Báo cáo biện pháp giáo dục thi giáo viên giỏi môn lịch sử

Đặc biệt trong những năm gần đây việc ôn tập, bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử luôn thu hút được sự quan tâm của các cấp giáo dục và toàn xã hội Thông qua hoạt động này, học sinh sẽ đ

PHÒNG GD&ĐT

TRƯỜNG THCS

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

, ngày 20 tháng 11 năm 2021

I LÝ DO, SỰ CẦN THIẾT SỬ DỤNG BIỆN PHÁP

Hiện nay, trong điều kiện đẩy mạnh công nghiệp hóa và hội nhập quốc tế, phát triển nguồn nhân lực là một trong ba khâu đột phá chiến lược của mô hình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước; đồng thời phát triển nguồn nhân lực trở thành nền tảng phát triển bền vững và tăng lợi thế cạnh tranh quốc gia

Đại hội đảng toàn quốc lần thứ XI đã xác định “Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế” và “Phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung vào việc đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục quốc dân” Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mói căn bản, toàn diện nền giáo dục và đào tạo cũng có quan điểm chỉ đạo “chủ động, tích cực hội nhập quốc tế để phát triển giáo dục và đào tạo, đồng thời giáo dục và đào tạo phải đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế để phát triển đất nước” Đồng thời trong Nghị quyết Đại hội đảng toàn quốc lần thứ XIII cũng đã xác định

“Tạo đột phá trong đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thu hút và trọng dụng nhân tài”

Nhận thức được tầm quan trọng của sự nghiệp giáo dục nên trong những năm qua Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm đến sự nghiệp này và xác định “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu” Trong công cuộc đổi mới đất nước hiện nay, để phát triển đất nước theo con đường xã hội chủ nghĩa với những mục tiêu cụ thể: Xây dựng dân giàu, nước mạnh, xã

hội dân chủ, công bằng văn minh thì vai trò của ngành giáo dục là hết sức quan trọng Giáo dục ra những con người có ý thức, sức khỏe, lao động giỏi đáp ứng được sự phát triển của đất nước

Để đạt được mục tiêu đó thì ngay trong mỗi đơn vị giáo dục phải có mục tiêu phấn đấu, biện pháp rõ ràng để đạt được mục tiêu đề ra của nhà trường góp phần thực hiện mục tiêu chung của đất nước Ngoài những mục tiêu về chất lượng giáo dục đại trà thì việc bồi dưỡng chất lượng mũi nhọn cũng là vấn đề quan trọng luôn dược đề cập đến trong phương hướng hoạt động năm học của các nhà trường

Thực tế đã cho thấy, ở các trường phổ thông hiện nay, việc bồi dưỡng học sinh giỏi đã được thực hiện với sự đầu tư khá lớn và mang lại những kết quả đáng khả quan Đặc biệt trong những năm gần đây việc ôn tập, bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử luôn thu hút được sự quan tâm của các cấp giáo dục và toàn xã hội Thông qua hoạt động này, học sinh sẽ được lĩnh hội hệ thống kiến thức chuyên sâu và có điều kiện thuận lợi để phát huy tối đa khả năng của bản thân trong những môn học có ưu thế Đồng thời giáo viên cũng có điều kiện để nâng cao trình độ chuyên môn, rèn luyện kỹ năng sư phạm

Trường THCS nằm ở trung tâm của nên có nhiều thuận lợi trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi nhất là đối với các môn khoa học tự nhiên Tuy nhiên đối với các môn khoa học xã hội đặc biệt là môn Lịch sử thì số lượng và chất lượng giải còn thấp, chưa có học sinh đạt giải cao ở kì thi học sinh cấp tỉnh Vì vậy, tôi đã thực hiện giải pháp “Một vài kinh nghiệm trong việc nâng cao chất lương học sinh giỏi môn Lịch sử” ở trường THCS

II THỰC TRẠNG

Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS nói riêng và nói chung rất được quan tâm, đầu tư

Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi luôn được chi bộ và nhà trường chỉ đạo kịp thời, quan tâm tạo điều kiện Nhà trường có những kế hoạch cụ thể, lâu dài trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi

Cơ sở vật chất của nhà trường tương đối đầy đủ để phục vụ cho việc dạy và học đạt kết quả tốt

Đồng thời giáo viên bồi dưỡng có trình độ chuyên môn vững vàng, nhiệt tình, có trách nhiệm trong công việc Đa số phụ huynh quan tâm, lo lắng đến chất lượng học sinh giỏi

Tuy nhiên công tác bồi dưỡng học sinh giỏi cũng gặp phải không ít khó khăn như:

Nguồn tài liệu tham khảo phục vụ công tác bồi dưỡng không có nên giáo viên phải tự tìm tòi tài liệu ở các nguồn khác nhau nên đôi khi độ tin cậy của các nguồn sử liệu đó không cao ảnh hưởng tới chất lượng nội dung

ôn tập

Đa số các em học sinh đều dành nhiều thời gian cho các môn học tự nhiên như toán, hóa ít quan tâm đến các môn học như sử, địa Phần lớn các em ngại học môn Sử vì cho rằng đây là môn khó , có quá nhiều sự kiện nên dễ nhầm lẫn

Các em học sinh và nhiều phụ huynh vẫn cho rằng Lịch sử là môn học phụ nên không dành nhiều thời gian cho môn học này Hơn thế nữa các em chưa biết cách học, không hiểu bản chất các sự kiện nên khó nhớ, nhầm lẫn thậm chí có em còn hiện đại hóa lịch sử

Nhưng đó chỉ là những yếu tố khách quan còn nguyên nhân cơ bản dẫn đến chất lượng học sinh giỏi các cấp môn Lịch sử ở trường THCS còn thấp là do giáo viên bồi dưỡng chưa có phương pháp cách làm cụ thể từ khâu lựa chọn đội tuyển, xây dựng kế hoạch, nội dung đến việc hướng dẫn học sinh cách học, cách làm bài thi mà chỉ làm một cách chung chung theo cảm tính như:

Với việc lựa chọn đội tuyển, trước đây giáo viên chỉ định những em học sinh có học lực khá, tốt, chăm chỉ vào đội tuyển hoặc “nhặt” lại những

em mà các đội tuyển khác loại ra mà chưa chú ý đến thái độ của các em với môn học; chưa có sự bồi dưỡng từ lớp 6,7 Trong quá trình bồi dưỡng cũng không xây dựng thành kế hoạch thời gian cho từng nội dung mà học một cách dàn trải Về nội dung bồi dưỡng chủ yếu là xây dựng thành các câu hỏi cho học sinh học sẵn nên dẫn đến việc học sinh học một cách thụ động,

nên đứng trước đề thi mà câu hỏi không đúng y nguyên nội dung được học thì học sinh không biết cách phân tích, cách trả lời các câu hỏi đó Giáo viên cũng chưa hướng dẫn học sinh kĩ năng làm bài thi nên các em làm bài một cách chủ quan Chính vì vậy mà chất lượng học sinh giỏi môn lịch

sử còn nhiều hạn chế

Chất lượng học sinh giỏi trước khi áp dụng giải pháp

Qua thực tiễn bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử tham dự kì thi chọn học sinh giỏi cấp huyện và cấp tỉnh, bản thân tôi cũng có được một và kinh nghiệm đã đem lại hiệu quả Bởi vậy, tôi xin mạnh dạn đưa ra những kinh nghiệm của mình nhằm góp một phần nhỏ cùng các đồng chí, đồng nghiệp trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử

III NỘI DUNG BIỆN PHÁP

* Kinh nghiệm 1: Tổ chức lựa chọn học sinh vào đội tuyển

Mục đích của biện pháp này là nhằm tuyển chọn được những đối tượng học sinh thực sự phù hợp với bộ môn (các em yêu thích, hứng thú với môn học)

Muốn vậy thì ngay từ đầu năm học, khi được giao nhiệm vụ giảng dạy khối lớp nào thì việc đầu tiên của giáo viên là phải khảo sát chất lượng

bộ môn Từ kết quả bài khảo sát giáo viên có thể lựa chọn ra những em có học lực tốt hơn và tiếp tục theo dõi trong quá trình giảng dạy Khi đã học chính khóa được một vài tuần, giáo viên biết được lực học và thái độ của các em thì lập danh sách học sinh trong đội tuyển Quan trọng hơn, để các

em có tình cảm với môn học này và tạo nguồn ngay từ lớp 6 thì giáo viên cần khơi gợi ở học sinh sự tò mò, lòng khao khát muốn khám phá những

sự kiện lịch sử bằng cách khéo léo đưa vào bài giảng những câu chuyện sinh động liên quan đến nội dung lịch sử đang học ở quá khứ và gợi dẫn những sự kiện tiếp theo ở bài sau Tức là giáo viên cần bồi dưỡng tình yêu của học sinh đối với môn học này ngay từ những bài học trên lớp Trong quá trình đó, giáo viên vừa bồi dưỡng được sự yêu thích của học sinh đối với môn học mặt khác cũng phát hiện được những em thực sự yêu thích và

có năng khiếu về môn học để định hướng các em tham gia đội tuyển

Từ những việc làm đó đã từng bước gây dựng được đội tuyển từ những lớp dưới, chất lượng đội tuyển được nâng lên Không còn tình trạng

ép học sinh vào đội tuyển vì tôi nhận thức được rằng dù học giỏi nhưng khi các em không yêu thích môn học thì học cũng không có hiệu quả

* Kinh nghiệm 2: Xây dựng kế hoạch.

Mục đích của việc xây dựng kế hoạch là giúp cho giáo viên nắm bắt được những nội dung, kiến thức cần bồi dưỡng cho học sinh và phân chia lượng kiến thức trong từng buổi cho phù hợp Có kế hoạch chi tiết cụ thể

để tránh việc bỏ quên những nội dung kiến thức cần bồi dưỡng

Để xây dựng được kế hoạch bồi dưỡng của bản thân trước hết giáo viên cần căn cứ vào kế hoạch của chuyên môn nhà trường, kế hoạch thi

của Sở Giáo dục và Đào tạo, Phòng giáo dục, nội dung chương trình môn học, hướng dẫn nội dung bồi dưỡng học sinh giỏi để xây dựng kế hoạch bồi dưỡng cho toàn đợt một cách chi tiết, cụ thể Trong khi xây dựng kế hoạch giáo viên cần xác định được những nội dung kiến thức nào trọng tâm để phân chia nhiều thời gian hơn các nội dung khác

Từ khi áp dụng việc xây dựng kế hoạch cho toàn đợt bồi dưỡng tôi

đã chủ động hơn trong việc nắm bắt những nội dung ôn tập, phân chia thời gian hợp lý cho từng nội dung nên cũng không còn tình trạng bỏ sót nội dung hay gần đến ngày thi mà chưa hết nội dung

* Kinh nghiệm 3: Xây dựng nội dung

Mục đích của việc xây dựng nội dung là để giáo viên hướng dẫn học sinh ôn tập nội dung kiến thức theo một hệ thống, từ kiến thức cơ bản đến kiến thức mở rộng, nâng cao một cách khoa học

Trên cơ sở kế hoạch đã có, giáo viên tìm tòi, thu thập tài liệu và biên soạn nội dung cụ thể, chi tiết Giáo án xây dựng theo nội dung từng chủ đề Trong mỗi chủ đề điều quan trọng nhất là cần xác định kiến thức trọng tâm, những nội dung chính học sinh cần biết, hiểu Đây là nội dung học sinh cần nắm vững, ghi nhớ Và cuối mỗi chủ đề cần có hệ thống câu hỏi

cụ thể cho chủ đề đó

Giáo án phải tập trung chú trọng vào những kiến thức cơ bản vì khi học sinh đã nắm vững kiến thức cơ bản thì sẽ hiểu được bản chất của vấn

đề Đồng thời cũng chú ý đến việc liên hệ, mở rộng, so sánh đối chiếu đến những sự kiện lịch sử khác

Ví dụ 1

Khi dạy về những hoạt động của Nguyễn Ái Quốc ở nước ngoài tôi

sẽ yêu cầu học sinh ghi nhớ làm rõ ý nghĩa của những sự kiện quan trọng trong quá trình Bác hoạt động ở Pháp, Liên Xô, Trung Quốc Từ những sự kiện đó học sinh có thể làm rõ được những câu hỏi khái quát hơn như chững minh Bác là người trực tiếp chuẩn bị về chính trị, tư tưởng, tổ chức cho sự ra đời của Đảng cộng sản Việt Nam Bên cạnh đó tôi chú đến việc hướng dẫn học sinh liên hệ đến những hoạt động cứu nước của các văn thân, sĩ phu yêu nước như Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh Từ việc liên hệ

đó, so sánh đối chiếu tìm ra điểm khác nhau giữa con đường cứu nước của Bác với các bậc tiền bối đi trước

Như vậy ngoài kiến thức cơ bản ra giáo án của giáo viên cần xây dựng những phần liên hệ, so sánh, đối chiếu và nhận xét các sự kiện, nhân vật lịch sử

Sau khi đã học xong chủ đề, giáo viên cho học sinh hệ thống câu hỏi

để ôn tập và kiểm tra như sau:

1) Những hoạt động của Nguyễn Ái Quốc ở nước ngoài (1919 – 1925)? Ý nghĩa của các hoạt động đó?

2) Nét độc đáo trong con đường tìm chân lý của Nguyễn Ái Quốc?

3) Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và vai trò của Nguyễn Ái Quốc?

4) Tại sao nói: Nguyễn Ái Quốc đã trực tiếp chuẩn bị về tư tưởng và

tổ chức cho sự ra đời của chính đảng vô sản ở Việt Nam?

Hiệu quả đem lại của cách làm này là học sinh không phải “học thuộc” nhiều nội dung sự kiện và phát huy kĩ năng tư duy, phân tích, đánh giá sử liệu

* Kinh nghiệm 4: Hướng dẫn học sinh phương pháp học môn Lịch sử

Mục đích của biện pháp này là giúp học sinh nhớ kĩ, hiểu sâu những vấn đề, những sự kiện lịch sử tránh lối học vẹt, học trước quên sau

Thông thường học sinh chỉ học thuộc những kiến thức đã có một cách máy móc nên khi gặp những câu hỏi khó các em không biết khái quát, liên hệ mà chỉ trình bày những gì đã học thuộc về nội dung đó nên điểm không cao thậm chí không được điểm

Đầu tiên giáo viên việc hướng dẫn các em cách ghi chép và nghe giảng

Ở trên lớp cần chú nghe giảng, vở chỉ ghi những ý chính, kiến thức

cơ bản nhất Vở ghi có thể gạch đầu dòng những nội dung chính, ghi ngắn gọn Thời gian còn lại để nghe thầy cô giảng Điều này có ý nghĩa rất quan trọng, học sinh không phải ghi nhớ quá nhiều nội dung

Việc học ở nhà cũng rất quan trọng nó giúp các em khắc sâu ngay những nội dung đã học trên lớp Đầu tiên dạy học sinh ghi nhớ những sự kiện chính sau đó mới liên hệ, so sánh, đối chiếu đến những sự kiện có liên quan Trong mỗi sự kiện chính học sinh phải biết được hoàn cảnh, diễn biến, kết quả và ý nghĩa của sự kiện đó Học bằng cách hệ thống hóa, sơ đồ hóa những sự kiện sẽ giúp các em nhớ nhanh, nhớ lâu và khái quát được toàn bộ sự kiện

Từ những kiến thức cơ bản về sự kiện, nhân vật lịch sử giáo viên hướng dẫn học sinh cách phân tích và trả lời cho nhiều dạng câu hỏi khác

nhau Như vậy học sinh vừa không cần học nhiều mà lại chủ động hơn trong quá trình làm bài

* Kinh nghiệm 5: Hướng dẫn học sinh cách làm bài thi môn Lịch sử.

Trước một đề thi học sinh giỏi thì yêu cầu đầu tiên và cũng vô cùng quan trọng là phải đọc thật kĩ từng câu hỏi Trong mỗi câu hỏi cần xác định trọng tâm vì đề thi học sinh giỏi thường có những câu đánh đố nếu không đọc kĩ sẽ xác định sai yêu cầu của đề Sau khi đã xác định được trọng tâm câu hỏi các em nên dành một khoảng thời gian ngắn để viết ra một sườn đáp án giống như dàn bài trong môn Văn có như vậy các em mới không quên ý, sắp xếp các ý theo trình tự

Khi làm bài, mỗi câu hỏi cần có mở bài, thân bài, kết bài Phần mở bài có thể sử dụng hoàn cảnh của sự kiện, viết ngắn gọn không nên quá dài dòng, đủ ý để dẫn vào nội dung chính

Ví dụ: Với câu hỏi “ Phân tích nội dung đường lối kháng chiến chống thực dân Pháp của Đảng ta.” Học sinh có thể mở bài bằng cách khái quát ngắn gọn hoàn cảnh cuộc kháng chiến chống Pháp bùng nổ như sau:

Sau Hiệp định Sơ bộ ngày 6/3/1946 và Tạm ước Việt - Pháp ngày 14/9/1946, Pháp liên tiếp bội ước Chúng đánh úp ta ở trụ sở ủy ban Nam

kì, tiến hành những hoạt động khiêu khích ta ở Hà Nội,Hải Phòng, Lạng Sơn Đặc biệt, ngày 18/12/1946, chúng gửi tối hậu thư yêu cầu ta phải giải tán lực lượng tự vệ ở thủ đô và giao quyền kiểm soát thủ đô cho chúng Trước những hành động ngang ngược đó và nhận rõ bộ mặt phản động của Pháp, Trung ương Đảng và Bác đã quyết định phát động toàn quốc kháng chiến chống Pháp.

Đường lối kháng chiến chống Pháp được thể hiện trong Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Bác, chỉ thị toàn dân kháng chiến của Ban thường

vụ trung ương Đảng và tác phẩm Kháng chiến nhất thắng lợi của Tổng Bí thư Trường Chinh Đó là cuộc chiến tranh nhân dân, toàn dân, toàn diện, trường kì, tự lực cánh sinh tranh thủ sự ủng hộ của quốc tế Vậy cụ thể của đường lối đó như thế nào?

Phần thân bài là phần quan trọng nhất của câu hỏi Dựa vào sườn đáp

án đã có hoc sinh trình bày những nội dung những quan trọng của sự kiện, liên hệ, so sánh và rút ra nhận xét Tuyệt đối không gạch đầu dòng như đã làm ở giấy nháp mà phải trình bày thành từng đoạn văn giống như thân bài của bài Tập làm văn Đây là phần quan trọng nhất của câu hỏi, phần này quyết định điểm số của câu trả lời

Phần kết bài có thể sử dụng kết quả, ý nghĩa của sự kiện hoặc đánh giá về sự kiện đó hay liên hệ mở rộng để viết Phần kết bài cũng ngắn gọn như phần mở bài

Ví dụ: Cũng với câu hỏi “ Phân tích nội dung đường lối kháng

chiến chống thực dân Pháp của Đảng ta.” Sau khi đã mở bài, trình bày

hết những trong phần thân bài, học sinh có thể kết bài bằng cách khái quát lại liên hệ đến giai đoạn sau của cách mạng và thể hiện sự đánh giá của bản

thân như sau:

Bốn mặt: toàn dân, toàn diện, trường kì, tự lực cánh sinh và tranh thủ sự ủng hộ của quốc tế của đường lối kháng chiến là một thể thống nhất, hoàn chỉnh, có liên quan mật thiết với nhau, hỗ trợ nhau cùng phát triển Đường lối đó còn được tiếp tục hoàn chỉnh trong quá trình của cuộc kháng chiến Mãi đến tháng 2/1951, tại Đại hội đại biểu toàn quốc làn thứ

II, đường lối ấy mới được đưa ra thảo luận và chính thức thông qua Đường lối kháng chiến đúng đắn của ta có nghĩa quyết định đối với thắng lợi của cuộc kháng chiến.

Đồng thời giáo viên cũng lưu ý các em câu nào dễ làm trước, khó làm sau Phải chú tâm làm bài nhưng phân phối thời gian hợp lý, câu nào nhiều điểm dành nhiều thời gian hơn Cần cố gắng làm hết những câu hỏi

có trong đề Sau khi làm xong cần dành một khoảng thời gian để đọc lại toàn bài trước khi nộp

Trong quá trình làm bài hạn chế tẩy xóa, không sử dụng bút tẩy, không sử dụng hai màu mực trong bài, nếu sai thì gạch chỗ sai một nét Nếu phát hiện thiếu nội dung thì không được chen ngang khi đang làm câu khác mà phải bổ sung ở cuối bài sau khi đã hoàn thiện các câu khác

* Biện pháp 6: Kiểm tra

Sau mỗi buổi học, mỗi chủ đề giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh học nội dung chủ đề đó và trả lời câu hỏi sau mỗi chủ đề Đến buổi học sau giáo viên kiểm tra việc tự học của học sinh

Sau khi học được hai phần ba chương trình bồi dưỡng giáo viên sẽ kiểm tra khả năng học, viết bài bằng cách cho học sinh làm bài kiểm tra

Từ đó giáo viên có thể điều chỉnh, uốn nắn cách làm bài của các em

Giáo viên nên sưu tầm những để học sinh giỏi của các năm trước cho các em làm quen và hướng dẫn các em xác định yêu cầu và trọng tâm của câu hỏi

IV HIỆU QUẢ

1 Đối với học sinh

Học sinh yêu thích bộ môn Lịch sử hơn, biết cách học, cách làm bài thi học sinh giỏi môn Lịch sử

Kết quả thi học sinh giỏi môn Lịch sử đã khả quan hơn học sinh đã được giải trong kì thi học sinh giỏi các cấp và chất lượng giải cũng cao hơn

2 Đối với giáo viên

Giáo viên có được phương pháp ôn luyện một cách khoa học, bài bản, quá trình bồi dưỡng học sinh giỏi được quan tâm trong suốt năm học chứ không mang tính chất mùa vụ như trước đây Và quan trọng hơn là số lượng, chất lượng giải các cấp đã từng bước được nâng lên

Hiệu quả của sáng kiến có thể được minh chứng qua bảng số liệu sau:

Trước khi áp dụng giải pháp