Địa vị pháp lý của doanh nghiệp xã hội theo quy định của pháp luật việt nam

Cùng với sự tăng trưởngvề kinh tế, có nhiều vấn đề xã hội-môi trường mới nảysinh như bạo lực xã hội, giáodụcvà y tế đều ở tình trạngquátải,vấn đề về an toàn thực phẩm, xóa đói giảm nghèo

ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA DOANH NGHIỆP XÃ HỘI THEO QUY ĐỊNH

CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM

• NGUYỄN THỊ YẾN

TÓM TẮT:

Việt Nam nằm trongnhóm các nước đangphát triển, thu nhập trung bìnhcủa người dân tănglên trongnhữngnăm gần đây, đời sốngkinh tế không ngừng được cải thiện Cùng với sự tăng trưởngvề kinh tế, có nhiều vấn đề xã hội-môi trường mới nảysinh như bạo lực xã hội, giáodụcvà y tế đều ở tình trạngquátải,vấn đề về an toàn thực phẩm, xóa đói giảm nghèo, giải quyết việc làm cho đối tượng yếu thế, xử lý rác thải, ô nhiễm không khí, bảo tồn vănhóa, , Giải quyếtnhững vấn đề này cần có sự chung tay của nhiều lực lượng trong xãhội vàđã đến lúcNhànước cần phải coi doanh

1 nghiệpxã hội (DNXH) như là một đối tácđể chiasẻgánh nặng, giúp Nhà nước thực hiệncácmục tiêuxã hội -môitrường.Việc banhành văn bản pháp luật thừa nhận và tạora khuôn khổpháp lý cho DNXH phát triển là vôcùng cần thiết VậyDNXHcóđịavị pháplý như thế nào ở Việt Nam,cơ

sở pháp lý để doanh nghiệp này rađờivà hoạt động như thế nào đó là mục đíchcủa bàiviết này

Từ khóa:địa vị pháp lý,doanh nghiệp xã hội, pháp luật Việt Nam

1 Tổng quan về doanh nghiệp xã hội

Doanh nghiệp xã hội đã ra đời và tồn tại trên

thếigiới, xuất hiện ởnước Anhtừ thế kỷ 17.Trong

các thế kỷtiếp theo, lần lượtcác mô hình tín dụng

vi mô, hợp tác xã, nhà ở xãhội, hội ái hữu, đã ra

đời và đượcnhân rộng ở các nướcTây Âuvà Bắc

Mỹ Tuy nhiên, DNXH chỉ phát triểnmạnhmẽvà

trở thành một phong trào rộng lớn trên thế giới

như hiện nay kể từ đầunhững năm 1980, với mô

hình Nhà nước phúclợi dần nhườngchỗ cho quan

điểm đổi mới vai trò của Nhà nước theo hướng

tinh giản, nhỏ gọn, chia sẻ và chuyển một phần

chức năng cung cấp phúc lợi xã hội cho khu vực

thứ ba là các tổ chức đứng giữakhu vực công và các doanh nghiệp tư nhân Khi mô hình doanh nghiệp này phát triển, các khái niệmvề DNXH được đưa ra và có nhiều cáchhiểu khác nhau về loại doanh nghiệp này

Trong những cáchhiểuđa dạng vềDNXH, khái niệm rộngnhấtxem “DNXH là một mô hình kinh doanh, đem lại lợi nhuận, bề ngoàinhư cácdoanh nghiệp truyền thống khác, chỉ yêu cầu một điều kiện duy nhất là đặt sứ mệnh xã hội ởvịtrítrung tâm, trong khi mục tiêu lợi nhuận đóng vai trò hỗ trợ.” Mộtcách hiểu kháctheo nghĩa rộng cũngcho rằng “DNXH hoạt động như mọi doanh nghiệp

SỐ25-Tháng 11/2021 49

nhưngviệc quản lý vàsử dụnglợinhuận đều hướng

vào các mục tiêu xã hội và môi trường”

Chúng ta có một số khái niệmkhác về DNXH

mặc dù chưatoàndiện nhưng cũnglàm nổi bậtlên

đặctrưng củamô hình doanh nghiệp này như: Tổ

chức hỗ trợ sáng kiến vì cộng đồng - CSIP của

ViệtNamđưa ra quan điểm: “DNXH là một khái

niệm dùng để chỉ hoạt động của các doanh nhân

xã hội dưới nhiều hình thức khác nhau tùy thuộc

vào mục đích và điều kiện hoạt động cụ thể

DNXH lây lợi ích xã hội làm mục tiêu chủ đạo

được dẫn dắt bởi tinhthầndoanh nhân nhằm đạt

được cả mục tiêu xã hội - môitrường và mục tiêu

kinh tế” Hay mạng Wikipedia định nghĩa:

“DNXH là một tổ chức áp dụng các chiến lược

kinh doanh nhằm đạtđược các mụctiêu từ thiện

DNXH có thể là một tổ chức vì-lợi nhuận hoặc

phí-lợi nhuận."

DNXHcó gìkhác với cácdoanhnghiệptruyền

thông? Quatìm hiểu hoạt động của doanh nghiệp

này trên thực tếcó thể nêu lênđặc điểm của loại

hình doanhnghiệp này như sau:

- DNXH phải thực hiện hoạt động kinh doanh

Đây là một loại hình doanh nghiệp do đó được

thành lập để thực hiện hoạt động kinh doanh,

muốn tồn tại được phải kinh doanh có hiệu quả

Chỉthực hiện hoạt độngkinh doanh mới tạo ra lợi

nhuận và đó là nguồn tài chính để DNXH thực

hiện mục đích phi lợi nhuận được đặt ra DNXH

không phải là tổ chức từ thiện, vì vậy không thể

tồn tại từviệckêu gọi sự hỗ trợ từcácquỹtừthiện

haynhận tài trợtừcác tổ chức phi chính phủ khác,

doanh nghiệp có nguồn thu từ kinh doanh để tồn

tại vàthực hiệnmụctiêuxã hội

- Đặt mục tiêu xã hội lên hàng đầu Nếu các

doanh nghiệp truyền thống được thành lập nhằm

mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận, các hoạt động kinh

doanh nhằm mục đích cuối cùng là tối đa hóa lợi

nhuận cho chủ sở hữu DNXH được thành lập với

mục tiêu giải quyết các vấn đề xã hội Các mục

tiêu xã hội được doanh nghiệp khẳng định ngay

trong sứ mệnh,cũngnhư tuyên bô trong các chương

trình hành động một cách công khai, rõ ràng và

minh bạch Các mục tiêu về xã hội có thể khác

nhaunhư hướng tới giải quyếtcác vấn đề về môi

trường hay phục vụ những đối tượng yếuthế trong

xã hội, đó là mụctiêu lợi nhuận thu được từhoạt động kinhdoanh của doanh nghiệp hướngtới

- Tái phân phôi lợi nhuận Hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp xã hội nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận, lợi nhuận nàyphải được sử dụng cho các mục tiêu xã hội nêu trên Do đó, việc tái phân phôi lợi nhuận cho các mụctiêu xã hội trở thành hoạt động bắt buộc của doanh DNXH Lợinhuậnkhông đượcphânphôi cho các chủ sở hữu,các chủ sở hữu không sử dụng DNXH

để làm giàu mà sử dụng nó đểthực hiệnmục đích phục vụ xã hội

- Sở hữu mangtính xã hội Đặc điểm này nói

về quyền quản lý trong DNXH Nhằmhướng tới phụcvụcác mụctiêu xã hội, nên trong hoạtđộng quản trị DNXH có sự tham gia của cộng đồng hoặc bên có liênquan, bên hưởng lợi từ mục tiêu

xã hội của doanh nghiệp Quản lý trongDNXHcó tính dân chủ caovới biểuquyết theo đa số phiếu không dựa vào tỷ lệ vein góp như trong doanh nghiệptruyềnthống Cáchquản lý, điều hành như vậy khiếnchoDNXH đạt tới mụctiêu xã hội từ số đông mà không vìlợiích cũngnhư ý chí chủ quan của một chủ sở hữu

Sự pháttriển của các DNXH có đóng góp rât lớnđôivớisự phát triển xã hội ở các quôc gia trên thế giới, ở Việt Nam, DNXH vẫn là một khái niệm rất mới, mặc dù trênthực tế đã có môhình hoạtđộng được coi như DNXH, đólà các hợptác

xã tạo việc làm cho người khuyết tật, các doanh nghiệp định hướng tác động xã hội Điều này dẫn đến rất cần có quy định pháp luật để phát triển các mô hình này thànhDNXH

2 Địa vị pháp lý của doanh nghiệp xã hội ở Việt Nam

Việt Nam ban hành rất nhiều văn bản pháp luật khácnhau thừanhậnvà điều chỉnh hoạt động của các doanh nghiệp được thành lập và hoạt động ở Việt Nam từ những năm 1986 Trong số các văn bản pháp luật về doanh nghiệp từ năm

2014 trở về trước không có bấtkỳ một quy định nào về DNXH.Địa vị pháp lý của DNXH mới chỉ đượcđề cập lần đầu tiêntrong Luật Doanh nghiệp

2014 và tiếp tục được quy định trong Luật Doanh

50 SỐ 25- Tháng 11/2021

nghiệpsửađổi bổ sung 2020 Để cụ thểhóa quy

i định về DNXH, Chính phủ ban hành Nghịđịnh sô

Ị 96/2015/NĐ-CPngày 19/10/2015 quy định chi tiết

i một số điều của Luật Doanhnghiệp, trong đó có

' quy định chi tiết về DNXH tại Điều 10 Hai văn

Ị bản luật nêu trên là cơ sở pháp lý cho DNXH ở

í Việt Namphát triển Mặcdù được hợppháp hóa

Ị trongvăn bản luậtvà được hướng dẫn chi tiết tại

1 văn bản dưới luậtcủa Chính phủ nhưng các quy

I định pháp luật về DNXH rất ít, các khái niệm về

I DNXH chưa được đề cập tới Địa vị pháp lý của

Ị DNXH được luật hóa ở việcquy địnhvề tiêu chí

1 để được thừa nhận là DNXH và quy định cho

'l DNXH mộtsô" quyền, nghĩa vụ cụ thể

I Tiêu chí được thừa nhận là DNXH ở Việt Nam

Ị Theo quyđịnh tại Điều 10 Luật Doanh nghiệp,

Iđể được thừa nhận là DNXH phải thỏa mãn các

điềukiện sau đây:

■ 1 Doanh nghiệp xã hội trước hết phải là doanh

Ỉghiệp được thành lập theo Luật Doanh nghiệp

Ịuy định này được hướng dẫn chi tiết tại Nghị

ịnhsố 96/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết mộtsô điều

cua Luật Doanh nghiệp, theo đó đăng ký thành

lap DNXH thực hiện theo như trình tự thủ tục

tnànhlậpdoanh nghiệp được quyđịnh trong Luật

Doanh nghiệp mà không có bấtkỳ một thủ tục đặc

biệthayrút gọn nào DNXHcó thểđược thành lập

dupị hình thức như: Công ty cổ phần; Công ty

trách nhiệm hữu hạn; Công ty hợp danh hoặc

Doanh nghiệp tư nhân đã được Luật Doanh nghiệp

qujị định với hồ sơ thành lậptương ứng.Cũng theo

NgỊiị định này, tên gọi của doanh nghiệp cũng

tuâiị theo quy định về đặt tên doanh nghiệp nói

chupg, có thể bổ sung cụm từ "xã hội" vào tên

riêng củadoanh nghiệp Ớ tiêu chí này không có

điểm khác biệt nào về thành lập DNXH với các

doarm nghiệp thông thường và chúng ta sẽ khó

nhận biết nếu chỉ nhìn vào tên gọi và loại hình

doan^i nghiệp đểphân biệt

2.1 Mục tiêu hoạt động nhằm giải quyết các

vấn đe xãhội, môi trường và vì lợiích cộng đồng

Cùng với mục tiêu về kinh tê khi thành lập các

mục tiêu xã hội, môi trường mới là mục đích mà

doanh nghiệp này hướng tới Các mục tiêu về xã

hội, môi trường cần được xác định cụ thể khi

thành lập DNXH và là cơsở kiểm tra giám sát quá trìnhhoạt động của doanh nghiệp.Cụ thể hóa tiêu chuẩn này tại Nghị định 96 theo đó: “Doanh nghiệpxã hội phải thôngbáo Camkết thực hiện mụctiêuxã hội, môitrường cho cơquan đăngký kinhdoanh để công khai trênCổng thôngtin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp khi thànhlập doanh nghiệp hoặc trong quá trình hoạt động

Trường hợp nội dung Cam kết thực hiện mục tiêu xã hội, môi trường có sự thay đổi, doanh nghiệp xãhộiphải thông báo với cơquanđăngký kinh doanh về nội dung thay đổitrongthời hạn 5 ngày làm việckể từ ngày quyếtđịnh thay đổiđể công khai trên cổng thông tin quốc gia về đăngký doanh nghiệp Kèm theo thông báophải có Cam kết thực hiện mục tiêu xã hội, môitrường đãđược sửa đổi, bổ sung”

Mục tiêu xã hội, môi trường là tiêu chí giúp mọi ngườiphân biệt và nhận diện DNXH với các doanh nghiệp truyền thông Muôn vậy, các cam kết này phải được cụ thể trong kếhoạch thành lập, hoạtđộng của doanh nghiệp một cách công khai và minh bạch đểcông chúngcó thể tiếp cận được Cùng với việc thực hiện hoạt động kinh doanh để đảm bảo mục tiêu kinh tế, sự tồn tại của doanh nghiệp, DNXH phải thựchiện các mục tiêu

xã hội chính là giảiquyếtcác vấn đề xã hội cụ thể

và câp bách trong xã hội hiện tại.Cácmụctiêuxã hội có thể được lồng vào trong hoạt động kinh doanh củadoanh nghiệp như hỗ trợcác hoàn cảnh khó khăn thông qua tuyển dụng, đào tạo việc làm, giải quyếtcác vấn đề môi trường,quyên góp, giải quyết các xung độtxã hội như bất bìnhđẳnggiới, hướngtới những đôi tượng yếu thế, Mục tiêuxã hội định hướng quá trình hoạt động lâu dài của doanh nghiệp và cũng làtiêuchí phân biệt DNXH với những tổ chức xã hội hoạt động “từ thiện” hoặc“cứu đói”thuần túy

3 Sử dụng ít nhất 51% tổng lợi nhuận hằng năm của doanh nghiệp để tái đầu tư nhằm thực hiệnmục tiêu xã hội, môi trường nhưđã đăngký DNXH được hình thành từ các sáng kiến xã hội, trên nền tảng nhu cầu giải quyết một vấn đề xã hội cụ thể của cộng đồng và được dẫn dắt bởi những người sáng lập Đê’ tồn tại, doanh nghiệp

SỐ 25 -Tháng 11/2021 51

I

phải thực hiện hoạt động kinhdoanh thu lợi nhuận

nhưng đó không phải là mục tiêu duy nhất Kết

quả đạt được từ hoạt động kinh doanh được sử

dụng để thựchiện mục tiêu xã hội, cáccam kết xã

hội mà khi thành lập đã được doanh nghiệp đăng

ký vàđó là sứ mệnh của doanh nghiệp.Lợi nhuận

thu được từhoạt động kinh doanh cần phải được

tái đầu tư giải quyết các vấn đề về xã hội, môi

trường Tái phân phối lợi nhuận là một trong

những đặc trưng nổi bật của DNXHđểphát triển

bềnvững.DNXH hoạtđộng phải có mục đích tìm

kiếm lợi nhuận cho nhà đầu tư Việc sử dụng ít

nhất 51% tổng lợi nhuận có được hàngnăm phải

được tái đầu tư vào mục tiêu xã hội, môi trường

vừa là tiêu chí thừa nhận và là cơ sở để quản lý

đốì với DNXH trên thực tếđảm bảo DNXH không

đi chệch hướng về mục tiêu ban đầu và tránh việc

lợi dụng mục tiêu xã hội hoạt động nhằmkiếm lợi

nhuận chocácnhà đầu tư

Quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp xã hội ở

Việt Nam

Trước hếtDNXH làmột doanh nghiệp,vì vậy

sẽcó các quyền và nghĩavụ của doanh nghiệp nói

chung Tuynhiên, tại Điều 10, Luật Doanh nghiệp

đã quy địnhthêm cho DNXH cácquyềnvà nghĩa

vụcụ thểsauđây:

( i) về quyền của doanh nghiệp xã hội

- Chủ sở hữu, người quản lýdoanh nghiệp xã

hội được xem xét, tạo thuận lợi và hỗ trợ trong

việc cấp giấyphép, chứngchỉvà giâychứng nhận

có liên quan theo quy định củaphápluật Đây là

sựhỗ trợ vềmặtthủ tụchành chính trong quá trình

thành lậpvàhoạt động của DNXHnhưng cho đến

naychưacó văn bản hướng dẫn cụ thể về sự hỗ trợ

này khác như thế nào khi thànhlập và hoạt động

so với doanhnghiệpthông thường

- Được huy động, nhận tài trợtừ cá nhân, doanh

nghiệp, tổ chức phi chính phủ và các tổ chứckhác

củaViệt Nam,nước ngoài đểbù đắp chi phí quản

lý, chi phí hoạtđộng của doanh nghiệp Nguồn thu

của DNXHcóthể đến từ cáchoạtđộngkinhdoanh

và từ các nguồntài trợ trongxã hội Trong 2 nguồn

thu đó, các khoản tài trợ này không phải thu

thường xuyên và ổn định DNXH phải xác định

nguồnthuchủyếu và làcơsở chosự tồn tại, phát

triển của doanh nghiệpphảiđếntừhoạtđộng kinh doanh.Nhưng nhận các nguồn hỗ trợ rất cầnthiết đôi với doanh nghiệp mới thành lập, hoạt động kinh doanh chưa ổn định Với quy định này DNXH

có thểkêu gọisựhỗtrợ từcác thành phần trongxã hội để khắc phục khó khăn về tài chính đặc biệt khimới bắt đầuhoạt động

- Nhà nước có chính sách khuyến khích, hỗ trợ

và thúc đẩy phát triển doanh nghiệp xãhội Cho đến nay, các văn bảnpháp luật được Nhà nước ban hành đốì với DNXH còn rất ít, những chính sáchnàyvẫn chưa được cụ thểhóa ở bất kỳ văn bản luậthay dưới luật nào Như vậy, chưathật sự

có được sựhỗ trợvề mặt pháp lýđểdoanh nghiệp này hoạtđộng,phát triển ở ViệtNam

( ii ) về nghĩa vụ của doanh nghiệp xã hội

- Duy trìmục tiêu hoạt động nhằm giải quyết các vấn đề xã hội, môi trường, vì lợi ích cộng đồng Sử dụng ít nhất 51 % tổng lợi nhuận sauthuế hàng năm của doanh nghiệp để tái đầu tư nhằm thực hiệnmụctiêu đã đăng ký Đâyvừa là tiêuchí

để được thừa nhận là DNXH và cũng là trách nhiệm, nghĩa vụ của DNXH trong suĩứ quá trình hoạtđộng Đê’thựchiện mụctiêu xã hội, DNXH phải thông báo công khai các cam kếtthực hiện mục tiêuxã hội,môi trường chocơ quan đăng ký kinhdoanh để công khai trên cổng thôngtinquốc gia về các mục tiêu này khi thành lập doanh nghiệp và trong quá trình hoạt động Các mục tiêu

xã hội, môi trường nếu có sự thay đổi, doanh nghiệp phải báo cáo ngay với cơ quan đăng ký kinhdoanh biếtvề sự thay đổi này kèm theo cam kếtthực hiện mục tiêu xã hội, môi trường có sự thay đổi, bổ sung của doanh nghiệp

- Trường hợp được nhận các ưu đãi, hỗ trợ, doanhnghiệp xã hội phải định kỳhàng nămbáo cáo cơ quan có thẩm quyền về hình thức hoạt động của doanh nghiệp Với đặc thù có thể huy động các nguồn đóng góphỗ trợ mục tiêu xã hội, môi trường của doanhnghiệp làm cho sự quản lý của nhà nước đối với các DNXH ở Việt Namsẽ nhiều hơn so với cac doanhnghiệpthông thường Điều này tạora áp lựcđối vớidoanhnghiệp trong việc báo cáo cũng như làm việc cùng với các cơ quan quản lýnhà nước

52 SỐ25-Tháng 11/2021

Trên đây là toàn bộ các quy địnhcủa pháp luật

Việt Nam về DNXH, các quy định mới chỉ dừng

lại ở việc nêu lên tiêu chí được thừa nhận cũng

nhưquyềnvà nghĩa vụ củaDNXH Theo đó, các

quy định của Luật Doanh nghiệp cũng đã thừa

nhận địa vị pháp lýcủa DNXH, đánh dấu mốc cho

sự ra đờivà phát triểncủa loại hình doanhnghiệp

này ở Việt Nam

Thực tế sự tồn tại của DNXH trước đó đã có

những được thể hiện dưới dạng nhưhợp tác xã,

các trung tâm xã hội thực hiện các dự án xã hội,

caohơn nữa là những doanhnghiệp tạo tác động

xã hội, đã có mặt trên cả nước Khi quy địnhvề

DNXH được đưa ra, các doanh nghiệp tạo tác

động xã hội đã đăng ký thành lập DNXH với

những doanhnghiệpđã khẳng định được vị trí và

tên tuổi của mình trên thương trường như Công ty

TNHH KOTO, Công ty TNHH Viet Pictures,

Côngty CPTò He, sốlượng các doanhnghiệp

này tiếptục tăng cao kể từ năm 2015cho đến nay

Sự phân bố của các doanh nghiệp nàychủ yếu ở

Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, sô' còn lại tập

trung ở các khu vực nông thôn Với việc phân bô

như vậy thể hiện được mụctiêu xã hội giải quyết

các vấn đề cho đôi tượng yếu thế, tạo việc làm

cho người tàn tật, phụ nữ, lao động vùng sâu và

xa, cũng nhưgiải quyếtcác vấn đề xã hội, môi

trường đóng góp vào quá trình tăngtrưởng kinhtế

và phát triển bền vững, sản phẩm của các DNXH

được người tiêu dùng trong nước và quốc tế đánh

giá cao nhưsản phẩm Giấy Dó vàđồ trang trí từ

giấy Dó của Zó Project; thú nhồi bông được làm

thủ công hoàn toàn của Kym Việt, giờ đây có

mặt ở Mỹ, Nhật Ví,túi xách, khănvới những nét

vẽ hồn nhiên của Tòhe đượcrất nhiều khách nước

ngoàidulịch tại ViệtNam lựa chọn làmónđồ lưu

niệmchongườithân

Nhiều lĩnh vực kinhdoanh thu hút DNXH hoạt

động nhưng chủ yếu hiện nay là lĩnh vực nông

nghiệp, ngư nghiệp, thực phẩm; tiếp đến là lĩnh

vựcgiáo dục- đào tạo Các lĩnh vực thuộc ngành

Dịch vụ như du lịch - nhà hàng - khách sạn; môi

trường, đang thu hút sự thamgiacủa DNXH.Thị

trườnghoạt động của các DNXH ngày càng được

mởrộng cả trong và nước ngoài Rất nhiều doanh

nghiệp thể hiện tham vọng tiến ra thị trường quốc

tế, đặc biệt là sản phẩm nông nghiệp Việt Nam Tuynhiên, mô hình chưa thực sự tạora sứchút với các nhà đầu tư Tính đếncuốitháng 4 năm 2021, gần 6 năm Luật Doanh nghiệp 2014 có hiệu lực, lượng doanhnghiệp xã hội đăng ký hoạt động với

cơquanđăngký kinh doanh mới dừng lạiở con số

140 Một điều nữa chúng ta có thể nhận thấy là hầuhết các DNXH ở Việt Namcó quy mô nhỏ, số lượng lao động dưới 20nhân viên chiếm đến70%

đa sô'là nhóm người thiệt thòi trongxã hội cũng như là người dân địaphương Với những đặc điểm như vậy, DNXH Việt Nam rất cần sự hỗ trợ từ Nhà nước cũng như các lực lượng từ xã hội, để doanh nghiệp có thể đứng vững và mở rộng hơn nữa góp phần vào sự phát triển của đất nước

3 Kết luận và kiến nghị

Sự ra đời và pháttriển của DNXH giúp phần giảm bớt những gánh nặng cho Chính phủ trong việc giải quyết những vấn đề xã hội - môi trường

Sự quy định củapháp luật đô'i vớiDNXHlàcơ sở

đê cho nhữngmô hình đã tồntạitrước đó như hợp tác xã, tổ chức hiệp hội, làng nghề; Tổ chức phi chính phủ hoạt động các dự án xã hội; Doanh nghiệp nhànướccungcấpdịch vụ công; Các trung tâmbảo trợ xã hội; Các cơ sở ngoàicônglậphoạt động phi lợi nhuận, cóthể lựachọnmô hìnhnày

đểhoạt động hiệu quả Đặc biệt Nhà nước đang

có chủ trương chuyểnđổi các đơn vị sự nghiệpcó thu như Viện nghiên cứu; Trường học; Bệnh viện, chuyển sang hoạt động theo mô hìnhtựchủ thu chi tài chính thì mô hình DNXH là lựa chọn tôt nhất Với mục đích hoạt động giải quyết các vấn

đề xã hội - môi trường thông qua thực hiện các hoạt động kinh doanh thu được lợi nhuận và tái đầu tư lợi nhuận thu được giải quyết cácvấnđềxã hội -môi trường cam kết sẽgóp phần thứcđẩy sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững Tuy nhiên, vớinhững quy định rất ít củaphápluật về DNXH làm cho sự nhậnbiết củaxã hộivề doanh nghiệp này còn chưa nhiều Các quy định củapháp luật cũng chưa đủ để các nhà đầu tư thành lập hay chuyển đổi các mô hình hoạt động trước đó thành DNXH.Trongquá trìnhtìmhiếu về DNXH và các quy định của LuậtDoanhnghiệp đối với loại hình

SỐ25-Tháng 11/2021 53

doanh nghiệpnày, tác giả mạnh dạn đưa các kiến

nghị nhằm thúc đẩy sự phát triển của DNXH ở

Việt Nam như sau:

Thứ nhất,cần cụ thể hóa các chính sách hỗ trợ

DNXH Sự hỗ trợ này không chỉ trong việc thành

lập hay chuyển đổi loại hình hoạt động của các

DNXH như quy định nêu trên ĐasốDNXH Việt

Nam thànhlập tại khuvực nông thôn và phát triển

ở lĩnh vực nông nghiệp, thủ công mĩ nghệ, làng

nghề, với quy mô nhỏ Đê’DNXH có thể tồn tại,

phát triển và thực hiệnđược mục tiêu xã hội, môi

trường như đã camkết rấtcần sự hỗ trợ củaNhà

nước về việc tiếp cận nguồn tàichính từcác quỹ

hỗ trợ của Nhà nước đôi với doanh nghiệp; hay

huy động vốn từcác nguồn lực xã hội mà không

phải từcác nguồn tài trợ từ các tổ chức, cá nhân

trong xã hộiđể thực hiện mụctiêu xã hộiđã cam

kết Sựhỗtrợ vềtài chính là điều kiệnđể DNXH

có thể đứng vững và cạnh tranh được với các

doanhnghiệp truyền thông, từđó tạo ralợi nhuận

và sử dụng lợinhuận từviệc kinhdoanh thực hiện

các cam kết xã hội, môi trường như đã công bô

Ngoài sự hỗtrợ về tài chính, cầncó sự hỗ trợkhác

từ phía Nhà nước như hỗ trợ về quản trị doanh

nghiệp, đào tạonhằm ứng dụngtiến bộkhoa học,

kỹ thuật phục vụ chohoạtđộng quản lý DNXH

Thứ hai, quy định rõ cơ quan quản lý nhà nước

đôi với DNXH Với mụctiêu xã hội, môi trường sẽ

có những điềukiệntốt để doanh nghiệp huy động

và nhận nguồn tài trợ từ các tổchức, cá nhân bên

ngoài.Nếu Nhà nướckhông giám sát một cách chặt

chẽ có thể dẫn đến một số đối tượng lợi dụng

DNXH để thu lợi bát chính Đặc biệt, khi các tổ chức sựnghiệp nhà nướccó thu chuyển sang cơchế

tự chủ tài chính, các doanh nghiệp nhà nước cung câp dịch vụ công ích, chuyển đổi thành DNXHrất cần sự giám sát chặt chẽ từ các cơ quan chuyên trách về loại hình doanh nghiệp này trong đó có cam kếtxã hộicủa doanh nghiệpkhithành lập để đảmbảo các tổ chứcđó khôngđi lệch hướng sovới chủ trương xã hội hóa mà Nhà nướcđặt ra Với cơ quanquản lý chuyên trách sẽ đề ra chính sách hợp

lý để khuyếnkhích mô hìnhphát triểntrên thực tế

Thứ ba, cần có sự thông tin, tuyên truyền từ phía Nhà nước nângcaonhận thức của người dân

về DNXH Mục tiêu xã hội, môi trường là mục đíchchính cho sựrađời, tồn tại và pháttriển của DNXH Khi kinh tế càng phát triển, cũng phát sinh nhiều vấn đề về mặt xã hội như chênh lệch giàu nghèo, bất bình đẳng giới, cũng như sự ô nhiễm về môi trường, tăng theo Đê’ phát triển bền vững, những vân đề trên cần phải được giải quyết Tuy nhiên, không thê’ tựbản thân một cá nhân hay một tổ chức nào có thể làm tốt được, cần

có sự chung tay của toàn xã hội, các thành phần kinh tế DNXH ra đời chung tay cùng Nhà nước giải quyết các vân đề này rât cần sự ủng hộ của công chúng trong việc tạo điều kiện cho doanh nghiệp có thê’đứng vữngtrên thương trườngthông qua việc tiêu thụ sản phẩm, dịch vụ mà DNXH cungcấp Muônvậy, ngườidân trong xã hội phải hiểu được bản chầt, mục đích hoạt động của doanh nghiệp thông qua sự tuyên truyền và phổ biến từ phía Nhà nước về DNXH ■

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1 Quốc hội (2014) Luật Doanh nghiệp 2014

2 Quốc hội (2020) Luật Doanh nghiệp 2020

3 Chính phủ (2015) Nghị định số 96/20Ỉ5/NĐ-CP ngày 19/10/2015 Quy định chi tiết một số điều của Luật Doanh nghiệp.

4 Nguyễn Đình Cung, Lưu Minh Đức, Phạm Kiều Oanh và Trần Thị Hồng Gấm (2012) Báo cáo nghiên cứu Doanh nghiệp xã hội tại Việt Nam - Khái niệm, bối cảnh và chính sách Hà Nội, tr 53-60.5 Dân trí (2019) Doanh nghiệp xã hội tại Việt Nam: Có mặt ồ cả 3 miền, ngày càng trẻ và giàu tham vọng Truy cập tại:

https://dantri.com.vn/kinh-doanh/doanh-nghiep-.xa-hoi-tai-viet-nam-co-mat-o-ca-3-mien-ngay-cang-tre-va-giau- tham-vong-20190330l02229892.htm

54 SỐ 25-Tháng 11/2021

6 Hoài Phong (2020) Những rào cản của doanh nghiệp tạo tác động xã hội Truy cập tại: https://vnexpress.net/

nhung-rao-can-cua-doanh-nghiep-tao-tac-dong-xa-hoi-4200048.html

7 Ngọc Khanh (2019) Phát triển doanh nghiệp xã hội: Hụt hơi từ chính sách Truy cập tại:

https://thoibaonganhang.vn/phat-trien-doanh-nghiep-xa-hoi-hut-hoi-tu-chinh-sach-91556.html

Ngày nhận bài: 6/9/2021

Ngày phản biện đánh giá và sửa chữa: 6/10/2021

Ngày chấp nhận đăng bài: 16/10/2021

Thông tin tác giả:

ThS NGUYỄN THỊ YEN

Viện Kinh tế và Quản lý - Đại học Bách khoa Hà Nội

THE LEGAL STATUS OF SOCIAL ENTERPRISES

UNDER VIETNAM’S LAWS

• Master NGUYEN THI YEN

School of Economics and Management Hanoi University of Science and Technology

ABSTRACT:

Vietnamis a developingcountry,andthe averageincome andlivingconditionsof Vietnamese have increased inrecent years Along withthe countrys economic growth, many new social and environmental problems have arisen such as social violence, overcrowding in the education and

> healthcare systems, food safety, hunger,jobs for the disadvantaged, waste treatment,airpollution, (cultural preservation, etc It isnecessary to have the cooperation of many stakeholderstosolve

theseproblems and thestate should consider social enterprises as a partner tohelp the state realize its socio-environmental goals Hence, it is importantforVietnamto promulgate suitable policies and creat a legal framework for social enterprises todevelop.This paperexamines the legal status

of social enterprises andthe legal basis for theestablishmentand operation of thisenterprisetype

inVietnam

Keywords: legal status, social enterprise, Vietnamese law

So 25-Tháng 11/2021 55