Chủ đề 6 NHÀ Ở TRUYỀN THỐNG CỦA MỘT SỐ DÂN TỘC TẠI TỈNH CAO BẰNG (02 tiết) I MỤC TIÊU 1 Kiến thức Sau bài học này học sinh sẽ sẽ nhận diện được một số kiểu nhà ở truyền thống của người dân t.
Trang 1Chủ đề 6:
NHÀ Ở TRUYỀN THỐNG CỦA MỘT SỐ DÂN TỘC TẠI TỈNH CAO BẰNG.
(02 tiết)
I MỤC TIÊU:
1 Kiến thức.
Sau bài học này học sinh sẽ sẽ nhận diện được một số kiểu nhà ở truyền thống của người dân tộc thiểu số tỉnh Cao Bằng qua kiểu dáng, nét đặc trưng các thành phần cấu tạo của ngôi nhà Hiểu được ý nghĩa của ngôi nhà truyền thống đối với đời sống con người
2 Năng lực:
+ Biết cách phân tích vẻ đẹp một số kiểu nhà ở truyền thống của người dân tộc thiểu số tỉnh Cao Bằng
+ Biết nhận xét, đánh giá sản phẩm mĩ thuật của cá nhân, nhóm
+ Mô phỏng được hình dáng nhà ở truyền thống bằng tranh vẽ hoặc mô hình đơn giản trong sản phẩm sáng tạo của cá nhân
3 Phẩm chất:
Yêu thích các kiểu nhà ở truyền thống Trân trọng và có ý thức giữ gìn giá trị truyền thống của dân tộc
II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU:
1 Đối với giáo viên.
- Một số hình ảnh, tranh, một số kiểu nhà truyền thống tại Cao Bằng
- Máy tính, máy chiếu
2 Đối với học sinh.
- SGK, tranh ảnh, tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học
- Họa phẩm (màu vẽ, giấy vẽ, bút chì, tẩy)
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1 Ổn định tổ chức:
2 Kiểm tra đồ dùng học tập:
3 Hoạt động dạy học.
HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG
Mục tiêu: Tạo tâm thế hứng thú cho học sinh
với chủ đề: kiểu nhà ở truyền thống của một
số dân tộc tại tỉnh Cao Bằng
HS: Biết được một số trang phục truyền
thống của các dân tộc ở Cao Bằng
Trang 2Tô chức thực hiện:
(1)Giao nhiệm vụ:
Chia nhóm , tổ chức hoạt động cho HS hoạt động theo nhóm.( 2’)
Gv: Yêu cầu học sinh quan sát tranh và ảnh
về một số kiểu nhà ở truyền thống của một
số dân tộc tại tỉnh Cao Bằng
? Em hãy cho biết những kiểu nhà truyền thống của một số dân tộc dân tộc ở Cao Bằng?
? Kiểu nhà này được gọi tên là gì?
? Ngôi nhà có hình dáng như thế nào?
Cảnh quan xung quanh ngôi nhà có những gì?
(2)Thực hiện nhiệm vụ:
- HS Thảo luận nhóm và trả lời câu hỏi
( trong phần giao nhiệm vụ)
- GV: Theo dõi quan sát hỗ trợ HS (3) Báo cáo thảo luận.
- Đại diện các nhóm trình bày kết quả
thảo luận và nhận xét trao đổi chéo
(4) Kết luận, nhận định.
- GV: Nhận xét bổ sung các nhóm và
chốt lại kiến thức
- Để biết kiểu nhà truyền thống các dân
tộc tại Cao Bằng có đặc điểm như thế nào chúng ta chuyển sang phần nhận diện và tìm hiểu một số kiểu nhà ở truyền thống của các dân tộc ở Cao Bằng
Trang 32 Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới
Nội dung 1: Một số kiểu nhà ở truyền thống tại Cao Bằng( Nhà sàn đá người Tày, nhà sàn của người Nùng, Lô Lô, Sán Chỉ) - Nhà ở truyền thống của người Dao Tiền.
a Mục tiêu:
- Mô tả được hình dáng, thành phần cấu tạo nhà (truyền thống tại Cao Bằng) của người Dao Tiền ở Cao Bằng
- Góp phần giữ gìn và bảo tồn những ngôi nhà truyền thống tại Cao Bằng
b Tổ chức thực hiện:
B1 Giao nhiệm vụ học tập
NV1: GV yêu cầu HS đọc thông tin trong tài liệu trang
43 hoàn thành PHT số 1: (Cá nhân)
Hãy kể một số kiểu nhà truyền thống tại Cao Bằng mà
em biết ? Hoàn thành thông tin vào bảng sau:
STT Kiểu nhà Dân tộc Các
thành phần cấu tạo
Vật liệu chính
1 Một số kiểu nhà
ở truyền thống tại Cao Bằng
Trang 4Quan sát hình 6 (SGK/43) và 1 số hình ảnh sưu tầm
NV2: (Cá nhân) Cho biết các bức tranh mô tả kiểu nhà nào? Mô tả hình dáng, thành phần cấu tạo nhà của người Giao Tiền?
B2 HS thực hiện nhiệm vụ
- NV1: HS thảo luận hoàn thành PHT
- NV2: HS suy nghĩ cá nhân
- GV hỗ trợ, hướng dẫn HS trong quá trình thực hiện NV
B3 Báo cáo thảo luận
- NV1:
+ Đại diện nhóm trình bày
+ Các nhóm khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung (nếu cần)
- NV2:
+ Cá nhân trả lời
+ Các HS trong lớp lắng nghe, nhận xét
- Dự kiến sản phẩm
+ NV1(bảng bên dưới)
+ NV2:
-> Hình dáng nhà người Giao Tiền: Khối hình chữ nhật, nép mình bên sườn núi
-> Cấu tạo: Xung quanh nhà có tường bưng bằng gỗ, Cửa chính ở giữa nhà, cửa phụ ở đầu hồi…
Nguyên liệu tự nhiên: Làm bằng gỗ các loại,
Trang 5mái lợp ngói âm dương.
Thành phần bên ngoài ngôi nhà: Mỗi gia
đình có 1 kho chứa thóc làm bằng gỗ tách biệt với nhà
chính
Không gian trong nhà: Các ngôi nhà thường
xây theo kiểu 3 gian hoặc 5 gian với không gian sinh
hoạt thoáng đãng
B4 Kết luận, nhận định
- GV nhận xét, bổ sung, chuẩn kiến thức: kĩ thuật xây
dựng nhà của người Dao Tiền– Cao Bằng gợi nhớ về
những công trình thành lũy bảo vệ quốc gia, có ý nghĩa
sâu sắc trong niềm tin của đồng bào dân tộc thiểu số
mang theo năng lượng của đất trời
- Mở rộng: Nhà người Dao Tiền còn là điạ điểm du lịch
cộng đồng nổi tiếng và đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc
ở xóm cổ Hoài Khao, xã Quang Thành, huyện Nguyên
Bình, Cao Bằng
- GV cho HS xem video giới thiệu về nhà người Dao
Tiền để HS khắc sâu kiến thức:
https://fb.watch/fGwiwzI59C/
Sản phẩm (ND HS cần nhớ)
STT Kiểu nhà Dân tộc Các thành phần
cấu tạo
Vật liệu chính
1 Nhà sàn gỗ Tày, Nùng Chia thành nhiều
gian theo số lẻ
Gỗ, tre, nứa
2 Nhà sàn đá Tày Tường nhà, hang
rào bằng đá, cầu thang, sàn dưới với các hang cột
đá chống đỡ…
Đá, keo trộn, vôi, cát hòa với nước, mật mía
3 Nhà sàn nửa
gỗ, nửa đá
Tày, Nùng Gỗ + Đá Gỗ + Đá
Trang 64 Nhà gỗ lợp
dương
Lô Lô Ngói máng Đất,
nước, đá, sỏi
Đất, Ngói máng
5 Nhà gỗ Dao Tiền Mái ngói âm
dương, nhà làm theo kiểu 3 gian,
5 gian
Gỗ, ngói
Hoạt động 1: Một số kiểu nhà ở truyền thống tại Cao Bằng.
a Mục tiêu: HS trình bày được những nét đặc trưng về vị trí, một số kiểu
dáng, cấu tạo nhà ở truyền thống của một số dân tộc thiểu số tỉnh Cao Bằng
b Tổ chức hoạt động:
- GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
+ Gv tổ chức cho HS hoạt động nhóm
+ Yêu cầu HS: Quan sát hình ảnh, nghiên cứu
tài liệu, trả lời các câu hỏi:
Nhóm 1: Tìm hiểu nhà ở truyền thống dân
tộc Tày ở Cao Bằng
Em hãy quan sát hình Hình 2 ( SGK - 42) và trả
lời các câu hỏi sau
- Kiểu nhà này được gọi tên là gì ?
- Kiểu nhà này thường được dựng ở vị trí như
thế nào?
- Em nhận xét gì về kiểu dáng, cấu tạo, vật liệu
chính của nhà sàn truyền thống dân tộc Tày?
- Cảnh quan xung quanh ngôi nhà thường có
những gì
Nhóm 2: Tìm hiểu nhà ở truyền thống dân
tộc Nùng ở Cao Bằng
Em hãy quan sát hình Hình 3 ( SGK - 42) và trả
lời các câu hỏi sau
- Kiểu nhà này được gọi tên là gì ?
1 Nhà ở truyền thống dân tộc Tày
- Nhà sàn của người Tày
- Vị trí: thường ở ở miền núi, vị trí khá bằng phẳng, thuận lợi cho việc đi lại, sinh hoạt…
- Được dựng trên các cột phía trên mặt đất Nhà thường có hai mái lợp ngói âm dương Vật liệu:
đá, gỗ; dáng vẻ kiên cố hơn kiểu nhà thông thường
Các thành phần bên trong ngôi nhà làm bằng gỗ, nhiều cửa sổ tạo không gian sinh hoạt rộng rãi, thoáng đãng Chiều cao ngôi nhà khoảng 7 - 8 m, chia thành
ba gian, cuối nhà bố trí bếp, cũng
là nơi dự trữ thực phẩm
- Xung quanh có cây cối, có thể
có ruộng đồng, đồi núi, mương, suối…
2 Nhà ở truyền thống dân tộc Nùng
- Nhà sàn của người Nùng
- Thường được xây dựng ở miền núi, vị trí gần gũi với thiên nhiên,
Trang 7- Kiểu nhà này thường được dựng ở vị trí như
thế nào?
- Em nhận xét gì về kiểu dáng, cấu tạo, vật liệu
chính của nhà sàn truyền thống dân tộc Nùng?
- Cảnh quan xung quanh ngôi nhà thường có
những gì
Nhóm 3: Tìm hiểu nhà ở truyền thống dân
tộc Lô lô ở Cao Bằng?
Em hãy quan sát hình Hình 4 ( SGK - 43) và trả
lời các câu hỏi sau
- Kiểu nhà này được gọi tên là gì ?
- Kiểu nhà này thường được dựng ở vị trí như
thế nào?
- Em nhận xét gì về kiểu dáng, cấu tạo, vật liệu
chính của nhà sàn truyền thống dân tộc Lô lô?
- Cảnh quan xung quanh ngôi nhà thường có
những gì
Nhóm 4: Tìm hiểu nhà ở truyền thống dân
tộc Sán chỉ ở Cao Bằng?
Em hãy quan sát hình Hình 5 ( SGK - 43) và trả
lời các câu hỏi sau
- Kiểu nhà này được gọi tên là gì ?
- Kiểu nhà này thường được dựng ở vị trí như
thế nào?
- Em nhận xét gì về kiểu dáng, cấu tạo, vật liệu
khá thuận tiện đi lại, sinh hoạt…
- Sử dụng nguồn vật liệu tự nhiên như gỗ, tre, nứa, Ngôi nhà có nhiều gian nhưng được chia theo
số lẻ như ba hay năm gian, do quan niệm tránh dùng số chẵn Cầu thang dựng bằng gỗ hoặc đá xếp chồng lên nhau ,thuộc vào từng gia đình Mái nhà lợp ngói
âm dương kiên cố Sàn trên là nơi ở của gia đình, sàn dưới được tận dụng để nuôi gia súc hoặc là khu vực làm việc, chứa nông cụ
- Xung quanh có cây cối, có thể
có ruộng đồng, đồi núi, mương, suối…
3 Nhà ở truyền thống dân tộc
Lô lô
- Nhà sàn của người Lô Lô
- Thường được xây dựng ở trên núi đồi
- Ngôi nhà được xây dựng vững chãi, có thể che chắn gió
Mái nhà lợp ngói, có hai mái chính và hai mái phụ Nhà có hai tầng với tầng dưới là nơi chứa nông cụ, thường được rào kín, có cửa ra vào Tầng trên là nơi sinh hoạt với gian chính đặt bàn thờ
và bếp lửa, các gian phụ chia thành phòng ở Các bậc cầu thang tính theo số lẻ, tuỳ vào nhu cầu của mỗi gia đình
- Xung quanh có cây cối, núi đồi
…
4 Nhà ở truyền thống dân tộc Sán chỉ
- Nhà sàn của người Sán Chỉ
- Thường được xây dựng ở những vị trí gần gũi với thiên nhiên, khá thuận tiện đi lại, sinh hoạt…
- Là kiểu nhà bốn mái được dựng bằng gỗ, bốn cột chính lớn chống
đỡ cho ngôi nhà Tầng trên chia
Trang 8chính của nhà sàn truyền thống dân tộc Sán
chỉ?
- Cảnh quan xung quanh ngôi nhà thường có
những gì
- HS thực hiện nhiệm vụ học tập
Các nhóm thảo luận và trả lời các câu hỏi
- Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
+ Đại diện các nhóm trình bày kết quả
+ HS khác nhận xét, đánh giá
- Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học
tập
+ GV đánh giá, nhận xét, bổ sung (nếu cần)
+ Trình chiếu thêm hình ảnh, nhấn mạnh kiến
thức trọng tâm
thành các phòng ngủ nhỏ ở hai bên, bếp lửa ở gian giữa làm nhiệm vụ giữ hơi ấm Người Sán Chỉ có một tập tục lâu đời là bố trí một buồng nhỏ làm nơi thờ cúng, chỉ mở ra trong những dịp đặc biệt Theo quan niệm của người Sán Chỉ, ngôi nhà có hình dáng vững chắc như con trâu Trong nhà luôn có bồ thóc được cất giữ ở nơi quan trọng, phản ánh lối sinh hoạt thuần nông
- Xung quanh có cây cối, có thể
có ruộng đồng, đồi núi, mương, suối…
3 Hoạt động luyện tập
a Mục tiêu:
- Học sinh nắm được một số thông tin về nhà sàn truyền thống ở tỉnh Cao Bằng
- Học sinh có thể vẽ hoặc làm được mô hình ngôi nhà truyền thống tại Cao Bằng
b Tổ chức thực hiện:
ND1: Tổng hợp thông tin về một số nhà ở truyền
thống tại Cao Bằng
B1 Giao nhiệm vụ học tập
Gv: Cho học sinh hoàn thành phiếu
Kiểu nhà Dân tộc Các thành
phần cấu tạo
Vật liệu chính
B2 HS thực hiện nhiệm vụ
Hs: Thực hành theo nhóm, suy nghĩ và điền thông tin
theo phiếu học tập
B3 Báo cáo thảo luận
Đại diện các nhóm trả lời
Dự kiến sản phẩm
ST
T
Kiểu nhà Dân tộc Các thành
phần cấu tạo
Vật liệu chính
1 Nhà sàn Tày, Chia thành Gỗ, tre,
3 Luyện tập
3 1Tổng hợp thông tin về một số nhà ở truyền thống tại Cao Bằng
Trang 9gỗ Nùng nhiều gian
theo số lẻ
nứa
2 Nhà sàn
đá
nhà, hang rào bằng
đá, cầu thang, sàn dưới với các hang cột đá chống đỡ…
Đá, keo trộn, vôi, cát hòa với nước, mật mía
3 Nhà sàn
nửa gỗ,
nửa đá
Tày, Nùng
Gỗ + Đá Gỗ + Đá
4 Nhà gỗ
lợp ngói
âm
dương
Lô Lô Ngói
máng
Đất, nước,
đá, sỏi
Đất, Ngói máng
B4 Kết luận, nhận định
Gv nhận xét đánh giá, chốt vấn đề
ND2: Vẽ hoặc tạo mô hình đơn giản từ bìa cát tông ,
giấy báo, giấy màu về một số kiểu nhà truyền thống
ở Cao Bằng
B1: Giao nhiệm vụ học tập
Gv giao nhiệm vụ cho HS vẽ một bức tranh về một ngôi
nhà theo yêu cầu của chủ đề
B2: Thực hiện nhiệm vụ:
HS làm việc cá nhân
Gv bám sát hỗ trợ học sinh thực hành
B3: Báo cáo, thảo luận:
Hs trưng bày một số sản phẩm
- Đại diện HS thảo luận nhận xét bài của nhau
Dự kiến sp: Bài vẽ của HS
B4:Kết luận nhận định
Gv đánh giá sản phẩm, củng cố thêm một số kiến thức
vẽ tranh cho HS
3.2 Vẽ hoặc tạo mô hình đơn giản từ bìa cát tông , giấy báo, giấy màu về một số kiểu nhà truyền thống ở Cao Bằng
Nội dung 2: Các thành phần cấu tạo ngôi nhà sàn đá của người Tày (Xã Đàm Thủy, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng) (45 phút)
a Mục tiêu:
- Mô tả hình dáng, thành phần cấu tạo nhà sàn đá của người Tày ở huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng
- Nhận biết được những nét khác biệt so với nhà sàn gỗ thông thường
Trang 10- Góp phần giữ gìn và bảo tồn những ngôi nhà truyền thống tại Cao Bằng.
b Tổ chức thực hiện:
B1 Giao nhiệm vụ học tập
NV1: GV yêu cầu HS đọc thông tin trong tài liệu trang
44,45 hoàn thành PHT số 1: (Cá nhân)
Hãy kể một số kiểu nhà truyền thống tại Cao Bằng mà
em biết? Hoàn thành thông tin vào bảng sau:
ST
T
Kiểu nhà Dân tộc Các
thành phần cấu tạo
Vật liệu chính
Quan sát H7,8,9,10 (SGK/44) NV2: (Cá nhân) Cho biết các bức tranh mô tả kiểu nhà
nào? Mô tả hình dáng, thành phần cấu tạo nhà sàn đá
của người Tày?
NV3: (Cá nhân) Theo em ngôi nhà sàn đá có những nét
khác biệt nào so với nhà sàn gỗ thông thường?
B2 HS thực hiện nhiệm vụ
- NV1: HS thảo luận hoàn thành PHT
- NV2,3: HS suy nghĩ cá nhân
- GV hỗ trợ, hướng dẫn HS trong quá trình thực hiện
NV
B3 Báo cáo thảo luận
- NV1:
+ Đại diện nhóm trình bày
+ Các nhóm khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung (nếu
cần)
- NV2,3:
+ Cá nhân trả lời
+ Các HS trong lớp lắng nghe, nhận xét
- Dự kiến sản phẩm
+ NV1(bảng bên dưới)
+ NV2:
->Hình dáng nhà sàn đá: Khối hình chữ nhật, có vị trí là
thế tựa lưng vào núi, mặt hướng ra dòng suối Khuổi
Ky
->Cấu tạo: Tường nhà có thể dày tới 30 cm…
Nguyên liệu tự nhiên: vôi, cát hòa với nước,
mật mía
2 Các thành phần cấu tạo ngôi nhà sàn đá của người Tày (Xã Đàm Thủy, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng)
Trang 11Thành phần bên ngoài ngôi nhà: Hàng rào
được xếp thành tảng đá lớn
Cầu thang: Xây bằng đá
Không gian trong nhà: Thường được chia
thành 3 gian, ngăn cách nhau bằng tường tre…
+ NV3: Sự khác biệt của nhà sàn đá với các kiểu nhà
khác: (bảng bên dưới)
B4 Kết luận, nhận định
- GV nhận xét, bổ sung, chuẩn kiến thức: kĩ thuật xây
dựng nhà sàn đá của người Tày ở Trùng Khánh – Cao
Bằng gợi nhớ về những công trình thành lũy bảo vệ
quốc gia, có ý nghĩa sâu sắc trong niềm tin của đồng
bào dân tộc thiểu số mang theo năng lượng của đất trời
- Mở rộng: nhà sàn đá còn là điạ điểm du lịch nổi tiếng
và đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc ở Trùng Khánh –
Cao Bằng
- GV cho HS xem video giới thiệu về nhà sàn đá ở xã
Đàm Thủy - TRùng Khánh - Cao Bằng trên để HS khắc
sâu kiến thức:
+ https://youtu.be/PQt2g3OKtFU
Sản phẩm (ND HS cần nhớ)
ST
T
Kiểu nhà Dân tộc Các thành phần
cấu tạo
Vật liệu chính
1 Nhà sàn gỗ Tày, Nùng Chia thành
nhiều gian theo
số lẻ
Gỗ, tre, nứa
hang rào bằng
đá, cầu thang, sàn dưới với các hang cột đá chống đỡ…
Đá, keo trộn, vôi, cát hòa với nước, mật mía
3 Nhà sàn nửa
gỗ, nửa đá
Tày, Nùng Gỗ + Đá Gỗ + Đá
4 Nhà gỗ lợp
dương
Lô Lô Ngói máng Đất,
nước, đá, sỏi
Đất, Ngói máng
