Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng chế định tha tù trước thời hạn có điều kiện

Tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện là biện pháp được Tịa án áp dụng đối với người đang chấp hành án phạt tù khi cĩ đủ các điều kiện theo quy định của Bộ luật hình sự, xét thấy khơng cần

Số 09/2021 - Năm thứ mười sáu

1 Một số vấn đề chung về tha tù trước thời

hạn cĩ điều kiện

Tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện là một chế

định mới, lần đầu tiên được ghi nhận trong hệ thống

pháp luật hình sự Việt Nam Tha tù trước thời hạn

cĩ điều kiện là biện pháp được Tịa án áp dụng đối

với người đang chấp hành án phạt tù khi cĩ đủ các

điều kiện theo quy định của Bộ luật hình sự, xét

thấy khơng cần buộc họ phải tiếp tục chấp hành án

phạt tù tại cơ sở giam giữ Các quy định của pháp

luật về tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện được quy

định cụ thể, chi tiết tại nhiều văn bản pháp luật khác

nhau như Bộ luật hình sự, Bộ luật tố tụng hình sự,

Luật thi hành án hình sự, Thơng tư liên tịch của

Liên ngành tư pháp Trung ương, Nghị quyết của

Hội đồng thẩm phán Tịa án nhân dân tối cao và

một số văn bản hướng dẫn của Bộ Cơng an

Chế định tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện

thực sự là cơ sở pháp lý tạo cho những người

đang thi hành án phạt tù cĩ cơ hội được cải tạo

trong mơi trường xã hội bình thường, hạn chế những tác động tiêu cực đối với những người bị giam giữ trong các cơ sở giam giữ phạm nhân; thuận lợi cho việc giáo dục, cải tạo họ trong gia đình và cộng đồng xã hội; tạo điều kiện thuận lợi

để họ sớm trở lại tái hịa nhập cộng đồng Tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện nhằm khuyến khích, nâng cao trách nhiệm của cộng đồng, gia đình, các đồn thể xã hội trong việc phối hợp với các

cơ quan quản lý Nhà nước trong việc tham gia giám sát, giáo dục, phục hồi người được tha tù trước thời hạn, gĩp phần thực hiện chủ trương xã hội hĩa cơng tác thi hành án phạt tù theo chỉ đạo của Đảng và Nhà nước ta, bên cạnh đĩ cũng gĩp phần giảm các chi phí của ngân sách cho cơng tác quản lý, đầu tư, giám sát, các chế độ ăn ở, sinh hoạt, học tập và các chế độ khác của phạm nhân Đặc biệt, với việc tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện, hằng năm sẽ cĩ nhiều phạm nhân được

MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG CHẾ ĐỊNH

THA TÙ TRƯỚC THỜI HẠN CĨ ĐIỀU KIỆN

Quách Đình Lực 1

Tĩm tắt: Tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện là một chế định mới được quy định trong Bộ luật

hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017, Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 và Luật thi hành

án hình sự năm 2019, được áp dụng cho người đang chấp hành án phạt tù thuộc trường hợp phạm tội lần đầu, với quá trình cải tạo cĩ nhiều tiến bộ, đã chấp hành án được ít nhất là một phần hai mức phạt tù cĩ thời hạn hoặc ít nhất là 15 năm đối với trường hợp bị phạt tù chung thân nhưng đã được giảm xuống tù cĩ thời hạn, đã chấp hành xong hình phạt bổ sung là hình phạt tiền, nghĩa vụ bồi thường thiệt hại và án phí cĩ đủ điều kiện, tiêu chuẩn theo quy định của pháp luật thì được xem xét,

đề nghị tha tù trước thời hạn.

Từ khĩa: Chế định, tha từ trước thời hạn cĩ điều kiện.

Nhận bài: 15/8/2021; Hồn thành biên tập: 14/9/2021; Duyệt đăng: 20/9/2021.

Abstract: Conditional early release from prison is a new institution specified in the 2015 Penal

Code, amended and supplemented in 2017, the Criminal Procedure Code 2015 and the Criminal Judgment Execution Law in 2015 2019 This institution is applicable to those who are serving a prison sentence in the case of a first offense, with a progressive reform process and have served at least half of the term imprisonment or at least 15 years in the case of being sentenced to life imprisonment but having been reduced to prison for a definite term, having fully served the additional penalty of a fine, fully served the obligation to compensate for damage and eligible court fees, standards as prescribed by law may be considered and recommended for early release from prison.

Keywords: Institution, conditional parole

Date of receipt: 15/8/2021; Date of revision: 14/9/2021; Date of Approval: 20/9/2021.

1 Thạc sỹ, Phĩ Trưởng Khoa Đào tạo chung nguồn Thẩm phán, Kiểm sát viên, Luật sư, Học viện Tư pháp.

HỌC VIỆN TƯ PHÁP

trả tự do, giúp giảm bớt tình trạng quá tải trong

các cơ sở giam giữ, qua đĩ cải thiện các điều kiện

sinh hoạt cho người đang chấp hành án phạt tù và

giảm gánh nặng trong cơng tác quản lý đối với

các cơ sở giam giữ trong cơng tác thi hành án

phạt tù

Tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện cĩ một số

đặc điểm sau:

Một là, tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện được

xem như biện pháp miễn chấp hành hình phạt tù

cĩ điều kiện Người đang chấp hành hình phạt tù

được trả tự do nhưng phải tuân thủ khắt khe một

số điều kiện nhất định theo quy định của pháp luật

trong một thời gian, đĩ gọi là thời gian thử thách

(thời gian thử thách bằng thời gian cịn lại của hình

phạt tù mà người đĩ phải chấp hành hoặc cĩ thể

được rút ngắn thời gian thử thách) Nếu trong thời

gian thử thách mà người phạm tội vi phạm các

điều kiện đặt ra thì cơ quan cĩ trách nhiệm sẽ buộc

người đĩ phải trở lại cơ sở giam giữ để chấp hành

tiếp thời hạn cịn lại của hình phạt tù

Hai là, việc Tồ án quyết định tha tù trước

thời hạn cĩ điều kiện chỉ được áp dụng khi cĩ đủ

các điều kiện do pháp luật quy định, khơng cĩ

trường hợp ngoại lệ

Ba là, tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện là

một chế định mang tính nhân đạo của luật hình

sự Việt Nam Tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện

cho phép người phạm tội đang thi hành hình phạt

tù cĩ điều kiện quay trở về với cộng đồng xã hội

để tự cải tạo, sửa chữa lỗi lầm của mình gây ra

với sự giúp đỡ, giám sát của gia đình và các cơ

quan, đồn thể xã hội trong cộng đồng

Bốn là, tha tù cĩ điều kiện được áp dụng đối

với những đối tượng bị phạt tù cĩ thời hạn khi

họ cĩ đầy đủ những điều kiện theo quy định của

pháp luật và Tịa án xét thấy khơng cần thiết phải

bắt buộc họ chấp hành hình phạt tù trong cơ sở

giam giữ Người được tha tù trước thời hạn cĩ

điều kiện vẫn là người đang chấp hành án, chỉ

khác là thay đổi hình thức từ chấp hành án trong

các cơ sở giam giữ sang chấp hành án tại cộng

đồng xã hội

2 Khĩ khăn, vướng mắc trong việc áp dụng

chế định tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện

Sau khi Bộ luật hình sự cĩ hiệu lực ngày

01/01/2018, chế định tha tù trước thời hạn cĩ điều

kiện đã được áp dụng, thực hiện Mặc dù các cơ quan cĩ thẩm quyền đã ban hành nhiều văn bản hướng dẫn việc tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện nhưng việc áp dụng chế định tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện trong thực tế vẫn cịn nhiều vướng mắc

Cụ thể:

Một là, việc áp dụng pháp luật chưa thống nhất

Theo Khoản 1 Điều 59 Luật thi hành án hình

sự thì thời gian thử thách được tính từ ngày quyết định tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện cĩ hiệu

lực pháp luật Tuy nhiên, vấn đề “thời điểm cĩ hiệu lực của quyết định tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện” giữa Viện kiểm sát và Tịa án hướng

dẫn chưa thống nhất gây khĩ khăn trong việc áp dụng Cơng văn số 89/TANDTC-PC ngày 30/6/2019

của Tịa án nhân dân tối cao “Căn cứ Nghị quyết 05/2005/NQ-HĐTP ngày 08/12/2005 hướng dẫn thi hành một số quy định của Bộ luật hình sự

2003 hướng dẫn thời hạn trong tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện: xác định ngày đầu tiên trong thời hạn 15 ngày để xác định thời điểm cĩ hiệu lực pháp luật của quyết định tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện là ngày tiếp theo của ngày ký ban hành quyết định tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện”.

Cơng văn số 2087/VKSNDTC-V8 ngày 19/5/2020 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao (Vụ

8) lại hướng dẫn xác định “thời hạn thi hành quyết định tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện được xác định là hết 15 ngày (sau 15 ngày), kể từ ngày Tịa

án ra quyết định tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện”.

Vấn đề này hiện đang là vướng mắc của một số địa phương, tuy nhiên về vấn đề áp dụng pháp luật, chúng tơi cho rằng việc Tịa án nhân dân tối cao căn cứ Nghị quyết 05/2005/NQ-HĐTP của Hội đồng thẩm phán Tịa án nhân dân tối cao ngày 08/12/2005 hướng dẫn thi hành một số quy định trong phần thứ tư “xét xử phúc thẩm” của Bộ luật

tố tụng hình sự để hướng dẫn tính thời hạn cĩ hiệu lực trong tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện là trái quy định tại Điều 337 và 343 Bộ luật tố tụng hình

sự năm 2015 và pháp luật hiện hành

Việc người được tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện sau khi được tha, ra khỏi cơ sở giam giữ khơng trở về địa phương hoặc vắng mặt khơng

Số 09/2021 - Năm thứ mười sáu

cĩ lý do, Ủy ban nhân dân, Cơng an xã và Cơ

quan thi hành án hình sự Cơng an cấp huyện của

địa phương chưa thống nhất xử lý theo đúng quy

định của pháp luật Những quy định của pháp

luật hướng dẫn xử lý đối với những trường hợp

này được quy định đơn lẻ trong nhiều văn bản,

do đĩ cần được tổng hợp để thống nhất hướng

dẫn giải quyết

Hai là, một số trường hợp tha tù trước thời

hạn cĩ điều kiện chưa cĩ văn bản quy phạm pháp

luật điều chỉnh.

Trong quá trình xem xét, quyết định việc tha

tù trước thời hạn cĩ điều kiện vẫn cịn cĩ một số

trường hợp chưa cĩ văn bản quy phạm pháp luật

điều chỉnh như trường hợp người được tha tù

trước thời hạn cĩ điều kiện đang trong thời gian

thử thách bị phát hiện cĩ hành vi phạm tội trước

đĩ và bị khởi tố, xét xử thì hướng giải quyết như

thế nào hoặc hình phạt của bản án mới là hình

phạt tiền thì hướng giải quyết như thế nào Theo

quy định của pháp luật hiện hành (tại Khoản 4

Điều 66 Bộ luật hình sự) chỉ quy định 02 trường

hợp hủy quyết định tha tù trước thời hạn cĩ điều

kiện đối với người được tha tù trước thời hạn cĩ

điều kiện đĩ là: cố ý vi phạm nghĩa vụ 02 lần trở

lên hoặc bị xử phạt vi phạm hành chính 02 lần

trở lên và trường hợp phạm tội mới thì Tịa án

buộc người đĩ chấp hành hình phạt của bản án

mới và tổng hợp với phần hình phạt tù chưa chấp

hành của bản án trước

Hiện nay chưa cĩ quy định thủ tục thi hành

như thế nào đối với trường hợp quyết định tha tù

trước thời hạn cĩ điều kiện bị kháng nghị và cấp

phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm ra quyết định

hủy và buộc họ đi chấp hành hình phạt tù cịn lại

chưa chấp hành

Ba là, các cơ quan cĩ thẩm quyền cịn cĩ

những quan điểm khác nhau trong việc lập hồ sơ

xét, quyết định tha tù trước thời hạn cho người

chấp hành án phạt tù

Qua báo cáo tổng kết việc xét tha tù trước

thời hạn cĩ điều kiện của Vụ 8 Viện kiểm sát

nhân dân tối cao nhận thấy, một số trường hợp,

Tịa án nhân dân cấp tỉnh quyết định khơng chấp

nhận đề nghị tha tù trước thời hạn với lý do việc

xếp loại cải tạo quý của phạm nhân đã được tính

để xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù thì

khơng được tính để xem xét tha tù trước thời hạn nên dẫn đến cĩ đơn khiếu kiện vượt cấp của thân nhân, gia đình phạm nhân

Nhiều Viện kiểm sát cấp tỉnh khơng kịp thời phát hiện nhiều quyết định của Tịa án nhân dân khơng tuân thủ đúng nội dung và hình thức theo mẫu thống nhất chung như: thiếu nội dung, khơng ghi quan điểm của đại diện Viện kiểm sát tham gia phiên họp là chấp nhận hay khơng chấp nhận đề nghị tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện; khơng kiến nghị yêu cầu Tịa án đã ra quyết định tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện giải thích, sửa chữa những điểm chưa rõ trong quyết định để thi hành theo quy định tại Điều 365 Bộ luật tố tụng hình sự

Bốn là, về việc thực hiện xong hình phạt bổ sung, nghĩa vụ bồi thường thiệt hại, án phí trong xét tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện.

Đối với phạm nhân chưa chấp hành xong hình phạt tiền do thuộc trường hợp nghĩa vụ bồi thường là cấp dưỡng cho người già là cha mẹ của

bị hại do khơng cĩ định lượng về thời gian nên khĩ xác định là việc đã thực hiện nghĩa vụ thế nào? Hoặc bản án tuyên về phần bồi thường dân

sự được tách ra bằng vụ kiện khác khi cĩ yêu cầu Hồ sơ khơng thể hiện việc đã bồi thường hay chưa bồi thường cho người cĩ quyền lợi, nghĩa

vụ liên quan Bản án cĩ hiệu lực pháp luật cĩ trong hồ sơ phạm nhân cũng khơng thể hiện thì

cơ quan cĩ thẩm quyền đề nghị tha tù cĩ được thực hiện việc đề nghị xét tha tù trước thời hạn cĩ điều kiện khơng? Việc áp dụng tình tiết đã chấp hành xong hình phạt bổ sung là hình phạt tiền, nghĩa vụ bồi thường thiệt hại và án phí (điểm d Khoản 1 Điều 66 Bộ luật hình sự) được áp dụng như thế nào thì chưa cĩ văn bản hướng dẫn cụ thể Trên thực tiễn, khi phạm nhân đủ các điều kiện khác nhưng bản án tuyên về phần dân sự được tách ra bằng vụ kiện khác cĩ đơn vị khơng lập hồ sơ đề nghị xét tha tù cho phạm nhân vì cho rằng người đĩ cịn thiếu điều kiện theo quy định tại điểm d Khoản 1 Điều 66 Bộ luật hình sự nhưng cũng cĩ đơn vị lập hồ sơ đề nghị Hội đồng xét tha tù cho phạm nhân và được Hội đồng chấp nhận Đây cũng là nội dung cịn vướng mắc chưa

cĩ sự thống nhất giữa các đơn vị đề nghị xét tha

tù cho các phạm nhân

(Xem tiếp trang 82)