L ời cảm ơn Để hoàn thành báo cáo luận văn tốt nghiệp với đề tài” Đánh giá hiện trạng môi trường tại các cơ sở tái sinh giấy Quận 12 và đề xuất các giải pháp cải thiện môi trường ”
TÍNH C ẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Công nghiệp giấy thực chất là ngành sản xuất đa ngành và tổng hợp, sử dụng một khối lượng khá lớn nguyên liệu đầu vào (nguyên liệu từ rừng, các hóa chất cơ bản, nhiên liệu, năng lượng, nước v.v ) so với khối lượng sản phẩm tạo ra (tỷ lệ bình quân vào khoảng 10/1) Quá trình sản xuất bột và giấy đã sinh ra một lượng rất lớn các chất thải ở dạng rắn, lỏng (nước thải) và khí Tùy thuộc và công nghệ mà lượng nước tiêu hao trong quá trình sản xuất giấy vào khoảng 30 - 100 m 3
Nói chung do quy mô sản xuất nhỏ, sản xuất phân tán nên công nghiệp giấy Việt Nam chưa gây ra những vấn đề ô nhiễm môi trường nghiêm trọng trên diện rộng Tuy nhiên do hầu hết các cơ sở ít hoặc không đầu tư cho xử lý chất thải (mà trước hết là nước thải) nên vấn đề ô nhiễm cục bộ tại địa phương lại hay xảy ra; nước thải đều không đạt các tiêu chuẩn quy định về môi trường Qua khảo sát người ta thấy ở ba công ty giấy lớn nhất (tại Bãi Bằng, Tân Mai, Đồng Nai) mặc dù với công nghệ sản xuất tương đối hiện đại và có đầu tư cho các công trình x ử lý nước thải nhưng các chỉ tiêu SS (chất rắn lơ lửng), BOD5 , COD của nuớc thải vẫn cao gấp vài lần so với tiêu chuẩn cho phép ở các nhà máy còn lại, các chỉ tiêu SS, BOD5, COD cao gấp chục lần, hàng chục lần hay thậm chí 100 lần so với tiêu chuẩn cho phép.
/tấn sản phẩm ảnh hưởng của sản xuất bột và giấy đến môi trường chủ yếu ở hai công đoạn: nấu bột giấy và tẩy trắng bột giấy Quá trình nấu bột giấy (bằng phương pháp sunfit hay sunfat) đều thải ra các hợp chất (ở dạng lỏng) chứa lưu huỳnh, đồng thời thải ra khí
SO2, H2S, các mercaptan, các sunfua Quá trình tẩy trắng bột giấy gây ô nhiềm môi trường nhiều nhất vì có sử dụng tới clo và các hợp chất của nó như hypoclorit, clo đioxit Để tẩy trắng 1 tấn bột giấy cần tới 100kg clo và các hợp chất của nó (trong đó khoáng 50% là clo phân tử) Về mặt công nghệ sản xuất, trong quá trình tẩy trắng bột giấy, đưa bao nhiêu hợp chất clo vào thì lại thải ra bấy nhiêu Hiện nay trên thế giới cũng chưa có công nghệ tái sử dụng clo trong khâu tẩy trắng bột giấy
Quận 12 là một Quận mới của thành phố Hồ Chí Minh, có tốc độ đô thị hóa khá nhanh Trên địa bàn Quận hiện có trên 300 cơ sở sản xuất công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp với nhiều loại hình sản xuất khác nhau Quá trình đô thị hóa với tốc độ khá nhanh là một tín hiệu tốt cho phát triển kinh tế - xã hội nhưng đi kèm với nó là các vấn đề về môi trường Đặt biệt là các vấn đề ô nhiễm môi trường các cơ sở tái sinh giấy Quận 12 Chính vì vậy, báo cáo này sẽ giúp hiểu rõ hơn về hiện trạng môi trường tại các cơ sở tái sinh giấy Quận 12 Từ đó có thể đề xuất các giải pháp góp phần cải thiện môi trường cũng như năng lực quản lý môi trường tại Quận 12.
M ỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
Luận văn nhằm nghiên cứu các vấn đề:
• Tìm hiểu, đánh giá hiện trạng môi trường ô nhiễm các chất thải bên trong và bên ngoài khu vưc các cơ sở tái sinh giấy ở Quận 12
• Đề xuất giải pháp để góp phần cải thiện môi trường tại các cơ sở tái sinh giấy nói chung và các cơ sở tái sinh giấy ở Quận 12 nói riêng.
PH ẠM VI NGHIÊN CỨU
• Các kiến thức, quy trình, công nghệ sản xuất của ngành giấy
• Các cơ sở tái sinh giấy Quận 12
• Thông tin thực tế tại các cơ sở, Doanh nghiệp.
N ỘI DUNG NGHIÊN CỨU
Để đạt được mục tiêu nghiên cứu trên, đề tài thực hiện các nội dung sau:
• Thu thập, tổng hợp các số liệu tổng quan các cơ sở tái sinh giấy
• Tìm hiểu sơ đồ công nghệ sản xuất và hiện trạng môi trường tại các cơ sở tái sinh giấy Quận 12
• Tổng hợp các số liệu về nước cấp, nước thải, nguyên liệu, nhiên liệu, sản phẩm tại các cơ sở tái sinh giấy
• Phân tích và đánh giá số liệu để xác định mức tiêu hao nước, năng lượng, xác định nguyên nhân và đề xuất các giải pháp cải thiện môi trường tại các cơ sở tái sinh giấy
• Đề xuất sơ đồ công nghệ xử lý nước thải, khí thải, chất thải rắn tại các cơ sơ tái sinh giấy Quận 12
• Tổng hợp báo cáo, nhận xét, đánh giá hiện trạng môi trường tại các cơ sở tái sinh giấy Quận 12 và đề xuất các giải pháp cải thiện ô nhiễm.
PH ƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• Phương pháp thực tế: Khảo sát thực tế, tìm hiểu các vấn đề về tái sinh giấy, thu thập các số liệu liên quan đến sơ đồ công nghệ và hiện trạng môi trường tại các cơ sở tái sinh giấy Tiến hành đo đạc, lấy mẫu và phân tích nước thải và khí thải tại các cơ sở tái sinh giấy Quận 12
• Phương pháp thu thập và tổng hợp tài liệu: Thống kê các tài liệu liên quan đến ngành giấy, số liệu thu thập tại các cơ sở tái sinh giấy
• Phương pháp phân tích: Phân tích các mẫu nước thải, khí thải sau khi đo đạc cùng Viện Nghiên Cứu Kỹ Thuật Công Nghệ Môi Trường và Bảo Hộ Lao Động Thống kê, đánh giá hiện trạng môi trường qua các số liệu phân tích tại các cơ sở tái sinh giấy Quận 12 và đề xuất các giải pháp cải thiện môi trường
• Phương pháp tham khảo ý kiến của chuyên gia.
TỔNG QUAN
T ỔNG QUAN VỀ QUẬN 12
2.1.1 Điều kiện tự nhiên Quận 12
Quận 12 được thành lập ngày 01/4/1997 theo Nghị định số 03/CP ngày 06/01/1997 của Chính phủ Là một trong năm Quận mới được thành lập trên cơ sở tách ra từ huyện Hóc Môn cũ
Diện tích Quận 12: 5,274.89 ha, nằm về phía Tây Bắc Tp.HCM, được bao quanh một phần Quốc lộ 1A và hệ thống giao thông dày đặc và cũng là một trong những khu vực kinh tế trọng điểm, Quận 12 có vị trí và cửa ngõ giao thông khá quan trọng của thành phố nối liền với các tỉnh miền Đông Nam Bộ, có nhiều tuyến đường quan trọng đi qua địa bàn Quận như quốc lộ 1A nối miền Tây, miền Đông Nam Bộ và quốc lộ 22 đi Tây Ninh Ngoài ra, trên địa bàn Quận có một số dự án về công nghiệp, đô thị đã và đang hình thành sẽ góp phần đẩy nhanh quá trình phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn Quận
• Phía Đông: giáp Huyện Thuận An - tỉnh Bình Dương, Quận Thủ Đức – Tp HCM
• Phía Tây: giáp huyện Bình Tân, xã Bà Điểm
• Phía Nam: giáp Quận Tân Bình, Gò Vấp, Bình Thạnh
• Phía Bắc: giáp huyện Hóc môn
HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG SẢN XUẤT TẠI MỘT SỐ CƠ SỞ TÁI
HI ỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG SẢN XUẤT TẠI CÁC CƠ SỞ TÁI SINH
Nước thải phát sinh tại các cơ sở tái sinh giấy Quận 12 như sau:
Bảng 3.2- Thống kê tình hình phát sinh nước thải
STT Tên đơn vị Lưu lượng
1 Cty TNHH Giấy Đổng Lợi 28 x x x 0
TM Giấy Bao Bì Đồng Tiến
(Nguồn – số liệu điều tra thực tế, 2009)
Ghi chú : X có, 0 không có
Hình 3.4 - Lưu Lượng nước thải tại các cơ sở tái sinh giấy Quận 12
Nước thải sản xuất:Lưu lượng nước thải của các cơ sở tái sinh giấy giao động từ vài chục đến vài trăm m 3 /ngđ, cao nhất Cty CP Phú Nhuận 500 m 3 /ngđ, thấp nhất Cty TNHH Tín Thịnh Phát 15 m 3
Nước thải sinh hoạt: Được xử lý qua bể tự hoại sau đó thải vào hệ thống kênh rạch gần nhà máy
/ngđ Hiện các cơ sở chưa có hệ thống xử lý nước thải Riêng DNTN SX Giấy Tân Thái Bình có hệ thống xử lý nước thải
3.2.1.1 Ngu ồn phát sinh nước thải
Trong sản xuất tái sinh giấy, nguồn phát sinh nước thải chủ yếu là nước thải trong quá trình sản xuất, nước thải từ rò rỉ, nước thải từ vệ sinh các thiết bị máy móc công nghệ, nước thải từ nước mưa quy ước sạch và nước thải từ nước thải sinh hoạt
Nước thải sản xuất (Dịch trắng):
Là loại nước thải tạo nên do quá trình rửa bột giấy và xeo giấy Đây là loại nước thải phổ biến trong các xí nghiệp sản xuất giấy chiếm đến khoảng 80% tổng lượng nước thải sản xuất Ngoài ra, trong quá trình tạo bột xeo giấy, để tạo nên một sản phẩm đặc thù hoặc những tính năng đặc thù cho sản phẩm, người ta còn sử dụng nhiều hóa chất và chất xúc tác Những chất này nếu không được thu hồi hoặc xử lý mà xả thẳng ra sông ngòi thì sẽ làm ô nhiễm nặng nguồn nước
Là loại nước thải tách ra từ bột giấy trên sân chứa bột giấy thành phẩm Tính chất của chúng gần giống với tính chất của nước thải trắng nhưng độ màu hơi cao hơn nước thải trắng Tuy nhiên lượng nước thải này không lớn, thường thay đổi theo thời gian và lượng bột chứa trên sân.
Nước thải vệ sinh các thiết bị máy móc công nghệ :
Trong số này đáng quan tâm hơn cả là nước thải từ khâu vệ sinh máy pha màu in nhãn trong dây chuyền sản xuất vàng mã và thùng bì cartor Về cơ bản thành phần của chúng gồm các phẩm màu hoà tan và dung môi pha màu Tuy nhiên lưu lượng các dòng thải này nhỏ và chỉ mang tính chất gián đoạn.
Nước bị nhiễm bẩn là loại nước mưa thấm chảy qua các bãi chứa nguyên liệu, sân chứa bột giấy thành phẩm và cuốn trôi một phần bột giấy cùng với các chất bẩn hoà tan trên mặt bằng của công ty (chủ yếu là ở khu vực bãi chứa nguyên vật liệu thô và bán thành phẩm) thành phầm và nồng độ các chất trong nước mưa này thay đổi rất nhiều vào lượng mưa rơi trên các khu vực đang xét
Nước mưa quy ước sạch :
Là loại nước mưa rơi trên mái nhà xưởng ở các phân xưởng sản xuất hoặc nơi có mặt bằng tương đối sạch Đây là loại nước thải được quy ước xem là sạch cho phép thải trực tiếp vào môi trường Tuy nhiên hiện hầu hết các nhà máy sản xuất giấy và bột giấy đều chưa có hệ thống thoát nước riêng Vào mùa mưa, toàn bộ lượng nước mưa rơi trên mặt bằng vẫn theo các hệ thống mương dẫn, cống ngầm và hoà trộn với nước thải sản xuất, điều này sẽ làm thay đổi lưu lượng tính toán của các dòng thải vào mùa mưa và sẽ gây trở ngại cho các công trình xử lý nước thải sau này.
Ngoài các loại nước thải kể trên còn có lượng nước thải sinh hoạt của công nhân trong nhà máy Các loại nước thải này có thành phần tương tự các loại nước thải sinh hoạt khác Chứa cặn bã, các chất lơ lửng, các chất hữu cơ, các chất dinh dưỡng và vi trùng, được thải vào hệ thống nước thải sinh hoạt của thành phố
Các cơ sở tái sinh giấy Quận 12 nằm xen lẫn các k hu dân cư Công nghệ sản xuất lạc hậu, vẫn còn mang tính tiểu thủ công nghiệp Các chất thải, phế thải của các cơ sở tái sinh giấy không qua xử lý, thải trực tiếp ra kênh rạch (kênh Vàm Thuật, kênh Tham Lương ) gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng đối với khu dân cư xung quanh khu vực và các hộ dân sống xung quanh các kênh, rạch tiếp nhận nước thải
3.2.1.2 Thành phần tính chất nước thải Để đánh giá mức độ ô nhiễm nước thải của ngành giấy Quận 12, sinh viên cùng với
Viện Nghiên Cứu Kỹ Thuật công Nghệ Môi Trường & BHLĐ lấy mẫu và phân tích một số chỉ tiêu về nước thải tại các cơ sở tái sinh giấy Quận 12
Bảng 3.3 –Bảng kết quả phân tích nước thải tại các cơ sở tái sinh giấy Quận 12
Stt Tên cơ sở pH TSS
1 Cty TNHH Giấy Đổng Lợi 10.0 1025 1842 1589
Cty TNHH Sx giấy Tân Thái Bình (*) 8.5 651 1034 853
3 Cty CP SX Giấy Gò Sao 10.0 1123 1529 1328
4 Cty TNHH SX TM Giấy Bao Bì Đồng
5 Cty TNHH SX-TM Bao Bì Giấy Minh
6 Cty TNHH Giấy Tín Thịnh Phát 9.5 982 1792 1786
Các cơ sở mới 5,5 - 9 100 100 200 Các cơ sở đang hoạt động - 100 - 300
(Nguồn - Viện Công nghệ Môi trường & Bảo Hộ Lao Động, 2009)
Chú Thích : (*) có hệ thống xử lý nước thải
BOD 5 qua các biểu đồ sau: pH
Bình Gò Sao Đồng Tiến Minh
Các cơ sở tái sinh giấy Quận 12
Hình 3.5 – Biểu đồ giá trị pH
Giá trị pH tại các cơ sở tái sinh giấy nằm trong khoảng: 9.5 – 11.0
Giá trị pH đều vượt QC cho phép DNTN SX Giấy Tân Thái Bình có giá trị pH thấp nhất là 8.5; Cty TNHH SX-TM Bao Bì Gi ấy Minh Thành có giá trị pH cao nhất là 11.0
Hình 3.6 – Biểu đồ giá trị TSS
Giá trị TSS tại các cơ sở tái sinh giấy nằm trong khoảng: 651 – 1243 mg/l, giá trị TSS tại các cơ sở tái sinh giấy đều vượt QC cho phép Cty TNHH SX TM Giấy Minh Thành có giá trị TSS cao nhất là 1243 mg/l; DNTN SX Giấy Tân Thái Bình có giá trị TSS thấp nhất là 651 mg/l.
Hình 3.7 – Biểu đồ giá trị COD
Giá trị COD tại các cơ sở tái sinh giấy nằm trong khoảng : 853– 1917mg/l Giá trị COD tại các nhà máy giấy đều vượt QC cho phép Cty TNHH Bao Bì Giấy Minh Thành có giá trị COD cao nhất là 1917mg/l; DNTN SX Giấy Tân Thái Bình có giá trị COD thấp nhất là 853mg/l.
Hình 3.8 – Biểu đồ giá trị BOD 5
Giá trị BOD5 tại các cơ sở tái sinh giấy nằm trong khoảng: 1034 – 1972mg/l, giá trị BOD 5 tại các cơ sở tái sinh giấy đều vượt QC cho phép Cty TNHH SX TM Giấy Bao Bì Đồng Tiến có giá trị BOD5 cao nhất là 1972mg/l; DNTN SX Giấy Tân Thái Bình có giá trị BOD5 thấp nhất là 1034mg/l DNTN Sx giấy Tân Thái Bình tuy có hệ thống xử lý nước thải nhưng vẩn vượt tiêu chuẩn cho phép
- Đối với cơ sở có hệ thống xử lý nước thải: DNTN SX Giấy Tân Thái Bình nhưng chưa đạt tiêu chuẩn, nồng độ COD, BOD5 , SS… đều vượt tiêu chuẩn cho phép Do đó, có thể thấy hệ thống xử lý nước thải thiết kế không đúng, công nghệ không phù hợp, chỉ mang tính đối phó Cần thiết kế thêm hệ thống tuyển nổi, lọc sinh học, aeroten, (sẽ được trình bày ở phần sau)
- Đối với các cơ sở chưa có hệ thống xử lý nước thải: Cty TNHH giấy Đổng
Lợi, Cty CP SX Gò Sao, Cty TNHH SX TM giấy Đồng Tiến Nồng độ nhiễm bẩn PH, COD, BOD5 , SS cao, vượt tiêu chuẩn cho phép nhiều lần
Phải ánh rất rõ đặc trưng của nước thải ngành giấy Các cơ sở này cần lắp đặt hệ thống xử lý nước thải
TÁC ĐỘNG CÁC NGUỒN THẢI ĐẾN CON NGƯỜI VÀ MÔI TRƯỜNG
Khí thải Ô nhiễm khí thải gây ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe công nhân lao động, kéo theo năng suất lao động giảm Công nhân tiếp xúc lâu với khí thải độc hại như: SO2, NO 2 và CO sẽ mắc một vài bệnh về đường hô hấp, tim mạch Không những thế khí thải còn phát tán ra môi trường xung quanh gây ra mùi khó hay bụi cho những người dân sinh sống xung quanh nhà máy, xí nghiệp
Bảng 3.14 - Ảnh hưởng của một số tác nhân gây ô nhiễm không khí
Tác nhân ô nhiễm Ảnh hưởng
Bụi Gia tăng bệnh hô hấp, tiếp xúc lâu có thể mắc bệnh kinh niên như viêm phổi mãn tính Sunfua đyoxyt
Kích thích đường hô hấp, gây tức ngực, đau đầu, nôn mửa và các ảnh hưởng như chất dạng hạt Nitơ đioxyt (NO2) Kích thích hô hấp, làm trầm trọng các các điều kiện hô hấp như bệnh hen và viêm phổi mãn tính Cacbon oxyt (CO)
Làm giảm khả năng vận chuyển ôxy của máu, đau đầu và mỏi mệt nếu ở mức độ thấp Nếu ở mức độ cao có thể mắc bệnh tâm thần hoặc chết
Nước thải ngành tái sinh giấy có hàm lượng chất lơ lửng cao, nồng độ nhu cầu ôxy sinh hóa (BOD) và nhu cầu ôxy hóa học (COD) cũng cao
Hàm lượng chất rắn lơ lửng (SS)
Trong nước thải chế biến gỗ thì hàm lượng chất rắn lơ lửng đáng chú ý nhất Do đặc điểm của công nghệ nên trong thành phần nước thải có hàm lượng chất lơ lửng rất cao sẽ dễ dẫn đến hiện tượng lắng đọng trong cống thoát nước cũng như bồi lắng trong các kênh rạch
Nhu cầu ôxy sinh hóa (BOD)
Nhu cầu ôxy sinh hóa càng cao thì lượng ôxy trong nước càng giảm Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho các vi sinh vật yếm khí hoạt động mạnh, phân huỷ celluloza, đường, và những chất bẩn trong nước thải Kết quả của quá trình hoạt động này làm tăng lượng CO2 tự do trong nước, tăng nồng độ của khí CH4, H 2 S, và những chất độc hại, gây ra mùi hôi thối cho khu vực xung quanh và tiêu diệt các sinh vật nước, làm giảm đi khả năng tự làm sạch của kênh rạch và sông Đồng thời ảnh hưởng đến con người qua con đường lan truyền của chuỗi thực phẩm
Nhu cầu ôxy hóa học (COD)
Thông số quan trọng thứ 3 là COD, nồng độ COD tăng là do trong nước thải sẽ ảnh hưởng đến quá trình xử lí nước thải
3.3.1 Ảnh hưởng đến con người
Quận 12 là một quận ngoại thành nhưng các ngành tiểu thủ công nghiệp lại rất phát triển như: tái sinh giấy; công nghiệp chế biến thực phẩm; dệt – nhuộm ; v.v… Nước thải của các cơ sở, doanh nghiệp sản xuất được thải thẳng ra kênh, rạch ( kênh Tham Lương, kênh Vàm Thuật, rạch Bến Cát, rạch Bến Thượng … ) và sau đó chảy ra sông Sài Gòn Nếu nguồn nước thải bị ô nhiễm thì không chỉ ảnh hưởng đến người dân xung quanh các nhà máy của doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến tất cả hộ gia đình sống xung quanh kênh, rạch và những người dân thành phố tiếp nhận nguồn nước từ sông Sài Gòn làm nước sinh hoạt hằng ngày
Các cơ sở, doanh nghiệp tái sinh giấy Quận 12 nằm xen lẫn trong khu dân cư Vì vậy nguồn nước thải của các đơn vị sản xuất này ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp tới đời sống sinh hoạt hằng ngày của người dân Các nguồn nước thải ô nhiễm hữu cơ gây mùi hôi thối, ảnh hưởng đến nguồn nước ngầm ở khu vực sản xuất và xung quanh, ảnh hưởng đến sức khỏe con người sống ở đó Nếu người dân sử dụng nguồn nước tại chỗ (nước ngầm , nước tràn bề mặt) sẽ bị mắc một số bệnh về đường tiêu hóa như tiêu chảy, tả và lị v.v…
3.3.2 Ảnh hưởng đến sinh thái
Chất rắn lơ lửng (SS) làm cho nước đục, thay đổi màu sắc và các tính chất khác Tiêu chuẩn của Bộ Khoa Học Công Nghệ và Môi Trường: SS đối với nước thải khi thải ra nguồn tiếp nhận loại A là nhỏ hơn 50 mg/l và loại B là nhỏ hơn 100mg/l
Với nồng độ BOD và COD trong nước cao sẽ dẫn đến sự suy giảm độ ôxy hòa tan trong môi trường nước do vi sinh vật sử dụng oxy hòa tan để phân hủy các chất hưu cơ trong nước Oxy hòa tan giảm sẽ gây tác hại nghiêm trọng đến tài nguyên hệ sinh thái trong nước Trong quá trình phân hủy các chất hữu cơ bởi các vi sinh vật giải phóng ra các khí CO 2 , CH 4 , H 2 S gây mùi hôi thối trong môi trường Độ pH cũng đóng một vai trò quan trọng trong hệ sinh thái Nhiều nguồn thải có độ pH cao hoặc thấp hơn tiêu chuẩn cho phép, ảnh hưởng tới đời sống các hệ sinh thái Khoảng giới hạn độ pH < 4 hoặc pH >10 cá không thể sống được Ngoài ra nước thải còn ảnh hưởng đến môi trường đất làm ô nhiễm nguồn nước ngầm khu sản xuất và khu vực xung quanh Vì hầu hết người dân Quận 12 đều dùng nguồn nước ngầm làm nguồn nước sinh hoạt hằng ngày
Kết quả đo đạc cho ta thấy nồng độ pH trong nước ngầm rất thấp dao động trong khoảng 5.03 – 5.55 Điều này cho thấy, người dân sử dụng nước này là không an toàn, do vậy cần phải xử lý trước khi dùng.
ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP CẢI THIỆN MÔI TRƯỜNG TẠI CÁC CƠ SỞ TÁI SINH GI ẤY QUẬN 12 4.1 CÁC BI ỆN PHÁP QUẢN LÝ NHẰM CẢI THIỆN Ô NHIỄM MÔITRƯỜNG
Di d ời, các cơ sở tái sinh giấy hiện tại đang nằm trong khuu dân cư Qu ận 12
Hơn 80% nước thải của các nhà máy, cơ sở sản xuất giấy không được xử lý Chính nguồn thải này đã và đang gây ô nhiễm nghiêm trọng đến môi trường nước mặt, ảnh hưởng đáng kể chất lượng nước tại khu vực Ước tính, lượng chất thải các loại phát sinh trong ngành công nghiệp giấy trong những năm tới sẽ lên đến hàng ngàn tấn mỗi năm Điều này cho thấy các khu vực ô nhiễm và suy thoái môi trường ở nước ta sẽ còn gia tăng nếu không kịp thời đưa ra các biện pháp hữu hiệu Trước tình hình đó, chính quyền các địa phương cần quy hoạch khu sản xuất tách riêng khu dân cư , di dời các cơ sở sản xuất hiện tại nằm trong khu dân cư ra xa khu dân cư Nếu còn ô nhiễm buộc phải di dời vào khu công nghiệp Kết hợp áp dụng các giải pháp xử lý chất thải và cải thiện môi trường lao động Đồng thời, xây dựng quy chế làm việc, quy chế vệ sinh môi trường; lập quỹ bảo vệ môi trường; phổ biến và khuyến khích các cơ sở sản xuất áp dụng các giải pháp khoa học công nghệ và các giải pháp kỹ thuật xử lý ô nhiễm để cải thiện môi trường lao động, bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng, các đoàn thể quần chúng, tổ chức xã hội, tổ chức nghề nghiệp cần đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền, huấn luyện về an toàn-vệ sinh lao động, bảo vệ môi trường và chăm sóc sức khỏe cho các đối tượng lao động trong các làng nghề truyền thống Tăng cường các chính sách quản lý nhà nước đối với phát triển, kết hợp các chính sách bảo vệ môi trường với các chính sách phát triển nông thôn nhằm đảm bảo phát triển bền vững Cần có sự hỗ trợ từ phía Nhà nước trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng cho các cụm công nghiệp tập trung, các nghiên cứu sức khỏe môi trường cũng như nghiên cứu ứng dụng các giải pháp xử lý chất thải tại các làng nghề
Hiện nay Phòng Tài Nguyên Môi Trường Quận 12 cho biết chỉ mới khuyến khích, xác định các cơ sở, doanh nghiệp chứ chưa bắt buộc cơ sở, doanh nghiệp gây ô nhiễm nghiêm trọng, khiếu nại mà không giải quyết được thì cho di dời
Vấn đề khó khăn hiện nay đối với Quận 12 là KCN trên địa bàn Quận thuộc thành phố quản lý và các khu công nghiệp này không chấp nhận các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất gây ô nhiễm như sản xuất giấy… đăng ký vào khu công nghiệp Như vậy các doanh nghiệp, cơ sở này phải dời đến khu công nghiệp nằm ngoại thành: Lê Minh Xuân, Tân Phú Trung… và thường các chủ doanh nghiệp ngại vì có thể mất mối, bạn hàng, đối tác trong quan hệ làm ăn Do đó, di dời không phải là biện pháp các doanh nghiệp lựa chọn mà là giải pháp bắt buộc đối với do anh nghiệp không thực hiện các biện pháp xử lý chất thải tại chỗ.
Gi ải pháp cưỡng chế (phạt, đóng cửa)
Nếu luật môi trường không được cưỡng chế thi hành thì các doanh nghiệp sẽ không nhất thiết phải nhận ra một điều là cần gộp các quan ngại về môi trường vào trong hoạt động kinh doanh của mình Cơ sở sản xuất gây ô nhiễm phải tạm ngưng tất cả các hoạt động sản xuất kinh doanh để đảm bảo an toàn môi trường và đời sống người dân trong khu vực tai nạn sản xuất (thường các cơ sở này hay bị dân khiếu kiện) Đối với các cơ sở gây ô nhiễm, khi bị khiếu kiện và nhắc nhở mà chưa có biện pháp giải quyết buộc tạm ngưng sản xuất trong khi chờ chủ doanh nghiệp trình phương án giải quyết Sau khi tạm ngưng sản xuất, nếu chủ cơ sở, doanh nghiệp có phương án xử lý ô nhiễm tại chỗ thì sau khi ký hợp đồng thì công trình xử lý sẽ được cấp phép trở lại Nếu sau khi tạm ngưng sản xuất mà doanh nghiệp không thực hiện xử lý tại chỗ thì buộc phải di dời hoặc rút giấy phép kinh doanh Giải pháp ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh và uy tính doanh nghiệp.
Gi ải pháp về nâng cao năng lực quản lý
Công tác đào tạo cần phải được chú trọng, tham gia cùng Sở Tài nguyên và Môi trường trong việc đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức làm công tác quản lý tài nguyên và môi trường c ho các cán bộ các cấp phường, xã Đồng thời cử cán bộ phòng Tài nguyên Môi trường tham gia các lớp tập huấn chuyên đề về nâng cao năng lực quản lý nhà nước về môi trường do Sở Tài nguyên Môi trường tổ chức.
Gi ải pháp về các công cụ kinh tế
Công cụ kinh tế là các giải pháp quản lý môi trường trong vĩ mô nền kinh tế thị trường được sử dụng bên cạnh các biện pháp hành chính và các biện pháp tuyên truyền, giáo dục với mục đích chung nhằm nâng cao tính pháp chế trong lĩnh vực môi trường Các công cụ kinh tế tiếp cận với các mục tiêu môi trường linh hoạt, hiệu quả và kinh tế, cho phép các doanh nghiệp lựa chọn phương án tối ưu đáp ứng các vấn đề về môi trường
- Thực hiện tốt việc thu phí nước thải công nghiệp tạo nguồn kinh phí cho hoạt động bảo vệ môi trường của thành phố
- Nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền, trong đó các cơ quan môi trường được phép thu phí và lệ phí để tài trợ cho việc bảo vệ môi trường
- Các khoản thu phí này phải tương xứng với mức độ vi phạm
- Các loại phí môi trường như phí ô nhiễm, phí đánh vào người sử dụng, phí sản phẩm, phí khai thác, phí cầu đường, phí hành chính …
- Phí hành chính tạo nguồn thu cho việc cấp phép và các hoạt động kiểm soát ô nhiễm Phí ô nhiễm quy định mức phí của từng loại chất gây ô nhiễm Đây là loại phí mà tất cả các doanh nghiệp gây ô nhiễm phải đóng góp
Khen thưởng: Thi đua và khen thưởng là nguồn động viên các cơ sở đạt hiệu quả cao về kinh tế và môi trường
Phạt và đình chỉ sản xuất:Các cơ sở, doanh nghiệp sản xuất gây ô nhiễm làm ảnh hưởng đến đời sống người dân, môi trường, bị người dân thưa kiện, được nhắc nhở nhiều lần trong vấn đề xả thải chưa có biện pháp giải quyết thì phải tạm ngưng sản xuất Nếu có phương án xử lý ô nhiễm tại chỗ và được nhiệm thu thì được phép hoạt động trở lại, nếu không buộc phải di dời.
Gi ải pháp về giám sát, thanh kiểm tra chất lượng môi trường
Để thực hiện có hiệu quả công tác quản lý môi trường tại các cơ sở tái sinh giấy
Quận 12, ngoài các giải pháp xử lý và quản lý chất thải chặt chẽ, yêu cầu thiết kế và đưa vào hoạt động chương trình giám sát chất lượng môi trường tại các cơ sở tái sinh giấy Quận 12 phù hợp là rất cần thiết Mục tiêu quan trọng hàng đầu của việc thực hiện chương trình giám sát chất lượng môi trường tại một số cơ sở tái sinh giấy Quận 12 là đánh giá được hiệu quả công tác quản lý môi trường đang thực hiện tại một số cơ sở tái sinh giấy Quận 12, từ đó được những chiến lược quản lý phù hợp
Các gi ải pháp về quản lý chất thải nguy hại, an toàn lao động
Kho lưu trữ CTNH phải đáp ứng các yêu cầu sau:
Lưu trữ trong nhà kho
Phải tuân theo các tiêu chuẩn quy định trong TCVN 4604-88 Các tiêu chuẩn thiết kế và xây dựng áp dụng là TCVN 2622-1995, TCVN 4317-1986
Kho chứa CTNH phải đặt nơi khô ráo, thoáng gió, cách biệt với khu vực văn phòng, nhà ăn, nhà vệ sinh, phòng nghỉ công nhân Khoảng cách tối thiểu tới khu dân cư gần nhất là 200m về cuối hướng gió Nếu vị trí kho ở gần sông, phải đặt ở cuối nguồn nước so với khu dân cư gần nhất Sàn kho phải không thấm, không chảy tràn, có hệ thống thu gom chất rò rỉ và các phương tiện vệ sinh thích hợp Kho lưu trữ phải có đầy đủ các tín hiệu, biển báo, rào cản cần thiết để mọi người có thể nhận thấy rõ từ xa Kho phải được trang bị đầy đủ hệ thống thông gió, hút ẩm, chống dột, thiết bị PCCC và xử lý sự cố Đối với kho có các chất thải dễ bị oxy hóa, dễ bay hơi, có khả năng cháy nổ ở nhiệt độ thấp, nguy hại khi hút ẩm thì phải trang bị nhiệt kế và ẩm kế để theo dõi độ ẩm và nhiệt độ thường xuyên Trong kho phải có bảng hướng dẫn an toàn về tính chất của từng loại chất thải, những điều cần tuân thủ trong quá trình bốc dỡ, bơm rót, san sẻ, đóng gói và cách thức xử lý sự cố khi xảy ra tai nạn
Khi lưu trữ hóa chất ngoài trời phải có mái che mưa nắng, các thùng chứa phải đặt thẳng đứng trên gỗ lót, phải có lưu trữ các thùng sao cho có khoảng cách chửa cháy; Các thùng chứa lưu trữ ngầm dưới đất phải có hệ thống chống rò rỉ; Ngoài hóa chất ra, sự cố môi trường còn có thể phát sinh do các sự cố hỏng hóc về điện, cháy nổ
Do đó cũng cần có kế hoạch trong việc phòng ngừa sự cố do các yếu tố này
Quy định an toàn trong vận chuyển CTNH
- Nhà vận chuyển CTNH phải có giấy phép hợp lệ được cấp bởi các cơ quan quản lý nhà nước về môi trường thì mới được hoạt động
- CTNH khi vận chuyển phải được đóng gói trong bao bì và dán nhãn
- Không vận chuyển các loại CTNH chung với người, gia súc và các loại hàng hóa khác, đặc biệt là thực phẩm
- Tuyệt đối không xếp các loại CTNH không tương thích hoặc các biện pháp xử lý sự cố khác nhau trên cùng một phương tiện vận chuyển
Các yêu cầu kỹ thuật đối với phương tiện vận chuyển CTNH:
- Phải có thùng kín bền vững cơ học và hóa học.
- Bảo đảm không rò rỉ, phát tán, thất thoát CTNH vào môi trường
- Phải có dấu hiệu cảnh báo nguy hại tương ứng dán ở hai bên thùng xe
- Xe vận chuyển các CTNH l ỏng dễ cháy cần phải có dây tiếp đất và biển cấm lửa
- Phương tiện vận chuyển phải thường xuyên được duy tu bảo trì, sửa chữa, giám định, kiểm tra kỹ thuật
Các vấn đề về an toàn lao động
Các công nhân làm trải qua huấn luyện phù hợp với công việc của mình đảm nhiệm và khi thay đổi trong công việc thì phải được hướng dẫn lại các yếu tố nguy hiểm của công việc sắp nhận và các biện pháp an toàn cần thiết như : Dụng cụ bảo vệ mắt, các dụng cụ bảo vệ da, quần áo cách ly chống ăn mòn và thiết bị bảo vệ đường hô hấp : Mặt nạ phòng độc kiểu lọc khí, mặt nạ gắn với bình oxy
Tuyên truy ền giáo dục
Chỉ đạo cho cơ sở, công ty hay doanh nghiệp bảo vệ môi trường là một vấn đề của công tác tổ chức, của trình độ và sự khích lệ cán bộ công nhân viên Việc nâng cao nhận thức của cơ sở, doanh nghiệp, Cty về môi trường nên được thực hiện ở ba cấp là lãnh đạo, quản lý trung gian và cấp thực hiện (bao gồm cán bộ nhân viên sản xuất) với những nội dung có thể áp dụng như sau:
- Mở lớp đào tạo cán bộ quản lý về khía cạnh môi trường
- Chứng minh các khoảng lợi nhuận thu đuợc khi cơ sở, Cty hay doanh nghiệp thực hiện các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm như kiểm soát ô nhiễm, kiểm soát cuối đường ống và sản xuất sạch hơn …
- Hướng dẫn các cơ sở sản xuất thực hiện các bản cam kết bảo vệ môi trường Trong quá trình hướng dẫn, đồng ý hỗ trợ kỹ thuật khi cơ sở tham gia chương trình
- Tổ chức các lớp đào tạo về bảo vệ môi trường cho lãnh đạo các doanh nghiệp, cơ sở.
KẾT LUÂN VÀ KIẾN NGHỊ 5.1 K ẾT LUẬN
KI ẾN NGHỊ
Để công tác quản lý môi trường đối với các cơ sở tái sinh giấy quận 12 đạt hiệu quả đòi hỏi phải có những nổ lực hết sức của không chỉ cơ quan quản lý Quận 12 về môi trường mà còn cả những nhà quản lý tại cơ sở tái sinh giấy Quận 12
- Việc quản lý cần phải đặt ưu tiên cao nhất cho phòng ngừa rủi ro và tác động tích cực đến môi trường Tuy việc đầu tư ban đầu là rất lớn, xong cũng mang lại hiệu quả lâu dài
- Việc trang bị hệ thống xử lý nước thải và khí thải là cần thiết và cấp bách, đó là giải pháp hàng đầu để ngăn ngừa ô nhiễm
- Cần tiến hành xây dựng hệ thống xử lý nước thải hoàn chỉnh nhằm đảm bảo sức khỏe cho công nhân trực tiếp sản xuất trong Công ty – là những người phải chịu sự ô nhiễm nhiều nhất, tiếp đến là nhân dân sống quanh vùng sản xuất, đồng thời góp phần cải thiện môi trường sống cho các khu vực phụ cận
- Có thể tận dụng lại bột giấy từ nước thải công đoạn xeo giấy nhằm tiết kiệm nguyên liệu sản xuất giấy đồng thời giảm chi phí xử lý bùn
- Tiến hành triển khai áp dụng sản xuất sạch hơn vào các cơ sở tái sinh giấy
Quận 12 nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, tiết kiệm nguyên vật liệu, năng lượng, hóa chất đồng thời giảm nhẹ các gánh nặng về môi trường, đặc biệt là vấn đề nước thải Đây là một xu hướng đang được nhân rộng trên qui mô toàn cầu
- Cần đào tạo đội ngũ cán bộ kỹ thuật và quản lý môi trư ờng có trình đ ộ và ý thức trách nhiệm để quản lý, giám sát và xử lý chất thải nói chung và nước thải nói riêng tại Công ty Đối với các Cơ quan chức năng, có thẩm quyền:
- Cần phải tiến hành thanh kiểm tra môi trường định kỳ tại các cơ sở tái sinh giấy Quận 12 tối thiểu 2 kỳ/ năm.
- Khuyến khích các doanh nghiệp bước đầu đưa các tiêu chuẩn quản lý
ISO 14000 vào sản xuất, tiến hành SXSH, áp dụng các công cụ kinh tế môi trường. Đối với cán bộ, công nhân viên trong các cơ sở tái sinh giấy Quận 12
- Cần nêu cao tinh thần trách nhiệm, ý thức bảo vệ môi trường bằng cách áp dụng các biện pháp công nghệ để xử lý nước thải, khí thải và kết hợp với các biện pháp quản lý để đạt hiệu quả tốt nhất Cán bộ điều hành trong nhà máy không được có tư tưởng xử lý chất thải chỉ mang tính chất đối phó với cơ quan thanh tra nhà nước
- Các doanh nghiệp tái sinh giấy cũng như các doanh nghi ệp khác đang hoạt động trên địa bàn quận cần đưa nội dung bảo vệ môi trường vào sản xuất, góp phần nâng cao ý thức bảo vệ môi trường của cán bộ, công nhân viên
- Đối với các cơ sở sản xuất tái sinh giấy Quận 12 có lợi thế về mặt bằng, cơ sở hạ tầng cũng như là vốn sản xuất…cần áp dụng SXSH vào sản xuất, tiến hành lắp đặt các trang thiết bị xử lý môi trư ờng khí thải và nước thải, xử lý đúng công suất đạt hiệu quả cao
- Tiến hành tập huấn bảo hộ lao động thường xuyên cho người công nhân, giúp trang bị kiến thức về an toàn lao động, giúp họ có sự chủ động trong khi làm việc nhằm hạn chế các tai nạn rủi ro xảy ra và biết cách xử lý khi có sự cố xảy ra
TÀI LI ỆU THAM KHẢO
[1] Hoàng Văn Bính, Độc Chất Học Công Nghiệp và Dự Phòng Nhiễm Độc, Nhà
Xuất Bản Khoa Học Kỹ Thuật – Hà Nội, 2002
[2] Thái Sanh Nguyên Bình, Bài viết “Bước đầu thăm dò ứng dụng thiết bị cấp khí sạch cá nhân cho các công nhân làm việc trong môi trường lao động có nồng độ hơi khí độc cao”, 2005
[3] Trần Ngọc Chấn, Ô Nhiễm Không Khí và Xử Lý Khí Thải – Tập 1: ô Nhiễm Không Khí và Tính Toán Khuếch Tán Chất Ô Nhiễm, Nhà Xuất Bản Khoa Học Kỹ Thuật, Tháng 09/2000
[4] Cù Thành Long, Phân Tích Môi Trường 2 – Khoa Môi Trường Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên, 2006
[5] Nguyễn Thiện Nhân cùng cộng sự, Sổ Tay Hướng Dẫn Xử Lý Ô Nhiễm Môi Trường Trong Sản Xuất Tiểu Thủ Công Nghiệp – Tập 2: Xử Lý Khói Thải Lò Hơi,
Sở Khoa Học Công Nghệ và Môi Trường – TPHCM, 1998
[6] Lâm Minh Triết và cộng sự, Phương Pháp Phân Tích Các Chỉ Tiêu Môi Trường và Nước Thải, Viện Môi Trường và Tài Nguyên Đại Học Quốc Gia Thành
[7] Lê Trình, Quan Trắc và Kiểm Soát ô Nhiễm Môi Trường Nước, Nhà Xuất Bản Khoa Học Kỹ Thuật, 1997
[8] Nguyễn Vinh, Thường Quy Kỹ Thuật Dùng Cho Các Trạm Vệ Sinh Phòng Dịch, Nhà Xuất Bản Y Học Chi Nhánh Thành Phố Hồ Chí Minh, Nhà Xuất Bản Y Học
[9] Bộ Tài Nguyên Môi Trường, Tìm Hiểu Luật Môi Trường, Nhà Xuất Bản Lao Động Xã hội, 2006
[10] Chương Trình Môi Trường Liên H iệp Quốc Công Nghệ và Môi Trường – Tổ
Chức Phát Triển Công Nghiệp Liên Hợp Quốc, Quan Trắc Khí Thải và Chất Thải Công Nghiệp, Cục Môi Trường Biên Dịch và Xuất Bản, Hà Nội, 1999
[11] Sổ tay xử lý nước thải – Tập 1 và Tập 2, Nhà Xuất Bản Xây Dựng Hà Nội
Phụ lục 1: Phiếu thông tin doanh nghiệp
Tên cơ sở - Doanh nghiệp:……… Địa chỉ:………
Vị trí: Dân cư………KCN………Xen kẽ………khác…………
Số lao động:……….trực tiếp…………Nam………Nữ………
Nhiên liệu lò đốt: Than……… Củi……… FO
Hệ thống xử lý:Cyclone…………màng nước ………khác ………
Mô tả công nghệ xử lý khí thải:………
Nước thải: sinh hoạt…………sản xuất…………công suất…………m 3 ngđ
Hệ thống xử lý nước thải: Có……….không………
Mô tả công nghệ xử lý nước thải:………
……… Áp dụng SXSH:có ………không………
Phân loại rác tại nguồn:có ………không………
Hệ thống PCCC:có ………không………
Khám sức khỏe định kỳ:có…………không………mấy lần……… Phương tiện an toàn lao động cho công nhân: có ………không………
Cảm ơn cơ sở -doanh nghiệp đã dành chút thời gian quý báu.
Người thu thập thông tin
Phụ lục 2: Các chất phụ gia sử dụng phổ biến trong công nghệ xeo giấy
Chất phân tán R-200 Đặc tính kỹ thuật:
Hình dạng ngoài: Dạng bột màu trắng, tỷ trọng: 825 ± 50 kg/cm 3 , pH: 5.0 – 7.0, hòa tan rất ít trong nước: 2% Max
Mục đích sử dụng: Có tác dụng như chất phụ gia trợ tạo hình cho tờ giấy, tạo cho giấy có bề mặt mịn màng, tăng độ xốp cho giấy.
Mức dùng: 1.2 kg/tấn giấy bán thành phẩm
Chất phân tán WIN 180S Đặc tính kỹ thuật: Dạng bột màu trắng, tỷ trọng: 825 ± 50 kg/cm 3 , pH: 5.0 – 7.0, tính tan: hòa tan rất ít trong nước: 2% Max
Mục đích sử dụng: Có tác dụng như chất phụ gia trợ tạo hình cho tờ giấy, tạo cho giấy có bề mặt mịn màng, tăng độ xốp cho giấy.
Mức dùng: 1.2 kg/tấn giấy bán thành phẩm
Chất làm mềm Đặc tính kỹ thuật: Dạng vảy màu vàng nhạt, Ion dương yếu, tan hoàn toàn trong nước nóng
Mục đích sử dụng: Có tác dụng làm mềm giấy, giảm tình trạng giấy dính trên lô sấy.
Mức dùng: 2.0 kg/tấn giấy bán thành phẩm
Chất bền ướt (NeoX-VN170) Đặc tính kỹ thuật: Chất lỏng màu nâu nhạt, nồng độ hoạt tính: 12.5%, độ nhớt
(21 0 C): 20 – 70 cps, tỷ trọng (21 0 C): 1.02 – 1.04, pH: 3.5 – 4.5, nhiệt độ bảo quản:
5 – 35 0 C, thời hạn sử dụng: 6 tháng
Mục đích sử dụng: Có tác dụng làm tăng độ bền khô, bền ướt của tờ giấy, chống bóc sợi trên bề mặt giấy.
Mức dùng: 1.2 kg/tấn giấy bán thành phẩm
Chất tách lô (DAVI-100) Đặc tính kỹ thuật: Chất nhũ màu trắng sữa, độ pH 6 (1% dung dịch nước ở nhiệt độ 25 0 C), nồng độ rắn: 50% , thời gian sử dụng: 6 tháng.
Mục đích sử dụng: Có tác dụng chống dính giấy trên bề mặt lô sấy, làm cho giấy có độ bong, làm mềm giấy.
Mức dùng: 1.2 kg/tấn giấy bán thành phẩm
Chất tăng trắng (OBA – Huỳnh quang) Đặc tính kỹ thuật: Chất lỏng màu vàng, tỷ trọng (25 0 C): 1.19, độ nhớt (25 0 C): <
Mục đích sử dụng: Làm tăng độ trắng quang học của bột.
Mức dùng: 1.2 kg/tấn giấy bán thành phẩm
Chất mầu VIOLET Đặc tính kỹ thuật: Chất lỏng màu tím lơ, độ nhớt (25 0 C): ≤ 100 cps , pH: 5.5 – 9.5, tỷ trọng: 1.01 – 1.2
Mục đích sử dụng: Điều chỉnh ánh màu bột.
Mức dùng: 1.2 kg/tấn giấy bán thành phẩm
Natri hydroxit NaOH: Đặc tính kỹ thuật: Dạng chất lỏng không màu, hàm lượng NaOH: Min 31.5%