Báo cáo "Hội thảo quốc tế về pháp luật trong bối cảnh toàn cầu hoá " docx

Đây cũng là những vấn đề cơ bản đang được các nhà khoa học luật trong và ngoài nước quan tâm, xem xét sự ảnh hưởng của quá trình toàn cầu hoá đối với quá trình đào tạo luật học nói chung

Hội thảo quốc tế

Về pháp luật trong bối cảnh toàn cầu hóa

ThS Lê Văn Hợp * gày 25, 26/02/2003, tại Hà Nội,

Trường đại học luật Hà Nội đ phối

hợp với Đại học tổng hợp Gottingen CHLB

Đức tổ chức cuộc hội thảo quốc tế về pháp

luật trong bối cảnh toàn cầu hoá Tham dự

hội thảo có đại diện Văn phòng Chủ tịch

nước, Văn phòng Chính phủ, Uỷ ban pháp

luật của Quốc hội, Ban nội chính trung

ương, Bộ tư pháp, Bộ công an, Bộ kế hoạch

và đầu tư, Đại sứ quán CHLB Đức tại Việt

Nam; các nhà khoa học của các viện nghiên

cứu, các trường đại học như: Viện nghiên

cứu nhà nước và pháp luật, Viện KAS,

Trung tâm Việt - Đức, Trường đại học luật

Hà Nội, Trường đại học luật thành phố Hồ

Chí Minh, Khoa luật thuộc Đại học quốc gia

Hà Nội và Đại học tổng hợp Gottingen

CHLB Đức

Tiếp cận vấn đề toàn cầu hóa, đa số các

ý kiến của các nhà khoa học tại Hội thảo

cho rằng toàn cầu hoá là một xu thế khách

quan đ đang và sẽ còn diễn ra một cách

mạnh mẽ hơn Tuy nhiên, toàn cầu hóa vẫn

còn là vấn đề mới, phức tạp và nhạy cảm

Toàn cầu hoá là khái niệm dùng để chỉ

những hiện tượng trước đây chưa có tính

toàn cầu nhưng hiện nay đang và sẽ là hiện

tượng toàn cầu; toàn cầu hoá là quá trình

tăng lên mạnh mẽ những mối quan hệ ảnh

hưởng, tác động, phụ thuộc lẫn nhau của tất

cả các khu vực, các quốc gia và các dân tộc trên thế giới Toàn cầu hoá hiện là vấn đề còn nhiều tranh luận sôi nổi trong giới khoa học, trong đó có các nhà luật học Có ý kiến cho rằng toàn cầu hoá đem lại nhiều lợi ích thiết thực, tạo ra nhiều cơ hội cho sự phát triển, hội nhập nhưng cũng có nhiều ý kiến cho rằng toàn cầu hoá đ gây ra không ít những thách thức, khó khăn cho các nước, nhất là đối với những nước nghèo, những nước

đang phát triển Vì vậy, bên cạnh những ý kiến ủng hộ thì cũng có không ít những ý kiến phản đối toàn cầu hoá, xem quá trình toàn cầu hoá như là nguy cơ dẫn đến sự lệ thuộc và ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của đất nước

PGS.TS Lê Minh Tâm (Trường đại học luật Hà Nội) nhấn mạnh toàn cầu hoá là thuật ngữ đ được dùng khá phố biến trong các ngành khoa học x hội hiện nay Tuy nhiên, toàn cầu hoá cũng là hiện tượng, là quá trình hết sức phức tạp, có liên quan và tác động mạnh mẽ đến tất cả các hiện tượng, các quá trình kinh tế, văn hoá, x hội hiện thời, vì vậy nó được tiếp cận theo nhiều cách khác nhau như cách tiếp cận kinh tế, cách tiếp cận văn hoá, cách tiếp cận x hội, sinh thái và do đó, nó cũng tồn tại với nhiều

N

* Trường đại học luật Hà Nội

nghĩa khác nhau Có thể nói cho đến nay,

chưa có cách tiếp cận nào hoàn toàn đầy đủ

và có đủ sức thuyết phục Vì vậy, cũng

không thể coi cách tiếp cận nào là cơ sở cho

việc xem xét những vấn đề của luật học

Chúng ta đều biết luật học là lĩnh vực khoa

học đặc thù, vì vậy nó đòi hỏi phải có cách

tiếp cận riêng và đây chính là chủ đề của hội

thảo để các nhà khoa học, giới luật gia trong

và ngoài nước tập trung sức nghiên cứu, trao

đổi một cách thẳng thắn và phần nào tìm

được lời giải đáp khoa học nhất

GS Hans-Ludwig Schreiber (Đại học

tổng hợp Gottingen) cho rằng toàn cầu hoá

hiện nay đang diễn ra hết sức phức tạp và nó

có ảnh hưởng cả tích cực và tiêu cực tới đời

sống nói chung và pháp luật nói riêng ông

cho rằng nội dung của hội thảo mới chỉ là sự

bắt đầu của vấn đề, đây chính là cơ hội để các

luật gia nhìn nhận vấn đề toàn cầu hoá một

cách toàn diện hơn

Nội dụng chính của hội thảo tập trung

vào ba vấn đề lớn gồm: Toàn cầu hoá và vấn

đề đào tạo luật; toàn cầu hoá và vấn đề pháp

luật kinh tế; toàn cầu hoá và pháp luật quốc

gia Đây cũng là những vấn đề cơ bản đang

được các nhà khoa học luật trong và ngoài

nước quan tâm, xem xét sự ảnh hưởng của

quá trình toàn cầu hoá đối với quá trình đào

tạo luật học nói chung và vấn đề xây dựng

pháp luật của Việt Nam trong tiến trình hội

nhập kinh tế quốc tế

1 Toàn cầu hoá và vấn đề đào tạo luật

CHLB Đức là quốc gia thành viên của

Liên minh châu Âu (EU) có nền kinh tế phát

triển và có quá trình hội nhập kinh tế quốc

tế cũng như ở khu vực khá sớm Theo GS

Hans-Ludwig Schreiber thì công tác đào tạo

đội ngũ luật gia của CHLB Đức rất được chú trọng và đ có những cải cách nhất định về nội dung chương trình và phương pháp đào tạo Tuy nhiên, những cải cách trong đào tạo luật ở Đức không có sự thay đổi lớn vì bản thân nước Đức đ là quốc gia có nền kinh tế thị trường tương đối ổn định Cải cách rõ nét nhất trong đào tạo luật ở Đức là tách đào tạo

lí thuyết với thực hành, tức là sau đào tạo lí thuyết cơ bản, sinh viên luật phải qua thời gian thực tập tại các cơ quan tư pháp, pháp luật hoặc các cơ quan hành chính nhà nước Hiện nay, sinh viên luật của CHLB Đức có thể sang các nước khác trong khối EU hoặc

ra nước ngoài thực tập Đây được coi là khoá

đào tạo thực tiễn rất hiệu quả và mang tính toàn cầu hoá, vì sinh viên có điều kiện tiếp xúc, trao đổi và tiếp thu được những tri thức mới, những kinh nghiệm thực tiễn từ các nước, tự nâng cao trình độ và khả năng làm việc sau khi ra trường

Theo PGS.TS Lê Minh Tâm, trong vài

ba thập kỉ vừa qua, công tác đào tạo luật ở các quốc gia trên thế giới đ có nhiều thay

đổi Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự thay

đổi này, trong đó nguyên nhân quan trọng là

do có sự tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại, nền kinh tế thế giới có những biến đổi hết sức sâu sắc, tạo ra bước ngoặt lịch sử có ý nghĩa trọng đại đó là nền kinh tế thế giới chuyển

từ nền kinh tế công nghiệp sang nền kinh tế tri thức, nền văn minh thế giới chuyển từ nền văn minh công nghiệp sang nền văn minh trí tuệ

Sự thay đổi trong đào tạo luật ở mỗi

quốc gia, mỗi cơ sở đào tạo luật tuy khác

nhau về mức độ nhưng có thể khái quát ở

những điểm chính là thay đổi nội dung

chương trình và phương pháp đào tạo

Về chương trình đào tạo luật, các quốc

gia cũng như các cơ sở đào tạo buộc phải

đổi mới nội dung chương trình đào tạo cho

phù hợp với xu thế phát triển kinh tế - x hội

và hội nhập kinh tế quốc tế Kết quả là

chương trình đào tạo đ trở thành một trong

những yếu tố quan trọng tạo ra uy tín của

các cơ sở đào tạo và có sức thu hút người

học nhiều hơn và cũng tạo điều kiện cho

việc thực hiện phương pháp đào tạo hiện

đại hơn

Phương pháp đào tạo cũng có những

thay đổi theo hướng ứng dụng khoa học

công nghệ thông tin hiện đại vào quá trình

đào tạo, tăng tính tích cực chủ động của

người học, sự kết hợp giữa phương pháp

thuyết trình với các phương pháp khác đ trở

thành phổ biến Phương pháp đào tạo đ trở

thành tiêu chí quan trọng tạo ra sự hấp dẫn

của người giảng và hứng thú của người học

đồng thời đó cũng là yếu tố quan trọng cho

việc nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng

yêu cầu của nền kinh tế tri thức và xu hướng

toàn cầu hoá

ở Việt Nam, công tác đào tạo luật trong

những năm vừa qua đ có bước phát triển

quan trọng thể hiện ở các mặt như đ rút

ngắn thời gian đào tạo từ 05 năm xuống còn

04 năm; cải cách quan trọng về nội dung

chương trình và phương pháp đào tạo; đa

dạng hoá các loại hình đào tạo; đội ngũ cán

bộ giảng dạy tăng cả về số lượng và chất

lượng; công tác hợp tác quốc tế về đào tạo

được tăng cường và mở rộng Những nỗ lực

đó đ mang lại kết quả khả quan như quy mô đào tạo được mở rộng và chất lượng đào tạo được nâng cao đáng kể

Có thể khẳng định rằng tăng cường và chủ động trong hợp tác quốc tế về đào tạo trong những năm qua đ đem lại những lợi ích thiết thực cho công tác đào tạo luật Số cán bộ giảng dạy, cán bộ nghiên cứu luật học của Việt Nam tăng cả về số lượng và chất lượng, trình độ tiếng Anh được nâng cao, cơ sở vật chất, thư viện được tăng cường, củng cố; tạo ra nhiều cơ hội để cán

bộ, giảng viên tiếp xúc, trao đổi chuyên môn với các đối tác nước ngoài, học hỏi những kinh nghiệm tiến tiến về xây dựng nội dung chương trình và phương pháp đào tạo luật của các nước phát triển, từng bước đổi mới nội dung chương trình và phương pháp đào tạo luật trong nước nhằm đưa công tác đào tạo luật của Việt Nam lên ngang tầm với các nước tiến tiến trong khu vực và quốc tế

2 Toàn cầu hoá và vấn đề pháp luật kinh tế Theo Ông Duncan Campell, chuyên gia cao cấp của Tổ chức lao động quốc tế (ILO) thì toàn cầu hoá là quá trình tăng tính phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế thông qua sự vượt biên của hàng hoá, dịch vụ, ngoại tệ Như vậy, chúng ta có thể hiểu toàn cầu hoá chính

là sự thể hiện tầm cao của sự hội nhập quốc

tế, đặc biệt là hội nhập kinh tế quốc tế

TS Norman Van Scherpenberg (Đại học tổng hợp Gottingen) cho rằng những nước

có nền kinh tế yếu thường không có đủ nguồn tài chính để tham gia vào quá trình toàn cầu hoá, do đó ít được hưởng lợi từ tiến trình toàn cầu hoá Sự tồn tại của Tổ chức

thương mại thế giới (WTO) với tư cách là

thiết chế điều chỉnh quan hệ thương mại

quốc tế, mặc dù chưa được coi là hệ thống

pháp luật thực sự hiệu quả nhưng cùng với

Ngân hàng thế giới (IMF), nó đ chứng

minh về ảnh hưởng của xu hướng toàn cầu

hoá đối với pháp luật Các nước tham gia

toàn cầu hoá được hưởng những lợi ích

nhưng cũng đều phải chịu sự ảnh hưởng

không tốt từ nó, ví dụ như nước Đức hội

nhập EU nói chung là thuận lợi về kinh tế

nhưng phải chịu sự ảnh hưởng mạnh mẽ như

phải nhận quá nhiều trách nhiệm từ EU

đồng thời luật cạnh tranh của EU cũng tác

động mạnh mẽ tới pháp luật của nước Đức

PGS TS Thái Vĩnh Thắng (Trường đại

học luật Hà Nội) cho rằng các nước tiếp cận

vấn đề toàn cầu hoá theo các cách khác

nhau Chẳng hạn: ở CHLB Đức người ta cho

rằng các công ti là chủ thể chủ yếu của tiến

trình toàn cầu hoá, nhà nước chỉ đóng vai trò

trọng tài còn ở Việt Nam, dường như chủ thể

chủ yếu tham gia tiến trình toàn cầu hoá là

Nhà nước Câu hỏi đặt ra là quyền sở hữu

của Nhà nước liệu có bị ảnh hưởng bởi toàn

cầu hoá hay không?

TS Norman Van Scherpenberg (Đại học

tổng hợp Gottingen) cho biết: ở CHLB Đức,

ngân hàng thuộc sở hữu nhà nước chiếm 1/3

trong hệ thống ngân hàng Tuy nhiên, hoạt

động của các ngân hàng thuộc sở hữu nhà

nước vẫn chịu sự chi phối của luật cạnh

tranh (không khác gì so với các ngân hàng

không thuộc sở hữu nhà nước) Ông cho

rằng khi nói về sự tác động của toàn cầu

hoá, có sự khác biệt giữa các nước có nền

kinh tế thị trường và các nước có nền kinh tế

kế hoạch hoá tập trung Trong những nước

có nền kinh tế thị trường, nhà nước chỉ đóng vai trò trọng tài trong cạnh tranh kinh tế giữa các thành phần kinh tế Một nước chỉ

có thể tham gia toàn cầu hoá với điều kiện nước đó có nền kinh tế mở, nền kinh tế thị trường và rõ ràng quyền sở hữu của nhà nước không bị ảnh hưởng bởi quá trình toàn cầu hoá

Các bài tham luận khác đề cập những

ảnh hưởng của toàn cầu hoá đối với một quốc gia nói chung và từng ngành luật nói riêng TS Nguyễn Đình Tài (Viện nghiên cứu quản lí kinh tế trung ương) cho rằng xu hướng đầu tư nước ngoài trên thế giới hiện nay là đầu tư vào các nước phát triển Những nước mong muốn thu hút đầu tư nước ngoài phải có những cải thiện nhất định môi trường đầu tư và Việt Nam đ và đang thực hiện thành công chính sách thu hút đầu tư nước ngoài và có thể nói, nhờ có những thành quả quan trọng của chính sách đối với

đầu tư trực tiếp nước ngoài mà nền kinh tế Việt Nam đ có những bước phát triển đáng khích lệ Các lĩnh vực kinh tế khác như ngân hàng, môi trường, lao động cũng chịu sự tác động rất mạnh mẽ của toàn cầu hoá và các nước, đặc biệt là Việt Nam cần phải có những nỗ lực nhất định trong việc hoàn thiện môi trường pháp lí cho hoạt động kinh doanh phù hợp với nền kinh tế thị trường

định hướng x hội chủ nghĩa, đặc biệt là trong những lĩnh vực pháp luật mới như luật

y học, luật bảo vệ các phát minh trong công nghệ sinh học

Các đại biểu tham gia hội thảo đều thống nhất cho rằng toàn cầu hoá là xu

hướng vận động khách quan, có ảnh hưởng

sâu sắc đến đời sống kinh tế thế giới mà

không quốc gia nào, kể cả các nước có nền

kinh tế thị trường cũng như những nước có

nền kinh tế phi thị trường có thể đứng ngoài

cuộc Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng ở mỗi

quốc gia có khác nhau và mỗi quốc gia có

quyền lựa chọn lộ trình hội nhập kinh tế

quốc tế với chiến lược, bước đi thích hợp và

luôn ở thế chủ động: Chủ động hạn chế

những tác động tiêu cực, chủ động biến tiến

trình tất yếu đó thành những tiền đề tạo lợi

thế cho mình Việt Nam đ và đang thực

hiện tốt lộ trình hội nhập, tạo ra được thế và

lực mới, từng bước đưa nền kinh tế phát

triển ổn định, vững chắc, đảm bảo an ninh

chính trị và an toàn x hội

3 Toàn cầu hoá và pháp luật quốc gia

Đây là vấn đề được nhiều nhà khoa học,

nhiều luật gia trong và ngoài nước quan tâm,

xem xét mức độ ảnh hưởng của nó đối với

pháp luật của mỗi quốc gia và đặc biệt là ở

Việt Nam Các đại biểu đều cho rằng toàn

cầu hoá có ảnh hưởng rất sâu sắc đến quá

trình phát triển kinh tế - x hội cũng như

pháp luật trong nước Toàn cầu hoá thúc đẩy

sự xích lại gần nhau giữa các dân tộc, làm

cho con người ở mọi châu lục ngày càng

hiểu biết nhau hơn, góp phần nâng cao dân

trí và sự tự khẳng định của các dân tộc

nhưng đồng thời toàn cầu hoá cũng gây ra

không ít những khó khăn như: Làm gia tăng

sự phân hoá giữa nước giàu và nước nghèo;

tăng thêm khả năng huỷ hoại môi trường và

tội phạm quốc tế, làm cho mọi hoạt động và

đời sống của con người kém an toàn, ảnh

hưởng đến an ninh kinh tế, tài chính Vì vậy,

toàn cầu hoá có ảnh hưởng rất mạnh mẽ tới

hệ thống pháp luật của các quốc gia, đặc biệt

là ở những nước đang phát triển Theo TS Trương Quang Vinh (Trường đại học luật Hà Nội) thì toàn cầu hoá đ làm cho cơ cấu tội phạm thay đổi, đặc biệt là những loại tội phạm có tính chất quốc tế Tình hình đó đ

đặt ra cho Việt Nam phải nhanh chóng hoàn thiện hệ thống pháp luật, trong đó có luật hình sự Việt Nam đ thực hiện chính sách

đổi mới từ năm 1986 và đang nỗ lực thúc

đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường định hướng x hội chủ nghĩa Để thực hiện thắng lợi chủ trương này, Việt Nam đ nhanh chóng xây dựng và từng bước sửa đổi, bổ sung hệ thống pháp luật cho phù hợp như sửa đổi, bổ sung Hiến pháp năm 1992; Bộ luật hình sự năm 1985 đ qua bốn lần sửa đổi bổ sung vào các năm 1989,

1990, 1991 và 1997; xây dựng Bộ luật dân

sự năm 1995 và đang tiến hành xây dựng mới, sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật khác nhằm hỗ trợ thúc đẩy phát triển nền kinh tế thị trường Trong quá trình xây dựng, sửa đổi, bổ sung hệ thống pháp luật, các nhà làm luật luôn chú trọng đến các yếu tố ảnh hưởng của toàn cầu hoá, ví dụ như xem xét

xu thế phát triển chung của thế giới, căn cứ tình hình kinh tế - x hội, phong tục tập quán, bản sắc nền văn hoá dân tộc Văn hoá cũng chịu ảnh hưởng của toàn cầu hoá theo cả hướng tích cực và tiêu cực Vấn đề này đ diễn ra ở châu Âu, một nhà khoa học người áo đ rút ra nhận xét: Tất cả đều phải biến đổi để giữ nguyên trạng thái như ngày hôm nay (phải thay đổi để tồn tại), đây là ý tưởng rất hay và phù hợp với xu thế hội nhập

quốc tế hiện nay Tuy nhiên, trong tiến trình

toàn cầu hoá, mỗi nước phải giữ lại những

nét đặc thù, bản sắc văn hoá của mình đồng

thời phải tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn

hoá, pháp luật của nhân loại để có được nền

văn hoá đa dạng, phong phú, giàu bản sắc

dân tộc

Bài tham luận của GS Hans Ludwig

Schreiber liên quan đến bảo vệ tính mạng con

người từ lúc sinh ra cho đến khi qua đời

được nhiều đại biểu quan tâm trao đổi Sự

phát triển của y học, đặc biệt là các phương

pháp di truyền học đ làm cho những giới

hạn bảo vệ tính mạng con người từ khi sinh

ra cho đến khi kết thúc đ trở thành vấn đề

cần phải xem xét Pháp luật CHLB Đức quy

định bào thai là đối tượng được bảo vệ Bào

thai được bảo vệ ở đây là tế bào trứng người

đ được thụ tinh có khả năng phát triển, cấm

tạo ra bào thai nhân tạo và nhân bản vô tính

Như vậy, theo pháp luật CHLB Đức tính

mạng con người được bảo vệ từ khi là bào

thai Vấn đề bảo vệ con người vào thời điểm

kết thúc cuộc sống cũng được phạm luật

CHLB Đức quy định chặt chẽ Pháp luật Hà

Lan và Bỉ có các quy định liên quan đến

việc cho phép bác sĩ hỗ trợ người mắc các

bệnh hiểm nghèo không thể chữa được có

thể chủ động kết thúc cuộc sống nhưng

trong pháp luật CHLB Đức điều này bị cấm

và đây là vấn đề còn đang tranh luận rất gay

gắt trong giới y học và luật học Theo PGS.TS

Lê Minh Tâm, đây là đề tài rất hiện đại, liên

quan đến quyền tự do của con người Trong

tương lai, cần nghiên cứu nhiều về nhánh

luật y sinh học này

Đánh giá sự thành công của hội thảo

GS Hans Ludwig Schreiber cho rằng có thể chúng ta chưa hiểu một cách toàn diện về toàn cầu hoá nhưng sau cuộc hội thảo này chúng

ta đ hiểu nhiều hơn về nó Ví dụ: Toàn cầu hoá một mặt gây tác động tiêu cực đối với văn hoá, mặt khác nó cũng có những ảnh hưởng tích cực, thể hiện ở việc tạo ra sự đa dạng văn hoá Vậy liệu toàn cầu hoá có tạo

ra loại hình pháp luật mới hay không? Chắc chắn là sẽ có sự đan xen giữa các hệ thống pháp luật đồng thời các hệ thống pháp luật

đều phải chịu sự ảnh hưởng của nhau trong quá trình phát triển Chúng ta đ học hỏi

được nhiều điều từ cuộc hội thảo này, đ tìm thấy một số điểm thống nhất và đó chính là tiền đề hợp tác khoa học của chúng ta PGS.TS Lê Minh Tâm cho rằng hội thảo

đ thành công tốt đẹp thể hiện ở những điểm chính sau đây: Thứ nhất, chủ đề hội thảo là vấn đề lí thú, mang tính thời sự trong đời sống quốc tế hiện nay, thu hút sự quan tâm của nhiều giới mà trước hết là đội ngũ những nhà làm luật, cán bộ giảng dạy và các luật gia Thứ hai, không khí hội thảo đầy tính khoa học, hào hứng, nhiệt tâm và cầu thị, Thứ ba, nội dung hội thảo rất phong phú, sâu sắc Hai ngày làm việc đ có 24 bản báo cáo khoa học của các nhà luật học, kinh tế học, các nhà giáo và các luật gia của hai nước CHXHCN Việt Nam và CHLB Đức

được trình bày, trong đó hàm chứa nhiều thông tin, kết quả nghiên cứu, kinh nghiệm trong đào tạo và nghiên cứu khoa học và những ý tưởng, những suy ngẫm ban đầu

có tính gợi mở để tiếp tục nghiên cứu và tìm giải đáp./