11 CHỦ ĐỀ 7 LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG TỈNH CAO BẰNG Thời gian thực hiện 3 tiết I Mục tiêu 1 Về kiến thức, kĩ năng, thái độ a) Về kiến thức Kể tên và nêu được nét chính về một số lễ hội tiêu biểu ở Cao Bằng.
Trang 1LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG TỈNH CAO BẰNG
Thời gian thực hiện: 3 tiết
I Mục tiêu
1 Về kiến thức, kĩ năng, thái độ
a) Về kiến thức
- Kể tên và nêu được nét chính về một số lễ hội tiêu biểu ở Cao Bằng (thời gian, địa điểm, ý nghĩa, các hoạt động chính)
- Kể tên được các lễ hội truyền thống của Cao Bằng đã được công nhận là Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia
- Giới thiệu được một lễ hội truyền thống ở địa phương em (huyện/ thành phố)
- Có ý thức giữ gìn, phát huy các giá trị tốt đẹp của các lễ hội truyền thống
b) Về kĩ năng: Rèn kĩ năng quan sát, khai thác thông tin, đánh giá, nhận xét, trình bày
c) Thái độ: Biết yêu quý, trân trọng và có ý thức giữ gìn, lưu truyền những làn điệu dân ca của tỉnh CB
2 Về năng lực, phẩm chất:
a) Về năng lực:
* Năng lực chung:
+ Năng lực giao tiếp và hợp tác
+ Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
+ Năng lực tự chủ và tự học
* Năng lực chuyên biệt:
+ Tìm hiểu Lịch sử
+ Nhận thức và tư duy Lịch sử
Trang 2+ Giải quyết vấn đề và sáng tạo thông qua việc khai thác và sử dụng tư liệu hoàn thành các nhiệm vụ học tập
+ Giao tiếp và hợp tác thông qua hoạt động nhóm và trao đổi thảo luận để tìm hiểu
về hát then, qua đó hiểu thêm về những nét văn hóa bản sắc dân tộc ở các vùng miền của tỉnh Cao Bằng
b) Về phẩm chất:
- Yêu nước: Có ý thức bảo vệ các di sản văn hoá phi vật thể, nhiệt tình tích cực tham gia, thực hiện các hoạt động phát triển, làm phong phú nội dung các lễ hội nhằm bảo vệ, phát huy giá trị của những nét đẹp văn hóa, bản sắc dân tộc qua trang phục, làn điệu dân ca, văn hóa ẩm thực nuôi dưỡi tâm hồn, lòng yêu quê hương đất nước
- Tôn trọng sự khác biệt giữa mọi người: Tôn trọng sự đa dạng về văn hoá của các dân tộc trong cộng đồng dân tộc Việt Nam và các dân tộc khác
- Ham học: Thích đọc sách, báo, tìm tư liệu trên mạng Internet để mở rộng hiểu biết về những nội dung đặc trưng, ý nghĩa giá trị văn hóa nghệ thuật qua các lễ hội
ở CB theo tiếng Tày, Nùng
- Có trách nhiệm với xã hội: Tôn trọng và ghi nhớ truyền lại những làn điệu dân ca gìn giữ những giá trị văn hóa phi vật thể qua các thế hệ, có ý thức khi tham gia các sinh hoạt cộng đồng, lễ hội tại địa phương
3 Phương pháp dạy – học: PP trực quan, đàm thoại, HĐ cá nhân, HĐ nhóm nhỏ.
II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1 Đối với giáo viên:
- KHDH, máy tính, TV, Bải giảng PPT, video tư liệu về những lễ hội văn hóa
- Link video các lễ hội
https://youtu.be/Ybpgf3MdDks
https://youtu.be/XzzWDphSmW4?t=62
https://youtu.be/bzl8fqHNJsw?t=255
2 Đối với học sinh:
- Sưu tầm thông tin, tài liệu về video tư liệu về ý nghĩa của những lễ hội
Trang 3III CHUỖI CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY – HỌC
TIẾT 13
A HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG (Mở đầu)
a Mục tiêu:
- Tạo hứng thú cho HS khi tìm hiểu nội dung bài học
- Nhận biết một số hình ảnh về một số lễ hội nổi tiếng ở tỉnh CB
b Nội dung: HS quan sát hình ảnh các lễ hội
c Sản phẩm: Câu trả lời của HS.
d Tổ chức thực hiện:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV chiếu hình ảnh các lễ hội
+ Lễ hội Lồng tồng
+ Lễ hội đền Kỳ Sầm
+ Lễ hội Nàng Hai
+ Lễ hội Tranh đầu pháo
- GV dẫn giải: Cao Bằng là nơi cư trú của nhiều dân tộc: Mỗi dân tộc đều có những nét văn hoá riêng, độc đáo và được thể hiện cụ thể, sinh động qua lễ hội – một hình thức tổng hợp của các loại hình sinh hoạt văn hoá dân gian Em đã được tham dự hoặc biết đến những lễ hội tiêu biểu nào trên quê hương Cao Bằng? Hãy chia sẻ hiểu biết của em về các lễ hội đó
- HS quan sát, ghi nhận thông tin, chia sẻ hiểu biết của mình
B - HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC:
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức
a Mục tiêu:
Trang 4- Nêu được nét chính về lễ hội lồng tồng ở Cao Bằng (thời gian, địa điểm, ý nghĩa, các hoạt động chính)
- Có ý thức giữ gìn, phát huy các giá trị tốt đẹp của các lễ hội truyền thống
b Tổ chức thực hiện:
NV1: GV hướng dẫn HS tìm
hiểu lễ hội lồng tồng.
- GV chuyển giao nhiệm vụ:
Hướng dẫn đọc
- Đọc to, trôi chảy, phù hợp về
tốc độ đọc
- GV: phân nhóm và phát
phiếu học tập cho HS
- Phiếu học tập
Nội dung Lễ hội lồng tồng
Thời gian
Địa điểm
Ý nghĩa
Các hoạt
động chính
? Em đã từng đã tham gia lễ hội
lồng tồng chưa? Em thích nhất
hoạt động nào trong lễ hội, vì
sao?
GV chốt: trong những năm gần
đây đời sống văn hóa tinh thần
của nhân dân ngày càng được
nâng cao, cùng với sự quan tâm
của đảng nhà nước lễ hội lồng
tồng của đồng bào các dân tộc
càng sôi nổi phong phú hơn,
1 Lễ hội lồng tồng
Nội dung
Lễ hội lồng tồng
Thời gian
Tháng Giêng âm lịch
Địa điểm Đồng ruộng, bãi đất bằng phẳng
Ý nghĩa Đây là lễ hội cầu mùa thể hiện tín
ngưỡng dân gian của cư dân nông nghiệp lúa nước cảm tạ Thần nông ban may mắn đến cho dân làng, cầu cho mùa màng bội thu, cây cối tốt tươi, vật nuôi sinh sôi nảy nở
Các hoạt động chính
Có hai phần
- Phần lễ:
+ TG từ tối hôm trước + Địa điểm tại đền thờ thần bản + Lê vật: các sản vật đặc trưng của đại phương
+Nghi thức: ( gồm hai nghi thức) Dâng
lễ tạ ơn thần linh, nghi thức “ ván phằn,ván phè” ( vãi giống, má)
- Phần hội: được tổ chức trong nhiều ngày với nhiều trò chơi dân gian khác nhau
Trang 5đảm bảo các yếu tố văn hóa dân
gian, đã thu hút du khách cả
nước đến tham quan ngày một
đông góp phần giữ gìn văn hóa
dân gian của dân tộc
HĐ 3: Lễ hội Nàng Hai.
a Mục tiêu:
- Nêu được nét chính về lễ hội Nàng Hai ở Cao Bằng (thời gian, địa điểm, ý nghĩa, các hoạt động chính)
- Có ý thức giữ gìn, phát huy các giá trị tốt đẹp của các lễ hội truyền thống
b Tổ chức thực hiện:
3 Lễ hội Nàng Hai
B1: Chuyển giao nhiệm vụ:
? Em đã từng đi lễ hội Nàng Hai chưa ? Em tìm hiểu về lễ hội Nàng Hai qua các kênh thông tin nào ?
Hs trả lời
Hướng dẫn hs đọc và thực hiện nhiệm vụ:
- Gv chia lớp 4 nhóm thảo luận nhiệm vụ: Hoàn thành phiếu học tập tìm hiểu lễ hội Nàng Hai
- Phiếu học tập
Thời gian
Địa điểm
Ý nghĩa
Các hoạt động chính
B2: Thực hiện nhiệm vụ:
- Các nhóm hoàn thành phiếu học tập
Trang 6- GV quan sát và hỗ trợ các nhóm (nếu cần)
B3: Báo cáo thảo luận:
- Nhóm 1 và 2 trình bày PHT số 01,PHT 02
- Nhóm 3 nhận xét sp nhóm 1, nhóm 4 nhận xét sp nhóm 2
- Các nhóm, cá nhân nhận xét bổ sung
B4: Nhận định, kết luận:
- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức
Nội dung Lễ hội Nàng Hai
Thời gian - Lễ đón Hai: Thời gian bắt đầu từ ngày 30 tháng giêng âm lịch đến ngày 22/3
âm lịch hàng năm
- Lễ tiễn Hai: Ngày 22/3 âm lịch hàng năm
Địa điểm - Được tổ chức ở nhiều huyện: Bảo Lâm, Thạch An, Quảng Hòa
- Tại bản Nưa Khau, xã Tiên Thành, huyện Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2017
Ý nghĩa Cầu mong mùa màng tươi tốt, con người mạnh khỏe , hạnh phúc
Các hoạt
động chính
Có hai phần:
- Phần lễ:gồm 3 phần:
+ Lễ mời Nàng Hai: mời Mẹ Trăng trên trời xuống trần gian
+ Lễ cầu Nàng Hai: Tại lán Nàng Hai: là cuộc “trò chuyện” giữa nàng trăng với dân làng với nhiều đêm hát xướng
+ Lễ tiễn Nàng Hai: Các Nàng Trăng hát tạ lòi và chia tay với các mụ nàng, bà con dân bản để trở về trời, hẹn năm sau trở lại
- Phần hội: chứa đựng nhiều nét văn hóa độc đáo, thể hiện qua ẩm thực, nghệ
thuật trình diễn dân gian đan xen với phần lễ
Gv Bổ sung thêm:
- Lễ cầu Nàng Hai:
+ Tại lán Nàng Hai trong trại mẻ mành tiến hành các nghi lễ sau:
+ Mở đầu lễ hội: Các nghi thức giống như hôm làm lễ mời Nàng Hai
Trang 7+ Tiếp theo là nghi lễ “mời sluông”: Tất cả cùng hát khúc mời sluông, vật quạt thật mạnh để sluông nhập vào Cường và Sở
+ Tiếp theo đến phần “Lên đường” cũng hát như nghi thức hàng đêm Lúc này chia thành hai nhóm , một nhóm ngồi hát còn một nhóm do Mẻ Cốc dẫn đầu gồm khủ tiến, hai nàng Cường, Sở, các mụ nàng, mụ nọi cầm quạt múa sluông chầu đi vòng quanh trại mẻ mành
+ Sau khi thực hiện xong các điệu múa đoàn người ngồi xuống chiếu trong lán Nàng Hai để hát khúc lượn slương
+ Dọn đồ tế lễ lên thuyền: Thực hiện qua nội dung lời hát
+ Lễ khao hoa: Hát mời tất cả các mẹ trăng về dự hội dưới trần gian do Nàng Hai
tổ chức
- Lễ tiễn Nàng Hai:
+ Hát khúc lễ tạ
+ Hát khúc thu dọn sân hội
- Mẻ Cốc cầm 3 nén hương, 1 nén cắm vào ống hương, 2 nén còn lại dắt lên đầu Cường và Sở
- Đoàn người làm lễ lần lượt dứng dậy múa hát bài nhận cỗ Các nhà có cỗ lần lượt đến nhận (Nếu có thi cỗ sẽ có nội dung này)
- Cường và Sở buộc chiếc áo cũ lên ngang người, các nam nữ thanh niên dọn dẹp
đồ lễ và bàn thờ
- Lễ gieo hạt: Cường và Sở cầm bồ hạt giống, cây giống vãi tung ra xung quanh sân hội Mọi người vẫn hát hối thúc
- Lễ phá bỏ trại mẻ mành Mẻ Cốc cầm ngọn mía dẫn đường Cường và Sở đi vòng quanh nhà Nàng Hai ba vòng vừa đi vừa xô đổ nhà Sau đó đoàn người đi vòng quanh trại mẻ mành xô đổ toàn bộ
- Lễ tiễn Nàng Hai: Tiếp theo đoàn người vừa hát vừa rời sân hội đi ra bờ suối làm
lễ thả thuyền tiễn Nàng Hai rời trần gian Toàn bộ đồ cúng lễ của Nàng Hai được
Trang 8đem ra bờ suối và sắp đặt như sau Bát hương Nàng Hai, trước Thuyền lớn và dãy thuyền nhỏ, toàn bộ hoa rừng Thầy tào sẽ hành lễ cắm thẻ yểm tà khí Đoàn người đến trước nơi đặt lễ hát khúc chia tay Nàng Hai chia tay với các mụ nàng, mụ nọi,
xé quạt chia cho các nàng Lễ tiễn Nàng Hai là cuộc chia tay quyến luyến giữa các Nàng Hai với các mẹ Trăng và trần gian Buổi lễ được thực hiện tại cánh đồng của làng qua lời đối đáp dặn dò giữa nàng Hai và các mụ nàng, mụ nọi, kết thúc bằng
lễ thả thuyền
- Cuối cùng là hú gọi hồn Mẻ Cốc và hồn Cường Sở Lúc này tất cả mọi người cùng hát, vật quạt thật mạnh để hối thúc hồn Nàng Hai xuất khỏi Cường và Sở Thầy Tào làm phép thu lại hồn vía cho các Nàng Lễ hội kết thúc
Gv Giới thiệu số hình ảnh, video về lễ hội Nàng Hai:
- Một số hình ảnh về lễ hội Nàng Hai:
Trang 9- Một số đường link video về lễ hội Nàng Hai:
+ https://www.youtube.com/watch?v=JM8FVTXiogM
+ https://www.youtube.com/watch?v=EI6PRs4VlHk
HĐ 4: Lễ hội Tranh đầu pháo
a Mục tiêu:
- Nêu được nét chính về lễ hội Tranh đầu pháo ở Cao Bằng (thời gian, địa điểm, ý nghĩa, các hoạt động chính)
- Có ý thức giữ gìn, phát huy các giá trị tốt đẹp của các lễ hội truyền thống
b Tổ chức thực hiện:
Trang 10B1: Chuyển giao nhiệm vụ:
? Em đã từng đi lễ hội Tranh đầu pháo chưa ? Hãy chia sẻ những hiểu biết của em
về lễ hội? Em ấn tượng nhất điều gì về lễ hội này?
GV chia nhóm thảo luận ( 3 nhóm) và yêu cầu HS hoàn thành phiếu học tập tìm hiểu lễ hội Tranh đầu pháo:
Phiếu học tập
Thời gian
Địa điểm
Các hoạt động chính
Ý nghĩa
B2: Thực hiện nhiệm vụ:
- HS tiếp nhận và trả lời câu hỏi
- Các nhóm hoàn thành phiếu học tập
- GV quan sát và hỗ trợ các nhóm (nếu cần)
B3: Báo cáo thảo luận:
- HS trả lời câu hỏi
- Nhóm 1 trình bày sản phẩm học tập
- Nhóm 2,3 nhận xét sản phẩm nhóm 1
B4: Nhận định, kết luận:
- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức
Thời gian - Mùng 02 tháng 2 âm lịch
Địa điểm - Thị trấn Quảng Uyên( huyện Quảng Hòa)
- Thị trấn Đông Khê( huyện Thạch An)
Các hoạt
động chính
Có hai phần:
- Phần lễ:
+ Lễ khấn thần linh tại mỏ nước dưới khe núi xóm Pác Bó,
Trang 11thị trấn Quảng Uyên.
+ Lễ khai quang - mở mắt rồng
+ Lễ tế thần linh tại miếu Bách Linh và thắp hương dâng lễ tại đền thờ Nùng Trí Cao, đền thờ Trần Hưng Đạo
- Phần hội:
+ Màn thi đấu tranh đầu pháo
+ Nhiều trò chơi dân gian nhơ biểu diễn múa rồng, múa kì lân, kéo co, đẩy gậy, lày cỏ, biểu diễn văn nghệ…
+ Thi ẩm thực
Ý nghĩa Cầu nguyện mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, cuộc sống
thanh bình, thịnh vượng; thể hiện tinh thần thượng võ, tinh thần đoàn kết của các dân tộc tỉnh Cao Bằng