Quan hệ giáo dục ukraine việt nam tình hình dạy tiếng việt tại ukraine

Hai khía cạnh đócó những vấnđề chung nhưng mục đích khác nhau, về mục đích, dạy tiếng Việt cho người Ukraine là để phát triển quanhệ song phưong giữahai nước, trong khidạy tiếngViệtchoco

QUAN HỂ GIÁO DỤC UKRAINE - Vlệĩ NAM:

TÌNH HÌNH DAV • • • TICNG Vlậ TẠI UKRAINE

Musiychuk Victoria *

* PGS.TS., Viện Nghiên cứu Phưong Đông

mang tên A.Yu Krymskyi, Viện Hàn lâm

Khoa học Quốc gia Ukraine

Nhận bài ngày: 21/1/2022

Phản biện xong: 2 7/1/2022

Chấp nhận đăng: 18/2/2022

Tóm tắt: Công tác dạy và học tiếng Việt ở nước ngoài luôn được ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, Bộ Ngoại giao cùng các cơ quan trong nước và Cơ quan đại diện quan tâm, hỗ trợ, tạo điều kiện phát triển Tuy nhiên, việc duy trì được hoạt động này ỉà rất khó khăn mà nguyên nhân là từ nhiều phía Bài viết đề cập thực trạng dạy cho người Ukraine và dạy cho người Việt Nam tại Ukraine cùng những phân tích trên quan điểm cá nhãn tác giả.

Từ khóa: dạy tiếng Việt Nam ở nước ngoài; dạy tiếng Việt Nam ở Ukraine; giữ gìn tiếng Việt; văn hóa Việt Nam ở Ukraine

Abstract: The work of teaching and learning Vietnamese abroad has always been interested, supported and facilitated by the State Committee for Overseas Vietnamese, the Ministry of Foreign Affairs, domestic agencies and representative missions However, maintaining this activity is very difficult due to many reasons The article mentions the reality

of teaching Ukrainians and teaching Vietnamese in Ukraine with analysis from the author’ s personal point of view.

Keywords: teaching Vietnamese abroad; teaching Vietnamese in Ukraine: preserve Vietnamese language; Vietnamese culture in Ukraine

Khi đề cập đến vấn đề giảng dạy tiếng

Việt ở Ukraine,phảinóiđếnhai khía cạnh: thứ

nhất là việc giảng dạy tiếng Việt cho người

Ukraine, thứ hai là giảng dạy tiếng Việt cho

con em cộngđồng người Việt đang sinh sống

tại Ukraine Hai khía cạnh đócó những vấnđề

chung nhưng mục đích khác nhau, về mục đích, dạy tiếng Việt cho người Ukraine là để phát triển quanhệ song phưong giữahai nước, trong khidạy tiếngViệtchoconemcộng đồng

là để gìn giữ tiếng Việt, gìn giữ bản sắc văn

hoá Việt và khoi gợi tình yêu quê hưong, tình yêu Tổ quốc Cả hai hoạt động này có những

vấn đề chung là thiếucán bộ giảngdạy có trình

độ sư phạm chuyên nghiệp, thiếu sách giáo

khoa, giáo trình, từ điển song ngữ và những

giáo cụgiảngdạy khác

1 Giảng dạy tiếng Việt cho người

Ukraine

Ukraine và Việt Nam có quan hệ hữu

nghị từ thời Ukraine còn là một trong những

nước cộnghòa thuộc LiênXô cũ Khi đó đã

có nhiều chuyên gia trong các lĩnhvực quân

sự, giáo dụcvàkinh tếcủa Ukraine sang làm

việc tại Việt Nam để giúp đỡ nhân dân Việt

Nam trong cuộc đấu tranh vì độc lập, thống

nhất đất nước Năm 1991, sau khi Ukraine

tuyên bố độc lập thì hai NhànướcViệt Nam

và Ukraine đã chính thức thiết lập quan hệ

ngoại giao với nhau (ngày 23 tháng 1 năm

1992) Năm 1993 Đại sứ quán Việt Nam đã

mở tại Kyiv và bắt đầu hoạt động, đến năm

1997, Đại sứ quán Ukraine bắt đầu hoạt

độngtại Hà Nội Quan hệ ngoại giaocác cấp

giữa Ukraine và Việt Nam trong các lĩnh vực

luôn được duy trì, củng cố và ngày mộtphát

triển

Ở cấp Nhà nước, Ukraine và Việt Nam

đã có đủ cơ sở để hợp tác nhiều mặt: hai

nước có quan hệ hữu nghị truyền thống, đã

thiếtlập quan hệ ngoạigiao, đã ký kết những

hiệp định về hợp tác trong lĩnh vực thương

mại, tài chính, khoa học, giáo dục, văn hóa

Tuy nhiên, để thực hiện những thoả thuận

giữa hai nước một cách tích cực và có hiệu

quả, phải có nhữngchuyên gia hiểu biết sâu

về tìnhhình thực tếtrongnước, về phongtục

tập quán trong ứng xử, về tính cách con

người trong giao tiếp, về việc thông qua

quyết định, về thủ tục làm việc, về đặc điểm

luật pháp, về cách thức làm kinh doanh

Nhưng để có được những kiến thức chuyên

sâu như vậy, cần phải có những chuyên gia

giỏi về ngôn ngữ - đó là những người

Ukraine am hiểu tiếng Việt và những người ViệtNamamhiểutiếng Ukraine

Đe khắc phục tình trạng thiếu chuyên gia trong lĩnh vực này, hai nước đã ký một

số văn bản về hợp tác giáo dục, văn hóa, xã

hội như: Hiệp định về Hợp tác trong lĩnh vực

văn hóa, giáo dục và khoa học giữa Chính phủ Ukraine và Chính phủ nước CHXHCN

Việt Nam (năm 1994); Hiệp định Hợp tác

trong lĩnh vực giáo dục và khoa học giữaBộ

Giáo dục và Khoa học Ukraine và Bộ Giáo

dục và Đào tạo Việt Nam (năm 2003); Hiệp định liên Chính phủ vềviệc Công nhận bằng đại học, học vị, học hàm khoa học (năm

2004); Hiệp định liên Chính phủ về Họp tác

trong lĩnh vực giáo dục (năm 2011)

Như thế, vềphía văn bản chính thức đã

có cơ sở tối thiểu để phát triển việc giảng

dạy ngôn ngữcủa hai nước Nhưng trên thực

tế, vẫn còn một số thiếu sót cần phải khắc phục Chuyên gia về tiếng Việt, về ViệtNam học ở Ukrainecũng như chuyên gia về tiếng

Ukraine và Ukraine học ở Việt Nam vẫn rất hiếm hoi

Ban đầu, sau khi Ukrainetrở thành một nước độc lập, chưa có một cơ sở hay một Trung tâm giáo dục nào dạy tiếng Việt Đốn năm 1990, trường Trung học số 251 tại Kyiv

được vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí

Minh - Vị Lãnh tụ kínhyêu của dân tộc Việt

Nam Khi đó, tiếng Việt đã chínhthức được đưavào giảngdạy như ngoại ngữthứhai tuỳ chọn (chọn giữa tiếng Việt và tiếng Đức), điều này tạo cơ hội học tiếng Việt cho cả học

sinh người Việt học và người Ukraine có nhu

cầu Ngoài việc học chính ra, các cháu học

sinhViệtNam và các cháu học sinh Ukraine còn được tham gia các giờ họcngoại khóa với

những chủ đề đa dạng về văn hóa, lịch sử có

42 NGHIÊN CỨU CHÂU Âu - EUROPEAN STUDIES REVIEW N°2 (25?).2O22

liên quan đến Việt Nam để các cháu hiểu và

thấm nhuần tình yêu dântộc và tôn trọng văn

hóa, tín ngưỡng của Việt Nam Trêncác hành

lang của trường, trên các bức tường ở lớp học

đều treo các tranh ảnh của Việt Nam Trường

cũng đã dành riêngmột phòng nhỏ xinh xắn

để làm Phòng bảo tàng Chủ tịch Hồ Chí

Minh, nơi trưng bày các hiện vật liên quan

đếnnhân vật kiệt xuất của dân tộc Việt Nam,

cũng như lịch sử của Việt Nam Đồng thời

vào những ngày lễ lớn củaViệtNam, trường

cũng thường xuyên tổ chức cáchoạt động văn

hóa với chủ đề về đất nước con người Việt

Nam Trong một thời gian, các lớp Tiếng Việt

của trường tạm ngưng hoạt động vì do thiếu

giáo viên dạy tiếng Việt Đen tháng năm

2021, cùng với sự phối họfp của Đại sứ quán

Việt Nam tại Ukraine, trường đã mở lại lóp

dạy tiếng Việt cho học sinh hai nước có

nguyện vọng

Trường trung học Ngôn ngữ Phương

Đông số 1 Kyiv là nơi học sinh học một

trong mười ngôn ngữphương Đông từ lóp 1

đến lớp 12 Việc giảng dạy tiếng Việt đã

đượcđưavào chương trình học từ năm 1999

Thầy Nguyễn Đình Thông giảng dạy ở

trường này đã soạn ra một số giáo trình cùng

vở bài tập dành cho trẻ em học tiếng Việt

như là ngoại ngữ Nhưng rất tiếc, hiện nay

việc dạy tiếng Việt ở trườngđãtạmngưng

Năm 2005, Trường đại học Thế giới

Phương Đông Kyiv đã trở thành trường đại

họcđầu tiên của Ukraine đưatiếng Việt vào

chương trình học là ngoại ngữphươngĐông

thứ hai Việc giảng dạy bị ngừng do trường

đại học đóng cửa vào năm 2011

Năm 2011, tiếng Việt được coi là

chuyên ngành chính bắt đầu được đưa vào

giảng dạy tại Trường Đại học Ngôn ngữ

Quốc giaKyiv, và đãcóhai khoá cử nhân tốt nghiệp, sau đó chuyên ngành này cũng bị dừng

Hiện tại Ukraine chỉ có một trường đại học duynhất có chương trình dạy tiếng Việt,

đó là Trường đại học Tổng hợp Quốc gia Kyiv mang tên Taras Shevchenko Viện Ngữ văn thuộc trường này đã tuyển khoá học chuyên ngành “Ngôn ngữ và Văn học Việt Nam” đầu tiên vào năm 2012 Hiện nay, Khoa Ngữ văn Viễn Đông và Đông Nam Á

hầu như năm nào cũng tuyển lóp tiếng Việt Tính đến cuối năm 2021 có khóa cử nhân (tổng số 31 người) và khóa thạc sĩ (15 người) đã tốt nghiệp ra trường Hiện tại, có

15 sinh viên đang theo học chương trình cử

nhân và sinh viên theo học chương trình

caohọc và 1 nghiêncứu sinhtạiTrường

Chương trình đào tạo của Trường đại

học Tổnghợp Quốc giaKyivdoba giáo viên đảmnhiệm, gồm hai giáo viên bản ngữ (Ths

Hà Thị Vân Anh và Hoàng Tuấn Vũ) và một

giáo viên người Ukraine (TS Musiychuk

Victoria) Chương trình đào tạo về chuyên

ngành tiếng Việt gồm có các môn: tiếng

Việt, vănhọc Việt Nam, dịchthuật và một số

môn học khác liên quan đến chuyên ngành

tiếng Việt Các giáo viên ngay từ ban đầu đã phải soạn chương trình giảng dạyvề những môn chuyênngành, chuẩn bị các tài liệu giáo khoađược mang từ Việt Nam sang để giảng

dạy Năm 2021, bộ sách đầu tiên dạy tiếng Việt dành cho sinh viên Ukraine được xuất

bản (bao gồm trình độ A, Bvà nâng cao) Đó

là kết quả làm việc mấy năm của Ths ngôn ngữhọc Hà Thị Vân Anh sau nhiềunăm làm công tác giảng dạy tiếng Việt ở các trường đại học Bộ sách dạy tiếng Việt này được biên soạn có hệ thống và đáp ứng được

những yêu cầu giáo dục hiện đại: bao gồm

những từ ngữ mới, chủ đề cấp bách, mồi bài

học đều có nhiều hình ảnh minh họa để bài

học thêm sinh động và phong phú, tạo hứng

thúcho sinhviên trong khi học

Đe tạo điều kiệnđi thực tậptiếng ở Việt

Nam, Trường đại học Tổng họp Quốc gia

Kyivđãkýkếtnhững thỏa thuận hợp táctrao

đổi sinh viên với phía Việt Nam: Biên bản

ghi nhớvới Đại học Quốc gia Hà Nội (năm

2011); Thỏa thuận về Họp tác với Trường

Đạihọc Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc

Đại học Quốc gia Hà Nội (năm 2013) và Phụ

lục của Thỏa thuận - Chuông trình làm việc

về việc trao đổi sinh viên (giahạn vào năm

2019); Biên bản ghi nhớ với Trường Đạihọc

Sư phạm Hà Nội (năm 2015) Nhờ các thỏa

thuận này, sinh viên đã có cơ hội thực tập

tiếng tạiViệtNam (trước khi xảy ra đại dịch

COVID-19)

Bộ môn Tiếng Việt thường xuyên tổ

chức các sự kiện nhằm quảng bá ngôn ngữ,

văn học và văn hóa Việt Nam như Ngày Văn

hóa và Ẩm thực châu Á, Lễ đón mừng năm

mới của Việt Nam, Câu lạc bộ Sinh viên

Ukraine-Việt Nam, Ngày Nhà giáo Việt

Nam, triển lãm ảnhv.v

2 Giảng dạy tiếng Việt cho con em

cộng đồng người Việt đang sinh sống tại

Ukraine

Người Việt Nam sống ở các vùng khác

nhau của Ukraine, các trung tâm lớn nhất là

ở Kharkiv, Odesa và Kyiv Một số ít người

ViệtNam sống ở Kherson, Lviv và gần đây

ở Donetsk và Luhansk Người Việt bắt đầu

sang đây từ thời Liên Xô, sau khi Hiệp ước

Hữu nghị giữa Liên Xô và Việt Nam được

ký kết vàonăm 1950.Hầu hết trong số họlà

sinh viên được cừ đi học ở các nước cộng

hòa thuộc Liên Xô cũ, bao gồm cả Ukraine Người Việt Nam đến Ukraine hàng loạt từ đầu những năm 1980để làmviệctại cácnhà máy, xí nghiệp theo hợp đồng lao động Sau khi Liên Xô sụp đổ, một số người Việt Nam học tập và làm việc tại đây đã không về

nước Sau khi Ukraine độc lập, cộng đồng người Việt Nam tăng lên do các sinh viên

mới đến ở lại đây sau khi tốt nghiệp hoặc ngườiViệt Nam đến đây tìm việc làm Trong một giai đoạn, cộng đồng người Việt ở Ukraine lên tới hơn 10.000 người Trong

những năm gần đây, do tình hình kinh tế chính trị ở Ukraine không ổn định, nhiều

ngườiViệt Nam đã trở về quêhương

Một trong những yếu tố quyết định việc

giữgìn bản sắc dântộc cho đồng bào dântộc

thiểu số là sự hiểu biết về tiếng mẹ đẻ Đối với cộng đồng người Việt Nam ở Ukraine,

vấn đề ngôn ngữ khá cấp thiết Thế hệ người

Việt Nam sinh ra và lớn lên ở Ukraine

thường không biết hoặc không rành tiếng

Việt Để duy trì và truyền bá tiếng Việt cho thế hệ trẻ, các lớp dạy tiếng Việt cho trẻ em

đã được thành lập tại Kharkiv, Odesa và

Kyiv Trong các lớp học này, trẻ em người

Việt được học tiếngmẹđẻ, nhưng thực tế đối với các em đó giống như mộtngoại ngữ Trẻ

em học tiếng Ukraine và/hoặctiếng Nga (tùy theo khu vực) nhanh hơn so với tiếng Việt

mẹ đẻ của chúng, bởi vì tiếng Ukraine, tiếng

Nga được học ở trường mẫu giáo, trường

phổ thông, đại học như ngôn ngữ thứ nhất

trong khithiếu giao tiếp bằng tiếng Việt Các lóp học tiếng Việt đã được thành

lập tại các thành phố có đông người Việt

Nam sinh sống và làm việc Có một trường

mẫu giáo - tiểu học ở Kharkiv, nơi trẻ em

Việt Nam có thể học tiếng Việt song song

với chương trình tiếng Ukraine Ở Odesa,

44 NGHIÊN CỨU CHÂU Âu - EUROPEAN STUDIES REVIEW N°2 (25?).2O22

lớp học tiếng Việt cho học sinh hoạt động

như một lớp ngoại khóa Mặt bằng của các

Lớp Tiếng Việt ở hai nơi này rất ổn định và

các lớp học được trang trí theo kiểu lớp học

ở Việt Nam Nhiều sách giáo khoa, vở tập

viết và giáo cụ dùng trong giảng dạy tiếng

Việt đưa từ Việt Nam sang Ở đây các cháu

vừa được học tiếng Việt vừa được tham gia

sinhhoạttậpthể

Khác với Odesa và Kharkiv, cộng đồng

người Việt ở Kyiv không sống tập trung tại

mộtnơi nên việc thành lập một lớp học tiếng

Việt là một vấn đề nan giải Ngay từ đầu,

Trườngtrung học mang tên Chủ tịch Hồ Chí

Minh đã trở thành trung tâm giáo dục của trẻ

em Việt Nam, nơi ban đầu chỉ có học sinh

của trường được học tiếng Việt Năm 2017,

một số nhà hoạtđộng ở cộng đồng Việt Nam

đã thành lập Trung tâm Việt ngữ tại Kyiv

trên cơ sở Trường Hồ Chí Minh Kể từ đó,

mọi người đều có thể tham gia các lớp học

tiếng Việt Ngay từ khi mới mở, Lớp Tiếng

Việt đã thu hút được sự quan tâm của đông

đảo bà con cộng đồng người Việt ở Kyiv

Tất cả bà con người Việt khi sống xa quê

hương luôn nhớ về đất mẹ và họ đều mong

muốn cho con em mình biết đọc thông viết

thạo tiếng mẹ đẻ để concháu luônnhớ về cội

nguồn dân tộc Đã có rất nhiều phụ huynh

đăng kýcho con em mình theo học lớp tiếng

Việt Lớp tiếng Việt được chia làm 4 nhóm

(mỗi nhóm gồm 17-23 cháu phân chia theo

lứa tuổi) do 10 thầy cô giáo đảm nhiệm Tại

lớp, các cháu không chỉ được học tiếng mẹ

đẻ mà còn được tham gia sinhhoạt các buổi

học ngoại khóa như học hát, múavàchơi các

trò chơi bố ích Chươngtrình học chủ yếu là

học theo các sách tiếng Việt dành cho người

Việt ở nước ngoài đã được chọn lọc kỹ phù hợp với trình độ, lứa tuổi của các cháu Lớp

tiếng Việt đã mở ra được2 năm (2017-2019)

nhưng do tình hình đại dịch COVID-19 và

chưa có mặt bằng ổn định nên tạm ngừng hoạt động

Hiện tại, mộtlớphọc tiếng Việt đã được

mở lại tại Trường Hồ Chí Minh vớisự hỗ trợ của Đại sứ quán Việt Nam tại Ukraine,

nhưng chỉ có học sinh của trường mới được phép học đó Vì thế, nhiều trẻ em Việt

Namkhác không thể tham giađược

3 Kết luận

Tuy đạt được những thành tựu đáng kể

trong việc giảng dạy tiếng Việt cho người Ukraine, nhưngbêncạnh đó còncó những vấn

đề cần phải giải quyết, đó là: soạn các giáo trình cho những môn chuyên sâu về dịch

thuật, văn học, văn hoá Việt Nam; soạn từ

điển song ngữ Ukraine-Việt; thúc đẩy sự hợp tác với Đại sứ quán Việt Nam; mở lớp tiếng Ukrainetại ViệtNam để trao đổi kinh

nghiệm và tạo sự thuận lợi cho sinh viên của hai bên; đẩy mạnh sự quan tâm của nhà nước Ukraine và Việt Nam để chuyên gia

về tiếng Việt và tiếng Ukraine được tuyển

làm việc vào các cơ quan nhà nước; tăng

thêm số lượng tuyển sinh viên theo ngân

sách (có học bổng nhà nước) cũng như ký kết hiệp định tạo điều kiện cho sinh viên đi

thực tập trong vòng một học kỳ, hiệp định

về bằng kép (chương trình liên kết quốc tế);

ủng hộ các hoạt động giao lưu khoa học,

giáo dục và văn hoá, quảng bá thông tin về Việt Nam để thuhút nhiều sinhviên Ukraine học tiếng Việt

về việc dạy tiếngViệtcho ngườiViệtở

Ukraine, cần lưu rằng các lớp dạy tiếng

Việt luôn được hỗ trợ bởi chính cộng đồng

người Việt Tuy nhiên, hiện nay do khủng

hoảng, đại dịch dẫn đến cộng đồng gặp

khó khăn về tài chính không phải lúc nào

cũng cũng có thể hồ trợ ở mức thích hợp

Bên cạnh đó, cán bộ giáo viên, giáo trình

chuyên ngành, phương pháp dạy học tiếng

Việt còn rất thiếu Việt Nam hiện đang ra

chủ trương của Nhà nước về gìn giữ và duy

trì tiếng Việt ở nước ngoài, phù hợp với

mong muốn củatất cả cộng đồng người Việt

trên thế giới Cho dù các cháu có thể sinh ra,

lớn lên, học tập và làm việc ở bất cứ nơi đâu

thì các cháu cũng cần phải được nuôi dưỡng

tình yêu với tiếng Việt, luôn nhắc nhở các

cháu không quên cội nguồn của mình Hy

vọng rằng chính sách của Nhà nước Việt

Nam về về gìn giữ và duy trì tiếng Việt ở

nước ngoài sẽ giúp cộng đồng người Việt

Nam tại Ukraine bảo tồn tiếng mẹ đẻ của

mình trong các thếhệtrẻ

Hy vọng rằng, với sự thúc đẩy quan tâm của hai Nhà nước Ukraine và Việt Nam tới

quan hệ giáo dục đào tạo, trong tương lai chúng ta sẽ có nhiều nhà Việt Nam học người Ukraine và nhà Ukraine học người

Việt, và tất cả các con em người Việt ở Ukraine sẽ thông thạo tiếng mẹ đẻ, không khác gì với các cháu ở trong nước Mai sau

họchính là những nhân tố góp phần thúc đẩy quan hệ hữu nghị giữa hai Nhà nước Ukraine

- Việt Nam,là cầu nốiđể đưa haidântộc gần

nhau hơn, gắn kết bền chặthơn và hiểu nhau

hơn, đặcbiệt là sẽ góp phần nâng tầm cấp về

quan hệ hợp tác trong mọi lĩnh vực giữa hai

Nhà nước