: Mối liên quan giữa người bệnh nằm trong phòng tự nguyện và nhiềungườibệnhnằmtrong mộtphòng vớinhiễmkhuẩnbệnhviện 36

Bảng3.17: Kết quả điều trị chăm sóc người bệnh thở máy từ khi vào viện đến khiraviện 37

Hình1.1: Sơlượcgiảiphẫubộmáyhôhấp 3 Hình1.2: Cácyếutốnguycơgâyviêmphổithởmáy 11 Biểuđồ3.1: Tỷlệ(%)nhiễmkhuẩnbệnhviện ởngườibệnhthởmáy 31

Máy thở nhân tạo (thở máy) thường được dùng để hỗ trợ cho người bệnh khibộ máy hô hấp không đảm bảo cho sự thở, đây là một trong những kỹ thuật quantrọngkhôngthểthiếutronghồisứccấpcứu[4].Sựrađờicủamáythởvàcácđơn

vị hồi sức hô hấp đã góp phần đángkể trong việc cứu sống nhiều trường hợp suy hôhấp Bên cạnh nhữngl ợ i í c h

c h o v i ệ c đ i ề u t r ị n g ư ờ i b ệ n h , t h ở m á y c ũ n g g â y

r a nhiều biến chứng bất lợi, trong đó viêm phổi liên quan thở máy là một trong nhữngbiếnchứngnghiêmtrọng[4],[16]

Tuy nhiên, việc sử dụng máy thở rộng rãi, không đúng chỉ định, thiếu trangthiết bị dụng cụ, môi trường ô nhiễm, phòngchật hẹp đã làm gia tăng tỷ lệv i ê m phổi liên quan thở máy, tần suất xuất hiện của các tác nhân vi khuẩn ngày càng tăngvà tình hình đề kháng kháng sinh ngày càng phức tạp nên việc kiểm soát tình hìnhviêm phổi liên quan thở máy có ý nghĩa rất quan trọng trong việc nâng cao hiệu quảchămsócngười bệnh[1]

Viêm phổi thở máy là một nhiễm khuẩn bệnh viện mắc phải thường gặp nhấtở các người bệnh được điều trị tại Khoa Hồi sức tích cực, xuất hiện sau 48 giờ ởngười bệnh thở máy qua ống nội khí quản hoặc ống mở khí quản, mà không có bằngchứng viêm phổi trước đó [16],[47] Tỷ lệ mắc viêm phổi thở máy khoảng 8-20% ởtất cả các người bệnhtại khoa hồi sức và 27% ở người bệnh thở máy Theo nghiêncứu của Vũ Thị Yến, tỷ lệ viêm phổi bệnh viện cao gấp

10-20 lần ở khoa chăm sócđặc biệt và cao gấp 7-21 lần ở người bệnh có đặt ống nội khí quản Trong nhữngngười bệnh viêm phổi bệnh viện thì viêm phổi liên quan đến thở máy chiếm tỷ lệđángkể [47]

Nhiễm khuẩn bệnh viện chiếm đến 64,8% viêm phổi bệnh viện Tỷ lệ nhiễmkhuẩn bệnh viện ngày càng có xu hướng gia tăng cả về tỷ lệ mắc và mức độ nghiêmtrọngcủa vi khuẩn mắc phải vì hầu hết là vi khuẩn bệnh viện với khả năng đề khángvới thuốc kháng sinh rất cao Đây thực sự là một thách thức đối với các bác sỹ vàđiều dưỡng trực tiếp điều trị, chăm sóc người bệnh tại các Khoa Hồi sức tích cực vàKhoaCấpcứu Vaitròchămsóccủađiềudưỡng(vệsinhbàntay,chăm sócốngnội

1

khí quản, ống mở khí quản, cuff…) khi người bệnh thở máy giúp phòng ngừa đượcnhiễm khuẩn bệnh viện, giảm 35% khả năng lây truyền bệnh tiêu chảy Giảm 47%rủi ro nhiễm khuẩn tiêu chảy Giảm 19% đến 45% nhiễm khuẩn đường hô hấp [47].Từ thực tế viêm phổi mắc phải khi người bệnh thở máy và hậu quả của viêm phổithở máy tại bệnh viện vào thời điểm 2019 như thế nào để từ đó có biện pháp

phòngngừa, đó là lý do đề tài“Thực trạng chăm sóc người bệnh thở máy và các yếu tốliên quan đến nhiễm khuẩn bệnh viện tại các khoa lâm sàng Bệnh viện BạchMai,năm2019”đượctiếnhànhnghiêncứuvớimụctiêu:

1 Mô tả các đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng ở người bệnh trong quá trìnhthởmáy tạimộtsốkhoalâmsàngBệnhviệnBạchMai, năm 2019.

2 Phân tích tình trạng nhiễm khuẩn bệnh viện ở người bệnh thở máy vàcácyếutố liênquanđến nhiễm khuẩnbệnhviện củađốitượngnghiêncứu.

2