ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ ĐÁP ỨNG CÁC QUY ĐỊNH VỀ THANH TRA, GIÁM SÁT NGÂN HÀNG

ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ ĐÁP ỨNG CÁC QUY ĐỊNH VỀ THANH TRA, GIÁM SÁT NGÂN HÀNG

BÀI TIỂU LUẬN:

ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ ĐÁP ỨNG CÁC QUY ĐỊNH VỀ THANH TRA, GIÁM SÁT

NGÂN HÀNG TẠI VIỆT NAM

1 Quá trình ra đời của Hiệp ước vốn Basel

- Những năm 1980, hệ thống NHTM phát triển mạnh và có dấu hiệu cạnh tranh không lành mạnh => củng cố hoạt động và tạo ra một cơ chế cạnh tranh bình đẳng, Uỷ ban Basel về giám sát ngân hàng được thành lập

+ Tư vấn cho các cơ quan giám sát hoạt động ngân hàng ở tất cả các nước Ủy ban Basel không có bất kỳ một cơ quan giám sát nào và những kết luận của Uỷ ban này không có tính pháp lý và yêu cầu tuân thủ đối với việc giám sát hoạt động ngân hàng

+ Xây dựng, công bố những tiêu chuẩn và những hướng dẫn giám sát rộng rãi, kỳ vọng rằng các tổ chức riêng lẻ sẽ áp dụng rộng rãi thông qua những sắp xếp chi tiết phù hợp nhất cho hệ thống quốc gia

+ Khuyến khích việc áp dụng cách tiếp cận và các tiêu chuẩn chung

mà không cố gắng can thiệp vào các kỹ thuật giám sát của các nước thành viên

- Năm 1988, Uỷ ban Basel phê duyệt văn bản đầu tiên lấy tên là Hiệp ước về vốn của Basel (Basel I)

- Khắc phục những hạn chế của Basel I, tháng 6/1999, Uỷ ban Basel

đề xuất khung đo lường mới với 3 trụ cột chính

- Ngày 26/6/2004, Basel II đã chính thức được ban hành Sự khác biệt lớn nhất của Basel II so với Basel I được thể hiện ở việc cấu trúc của Basel II tập trung vào định lượng rủi ro cho các mục đích phân bổ vốn

- Basel II hướng tới 03 mục đích chính sau đây:

+ Đảm bảo vốn phân bổ theo hướng nhạy cảm rủi ro

+ Phân biệt rủi ro hoạt động và rủi ro tín dụng, đồng thời định lượng

02 loại rủi ro này

+Thu hẹp khoảng cách giữa vốn theo quy định và vốn kinh tế

2 Sự ra đời của Basel II

Ba trụ cột chính của Basel II

Trụ cột thứ I

 CAR vẫn là 8% của tổng tài sản có rủi ro như Basel I Tuy nhiên, rủi ro được tính theo ba yếu tố chính mà ngân hàng phải đối mặt: rủi ro tín dụng, rủi ro hoạt động và rủi ro thị trường

Trụ cột thứ II

 Liên quan tới việc hoạch định chính sách ngân hàng, Basel II cung cấp cho các nhà hoạch định chính sách những “công cụ” tốt hơn so với Basel I Trụ cột này cũng cung cấp một khung giải pháp cho các rủi ro mà ngân hàng đối mặt, như rủi ro hệ thống, rủi ro chiến lược, rủi ro danh tiếng, rủi ro thanh khoản và rủi ro pháp lý, mà hiệp ước tổng hợp lại dưới cái tên rủi ro còn lại

NỘI DUNG CHÍNH CỦA TRỤ CỘT 2 BASEL II

Nguyên tắc 1

 Các ngân hàng cần có một quy trình đánh giá mức độ vốn nội bộ theo danh mục rủi ro và phải có được một chiến lược đúng đắn nhằm duy trì mức vốn đó Trong nội dung này, quản lý ngân hàng phải gánh một trách nhiệm cơ bản đối với việc khẳng định rằng ngân hàng phải có vốn đủ để hỗ trợ các rủi ro xảy ra Quá trình quản lý rủi ro ngân hàng bao gồm các nội dung sau: giám sát quản

lý của ban giám đốc và cấp cao, đánh giá vốn chắc chắn, đánh giá

về rủi ro toàn diện, thanh tra và báo cáo, kiểm tra kiểm soát nội bộ

Nguyên tắc 2

 Các giám sát viên nên rà soát và đánh giá việc xác định mức độ vốn nội bộ và chiến lược của ngân hàng, cũng như khả năng giám sát và đảm bảo tuân thủ tỉ lệ vốn tối thiểu; giám sát viên nên thực hiện một số hành động giám sát phù hợp nếu họ không hài lòng với kết quả của quy trình này Các tổ chức giám sát cần kiểm tra các nội dung sau: kiểm tra tính đầy đủ của vốn của các đánh giá rủi ro, đánh giá về tính đầy đủ vốn, đánh giá về môi trường kiểm soát, kiểm tra giám sát về sự tuân thủ các tiêu chuẩn tối thiểu, đáp ứng giám sát

- Công tác thanh tra, giám sát thực hiện thông qua 2 phương thức: thanh tra tại chỗ và giám sát từ xa.

+Thanh tra tại chỗ: hoạt động kiểm tra trực tiếp của Thanh tra Ngân hàng tại các NHTM thông qua các đoàn kiểm tra Hàng năm Thanh tra ngân hàng xây dựng chương trình kế hoạch thanh tra trình Thống đốc phê duyệt và xây dựng Đề cương chi tiết chỉ đạo toàn hệ thống thực hiện

+Hoạt động giám sát từ xa: được thực hiện thông qua việc thu thập và

xử lý các số liệu báo cáo của NHTM để đánh giá việc thực hiện các chỉ tiêu an toàn cơ bản trong hoạt động ngân hàng Đồng thời, tổng hợp đánh giá chung hoạt động của cả hệ thống, phục vụ cho sự chỉ đạo, điều hành toàn ngành của Thống đốc NHNN Hiện nay, hoạt động giám sát từ xa được tiến hành hàng tháng và được thực hiện qua mạng máy tính

3 Đánh giá mức độ đáp ứng trụ cột 2 hiệp ước Basel II của các NHTM

Tuy nhiên công tác thanh tra, giám sát các tổ chức tài chính vẫn còn nhiều bất cập:

- Bộ máy giám sát tài chính tại ngân hàng Việt Nam chưa được xây dựng đồng bộ và hiệu quả để đảm bảo giảm thiểu rủi ro Hiện nay, thanh tra ngân hàng được giao nhiệm vụ thực hiện một số hoạt động giám sát an toàn hệ thống ngân hàng trong khi vẫn có chức năng thanh tra chuyên ngành như mọi cơ quan thanh tra trong các Bộ, cơ quan ngang Bộ khác Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến

sự hạn chế việc thực thi có hiệu quả chính sách giám sát ngân hàng

- Mô hình tổ chức, giám sát của Việt Nam là phân tán nhưng rất chồng chéo, làm giảm hiệu quả công tác giám sát gây khó khăn cho các định chế tài chính Cụ thể: việc phân định chức năng, phối hợp nghiệp vụ và trao đổi thông tin giữa các cơ quan thực hiện giám sát chưa được quy định cụ thể gây khó khăn trong quá trình tác nghiệp, hoạt động chồng chéo

- Quy định giám sát còn chưa đồng bộ, nhiều quy định còn chưa phù hợp với thông lệ quốc tế.

- Năng lực quản lý so với yêu cầu quản lý mới còn khoảng cách đáng kể Năng lực phát hiện, xử lý sai phạm còn hạn chế trong khi chế tài xử lý vi phạm chưa

đủ mạnh.

- Tình trạng nhiều “lượng” nhưng ít “chất”, thậm chí dẫm chân lên nhau cũng đang khiến hệ thống giám sát thị trường tài chính bộc lộ nhiều lỗ hổng đáng ngại.

- Phương pháp thanh tra, giám sát đang từng bước được đổi mới nhưng chưa đáp ứng được yêu cầu quản lý Kiểm tra tại chỗ, thanh tra tuân thủ vẫn là vẫn

là nội dung hoạt động chủ yếu, khả năng giám sát toàn bộ thị trường tiền tệ, cảnh báo sớm và ngăn ngừa rủi ro còn yếu.

- Kiểm toán nội bộ chưa phát huy được vai trò, trong nhiều trường hợp chỉ là hình thức.

- Khuôn khổ thể chế, pháp lý chưa thích ứng được với sự thay đổi mạnh mẽ của môi trường hoạt động thị trường tài chính.

Hiện công tác thanh tra, giám sát ngân hàng tại Việt Nam chưa đáp ứng được yêu cầu của Trụ cột II hiệp ước Basel II

4.1 Những nguyên nhân thuộc về nội dung của Basel II

- Nội dung Basel II Quá phức tạp

 Một trong những trở ngại lớn nhất đối với việc tiếp cận các quy tắc

trong hiệp ước Basel chính sự khác biệt về ngôn ngữ Ngôn ngữ

được thể hiện trong hiệp ước Basel là tiếng Anh, hoàn toàn chưa có

một tài liệu nghiên cứu hoặc dịch thuật chính thức nào về hiệp ước

Basel bằng tiếng Việt => việc tiếp cận rất khó khăn Mỗi văn bản

có độ dài từ 400 đến hơn 500 trang, thuật ngữ được sử dụng cũng

thật sự không dễ hiểu Ngoài ra, một khối lượng đồ sộ các văn bản

của Basel với nhiều công thức tính toán phức tạp, chưa gần gũi với

tình hình thực tế trong hoạt động của hệ thống ngân hàng Việt Nam

cùng là lý do để các chuyên gia chưa dành nhiều thời gian tìm hiểu

và nghiên cứu

4 Nguyên nhân ảnh hưởng đến việc áp dụng Basel II nói chung và trụ cột

2 nói riêng trong hệ thống các NHTM Việt Nam

- Chi phí thực hiện ứng dụng Basel II quá lớn

Chi phí vận hành theo chuẩn mực của Basel II quá lớn Đối với các ngân hàng quốc tế lớn, họ đã áp dụng kỹ thuật quản lý rủi ro gần tương thích với Basel II và có thể tiết kiệm chi phí thông qua quy mô hoạt động đối với các nước đang phát triển, nhiều ngân hàng của các nước đang phát triển sẽ gặp khó khăn, vì việc chuyển sang Basel II là rất tốn kém, các ngân hàng cỡ nhỏ khó có thể chịu được chi phí cố định liên quan đến việc nâng cấp ngân hàng Đây là một thách thức lớn đối với hệ thống tài chính Việt Nam Theo ước tính, các NHTM

cỡ nhỏ phải tốn xấp xỉ 10 triệu đôla Mỹ, tương đương với 160 tỷ đồng Việt Nam, khoảng 15% vốn điều lệ của các NHTM CP Trong khi đó, nếu là ngân hàng cỡ lớn thì chi phí vận hành hệ thống Basel này có thể lên đến 200 triệu đôla Mỹ, tương đương với 3.200 tỷ đồng Việt Nam

- Yêu cầu của Basel II về vốn khá cao

 Hiệp ước Basel II nhằm điều chỉnh hoạt động của các tập đoàn ngân hàng hoạt động trên phạm vi nhiều quốc gia, vì vậy yêu cầu

an toàn vốn là một trong những mục tiêu đặt ra hàng đầu đối với những ngân hàng này Vốn này nhằm giảm thiểu đến mức tối đa khả năng xảy ra vỡ nợ đối với các ngân hàng Mặc dù tỷ lệ vốn an toàn tối thiểu trong Basel II vẫn giữ mức 8% nhưng trên thực tế, các ngân hàng phải duy trì mức vốn cao hơn so với mức quy định ở Basel I bởi các ngân hàng phải bổ sung thêm vốn để dự phòng các rủi ro hoạt động và rủi ro thị trường Điều này sẽ cực kỳ bất lợi cho các ngân hàng Việt Nam vì rủi ro hoạt động cũng như rủi ro thị trường thấp hơn các ngân hàng quốc tế lớn bởi phạm vi hoạt động của các ngân hàng tương đối hẹp

4.2 Những nguyên nhân trong nội tại của hệ thống NHTM

- Chưa có văn bản hướng dẫn về việc thực hiện Basel II một cách

cụ thể và chi tiết

- Nguồn nhân lực

 Sự thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao Đây là vấn đề chung đối với tất cả các NHTM và kể cả đối với cơ quan giám sát NHTM như NHNN Thông qua tìm hiểu những chuẩn mực Basel II trong chương I, có thể thấy rằng để nắm vững và vận dụng được các chuẩn mực này đòi hỏi các chuyên gia trong lĩnh vực quản trị, giám sát ngân hàng và nhân viên phụ trách phải có một tầm hiểu biết nhất định, giỏi về ngoại ngữ lẫn kiến thức toán học và kiến thức quản trị Ngoài ra các kỹ năng phân tích, dự báo cũng là những kỹ năng không thể thiếu Đây thực sự là những yêu cầu cao đối với các chuyên gia ngân hàng Việt Nam tại thời điểm này

Đó là về tổ chức.

+ Chỉ tiêu giám sát từ xa được Thanh tra ngân hàng thuộc NHTƯ áp dụng - chỉ là những chỉ tiêu mang tính định lượng: rất hạn chế bởi những chỉ tiêu này dựa trên chuẩn kế toán Việt Nam và phải căn cứ vào kết quả thống kê phụ thuộc vào thời gian: cuối quý, cuối năm Trong khi

đó, rủi ro thì đến từng ngày Vì thế, ở Việt Nam đang rất cần một hệ thống chỉ tiêu định tính Ở các nước, ngoài hệ thống giám sát tài chính còn có hệ thống định giá tài chính, xếp hạng tài chính của các tập đoàn xếp hạng tài chính như Standard & Poor’s, Fitch Ratings cũng đưa ra những chỉ tiêu gần với hệ thống chỉ tiêu giám sát chung Như vậy, thị trường có đầy đủ các thông tin, kể cả thông tin về giám sát chung của Chính phủ cũng như những thông tin về định giá hoặc thông tin về xếp hạng tín nhiệm của các công ty xếp hạng độc lập và nó tạo ra một hệ thống giám sát tài chính tương đối toàn diện

 +Hiệp ước Basel II giao cho cơ quan quản lý ngân hàng được quyền xem xét khả năng ứng dụng từng loại hệ thống đánh giá rủi

để phân loại rủi ro tài sản của TCTD Trong thực tế, nếu như ngân hàng trung ương – cơ quan quản lý và giám sát hoạt động ngân hàng không đủ trình độ để kiểm chứng hệ thống đánh giá rủi ro của các TCTD có phù hợp hay không thì sẽ rất nguy hiểm cho hoạt động của toàn hệ thống ngân hàng Chẳng hạn như khi được sử dụng hệ thống đánh giá rủi ro nội bộ, nhiều TCTD có thể quá lạc quan về triển vọng khách hàng của mình và không có các biện pháp đối phó cũng như phòng ngừa thích hợp, dẫn đến khả năng vỡ nợ của khách hàng có thể kéo theo sự vỡ nợ của ngân hàng nói riêng

và toàn hệ thống ngân hàng nói chung

5 Sự cần thiết ứng dụng hiệp ước Basel II trong hệ thống ngân hàng Việt Nam

Thứ nhất, hoạt động của ngân hàng không còn bó hẹp trong phạm vi một quốc gia mà trải rộng ra rất nhiều quốc gia, nhiều khu vực với những danh mục sản phẩm dịch vụ đa dạng Trên thực tế, một số NHTM của Việt Nam đã và đang tìm cách mở chi nhánh của mình ở nước ngoài nhằm tăng tính chủ động trong hoạt động đồng thời tận dụng tốt thị trường tiềm năng trên thế giới Khi đã lựa chọn phương án

mở chi nhánh ngân hàng tại quốc gia khác thì phải tuân theo pháp luật hiện hành của họ, không thể chỉ giữ riêng theo luật pháp của Việt Nam

Thứ hai, trong thời gian tới, hoạt động ngân hàng nước ngoài

dự báo sẽ phát triển mạnh trên lãnh thổ Việt Nam, việc kiểm soát để hạn chế đến mức tối đa rủi ro cho hệ thống ngân hàng Việt Nam cũng như bảo vệ quyền lợi của những người gửi tiền là hết sức cần thiết Nếu không có quy định luật pháp đi trước một bước thì khi chậm chân hơn, hệ thống ngân hàng chúng ta sẽ phải nhận những hậu quả có thể rất nặng nề

 Thứ ba, hoàn thiện theo các chuẩn mực quốc tế sẽ giúp các ngân hàng có thể so sánh và đánh giá một cách chính xác, khách quan nhất về những điểm yếu, điểm mạnh, từ đó có những biện pháp kịp thời nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống, giảm thiểu những điểm yếu và bất lợi Điều này sẽ giúp hệ thống ngân hàng Việt Nam có thể phát triển bền vững và an toàn hơn.

 Việc tuân thủ các chuẩn mực quốc tế về giám sát ngân hàng, đặc biệt tuân thủ các nguyên tắc cơ bản Basel có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng hệ thống ngân hàng tài chính vững mạnh, đáp ứng các điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế Ngoài ra, tuân thủ các chuẩn mực quốc tế còn giúp chúng ta xây dựng một hệ thống thanh tra giám sát hiệu quả, hỗ trợ việc phát triển thị trường tài chính, phát triển hoạt động ngân hàng vững mạnh, nâng cao khả năng cạnh tranh, gia tăng giá trị cho các TCTD, đồng thời mở rộng thị trường trong nước và quốc tế

6 Nâng cao hiệu quả công tác thanh tra kiểm soát, giám sát ngân hàng

Theo hiệp ước Basel, NHNN là cơ quan giám sát ngân hàng đặc biệt quan trọng đối với sự ổn định cho hoạt động của toàn hệ thống ngân hàng Vì vậy, NHNN được quyền chủ động rất lớn, bao gồm chủ động trong việc đưa ra quy định chi tiết cho toàn hệ thống, cấp phép hoặc ngừng cấp phép cho mỗi ngân hàng khi muốn lựa chọn một phương pháp đánh giá rủi ro, đồng thời có quyền ra phán quyết tối cao Khi phát hiện những sai phạm so với nội dung cấp phép Để đảm nhiệm được trách nhiệm nặng nề này, trong thời gian tới cần nâng cao hiệu quả hoạt động thanh tra kiểm soát và giám sát ngân hàng của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

- Đầu tiên, hoàn thiện mô hình tổ chức bộ máy thanh tra Ngân hàng theo ngành dọc từ trung ương xuống cơ sở và có sự độc lập tương đối

về điều hành và hoạt động nghiệp vụ trong tổ chức bộ máy của ngân hàng Nhà nước Quy tắc giám sát của bộ máy thanh tra dựa trên cơ sở ứng dụng những nguyên tắc cơ bản về giám sát hiệu quả họat động Ngân hàng của ủy ban Basel đồng thời tuân thủ nghiêm ngặt những quy tắc thận trọng trong công tác thanh tra

- Thứ hai, tiếp tục đẩy mạnh hợp tác quốc tế và tham gia các hiệp ước, thoả thuận quốc tế về giám sát ngân hàng và an toàn hệ thống tài chính Tăng cường trao đổi thông tin với các cơ quan giám sát ngân hàng nước ngoài