Quan điểm của Hồ Chí Minh về dân chủ. Vận dụng vào xây dựng nền dân chủ ở nước ta

Nội dung căn bản của dân chủ không chỉ thể hiện ở việc đảm bảo quyền con người, quyền công dân mà dân chủ trong xã hội Việt Nam được thể hiện trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh t

TIỂU LUẬN:

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA LÍ LUẬN CHÍNH TRỊ

Môn

Giáo viên hướng dẫn

Lớp

Nhóm sinh viên thực hiện

: Tư Tưởng Hồ Chí Minh

: TS Thái Ngọc Tăng : Tư Tưởng Hồ Chí Minh _ Nhóm 09

: Nhóm 12

ĐIỂM SỐ

Quan điểm của Hồ Chí Minh về dân chủ Vận dụng vào xây dựng nền dân chủ ở nước ta.

- Lê Hoàng Diễm Quyên

- Nguyễn Trung Quân

- Phạm Anh Quân

- Nguyễn Cao Quý

- Lê Minh Sang

ĐIỂM

NHẬN XÉT

Ký tên TS Thái Ngọc Tăng

STT MSSV Họ và tên Nhiệm vụ Kết quả Ký

tên

1 20129076 Lê Hoàng Diễm Quyên

(nhóm trưởng)

Thuyết trình, phụ trách lời mở đầu, kết luận, chỉnh sửa, tổng

hợp nội dung

Hoàn thành tốt (100%)

2 19150082 Nguyễn Trung Quân Phụ trách phần powerpoint Hoàn thành

A LỜI MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 1

3 Đối tượng nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Kết cấu đề tài 2

Chương 1 QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ DÂN CHỦ 3

1 Dân chủ là gì? 3

2 Dân chủ trong tư tưởng Hồ Chí Minh: 3

3 Dân chủ trong các lĩnh vực đời sống xã hội 4

3.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền làm chủ của nhân dân 4

3.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ trong lĩnh vực chính trị 5

3.3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ trong lĩnh vực kinh tế: 7

3.4 Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ trong lĩnh vực văn hoá - xã hội: 10

4 Thực hành dân chủ 12

4.1 Xây dựng và hoàn thiện các chế độ dân chủ rộng rãi 12

4.2 Phát huy dân chủ đi đôi với tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, đảm bảo thật sự tôn trọng quyền làm chủ của nhân dân 13

4.3 Xây dựng các tổ chức Đảng, Nhà nước, Mặt trận và các đoàn thể chính trị - xã hội vững mạnh để đảm bảo dân chủ trong xã hội 15

Chương 2 VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM HỒ CHÍ MINH VÀO NỀN DÂN CHỦ NƯỚC TA HIỆN NAY 16

1 Dân chủ trong lĩnh vực kinh tế: 16

2 Dân chủ trong lĩnh vực chính trị 19

3 Dân chủ trong lĩnh vực văn hóa 21

4 Dân chủ trong lĩnh vực xã hội 22

B KẾT LUẬN 24

TÀI LIỆU THAM KHẢO 25

A LỜI MỞ ĐẦU

Trong xu thế hội nhập, kinh tế quốc tế Việt Nam đang ngày một tiến lên sánh vai cùng các cường quốc năm châu trên thế giới và dần khẳng định vị thế của mình với các nước bạn về một nền độc lập, tự do, dân chủ Để đạt được thành quả này là cả một quá trình đấu tranh gian khổ với những hy sinh mất mát không thể bù đắp được của bao thế hệ cha ông chúng ta cùng sự cống hiến, hy sinh của cả một dân tộc, trong

đó có những người con kiệt xuất với phẩm chất anh dũng, kiên cường, không sợ khó,

sợ khổ, sẵn sàng hy sinh cho Tổ quốc Người thanh niên tên Nguyễn Tất Thành đã một mình bôn ba khắp năm châu bốn bể để tìm ra con đường mang lại độc lập tự do cho Tổ quốc mình Nhắc tới người là nhắc tới một vị anh hùng dân tộc, một danh nhân văn hoá của nhân loại, một vị lãnh tụ tài ba và đặc biệt là người cha già kình yêu của dân tộc Học tập ở người là học tập cả một kho tàng kiến thức quý giá mà không một sách vở nào có thể dạy nổi

1 Lý do chọn đề tài

Chúng ta tiếp cận với hệ thống tư tưởng của lãnh tụ Hồ Chí Minh, thấm nhuần tầm quan trọng của hệ thống tư tưởng này trong công cuộc xây dựng và đổi mới đất nước, đồng thời hiểu rõ thế nào là độc lập, tự do, dân chủ Với vai trò quan trọng ấy cùng mong muốn được tìm hiểu, học hỏi, chia sẻ kiến thức nhóm 12 đã nghiên cứu và quyết định chọn đề tài “ Quan điểm của Hồ Chí Minh về dân chủ Vận dụng vào xây dựng nền dân chủ ở nước ta”

2 Mục tiêu nghiên cứu

Tìm hiểu sâu và rõ ràng về những quan điểm của Hồ Chí Minh về vấn đề dân chủ nhằm giải đáp được thế nào là dân chủ, quan niệm của Hồ Chí Minh về dân chủ Đặc biệt là làm rõ được vấn đề về dân chủ trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội cũng như nổi bật lên nội dung của thực hành dân chủ, làm thế nào để xây dựng Đảng bộ, Nhà nước, Mặt trận và các ban ngành đoàn thể đảm bảo dân chủ và công bằng xã hội

3 Đối tượng nghiên cứu

Quan điểm của Hồ Chí Minh về dân chủ

Vận dụng quan điểm Hồ Chí Minh vào nền dân chủ nước ta hiện nay

4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài đứng vững trên lập trường của chủ nghĩa Mác Lênin để xem xét mọi vấn đề liên quan đến tư tưởng Hồ Chí Minh Thống nhất giữa tính Đảng vô sản và tính khoa học Phải kết hợp phương pháp lịch sử, phương pháp lôgic

Phương pháp nghiên cứu dựa trên cơ sở nắm vững phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác-Lênin, vận dụng nguyên lý kế thừa và phát triển sáng tạo Vận dụng quan điểm toàn diện và hệ thống, kết hợp khái quát và mô tả, phân tích và tổng hợp, các phương pháp liên ngành khoa học xã hội và nhân văn Học tập phương pháp của Hồ Chí Minh: gắn lý luận với thực tiễn trong quá trình cách mạng Việt Nam; lý trí cách mạng với tình cảm cao đẹp

5 Kết cấu đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, đề tài được kết cấu thành 2 mục như sau:

Chương 1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về dân chủ

Chương 2 Vận dụng quan điểm Hồ Chí Minh vào nền dân chủ nước ta hiện nay

Chương 1 QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ DÂN CHỦ

1 Dân chủ là gì?

- Dân chủ là một hình thức tổ chức thiết chế chính trị của xã hội, trong đó thừa nhận nhân dân là nguồn gốc của quyền lực Cùng với sự xuất hiện của Nhà nước, dân chủ là một phạm trù lịch sử, cũng như các biểu hiện khác của hình thái ý thức xã hội, dân chủ

do sự tồn tại và phương thức sản xuất vật chất của xã hội quyết định, Do đó, trình độ của phương thức sản xuất khác nhau dẫn đến trình độ dân chủ (mức độ thực hiện dân chủ và dân chủ hoá trong xã hội) cũng khác nhau Dân chủ biến đổi và phát triển không ngừng cả về chất và lượng trong từng giai đoạn phát triển của lịch sử xã hội loài người

- Mặc dù chưa có một định nghĩa thống nhất về dân chủ, có hai nguyên tắc mà bất kỳ một định nghĩa dân chủ nào cũng đưa vào Nguyên tắc thứ nhất là tất cả thành viên của

xã hội (công dân) đều có quyền tiếp cận đến quyền lực một cách bình đẳng; thứ hai, mọi thành viên (công dân) đều được hưởng các quyền tự do được công nhận rộng rãi

2 Dân chủ trong tư tưởng Hồ Chí Minh:

- Quan niệm của Hồ Chí Minh về dân chủ được biểu đạt qua hai mệnh đề ngắn gọn: “ Dân là chủ” và “ Dân làm chủ”

- “ Dân là chủ”, nghĩa là đề cập đến vị thế của dân

- “ Dân làm chủ”, nghĩa là đề cập đến năng lực và trách nhiệm của dân

→ Cả hai vế này luôn đi đôi với nhau, và thể hiện vị trí, vai trò, quyền và trách

nhiệm của dân

- Như vậy thông qua quan điểm rất ngắn gọn về dân chủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu lên hai nội dung quan trọng của dân chủ Thứ nhất, dân chủ tồn tại với tư cách là quyền của nhân dân, quyền được làm chủ chính quyền, làm chủ nhà nước, làm chủ chế

độ, quyền lựa chọn, xây dựng nên cơ quan dân cử Thứ hai, dân chủ là một chế độ chính trị, một hình thức nhà nước khi có sự tham gia của tất cả quần chúng nhân dân trong việc xây dựng, điều hành hoạt động của nhà nước, nhà nước đại diện cho quyền

và lợi ích hợp pháp của nhân dân

- Quan điểm đó của Hồ Chí Minh phản ánh đúng nội dung bản chất về dân chủ Quyền hành và lực lượng đều thuộc về nhân dân Xã hội nào đảm bảo cho điều đó được thực thi thì đó là một xã hội thực sự dân chủ

3 Dân chủ trong các lĩnh vực đời sống xã hội

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ là một nội dung cơ bản, quan trọng cấu thành hệ thống tư tưởng của Người Nội dung căn bản của dân chủ không chỉ thể hiện ở việc đảm bảo quyền con người, quyền công dân mà dân chủ trong xã hội Việt Nam được thể hiện trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội…

- Quan niệm dân chủ, theo Hồ Chí Minh còn được biểu hiện ở phương thức tổ chức

xã hội Người chỉ ra, phương thức tổ chức, hoạt động xã hội của nước ta muốn khẳng định là một nước dân chủ thì phải có cấu tạo quyền lực xã hội mà ở đó người dân cả trực tiếp, cả gián tiếp qua dân chủ đại diện, một hệ thống chính trị do dân cử ra và do dân tổ chức lên Hồ Chí Minh còn vạch rõ nguồn gốc, lực lượng tạo ra quyền lực đó là nhân dân

- Để hiểu rõ về vấn đề dân chủ trong các lĩnh vực trên chúng ta cùng tìm hiểu nội dung chi tiết

3.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền làm chủ của nhân dân

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ nói chung và về quyền làm chủ của nhân dân nói riêng là kết quả của sự nhận thức sâu sắc về vai trò của nhân dân trong lịch sử, là kết quả của sự kết hợp giữa tư tưởng thân dân truyền thống ở phương Đông và quan điểm cách mạng là sự nghiệp của quần chúng trong học thuyết Mác - Lênin Kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, giữa lý luận và thực tiễn – Hồ Chí Minh đã nâng tư tưởng dân chủ lên một tầm cao mới vừa mang tính khoa học, vừa mang tính nhân văn sâu sắc

- Dân là chủ, dân chủ và phát huy quyền làm chủ của nhân dân là sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ tư tưởng Hồ Chí Minh Dân là chủ và dân làm chủ là vấn đề rộng lớn, xuất phát từ việc đánh giá đúng đắn vai trò của nhân dân và bản chất của chế độ xã hội chủ

nghĩa là chế độ trong đó nhân dân lao động là người làm chủ đất nước, làm chủ xã hội

và làm chủ cuộc sống bản thân

- Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, cốt lõi của dân chủ xã hội chủ nghĩa là thực hiện quyền làm chủ của nhân dân lao động về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, thể hiện ở bốn mặt gắn bó mật thiết với nhau: Bảo đảm dân quyền, cải thiện dân sinh, nâng cao dân trí, nắm vững dân tâm Bốn mặt đó là thước đo trình độ làm chủ của nhân dân Cụ thể, người dân có quyền làm chủ bản thân, nghĩa là có quyền được bảo vệ về thân thể, được

tự do đi lại, tự do hành nghề, tự do ngôn luận, tự do học tập… trong khuôn khổ luật pháp cho phép Người dân có quyền làm chủ tập thể, làm chủ địa phương, làm chủ cơ quan nơi mình sống và làm việc Người dân có quyền làm chủ các đoàn thể, các tổ chức chính trị xã hội thông qua bầu cử và bãi miễn

- Người dân chủ có thể thực hiện được quyền làm chủ khi có một cơ chế bảo đảm quyền làm chủ của họ Đảng phải lãnh đạo xây dựng được một Nhà nước của dân, do dân, vì dân; với hệ thống luật pháp, lấy việc bảo vệ quyền lợi của dân làm mục tiêu hàng đầu, xây dựng được đội ngũ cán bộ, đảng viên xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân

- Dân chủ trong xã hội Việt Nam được thể hiện trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh

tế, văn hoá, xã hội… Trong đó dân chủ thể hiện trên lĩnh vực chính trị là quan trọng nhất, nổi bật nhất và được biểu hiện tập trung trong hoạt động của nhà nước Hồ Chí Minh khẳng định cả trên quan điểm lẫn trên thực tế việc khi có nhà nước mới – Nhà nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hoà – nhân dân cử ra, tổ chức nên bộ máy nhà nước cũng như toàn bộ hệ thống chính trị

- Trong suốt quá trình hoạt động lý luận và thực tiễn chỉ đạo cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xác lập và hiện thực hóa hệ thống quan điểm về dân chủ trong tổ chức xây dựng xã hội mới trên tất cả các lĩnh vực Tư tưởng của Người về dân chủ trong chính trị đã trở thành một bộ phận văn hóa của dân tộc Việt Nam Khi nghiên cứu Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ trong chính trị, nổi bật lên những nội dung lớn sau:

- Một là - Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ trong chính trị xuất phát từ truyền thống

văn hoá dân tộc, được kết tinh qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước; là sự kết hợp những tinh hoa giá trị dân chủ của văn hóa phương Đông và phương Tây, đặc biệt là lý tưởng giải phóng dân tộc gắn với giải phóng xã hội, giải phóng con người của Chủ nghĩa Mác – Lênin

- Hai là - Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ trong chính trị được thể hiện ở việc khẳng

định quyền lực của nhân dân trong hiến pháp và pháp luật; đảm bảo tổ chức nhà nước dân chủ của dân, do dân và vì dân

 Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, nhà nước của dân là nhà nước trong đó dân là chủ; dân là người có địa vị cao nhất, có quyền quyết định những vấn đề quan trọng nhất của đất nước, dân tộc Người khẳng định: “ Tất cả quyền bính trong nước là của toàn thể nhân dân Việt Nam, không phân biệt nòi giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo”

 Nhà nước do dân nghĩa là dân làm chủ nhà nước, nhà nước phải tin dân và dựa vào dân Nội dung này được thể hiện: Nhân dân là người tổ chức nên các cơ quan nhà nước từ trung ương đến địa phương thông qua thực hiện chế độ tổng tuyển cử phổ thông Nhân dân có quyền bầu cử, ứng cử, đồng thời có quyền thực hiện chế độ bãi miễn Dân phải có trách nhiệm, nghĩa vụ đóng góp trí tuệ, sức người, sức của để tổ chức, xây dựng, bảo vệ và phát triển nhà nước Đồng thời, nhân dân có quyền tham gia vào công việc quản lý nhà nước, phê bình, kiểm tra, kiểm soát, giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước, các đại biểu do mình cử ra

 Nhà nước vì dân, theo Hồ Chí Minh, là nhà nước phục vụ nhân dân, đem lại lợi ích cho nhân dân Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo một mục tiêu cao nhất

là không ngừng cải thiện và nâng cao đời sống của nhân dân đúng với phương châm “ Việc gì có lợi cho dân phải hết sức làm, việc gì hại đến dân phải hết sức tránh”

→ Bản chất dân chủ của Nhà nước Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh được

xác định rất rõ: “ Nhà nước là đại diện quyền làm chủ của nhân dân, đồng thời là người tổ chức thực hiện đường lối chính trị của Đảng Mọi đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước đều phản ánh lợi ích của đại đa số nhân dân

Nhân dân không chỉ có quyền mà còn có trách nhiệm tham gia hoạch định và thi hành các chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của nhà nước”

- Ba là - Để phát huy dân chủ của nhân dân, xây dựng Nhà nước thực sự là của dân,

do dân và vì dân, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ phải xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam nhằm làm cho hoạt động của Nhà nước đem lại hiệu quả xã hội thực sự Nhà nước pháp quyền là nhà nước mà mọi người được tôn trọng, dân chủ được mở rộng, người dân sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật Nhà nước pháp quyền là nhà nước phải thể hiện được việc điều hành và quản lý xã hội bằng hệ thống luật

- Bốn là - Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ trong chính trị có giá trị lý luận và thực

tiễn vô cùng sâu sắc đối với cách mạng Việt Nam qua các thời kỳ Quán triệt những nội dung của tư tưởng dân chủ Hồ Chí Minh, Đảng Cộng sản Việt Nam trong thực tiễn lãnh đạo cách mạng đã kế thừa, vận dụng và không ngừng phát triển sáng tạo tư tưởng của Người nhằm mục tiêu “ dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”, đưa đất nước tiến lên chủ nghĩa xã hội Đây là mục tiêu xuyên suốt, cao cả và là điểm tựa về đường lối, chủ trương, chính sách để đoàn kết toàn dân thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Thực hiện mục tiêu xuyên suốt

đó cũng chính là vận dụng và phát triển những kiến giải sáng tạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh về dân chủ

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ trong kinh tế chứa đựng ý nghĩa lý luận và khoa học, đồng thời có giá trị thực tiễn to lớn, giữ vai trò nền tảng của sự phát triển xã hội

Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ trong kinh tế được thể hiện trên nhiều khía cạnh, nhiều phương diện khác nhau; trong đó:

- Thứ nhất, là quyền làm chủ về sở hữu của nhân dân, của người lao động Bởi vì, chỉ với tư cách làm chủ chứ không phải làm thuê, người lao động mới không ngừng phát huy tính độc lập, tự chủ, tính năng động, sáng tạo của mình trong sản xuất và công tác

- Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, làm chủ về sở hữu bao hàm cả việc xác nhận sự tồn tại, phát triển của các thành phần kinh tế và các hình thức sở hữu về tư liệu sản xuất Cụ thể, đó là sự bình đẳng giữa các thành phần kinh tế và sự đa dạng hóa các hình thức sở

hữu Cần phải tôn trọng, bảo đảm phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, với nhiều loại hình sở hữu tư liệu sản xuất khác nhau Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng, “ Trong chế độ dân chủ mới, có năm loại kinh tế khác nhau: kinh tế quốc doanh; các hợp tác xã; kinh tế của cá nhân, nông dân và thủ công nghệ; tư bản tư nhân; tư bản nhà nước” Cùng với đó, “ Trong nước ta hiện nay có những hình thức sở hữu chính về tư liệu sản xuất như sau:

▪ Sở hữu của Nhà nước tức là của toàn dân

▪ Sở hữu của hợp tác xã tức là sở hữu tập thể của nhân dân lao động

▪ Sở hữu của người lao động riêng lẻ

▪ Một ít tư liệu sản xuất thuộc sở hữu của nhà tư bản”

- Song, Người cũng chỉ rõ, bình đẳng về kinh tế hoàn toàn không đồng nghĩa với sự cào bằng, bình quân chủ nghĩa; trái lại cần có trọng tâm, trọng điểm, phải xác định đúng vị trí, vai trò của mỗi thành phần kinh tế Hơn nữa, mục đích của nước ta là đi lên chủ nghĩa xã hội mà nền tảng kinh tế của chủ nghĩa xã hội dựa trên chế độ sở hữu toàn dân và sở hữu tập thể

- Mặt khác, quyền làm chủ về sở hữu còn là sự xóa bỏ mọi hình thức bóc lột, không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân Đây chính là biểu hiện tập trung và cao nhất

tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ trong kinh tế

- Thứ hai, làm chủ việc tổ chức, quản lý kinh tế, trong đó phải có kế hoạch thống nhất, dân chủ và hợp lý Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “ Kế hoạch sản xuất và tiết kiệm là một kế hoạch dân chủ, nghĩa là từ trên xuống dưới, từ dưới lên trên, nghĩa là Chính phủ trung ương có kế hoạch toàn quốc, và địa phương căn cứ vào kế hoạch toàn quốc

mà đặt kế hoạch thích hợp với địa phương mình, cho đến mỗi ngành, mỗi gia đình, mỗi người có kế hoạch riêng của mình, ăn khớp với kế hoạch chung” Trong kế hoạch cụ thể của đơn vị sản xuất: “ Phải bàn bạc dân chủ và phải tính toán cho công bằng, hợp lý”

- Thứ ba, làm chủ trong quá trình phân phối Trong quá trình sản xuất, quan hệ tổ chức, quản lý và phân phối sản phẩm luôn được người lao động quan tâm sâu sắc, mà cơ sở của những quan hệ ấy là quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất Quan hệ tổ chức, quản lý

và phân phối tác động trực tiếp tới thái độ, hành động của người lao động cũng như tới lực lượng sản xuất nói chung Trên cơ sở nhận thức đúng quy luật khách quan đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đưa ra quan điểm: “ Từ làm chủ tư liệu sản xuất, họ phải được làm chủ việc quản lý kinh tế, làm chủ việc phân phối sản phẩm lao động” Đây là cơ sở quan trọng nhất cho sự hình thành quan điểm dân chủ của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong phân phối sản phẩm, trong đó trước hết phải đảm bảo công bằng, hợp lý

- Người nói: “ Phải ra sức phát triển sản xuất và thực hành tiết kiệm, lại phải phân phối cho công bằng hợp lý”; nhưng đồng thời phân phối cũng phải căn cứ vào trình độ phát triển của nền kinh tế đất nước Nguyên tắc phân phối dân chủ thực sự là “làm nhiều hưởng nhiều, làm ít hưởng ít, không làm không hưởng Những người già yếu, tàn tật

sẽ được Nhà nước giúp đỡ chăm nom”

- Vì vậy, Người yêu cầu cần chống chủ nghĩa bình quân, cào bằng trong phân phối, phải biết sử dụng thích đáng các biện pháp khoán, thưởng, phạt trong kinh tế: “ Phải thực hiện ba khoán, một thưởng Nếu ai thực hiện vượt mức quy định thì được thưởng

Có như thế mới khuyến khích mọi người cố gắng hơn nữa Thưởng, phạt phải công bằng” Hơn thế, nếu làm xấu, làm hỏng, “ có khi phải bồi thường lại cho Nhà nước Chính phủ không phát lương cho người ăn không”

- Đặc biệt, Chủ tịch Hồ Chí Minh là người sớm nêu vấn đề phải thực hiện kết hợp hài hòa các lợi ích - lợi ích nhà nước, lợi ích tập thể và lợi ích cá nhân người lao động Người cho rằng: “ Mua bán phải theo giá cả thích đáng Giá cả phải bảo đảm cho Nhà nước, hợp tác xã và xã viên cùng có lợi để xây dựng nước nhà Về thuế, cũng phải làm sao cho Nhà nước, hợp tác xã và nông dân cùng có lợi”

→ Như vậy, tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ trong kinh tế thực chất là sự bảo

đảm quyền làm chủ của nhân dân, của người lao động đối với quá trình sản xuất

Đó là quyền làm chủ của họ với tư liệu sản xuất trong các thành phần kinh tế, với nhiều hình thức sở hữu theo định hướng xã hội chủ nghĩa; nhân dân làm chủ quá trình tổ chức, quản lý sản xuất và phân phối sản phẩm lao động

3.4 Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ trong lĩnh vực văn hoá - xã hội:

▪ Về văn hoá:

- Trong tư tưởng của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định rằng: “Văn hóa phụng

sự nhân dân, lấy hạnh phúc của nhân dân, của dân tộc làm cơ sở” Chính vì thế, người khuyến khích mở rộng các hoạt động văn hoá, nhằm nâng cao đời sống văn hoá vui tươi lành mạnh và trình độ văn hoá của nhân dân Tăng cường công tác xuất bản; chú trọng xây dựng nền điện ảnh Việt Nam; phát triển vững chắc ngành sân khấu và ca vũ; lập thêm tủ sách và nhà văn hoá, câu lạc bộ ở các cơ sở và tăng cường lãnh đạo sinh hoạt văn nghệ, văn hoá của quần chúng; đẩy mạnh và lãnh đạo phong trào thể dục thể thao Đồng thời phải nâng cao chất lượng của nền văn học, Hồ Chí Minh đã khẳng định

“nhân dân có quyền sáng tác và thụ hưởng thành quả của mình” Theo đó, văn hóa phải trở về với sinh hoạt thực tại của con người; phải miêu tả cho hay, cho thật, cho hùng hồn Để làm được điều đó, phải có cách viết phù hợp với trình độ đa số của đồng bào Người luôn nhắc nhở giáo dục, tuyên truyền, viết báo hay hoạt động nào khác phải căn cứ vào “trình độ văn hoá, thói quen sinh hoạt, trình độ giác ngộ, kinh nghiệm tranh đấu, lòng ham, ý muốn, tình hình thiết thực của quần chúng” Bên cạnh đó phải tiếp tục phát triển các khía cạnh về nghệ thuật; đào tạo bồi dưỡng thêm nhiều tài năng mới, chú trọng khai thác hơn nữa vốn cũ văn hoá dân tộc và tăng cường trao đổi văn hoá với các nước; học tập kinh nghiệm các nước tiên tiến