Bình luận án lệ số 10 2016 AL về quyết định hành chính và đối tượng khởi kiện vụ án hành chính

Trong bài viêt này, trên cơ sở nội dung án lệ, tác giả đi sâu nghiên cứu các quy định của pháp luật về đôi tượng khởi kiện vụ án hành chính và bình luận một sô nội dung liên quan đến Án

BÌNH LUẬN ÁN

BÌNH LUẬN ÁN LỆ số 10/201 6/AL VỀ QUYÊT ĐỊNH HÀNH CHÍNH

VÀ ĐỐI TƯỢNG KHỞI KIỆN vụ ÁN HÀNH CHÍNH

Ngọ Duy Thi' Hoàng Đình Dương1

1 Thạc sỹ, Khoa Luật, Học viện Cảnh sát nhân dàn.

2 Thạc sỹ, Phòng Tổ chức cán bộ, Học viện Cảnh sát nhân dân.

Tóm tắt: Án lệ (AL) số 10/2016/AL được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhăn dán tối cao thông qua ngày 1 7/10/2016 và được công bổ theo Quyết định sổ 698/QĐ-CA ngày 17/10/2016 của Chánh

án Tòa án nhân dãn tối cao Trong bài viêt này, trên cơ sở nội dung án lệ, tác giả đi sâu nghiên cứu các quy định của pháp luật về đôi tượng khởi kiện vụ án hành chính và bình luận một sô nội dung liên quan đến Án lệ số 10/2016/AL.

Từ khóa: Luật tố tụng hành chính, án lệ, vụ án hành chính, quyết định hành chính, hành vi hành chính.

Nhận bài: 10/5/2021: Hoàn thành biên tập: 14/6/2021; Duyệt đãng: 17/6/2021.

Abstract: Case no 10/20 ỉ 6/AL is passed by the Council of Judges of the Supreme People’s court

on 17/10/2016 and it is declared as case-law under Decision No 698/QĐ-CA dated 17/10/2016 of the Chief justice of the Supreme People s court In this article, basing on contents of the case, the author studies legal regulations on objects of the lawsuit of administrative cases and makes comments on some contents related to the Case no 10/2016/AL.

Keywords: Administrative procedure law, case law, administrative cases, administrative decisions, administrative acts.

Date of receipt: 10/5/2021; Date of revision: 14/6/2021; Date of approval: 17/6/2021.

1 Tóm tắt nội dung Án lệ số 10/2016/AL

Nguồn án lệ

Quyếtđịnh giám đốc thẩm số 08/20

14/HC-GĐT ngày 19/8/2014 của Hội đồng Thẩm phán

Tòa án nhân dân tối cao về vụ án hành chính

“KhiếukiệnQuyếtđịnhbồi thường, hỗtrợ và tái

định cư khi nhànước thu hồi đất” tại tỉnh Vĩnh

Long giữangười khởi kiện làbà Võ Thị Lựu với

người bị kiện là ủy ban nhân dân tỉnh

VĩnhLong

Vị trí nội dung án lệ

Đoạn 1 phần “Xét thấy” của Quyết định

giám đốc thẩm số 08/2014/HC-GĐT ngày

19/8/2014 của Hội đồng Thâm phán Tòa án

nhân dân tối cao

Khái quát nội dung vụ án

- Để thực hiệndự án dựán xây dựng trại giống

vật nuôi nông nghiệp tỉnh Vĩnh Longtại xã Tân

An Luông, huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long

Ngày 15/5/2009, Sở Tài chínhtỉnhVĩnhLong có

Tờ trìnhsố 177/TTr.STC gửi ủyban nhândântinh Vĩnh Long về việc xin phê duyệt phương ánđền bù giải tỏamặt bằng, theođó hộ bà Võ Thị Lựuđược bồi thường hỗ trợ về đất, bồi thường hỗtrợ về tài sản ưên đất, ồn định cuộcsống và đàotạonghề với

tổngsố tiền là 174.441.200đồng.Ngày04/6/2009, Chủ tịch ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long ban hành Quyết định số 1216/QĐ-UBNDvề việc phê duyệtphương án bồi thường,hỗ trợ và tái định cư

theo Tờ trình số 177/TTr.STC của Sở Tài chính

Không đồng ývớiquyết định cua Chủ tịchủyban nhân dântỉnh Vĩnh Long, bàVõ Thị Lựu có đơn

khiếunạiyêu cầu nâng giá bồi thường nhưng ủy

ban nhân dân tinh VĩnhLong không châp nhận khiếu nại của bà Võ Thị Lựu

- Ngày 08/8/2011, bà Võ Thị Lựu có đơn

khởi kiện tại Tòa án nhân dân tỉnh Vĩnh Long

yêu cầu hủy Quyết định số 1216/QĐ-UBND

ngày 04/6/2009 của ủy ban nhândân tinhVĩnh

Long Ngày 18/12/2012, Tòa án nhân dân tỉnh

Vĩnh Long đã thụlývàxétxửsơthẩmtuyênbác

yêu câu khởi kiện cùabà VõThị Lựu tại Bản án

hành chínhsơ thẩmsố 12/2012/HC-ST

- Ngày 29/12/2012, bà Võ Thị Lựu có đơn

kháng cáo Bảnán hành chính sơ thẩm của Tòa án

nhân dân tỉnh Vĩnh Long Ngày 25/4/2013, Tòa

phúc thâm Tòa án nhân dân tối cao tạiThành phố

Hồ Chí Minh đã chấp nhậnkháng cáo, thụ lý và

xét xử phúc thâm(Bản án hành chính phúc thẩm

số 96/2013/HC-PT)tuyên hủy Bản án hành chính

sơ thẩmcủa Tòa án nhân dân tỉnhVĩnh Long và

đình chì giải quyết vụ án Ngày 28/6/2013, ủy ban

nhân dân tình Vĩnh Long có Công văn số

1816/UBND-NC và ngày 02/8/2013, ùy ban

Thâm phánTòa ánnhân dân tinh Vĩnh Long có

Công văn số 547/TAT-HC đề nghịgiám đốc thẩm

Bàn án hành chínhphúc thẩm nêu trên

- Ngày 05/3/2014,Chánh án Tòa án nhândân

tối cao đã ban hành Quyết định số 05/20

14/KN-HC khángnghị Bản án hành chính phúc thẩm số

96/2013/HC-PT ngày 25/4/2013, đề nghị Hội

đồng Thẩm phán Tòa án nhân dântối cao xét xử

giám đổc thẩmhủyBảnánhànhchính phúcthẩm

nêu trên và giao hồsơvụ án cho Tòaphúcthẩm

Tòa án nhân dântối cao tại Thành phố Hồ Chí

Minh xét xửphúc thẩm lại Ngày 19/8/2014, Hội

đồng ThẩmphánTòa án nhân dân tối cao ban hành

Quyết định giám đốc thẩm số08/2014/HC-GĐT

chấp nhậnKháng nghịsố 05/2014/KN-HC ngày

05/3/2014của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao

và hủy Bản án hành chính phúc thẩm số

96/2013/HC-PT và Bàn ánhành chính sơ thẩm

số 12/2012/HC-ST, giao hồ sơ vụ ánvề Tòa án

nhândântình Vĩnh Long xét xửsơthẩm lại theo

quy định của pháp luật

Nội dung án lệ

“Theo Điều 2 của Quyết định số

1216/QĐ-UBND ngày 04/6/2009của ủy ban nhân dân tinh

Vĩnh Long về việc phê duyệt phương án bồi

thường, hỗ trợ và tái định cư công trình Trại

giống vật nuôi nông nghiệp tình có quy định

“Giám đốc SờTài chính chịu trách nhiệm trước

ủy ban nhân dân tỉnh về kết quả cácsố liệu, khối

lượng và đơn giá, trong tờ trình số 177/TTr.STC

ngày 15/5/2009” Theo Tờ trình 177/TTr ngày

15/5/2009 của Sở Tài chính có quyđịnh phần bồi thường cụ thể cho hộ bà Lựu, nên phần phê duyệt

đó tác động trực tiếp, cụ thể đếnquyềnvà lợiích củahộ bà Lựu, là đối tượng khởi kiệnvụ án hành chính”3

3 Xem toàn văn Án lệ số 10/2016/AL theo Quyết định số 698/QĐ-CA ngày 17/10/2016 cùa Chánh án Tòa án nhân dân tối cao tại Trang tin điện tử án lệ (anle.toaan.gov.vn).

2 Bình luận án lệ số 10/2016/AL

Theo quy định Luật tố tụng hành chính (TTHC) năm 2015, không phải mọi quyết định

hành chính, hànhvi hành chính có nguy cơxâm

hại đên quyên và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức đều là đối tượng khởi kiện Cá nhân, tổ chức chi đượckhởi kiện những quyết định hành chính, hành vi hành chính mà quyết định, hành vi

đó tuân thủKhoản 1, Khoản 2,Khoản 3, Khoản

4, Khoản 5 Điều 3 và Điều 30 Luật TTHC năm 2015

Tuy nhiên, theo Điều 30 Luật TTHC năm

2015, quyết định hành chính là loại quyết định

hành chính nội bộ nhưng do tính chất đặc biệt

cũng được xem là đối tượng khởi kiện vụ án

hành chính, đó là: Quyếtđịnhkỷ luật công chức

vớihình thức buộcthôiviệc;hoặc có Quyếtđịnh không phải là quyết định hành chính nhưng vẫn

là đôi tượng khởi kiện vụ án hành chính, đó là: quyêtđịnh giải quyết khiếunại vềquyết định xử

lý cạnh tranh của Chủ tịch hội đồng cạnh tranh Đông thời,có nhữnghành vi không phải làhành

vi hành chính vẫn được xác định là đối tượng khởi kiện vụ án hành chính, đó là: hànhvi lập

danh sách cừ tri bầu cừđại biểu Quốc hội,bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp; đại biểu

trưng câu ý dân.Đôi chiếuvớiphân tích trên đây,

chúng tôicho răngnhững quyết định hành chính,

hành vi hành chính là đối tượngkhởikiệnvụán hành chính được quy định tại Khoản 2, Khoản 3 Điều 30 Luật TTHC năm 2015 lại mâu thuẫn với định nghĩa quyết định hành chính tại Khoản 1

Điều3 Luật TTHCnăm2015

Hơn nữa, theo Điều 1 Nghị quyết số 02/2011/NQ-HĐTP, ngày 29/7/2011 của Hội

đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao về

hướng dẫn thi hành một số quy định của Luật TTHC thì một sô công văn, thông báo,tờ trình

©

HỌC VIỆN Tư PHÁP

nếu nội dung là quyết địnhhành chính cũngcó

thểđược xác định là đối tượng khởi kiện hành

chính Rõ ràng Luật TTHC năm 2015 đã mở

rộngđối tượngkhởikiện vụ án hànhchínhbằng

phương thức loại trừ kết hợp với liệt kê, song

chính sựkết hợp giữa haiphươngthức này đã tạo

rasự mâu thuẫn giữacác điều khoản.Đây chính

là điểmtồn tại cần phải sửa đổi cùaLuật TTHC

năm2015 Ngoài ra, Tòa ánnhândântối cao co

vãn bản số 02/GD-TANDTC, ngày 29/6/2016

giải đáp một số vấn đềvề tố tụng hành chính, tố

tụng dân sự hướng dẫn giấy chứng nhận quyền

sừ dụng đấtlà quyết địnhhành chính Điêu này

cũng làm ảnh hưởng đèn việc nhận diện đôi

tượngkhởi kiện vụ án hànhchính của cácThâm

phánkhi tiếp nhận vụán hành chính và càng gây

khó khăn cho các cá nhân, tổ chức khởikiện vụ

án hànhchính.Đây cũng là lý do Hộiđồng Thẩm

phánTòa án nhân dân tối cáo ban hành và công

bố bản án lệ số 10 về quyết định hành chính là

đốitượng khởi kiện vụ án hành chính

Việc ban hành án lệ số 10/2016/AL có ý

nghĩalý luậnvà thực tiễn trong giải quyết vụán

hành chính

Thứ nhất, ánlệsố 10/2016/AL xuất pháttừ

cơ sở bảo vệ quyền con người,quyềncơbản của

công dân được ghi nhận trong Hiến pháp năm

2013 và được bào đảm, bảo vệ bởiLuật TTHC

Pháp luật tố tụng hành chính hình thành và

pháttriển ngoài mụcđích bảo vệ trậttựquản lý

hầnh chính Nhà nước đượcghi nhận tại các văn

bản luật còn có nhiệmvụ trọng đạiđó là bảođảm

quyền conngười, bảovệquyền cơ bản cùa công

dân và bảo vệ công lý ơ bât kỳ một quôc gia

nào, dù thiết chếthực hiện quyền lực Nhà nước

theo nguyên tắc nào chăng nữa thi pháp luật luôn

hướng tới mục đích bảo đảm quyên con người,

quyên cơbản của công dân trên lãnh thô quôc

gia ấy Đây chính là nguyên tắc chung đê xây

dựng luật và thực hiệnpháp luậtcủa tất các quôc

gia Tư tướng này cũng thể hiện rõ néttạicác văn

kiện quốc tế, như Tuyên ngôn toàn thế giới về

quyền con người của Đại Hội đông Liên hợp

quốcngày 19/12/1948 đã tuyên bô: “Mọingười

đều có quyền khiếunại có hiệu quả tới các cơ

quan pháp lý quốc gia có thẩm quyền chống lại

những hành vi vi phạm các quyên căn bản mà Hiến phápvà luật pháp đã thừa nhận” 4

4 Viện thông tin khoa học xã hội (1998), Quyền con người, Các văn kiện quan trọng, Hà Nội - tr 148.

5 Khoàn 1 Điều 2 Hiến pháp năm 2013.

Việt Nam là một trong những quôcgia thành viên của các công ước quốc tế về quyền con người đồngthời là “Nhànước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân

dân”5., nên bảo đảm quyền conngười trở thành nhiệm vụ chính trị là nhiệm vụ pháp lý quan

trọng của Nhà nước Đặc biệt trong xu thế hội

nhập quốctế, nghĩa vụ bảo đảm, bảo vệ quyền

con người không chỉ là nghĩa vụ của nhà nước đối với dân mà còn là nghĩa vụ của quốc gia

trước cộng đồng quốc tế Bảo vệcon người chỉ

được thực hiện khi việc bảo đảm quyên con

ngườiđược ghi nhận trong phápluật, pháp luật tố tụng nói chung và pháp luật tố tụnghành chính nói riêng

Nhà nướcpháp quyềnlà Nhà nước mà trong

đó mọi hoạtđộng của Nhà nước phảihướng tới việc bảo đảm quyền con người,quyền con người

phải được ghi nhận bảo đảm, bảo vệ và được

thựcthi đầyđủ trong đời sông xã hội Tư tưởng

bảo đảm tối đa quyền con người được thê hiện

rõ trong các định hướngcủa Đảng Cộngsản Việt Nam về hoàn thiện và đổi mới, cài cách hệ thống

cơ quan tư pháp như: Nghị quyếtso08-NQ/TW

ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị về “Một số

nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời

gian tới”, Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị vê“Chiên lược cải cáchtư pháp đến năm 2020” đều hướng tới nội

dung xâydựng và thi hànhpháp luậtvớiviệc bảo

đảm quyền con người Pháp luật tô tụng hành

chính cũng không nằm ngoài bối cànhđó

Đặc biệt, năm 2013 Quốc hộinướcCộng hòa

xẫhội chủ nghĩaViệtNam đã thông qua vàban hành Hiên pháp năm 2013, trong đó quyên con

người được đề cao, được thừa hưởng một cách

tự nhiên và Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm những quyền đó được thực hiện một cách tốt nhất Hiến pháp năm 2013 khẳng định, “ơnước Cộnghòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyên

9ỉ(ự)ề Vuật

con người, quyền côngdân về chính trị,dân sự,

kinh tế, vãn hóa, xã hội được công nhận, tôn

trọng,bảo vệ, bảođảm theo Hiến pháp vàpháp

luật Quyền con người, quyền công dân chỉ có

thể bị hạn chế theo quy định của luật trong

trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, anninh

quốc gia, trật tự, an toàn xã hội,đạo đức xã hội,

sức khỏe củacộngđồng”6 Bên cạnh đó, Hiến

pháp năm 2013 còn khẳng định: “Tòa ánnhân

dânlà cơ quan xét xừ của nướcCộng hòa xãhội

chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp

Tòaán nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ công lý, bảo

vệquyền con người, quyền côngdân, bảo vệchế

độ xã hộichủ nghĩa, bảo vệ lợi íchcủa Nhà nước,

quyền và lợiíchhọp pháp của tổ chức, cá nhân”7

Việc Hiếnpháp năm 2013 ghi nhận quyền con

người, quyền côngdân cũng như việc bào đảm

quyền con người quyền công dân là nền tảng

quan trọng để chúng ta cụthể hóa ờtất cả các

văn bảnquy phạm pháp luật Tuy nhiên, “trong

cơ chế thi hành pháp luật hiện nay, nhiềuquyền

hiến định trong Hiếnpháp có thể sẽ chỉ là “quyền

hình thức” nếu không được thểchếhoá trong các

luật cụ thể Vấn đề này đặtra trách nhiệmđốivới

cơquannhà nước,từ việc phổ biến, tuyên truyền

các nội dung mới của Hiến pháp đếnviệc hoàn

thiệnhệthống phápluật và thủtục hành chính,tổ

chứcbộmáy để bảo đảm thựcthi”8

6Điều 14 Hiến pháp năm 2013.

7Điều 102 Hiến pháp năm 2013.

8 Hà An, Hoàn thiện cơ chế tố tụng hình sự báo đảm thực hiện quyền con người, quyền cơ bản của công dân theo quy định của Hiến pháp, nguồn: http://www.daibieunhandan.vn/ONA_BDT/NewsPrint.aspx? newsld=311282.

Pháp luậttố tụng hành chính là kênh quan

trọng đểcụ thể hóa quyền con ngườivà bảo đảm

quyềnconngười,quyền công dân trongquản lý

hành chinh nhà nước Tuy nhiên, nếu đối chiếu

Khoản 1, Khoản 2 Điều 3 và Khoản 1 Điều 30

Luật TTHCnăm 2015, thì cơ sở pháp lý không

đủ sức thuyết phục xác định Quyết định

1216/QD-UBND ngày 4/6/2009 củaUBND tinh

Vĩnh Long là đối tượng khởi kiện vụ án hành

chính.Đây chính làlý do khiếnTòa án cấp phúc

thẩm cho rằng: Quyếtđịnh số 1216/QĐ-UBND

là quyếtđịnh mangtính tổng thể, không phải đối

tượng khởi kiện vụ án hành chính nên đã xử

hủy bản án sơ thẩm số 12/2012/HC-ST ngày

18/12/2012 củaTòa án nhândân tỉnh Vĩnh Long

và đìnhchỉ giải quyết vụ ánhành chính

Tuy nhiên, đổi chiếu với Điều 2 Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015

cũng khó có thể xác định Quyết định số 1216/QĐ-UBND là vănbảnquy phạm pháp luật

bởi trong Quyết định này tại Điều 2 dẫn chiểu về

Tờ trình số 177/TTr.STC ngày 15/5/2009 về

phầnbồi thườngđất chongười khởikiện

Rõ ràng Quyệt định số 1216/QĐ-UBND khôngphải là Quyết địnhhành chính theoKhoản

1, Khoản2 Điều 3 Luật TTHC năm 2015 nhưng trong Quyết định vẫn có nội dung ảnhhường trực tiếp đen quyền và lợi ích cùa bà VõThị Lựu bởi

vậy việcxác định Quyếtđịnh số 1216/QĐ-UBND

là đối tượng khởi kiệnhay khôngphải xuất phát từ quyền con người, quyền công dân là quyền tự nhiên được bảo vệvàcần được bão vệ bởi Luật TTHC Chúng tôicho rằng, Tòaán nhân dân tối

cao xác định Quyết định số 1216/QĐ-UBND là

đối tượng khởi kiệnvụ án hành chinh đã bảođảm

triệt đe quyền con người, quyền công dân được

.thực thi trongthực tế cuộc sống và quản lý hành

chính nhà nước

Thứ hai, án lệ số 10/2016/AL xác định Quyết định sổ 1216/QĐ-UBND là đối tượng khởi kiện vụ án hành chính bảođảm được công

bằng vì mục tiêu công lý của “Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân

dân,vìnhân dân”ở Việt Nam Án lệsố 10/2016/AL

đã bảo đảm nguyên tắc công bằng trong giải quyết

vụ án hànhchính đượchiểu là bảo đảm công lý,

bảo vệquyền và lợi íchhọppháp của cá nhân,tổ

chức, bảovệ quyền và lợi ích của Nhànước trên

cơ sở quyđịnh củapháp luậttố tụng hành chính Đồng thời, án lệ số 10/2016/AL đã bảo đảm công bằng trêncơ sở xuất phát từnhu cầu cần được bảo vệ quyềnvàlợi ích hợp pháp của đương sự trong tố tụnghành chính, cụ thể trong Ánlệ số 10/2016/AL là xuất phát từ nhu cầu cần được bảo vệ cùa bà Võ Thị Lựu Như vậy, Án lệ số

(Xem tiếp trang 70)