Lễ chùa trong đời sống văn hóa tinh thần của người việt

Thực hành lễ chùa là sinh hoạt Phật giáo điển hình đáp ứng mong muốn được che chở khỏi những bất công, may rủi trong cuộcsống của con người.Đếnvới cửaPhật, con người tìm thấy sự động viê

-J cô TRUYÈN

TRONG ĐỜI

KỄ CHÙtỊ SÕNG VÃN HÓA TINH ĨHẲN CỦA NGUỪ1 Vlỉĩ

NGUYỄN THỊ NHUNG *

1 Mục đích của người đi lễ

hùa

Le chùa từ lâu đã

r lột truyền thống văn

của người Việt, quen

nếp sống của các gia

Người Việt Nam tin

năm là sự khởi đầum H, là khởi

đầu của mùa xuân, củi sựsống

E ây là dịp để con

lùavãncảnh,cảm nh

CIla mùa xuân,tìmđượ

tl ảnchotâmhồn Vạ 1 vật như

đ; ing dần chuyển hóa X àonhững

nj ;àyđầuxuân và dườn ịnhư con

người cũng vậy, mỗi người một

cl

c

trở thành

l lóa tốt đẹp thuộcvới lình Việt, rằng, đầu

rgười đến

ìn hơithở

r: sự thanh

Thực hành lề chúa là một sinh hoạt Phật giáo điển hình, tiêu biểu, trong đòi sóng tinh thần của ngiroi dân Việt Nam hàng nghìn năm nay Lễ chùa nhằm thỏa mãn nhũng nhu cáu vé đôi sống văn hóa tâm linh, giúp con nguôi

có thèm niềm tin, súc mạnh trước khó khăn cùa cuộc sống Bàĩ viết khẳng định vai trò, vị tri của hoạt động lề chúa trong đòi sống vãn hóa tinh thần cúa nguùi Việt trẽn 3 khía cạnh: đáp úng nhu cáu đuọc che chò vá tim kiếm

sụ an toàn, tăng cuòng gắn kết cộng đồng, lan tòa giá trị đạo đúc tích cục.

Thực hành lễ chùa là sinh hoạt Phật giáo điển hình đáp ứng mong muốn được che chở khỏi những bất công, may rủi trong cuộcsống của con người.Đếnvới cửaPhật, con người tìm thấy sự động viên, an ủivà thậm chí cả cách hóagiảinhững khổ đau, bất hạnh Nhữngthay đổi đến từ tác động của nền kinh tế thị trường,

từ quá trình toàn cầu hóa ảnh hưởng đến mọi mặt của đời sống, khiến con ngườiphảiđốimặt với những trở ngại trong công việc, cuộc sống, sức khỏe Những phút giây đi lềchùa, đến vớicửa nguyện ý chân thành, nong muốn bàytỏ tấm lòng

thành kính của mìnhvơiđứcPhật Mỗi độxuân về,

đi lễ chùađầu năm đi

trong mọigiaitầng của

Bản chất ýnghĩabaiIsơcủa việc đilễchùa là “để

ìm tìm sựthảnh thơi

ưc 'Cnguyện và có nhữn

chốn linh thiêng, bỏ lạiỊhía sau baovất vảtrong cuộc

mirusinh đời thường T eng chuông chùa ngân vang,

trở thành nét đẹp văn hóa

xã hội

kiĩi cho cõi lòng” Đi lễ chùa để

I khoảnh khắc hòa mình vào

tiêng gõ mõ tụng kinh niệm Phật, mùi hương hoa

phảng phất, dịu êm dường nhưđã cuốn đi những ồn

ào lo toan của cuộc sống Người đến lễ chùa cảmnhận

Phật đã đemđến cho họ sự bình yên và sức mạnhđể tiếp tục với những hành trình của mình Ket quả khảosát của chúngtôi minh chứngđiềunày khi mục đích đi lễ chùa phổ biến nhất của người dânlà để cầu mong những điều tốt lành/ cầu xin một điều gì đó với tỷ lệ ở chùa Thầy là 81,4% (trong tổng số 86 người được hỏi), chùa Hà là 79,7%tổng số phiếu (trong tổngsố 187 người được hỏi) Như vậy,đasố người dân có nhu cầu đi lễ chùa với mong muốn được cầu xinđược che chở trongcuộc sốnghiệntại Bên cạnh đó, người đi đến chùa với mục đích tinh thần cũng khá cao.Cụthể, trên51% người được hỏi

dư ợc sự yên ả, thưthái đ ìn diệu kỳ Con người nhỏ bé

tin tưởng trướcđấngThầ 1, Phật,cúi minh bày tỏ thành

ý X ànguyện cầu những C iều tốt đẹp,annhiên của bản

thá n,giađình Ngôi chùa bình dị,gần gũi đã tiếpthêm

chobao người sức mạnh đểđươngđầu với những khó

khiín trong công việc và mộc sống

2 Vai trò của lễ chiia trong đòi sống văn hóa

tinh thần của người Vi ft

Le chùa đáp ứng nhi cầu được che chở và kiếm

tìm sự an toàn

tại chùa Thầy và chùa Hà bày tỏ đi lề chùa để tỏ lòng thànhkínhvớiđối tượng đượcthờ tự; khoảng 48% ngườiđược hỏi cótrả lời đi chùa để tích phúcđức Đồng thời, ở câu hỏi được đưa ra nhiềulựa chọn này,

có 46,5%ngườiđược hỏitại chùaThầyvà 42,8% ngườiđượchỏitại chùa Hà trả lời đến chùa với mục đích để tìm sựthanh thản

Trênthựctế, khi phỏng vấn sâu,chúngtôi nhận thấy, mong muốn được đấng Thần, Phật che chở được nhiều người bày tỏ theo tinhthần có thờ có

Số 503 Tháng 7-2022

Ths, Trường Đại học Si’ phạm Hà Nội 2

thiêng, có kiêngcó lành, có bệnh thì vái tứ phương:

“Em nghe nói chùa Hà nổitiếng đểcầu duyên Nên

nay em và bạn gái của mình đến chùa đê cầu khân

mong cótìnhcảm bền chặt,giađình chúc phúc.Yêu

nhau thì vẫn tin tưởng đến với nhau rồinhưngcó cầu

thì vẫncó hơn ạ” (PVS 2, nam, 2001, sinhviên)

Thựchànhlễ chùa còn đápứngvềnhữngdịch vụ

tâm linh -những nhu cầu về nghi lễ vòng đời của

đôngđào người dân Các dịch vụ dâng sao giải hạn,

bán khoán, lễ tơhồng, cầu siêu được nhiều ngôi

chùa tổ chức, phục vụ cho cộng đồng Nhữngnghi

lễ này không xuấtxứ từ kinh sách Phật giáomàlà

sựkếthọp của các yếu tố nghi lễPhật giáovới Đạo

giáovà các tín ngưỡng bản địa

Theokếtquả thốngkêvà điều tra của chúngtôi,

nghilễ dâng sao giải hạn vàcầuan thuhút nhiều người

tham gia nhất với tỷ lệ 57% người đượchỏi tạichùa

Thầy, 49,2% người được hỏi tại chùa Hà; lượt tham

dự nghi lễVuLan báo hiếu xếp thứ hai với tỷ lệngười

đượchỏiđã từng tham gia là 40,7% đốivới người lễ

chùa tại chùa Thầy và 40,6% đối vớingườilễ chùa tại

chùa Hà; lễcầu siêu có 24,4% người đi lễ tại chùa

Thầy và26,7%ngườiđi lề tại chùaHà đã từng tham

gia Các nghi lềkhácnhư: bán khoán, giày quy Phật,

gửi hậu, lễ tơ hồng đều thu hút mộtlượng người

tham gia nhất định Nghilễ bán khoán có 22,1% người

thamgialễchùatại chùa Thầy và 12,8%người tham

gia lễchùa tại chùaHàxác nhận đã tham gia; tỷ lệ

tham gialễtơhồng tại chùa Thầylà 2,3%,tại chùa Hà

là 8,6%;tỷ lệ ngườitham gia nghi lễ già y quy Phật và

Tứcửutại hai chùa trung bình đều trên 10% người

thamgia phỏng vấnxác nhận đã từngtham gia

Thamgia các nghilễgiúpngườithamgiacócảm

giác yên tâm và vui vẻhơn trong cuộc sống Các

dịch vụ tâmlinh đã manglạicảm giác an toàn và tạo

ra tinhthần tích cựccho những người thamgia

Thực hành lễ chùa tăng cường gắn kết cộng

đồng

Xét theo khía cạnh chung, những nguyên tắc

hành xử về đạo đức đã trở thành giátrị như bình

đẳng, từbi, khoan dung chính lànhững chất liệu

để củng cố và kết nối cộng đồng Xét theo từng

nhóm/ tập thể, việc cùng nhau thựchành sinh hoạt

lễ chùa tạosựgắnkếtgiữa các thànhviêntronggia

đình, tổ chức, đoàn thể

Từ kếtquả thống kê, so sánh cóthểthấyđượcvai

trò cố kết cộng đồng của thực hànhlễ đối với gia

đinh, tổ chức đoàn thể, cơquan, đơn vị, bản hội

Trong khoảng thờigian trước đại dịch COVID-19

(từnăm 2019trởvề trước) và trong 3 nămđạidịch

COVID-19 (2020 đến nay), người tham gia hoạt động lễ chùa theohình thứcđi cùnggiađình, người thân vẫn chiếm tỷ lệ nhiều nhất Ở chùa Thầy là 74,4% trong thờigian trước đại dịch và 66,3%trong

3 năm trở lại đây Đối với chùa Hà, tỷ lệ là 78,6% trongthời gian trước đại dịch và 64,2% trong3 năm đại dịch;tham giahoạt động lễchùa đi cùngbạnbè, đồng nghiệp cũnglà hình thức được đông đảongười tham giakhảo sátđưa ra Tỷ lệ người tham gia trả lời đichùa cùng bạn bè,đồng nghiệp tại chùa Thầy

là 34,9% trước đại dịch và 22,1%trongthờigianđại dịch Tạichùa Hà, tỷlệ người theo hình thứcnày là 31,6% trong thời gian trước đại dịch và 23,5% trong

3 năm đại dịch; đi lễ chùa theohình thức bản hội chiếm tỷ lệ khiêmtốnởhaingôichùa được khảo sát Trước năm 2019 trở về trước, tỷ lệ người tham gia theohình thức này khoảng 10% tổng số người được hỏi lựa chọn Nhữngnăm gần đây, tỷ lệ người tham gia hình thức này ở 2chùa đều giảm xuốngcòn5,8% đối với chùa Thầy và 3,2% đối với chùaHà Sovới các hình thức tham gia theo nhóm/ tập thể, tỷ lệ người lễ chùa đi một mình ít hơn, chiếm trên 15% tại hai chùa trong thời gian trước đại dịch COVID-19.Tỷ lệngười đi lễ chùa một mình có xu thếgia tăng trong thời gianđại dịch COVID-19 ở cả haingôi chùa mà chúng tôi tiếnhànhkhảosát

Đi sâu vào phỏng vấn, trao đổi, chúng tôi nhận thấy, để đảm bảo an toàn phòng chống đại dịch COVID-19, cáccơ quan, đoànthểhaybản hội đa số không tổ chức duxuânlễ chùa đầu năm.Đây chính

là ý do khiến tất cả các hình thức đi lễ chùa theo hội/ nhóm/ đoàn thể có tỷ lệ thấp hơn so với trước đại dịch COVID-19: “Cơquan cô bình thường năm nào cũng đi lề chùa Thông thường mỗinămsẽ chọn một tỉnhthành,đilễ chùavà tham quannhữngngôichùa lớn, nổi tiếng ởtỉnh thành đó Mấy năm nay dịch bệnh nênkhông đi cùng nhau Năm nay, nhà nước cho bìnhthường hóa nêncông đoàn lại quyếtđịnh

tổ chức Cũng có đôi chút lo lắng vi dịch bệnh đó nhung đượcgặp gỡ và đicùng nhau mọi người đều phấn khởi” (PVS 16, nữ, 1975, nhân viêncơquan nhànước)

Như vậy, trongbối cảnh đại dịch COVID-19 với nhữngquy định củaphòng chốngđại dịch, thực hiện giãn cách xã hội, hạnchếđông người, tăng cường 5K hoạt động lễ chùa theo hình thức hội/ nhóm trực tiếp đã hạn chế so với thờiđiểm trước dịch Điều này đồng nghĩa với việc chức năng gắn kết cộng đồng, xã hội của thực hành lễ chùa ở phươngdiệnlễ chùa trực tiếp bịhạn chế

Số 503

Tháng 7-2022

32

M CÒ TRUYÈN

Thực hành lễ chùi

cực

Thực hành lễ chùatạora sựtích cực cho xã hội,

giúp con người hướt g thiện, lan tỏa những giá trị

íạo đức từ bi hỉ xả tong văn hóa Phật giáo Đứng

rước cửa Phật, con ngườiđều bìnhđẳng nhưnhau,

chông phân biệt già tiẻ, gáitrai,địa vị; cúi đầu, bình

đẳng trước đứcPhật,một lòng hướng đến, cầu mong

nhữngđiều tốt đẹp,ư ay mắn, thuậnbuồmxuôi gió,

1 'ạn sựnhư ý

Trong bối cảnh đệ i

( ùngchungmột tâm

qua đi, cuộc sống trơ

Trước những đe dọa,

r rạngtừđại dịch cov

r hau hơn vi những m 1C tiêu, tư tưởngchung Dịch

bệnh khiến con người xa nhau về khoảng cách

khônggian,nhưng lại

ự tương thân tương

a lan tỏa giá trị đạo đức tích

dịchCOVID-19, con người

ý mong muốn dịchbệnh sớm lại trạng thái bình thường, nguy hiểm vềsức khỏe, tính D-19,mọi người xích lại gần

gân nhau hơnvêtìnhngười,

ái Những hiểm nguy cùng con người ta đến gần nhau ("ùng chẳng phải ngầunhiên lịch COVID-19,kinhcầu an

tyID-19, Giáo hội Phật giáo

I văn bản số O33/CV-HDTS )ản số 016/CV-HĐTS ngày

sự Giáo hội Phật giáo Việt

n;

6

ân tại các chùa vàođầu năm

Ni nhất là chưvị lãnh đạo thức cầnanđầuxuân tại các

•ợc sư cầu quốctháidânan

cầu nguyện tại chùa, cầu tại đến một sởcầu, một mong

là tôn giáo gắn đạo vớiđời, cl

s

những mất mát đauthương trong bối cảnh đạidịch

COVID-19 cũng kéo

hơn, đồng cảm hơn

màtrongbối cảnh đại

lại là bản kinh được tụngnhiều nhất Ngay từ năm

đ ìu của đại dịch co

Việt Nam đã banhàn

gày 20-2-2019; văn

>1-2020 gửi BanTrị

Nam cáctỉnh, thành pl 0 về việctổ chức nghi lễ cầu

at choPhật tử và nhân

mới và yêu cầu Tăng,

G láo hội tổchứcnghi

ùa bằng pháp hội Dt :<

N lừng tín đô Phật tử

gia đều hướng chung

ư( 'Cbình an Đạo Phật

đcng hànhcùngdântệ c, điều đó càng được minh

chứng rõ ràng trong bói cảnh đại dịch Không chỉ

cổ vũ vàđồng hành cùng dân tộc bằng giá trị tinh

th; invới hoạt độngcầu

quốcgiatrong năm 2(K

độ ng từ thiện, hỗ trợ bằ ag sức người, sức củatrong

cuỊCchiến với đại dịch

thính bệnhviện dã chiên hay máinhà ấm áp cho

nhữngtrẻ thơ bị mấtbi mấtmẹ trong cuộc chiến

vớ COVID-19

Ai cũng biết cảnh

thi' :ng, vậynên mồi khi

nhuần ỷ thức “đi nhẹ, nói khẽ”, cẩn thận lời ăn tiếng

an được tô chức ởquy mô

1, 2022, mà còn nhiều hoạt Rất nhiều ngôi chùa đã trở

?hùa, đất Phật là nơi linh

I :on ngườiđến đâyđều thấm

nói, trang phục, đi đứng đều chính trực,rõràng Lên chùa lễ Phật, nương tựa cửa chùa, con người cũng thấm nhuần thuyết “nhân quả báo ứng” của Phật giáo Đến với cửa Phật, con người học được lời khuyênrăn về trừ ác, tích thiện Xuất pháttừ tinh thần từbicủa đạoPhật, tụng phóng sinh, bố thí cũng góp phần cổ vũcho lối sống vị tha, sẵnsàng giúp đỡ người nghèo kẻ khó, cổ vũ tinh thần tương thân tươngái, lá lành đùm lárách của cộngđồng, sắm sửa hương hoa, đăng trà quả thực lên lễ chùa vào mồngMột, ngày Rằm,mùaVu Lanbáo hiếucòn là thể hiện lòng tôn kính, biết ơn đối với đấng sinh thành Khôngthểphủ nhận điều này đã ảnhhưởng đến lối sống của người Việt, làmphong phú tình người trong xã hội, cộngđồng dân tộc Việt Nam Bảnchất, thực hành lễ chùa vốnđãlà một hoạt động khiếnngười tham gia hướngtới chân -thiện- mỹ, hướng tới từ - bi - hỉ - xả và trong đại dịch COVID-19, hoạt động đólạiđược đẩy lên một bước nữa: con người cùng chung tay,nguyện lòngvì một cuộc sống tốt đẹp,không còn dịch bệnh

Lễ chùa vừa là một sinh hoạt Phật giáo, vừa là văn hóa đờisống của nhân dângóp phần giúp cuộc sống tốt đờiđẹp đạo,xua tanưu phiền Lễ chùađáp ứng những nhu cầuvề mặtđời sống tinh thần của nhân dân, làchỗ dựa đểcon người vượt qua những khó khăn trong cuộcsống

Thực hành lễchùa đã trở thànhmột phầnkhông thể thiếu trong đời sống tinh thần của đông đảo người dân, đáp ứngnhữngnhucầu, nguyện vọng về nghi lễ vòng đời, cố kết cộng đồng và góp phần hướng thiện, hoànthiệnnhâncáchcon người,hướng conngười đến chân- thiện - mỹ■

N.T.N

Tài liệu tham khảo

1 Hoàng Văn Chung, Giá trị và chức năng cơ bản của

Phật giáo trong xã hội Việt Nam hiện nay, Nxb Khoa học

xã hội, 2019.

2 Hà Duy Nguyễn Hữu, Đầu năm đi lễ Phật, Nxb

Hả Nội, 2009.

3 Nguyễn Thị Minh Ngọc, Dịch vụ Phật giáo: Hoạt

động mang tính dân gian và là cách thức giải quyết nhu cầu tâm linh tín đồ của Phật giáo Việt Nam đương đại (nghiên cứu trường hợp Hà Nội), trong Sự biến đổi của tôn giáo tin ngưỡng ở Việt Nam hiện nay, Nxb Thế giới, Hà Nội).

4 Đặng Nghiêm Vạn, Lý luận về tôn giáo và tình hình

tôn giáo ờ Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2012.

SỐ 503BJ1 Tháng 7-2022ÍÍ1