Hãy tìm hiểu và phân tích quan điểm của Hồ Chí Minh về cơ cấu kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam? Sự vận dụng quan điểm nêu trên của Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc phát triển nền kinh tế nước ta hiện nay.

BÀI TẬP LỚN MÔN HỌC TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH ĐỀ BÀI Anh, chị Hãy tìm hiểu và phân tích quan điểm của Hồ Chí Minh về cơ cấu kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam? Sự vận dụng quan đi.

BÀI TẬP LỚN MÔN HỌC: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

ĐỀ BÀI: Anh, chị Hãy tìm hiểu và phân tích quan điểm của Hồ Chí Minh về cơ

cấu kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam? Sự vận dụng quan điểm nêu trên của Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc phát triển nền kinh tế nước ta hiện nay

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

NỘI DUNG 4

A.CƠ SỞ LÝ LUẬN 4

I Tư tưởng của chủ nghĩa Mác Lênin về cơ cấu kinh tế

4 I Tư tưởng của Bác Hồ về cơ cấu kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

5 1 Nội dung tư tưởng kinh tế của Hồ Chí Minh 5

2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về cơ cấu kinh tế nhiều thành phần 7

2.1 Xác định cơ cấu các thành phần kinh tế 7

2.2 Nguyên tắc, mục tiêu cần hướng tới của nền kinh tế nhiều thành phần 10

3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về cơ cấu ngành kinh tế và vùng kinh tế 11

3.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về cơ cấu ngành kinh tế 11

3.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về cơ cấu vùng kinh tế 12

B VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM NÊU TRÊN CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM TRONG VIỆC PHÁT TRIỂN NỀN KINH TẾ NƯỚC TA HIỆN NAY 13

1 Sự phát triển của thành phần kinh tế qua các Đại hội Đảng 13

2 Hội nhập quốc tế 17

3 Phát triển kinh tế của các vùng 18

KẾT LUẬN 20

NGUỒN 21

MỞ ĐẦU

Nước ta đi lên chủ nghĩa xã hội là một tất yếu khách quan theo đúng quy luật tiến hóa của lịch sử Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kết luận: Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường nào khác là con đường cách mạng vô sản Chỉ có chủ nghĩa

xã hội mới giải phóng được các dân tộc bị áp bức và giai cấp công nhân thế giới Thời

kỳ quá độ là một thời kỳ lịch sử, thời kỳ chuyển biến cách mạng mà bất cứ quốc gia nào đi lên chủ nghĩa xã hội cũng đều phải trải qua Nước ta quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa là một tất yếu lịch sử Bởi vì, thời đại chúng ta đang sống là thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toànthế giới

Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là thời kỳ cải biến cách mạng sâu sắc, triệt để, toàn diện từ xã hội cũ thành xã hội mới: chủ nghĩa xã hội Nó diễn ra từ khi giai cấp

vô sản giành được chính quyền bắt tay vào xây dựng xã hội mới và kết thúc khi xây dựng thành công những cơ sở của chủ nghĩa xã hội cả về lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất, cơ sở kinh tế và kiến trúc thượng tầng Tính tất yếu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội được quy định bởi đặc điểm của cách mạng vô sản và những đặc trưng kinh tế, xã hội của chủ nghĩa xã hội

Tính tất yếu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội được quy định bởi đặc điểm củacách mạng vô sản và những đặc trưng kinh tế, xã hội của chủ nghĩa xã hội Chính vì

vậy, việc nghiên cứu đề tài “Tìm hiểu và phân tích quan điểm của Hồ Chí Minh về cơ cấu kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam? Sự vận dụng quan điểm nêu trên của Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc phát triển nền kinh tế nước ta hiện nay.” sẽ giúp chúng ta có những thông tin vô cùng quý báu về đặc điểm kinh tế

trong một giai đoạn quan trọng của đất nước để bước đầu hình thành cho mình những

tư duy kinh tế để từ đó nhìn nhận quá trình Đảng áp dụng vào trong thực tiễn phù hợp với hoàn cảnh môi trường kinh tế Việt Nam

NỘI DUNG

A CƠ SỞ LÝ LUẬN

I Tư tưởng của chủ nghĩa Mác Lênin về cơ cấu kinh tế

V.I.Lênin đã vận dụng sáng tạo những nguyên tắc phổ biến và cơ bản của chủ nghĩa cộng sản vào đặc thù lịch sử cụ thể của nước Nga lúc đó thông qua việc xác định các thành phần kinh tế hiện có ở nước Nga trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Theo Người, các thành phần của kết cấu kinh tế - xã hội khác nhau hiện có ở Nga khi

đó (1918) có 5 thành phần kinh tế:

- Kinh tế nông dân kiểu gia trưởng, nghĩa là một phần lớn có tính chất tự nhiên

- Sản xuất hàng hóa nhỏ (trong đó bao gồm đại đa số nông dân bán lúa mì)

- Chủ nghĩa tư bản tư nhân

- Chủ nghĩa tư bản nhà nước

- Chủ nghĩa xã hội

Theo V.I.Lênin, việc hình thành thành phần kinh tế mới – chủ nghĩa tư bản nhà nước, hình thức trung gian quá độ, thể hiện sự đan xen, kết hợp giữa chủ nghĩa xã hội với các thành phần kinh tế khác, đặc biệt là chủ nghĩa tư bản tư nhân Đây là thành phần kinh tế đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.Bởi vì, nó có tác dụng cải biến một cách hòa bình nền kinh tế theo con đường từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội Nhờ có thành phần kinh tế tư bản nhà nước mà có thể học hỏi những ưu điểm của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa về khoa học kỹthuật, trình độ quản lý, hiệu quả sản xuất Đồng thời, thành phần kinh tế tư bản nhà nước cũng giúp kiểm soát, định hướng kinh tế tư bản tư nhân đi theo con đường của chủ nghĩa xã hội, gia nhập vào chế độ công hữu Lênin nói: Kinh tế tư bản nhà nước làcầu nối để đưa sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn, từ thời kỳ tiền tư bản chủ nghĩa đi lên chủ nghĩa xã hội

Trong điều kiện nền kinh tế quá độ là nền kinh tế nhiều thành phần, V.I.Lênin khẳng định: Không thể quá độ trực tiếp lên chủ nghĩa xã hội mà phải qua con đường gián tiếp, không thể quá vội vàng, thẳng tuột, không được chuẩn bị.

V.I.Lênin cho rằng: Con đường đi từ nền kinh tế nhiều thành phần đến nền kinh tế xãhội chủ nghĩa phải qua những bước trung gian, những hình thức quá độ Trong cải tạo

xã hội xã hội chủ nghĩa không thể nôn nóng xóa bỏ các thành phần kinh tế không phảicủa chủ nghĩa xã hội mà phải tuyệt đối tuân theo quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất, phải thông qua những bước trunggian và những hình thức quá độ Tuy nhiên, việc phải qua những bước trung gian nào,

sử dụng những hình thức quá độ nào, lại phụ thuộc vào điều kiện hoàn cảnh cụ thể củamỗi nước Đổi mới quản lý kinh tế theo hướng chuyển từ biện pháp hành chính thuần túy sang biện pháp kinh tế Thực hiện chuyển nền kinh tế tự cung, tự cấp sang sản xuất hàng hóa và sử dụng các quan hệ hàng hóa - tiền tệ; chuyển từ cơ chế quản lý tập trung đối với các cơ sở sản xuất công nghiệp của Nhà nước sang cơ chế hạch toán theo nguyên tắc tập trung dân chủ Và, để tạo điều kiện cho thực hiện việc đổi mới quản lý đó phải ổn định tiền tệ, tổ chức lại hệ thống thương nghiệp, thực hiện dân chủ hóa quản lý kinh tế thông qua tổ chức các hội nghị sản xuất của công nhân, thực hiện chế độ phân phối theo lao động, công khai, dân chủ trong lựa chọn lãnh đạo, thực hiệnquyền kiểm soát của công nhân…

II Tư tưởng của Bác Hồ về cơ cấu kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ

nghĩa xã hội ở Việt Nam

Chủ tịch Hồ Chí Minh là một nhà chính trị bàn về kinh tế, tư tưởng kinh tế của Người cơ bản là tư tưởng kinh tế - chính trị Trên cương vị lãnh đạo quốc gia, Hồ Chí Minh đã đưa ra những quan điểm chỉ đạo về xây dựng và phát triển kinh tế ở một nước nông nghiệp quá độ lên chủ nghĩa xã hội, chưa trải qua chế độ tư bản chủ nghĩa

1.Nội dung tư tưởng kinh tế của Hồ Chí Minh

Trong các nghiên cứu của mình, Hồ Chí Minh đã nhiều lần nhấn mạnh vai trò then chốt của phát triển kinh tế trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội tại Việt Nam Theo Người, mục đích của phát triển kinh tế là nâng cao đời sống nhân dân, cải tạo nền kinh tế cũ và xây dựng nền kinh tế mới Phát triển kinh tế là tiền đề, là cơ sở cho

sự phát triển văn hóa nhằm xóa bỏ nghèo nàn và lạc hậu Tăng trưởng kinh tế là điều kiện vật chất bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội Các luận điểm của Hồ Chí Minh

về phát triển kinh tế được thể hiện với nhiều nội dung, hình thức phong phú, có tính

hệ thống, có thể khái quát như sau:

Thứ nhất, công nghiệp hóa có vị trí then chốt trong phát triển kinh tế Hồ Chí Minh

đã chỉ rõ nhiệm vụ quan trọng nhất của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là phải xâydựng nền tảng vật chất và kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội Xuất phát từ một nước nông nghiệp lạc hậu, con đường phát triển tất yếu phải trải qua quá trình phát triển lực lượng sản xuất theo hướng công nghiệp hóa, phải cơ giới hóa sản xuất và nâng cao năng suất, hiệu quả lao động Công nghiệp hóa chính là cách thức thúc đẩy sản xuất

xã hội phát triển, giải phóng sức lao động, giải phóng con người, tạo ra những bước đột phá mới trong nền văn minh công nghiệp, một trong những nhân tố quyết định để chủ nghĩa xã hội có thể chiến thắng chủ nghĩa tư bản

Thứ hai, phải xây dựng cơ cấu kinh tế nhiều thành phần một cách hợp lý Hồ Chí

Minh đã xác định cơ cấu các thành phần kinh tế trong thời kỳ quá độ ở nước ta bao gồm: kinh tế quốc doanh; các hợp tác xã; kinh tế của cá nhân, nông dân và thủ công nghệ; tư bản của tư nhân và cuối cùng là tư bản của nhà nước Hồ Chí Minh nhấn mạnh, sự tồn tại của các thành phần kinh tế khác nhau là một tất yếu khách quan và cóvai trò nhất định đối với sự phát triển của nền kinh tế trong suốt thời kỳ quá độ Do

đó, cần phải duy trì cơ cấu hợp lý để tận dụng một cách triệt để các nguồn lực, phát triển nền sản xuất của xã hội

Thứ ba, Hồ Chí Minh nhấn mạnh vai trò quan trọng của quản lý kinh tế trong phát

triển kinh tế Hồ Chí Minh cho rằng, công bằng xã hội và phát triển kinh tế không thể đạt được nếu không có cơ cấu quản lý khoa học và hợp lý Người đã đưa ra các giải pháp cụ thể trong quản lý kinh tế trong thời kỳ quá độ bao gồm: Đầu tiên, từng bước xây dựng cơ chế quản lý kinh tế thích hợp, thường xuyên được cải tiến và đổi mới;

Xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý có năng lực, phẩm chất đạo đức và có khả năng thựchành dân chủ, đồng thời được sắp xếp, bố trí hợp lý Tiếp theo, chú trọng đến hiệu quảcủa công việc Theo Hồ Chí Minh, cần xây dựng những nhà máy, những ngành công nghiệp “có lãi”, tức là phải có năng lực cạnh tranh và có hiệu quả Để thực hiện công việc hiệu quả, Hồ Chí Minh phổ biến nguyên tắc kế hoạch hóa, nguyên tắc hạch toán kinh tế và nguyên tắc tập trung dân chủ Cuối cùng, Người nhấn mạnh để quản lý tốt thì phải thực hành tiết kiệm chống tham ô, lãng phí.

Thứ tư, Hồ Chí Minh khẳng định, cần xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ kết hợp

với tận dụng sự giúp đỡ, ủng hộ của các nước trên thế giới để phát triển kinh tế nước nhà Trong chỉ đạo cách mạng Việt Nam nói chung cũng như trong phát triển kinh tế nói riêng, Hồ Chí Minh chủ trương thực hiện triệt để phương châm độc lập, tự chủ, mong muốn xây dựng một nền kinh tế độc lập, dựa vào những điều kiện, tiềm năng sẵn có của dân tộc để không ngừng cải thiện và nâng cao đời sống của nhân dân Bên cạnh đó, Người chủ trương xây dựng khối đoàn kết quốc tế, quan hệ hữu nghị và hợp tác quốc tế trong xây dựng và phát triển nền kinh tế Việt Nam trên cơ sở vẫn tuân thủ theo các nguyên tắc tôn trọng độc lập chủ quyền dân tộc, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, bình đẳng và cùng có lợi

2.Tư tưởng Hồ Chí Minh về cơ cấu kinh tế nhiều thành phần

Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về những thành phần kinh tế là một bộ phận đặc sắc trong tư tưởng kinh tế của Người và vẫn giữ nguyên giá trị chỉ đạo đối với đất nước ta trong công cuộc đổi mới phát triển nền kinh tế nhiều thành phần định hướng

xã hội chủ nghĩa hiện nay

Hội nghị lần thứ năm, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII đã ban hành 3 nghị quyết về kinh tế, trong đó có nghị quyết về “phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa" Đây là điều kiện thuận lợi để thành phần kinh tế tư nhân phát triển nhanh hơn, mạnh hơn, đóng góp nhiều hơn cho phát triển kinh tế - xã hội

Việc phát triển nền kinh tế nhiều thành phần nhằm giải phóng sức sản xuất, khơi dậy tiềm năng của đất nước được xem là sự sáng tạo, là một trong những nhân tố mới

trong công cuộc đổi mới ở Việt Nam Vấn đề này cũng đã được Chủ tịch Hồ Chí Minhphát hiện, đề cập trong các tác phẩm, trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng và phát triển đất nước.

2.1 Xác định cơ cấu các thành phần kinh tế

Tư tưởng Hồ Chí Minh về cơ cấu kinh tế nhiều thành phần nói chung, từng thành phần kinh tế nói riêng được thể hiện khá rõ trong “Hồ Chí Minh toàn tập”, nhưng rõ nhất trong hai tác phẩm là “Thường thức chính trị” (năm 1953) và “Báo cáo Dự thảo Hiến pháp năm 1959” Theo đó, về cơ cấu các thành phần kinh tế trong thời kỳ quá độlên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Hồ Chủ tịch cho rằng, “có nước thì đi lên chủ nghĩa

xã hội (cộng sản) như Liên Xô, có nước phải kinh qua chế độ dân chủ mới rồi tiến lên chủ nghĩa xã hội” như các nước Đông Âu, Trung Quốc, Việt Nam

Có thể hiểu “chế độ dân chủ mới” theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh khi đó

là giai đoạn lịch sử tương ứng với khái niệm “thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội” của nước ta hiện nay Người lý giải, nước ta phải trải qua một giai đoạn dân chủ mới

vì "đặc điểm to lớn của thời kỳ quá độ là một nước nông nghiệp lạc hậu tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội không phải kinh qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa".Đây là điểm xuất phát của quá trình đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta Chính điểm xuất phát này là cơ sở khách quan quy định tính chất phức tạp của kết cấu kinh tế - xã hội và sự tồn tại các thành phần kinh tế khác nhau Từ đó người xác định cơ cấu các thành phần kinh tế trong thời kỳ quá độ ở nước ta thể hiện ở ba khía cạnh sau:

Một là, Người xác định thành phần kinh tế ở nước ta (vùng tự do 1953) gồm:

- Kinh tế địa chủ phong kiến bóc lột địa tô Đây là thành phần kinh tế của chế

độ xã hội phong kiến Trong đó, giai cấp địa chủ chiếm ruộng đất và nông cụ nhưng không cày cấy, "không nhắc chân đụng tay mà lại cửa cao nhà rộng, phúquý phong lưu" còn nông dân phải mướn ruộng của địa chủ phải nộp tô, phải hầu hạ "nông dân không khác gì nô lệ" Trong chế độ mới, thành phần kinh tế

đó đã lỗi thời, chỉ còn là tàn dư Nhưng để thực hiện chính sách đại đoàn kết dân tộc, phục vụ chiến lược giải phóng dân tộc, nhằm thu hút số địa chủ vừa và

nhỏ theo cách mạng, ủng hộ kháng chiến, Hồ Chí Minh không chủ trương xóa

bỏ thành phần kinh tế này mà chỉ thực hiện giảm tô, giảm tức, tạo điều kiện chothành phần kinh tế này đóng góp cho kháng chiến

- Kinh tế quốc doanh: gồm các cơ sở sản xuất, kinh doanh của nhà nước, là của chung nhân dân, phục vụ lợi ích của xã hội Đây là thành phần kinh tế ra đời trong chế độ dân chủ mới, có vai trò đáp ứng yêu cầu to lớn và quan trọng của toàn xã hội, của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược Theo Hồ Chí Minh, kinh tế quốc doanh là "nền tảng và sức lãnh đạo của kinh tế dân chủ mới Cho nên chúng ta phải ra sức phát triển nó và nhân dân ta phải ủng hộ nó"

- Kinh tế tư bản tư nhân: là thành phần kinh tế của giai cấp tư sản dân tộc Giai cấp tư sản nước ta mới ra đời, còn non yếu do bị tư bản nước ngoài chèn ép Tuy nhiên "về mặt sản xuất so với chế độ phong kiến thì chế độ tư bản là một tiến bộ to" Họ có nhiều kinh nghiệm sản xuất, sử dụng vốn, khoa học kỹ thuật

"cho nên, Chính phủ cần giúp họ phát triển Nhưng họ phải phục tùng sự lãnh đạo của kinh tế quốc gia, phải phù hợp với lợi ích của đại đa số nhân dân"

- Kinh tế tư bản quốc gia: Đây là thành phần kinh tế do Nhà nước và nhà tư bảncùng góp vốn với nhau để kinh doanh do Nhà nước lãnh đạo Tư bản của tư nhân là tư bản chủ nghĩa Tư bản của Nhà nước là xã hội chủ nghĩa Theo Lênin, thành phần kinh tế này là nấc thang, bước trung gian để một nước kém phát triển đi lên chủ nghĩa xã hội Và thành phần kinh tế "nửa chủ nghĩa xã hội" này sẽ tồn tại lâu dài trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

- Ngoài ra còn có kinh tế hợp tác xã tiêu thụ và hợp tác xã cung cấp có tính chấtnửa xã hội chủ nghĩa; kinh tế cá thể của nông dân và của thủ công nghệ

Hai là: Ngay từ năm 1953, Hồ Chí Minh đã cho rằng: Dưới chế độ dân chủ mới có 5

loại thành phần kinh tế khác nhau là:

- Kinh tế quốc doanh (thuộc chủ nghĩa xã hội, vì nó là của chung nhân dân)

- Kinh tế hợp tác xã (nó là nửa chủ nghĩa xã hội và sẽ tiến lên chủ nghĩa xã hội)

- Kinh tế của cá nhân, nông dân và thủ công (có thể tiến dần vào hợp tác xã, tức

là nửa chủ nghĩa xã hội)

- Kinh tế tư bản tư nhân

- Kinh tế tư bản của nhà nước (như Nhà nước hùn vốn với tư bản tư nhân để kinh doanh)

Và, trong nền kinh tế nhiều thành phần ấy, để khỏi chệch hướng xã hội chủ nghĩa,

Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng phải làm cho kinh tế quốc doanh phát triển nhanh hơn

và giữ vai trò chủ đạo

Năm thành phần kinh tế nêu trên tồn tại khách quan trong suốt thời kỳ quá độ Do

đó, cần phải sử dụng chúng một cách triệt để nhằm phát triển nền sản xuất của xã hội,

mà không sợ khuynh hướng phát triển tự phát theo chủ nghĩa tư bản của các thành phần kinh tế phi xã hội chủ nghĩa

Ba là: Hồ Chí Minh đề ra chính sách kinh tế của Đảng và Chính phủ là:

- Công tư đều lợi

- Chủ thợ đều lợi

- Công nông giúp nhau

- Lưu thông trong ngoài

2.2 Nguyên tắc, mục tiêu cần hướng tới của nền kinh tế nhiều thành phần

Nói về vai trò và mối quan hệ của các thành phần kinh tế trên, Chủ tịch Hồ Chí Minhchỉ rõ: “Chính sách kinh tế của Đảng và Chính phủ gồm có mấy điều:

1 Công tư đều lợi: Kinh tế quốc doanh là công Nó là nền tảng và sức lãnh đạo của kinh tế dân chủ mới (…) Tư là những nhà tư bản dân tộc và kinh tế cá nhân của nông dân và thủ công nghệ Đó cũng là lực lượng cần thiết cho cuộc xây dựng kinh tế nước nhà Cho nên Chính phủ cần giúp họ phát triển Nhưng

họ phải phục tùng sự lãnh đạo của kinh tế quốc gia, phải hợp với lợi ích của đại

đa số nhân dân

2 Chủ thợ đều lợi: Nhà tư bản thì không khỏi bóc lột Nhưng Chính phủ ngăn cấm họ bóc lột công nhân quá tay Chính phủ phải bảo vệ quyền lợi của công