Một số quy định mới của Luật Phòng, chống thiên tai

Thứ hai, Luật bổ sung chínhsách líu tiên bô' trí nguồn lực nghiên cứu, điều tra cơ bản, xâydựng vàtriển khaicácchươngtrình khoahọccôngnghệ trong phòng, chống thiên tai;tăng cường các giả

MỘT SỐ QUY ĐỊNH MỚI CỦA LUẬT PHÒNG, CHÔNG THIÊN TAI

• LÊ THỊ PHƯỢNG

TÓM TẮT:

Tại Kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa XIV Luật Sửa đểi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chốhị thiên tai và Luật Đê điều số 60/2020/QH14 đã được Quốc hội thông qua ngày 17/6/2020 và có hiệt lực thi hành từ ngày 01/7/2021 Bài viết phân tích một số quy định mới của Luật, tạo hành lanị: pháp lý và hoàn thiện hệ thống pháp luật về phồng, chống thiên tai ở nước ta.

Từ khóa: hành lang pháp lý, hoàn thiện hệ thống pháp luật, Luật Phòng, chống thiên tai.

1 Đặt vân đề

Theo thống kê, mỗi năm trung bình thiên tai

làm trên 400 người chết, mất tích; thiệt hại vật

chất khoảng 1-1,5% GDP; ảnh hưởng nặng nề đến

môi trường, điều kiện sống cũng như các hoạt

động kinh tế - xã hội, đồng thời tácđộng lớn đến

sựphát triểnbền vững của đấtnước

Đặc biệt,năm2020đã xảy ra16 loạihình/576

đợt, trận thiên tai, ttongđó: 14cơn bão trên biển

Đông; 265 trận dông, lốc, mưa lớn trên 49 tỉnh/TP;

120 trận lũ, lũ quét, sạt lở đất; Đặc biệt làđợt mưa

lũ lớn lịch sửtừ ngày 6 - 22/10 tạikhu vựcTrung

Bộ,nhất là tại cáctỉnh từ Hà Tĩnh đếnThừa Thiên

- Huế; 90 trận động đất; Hạn hán, xâm nhập mặn

nghiêm trọng, sạt lở bờ sông, bờ biển, sụtlún đê

biển tại đồng bằng sông Cửu Long,

Tính đến ngày 21/12/2020, thiên tai đã làm:

357 người chết, mấttích và 876 người bị thương;

3.429 nhà sập; 333.084nhà bị hư hại, tốc mái, di

dời khẩn cấp; 511.172 lượt nhà bịngập; 144 nghìn

ha lúa và 54 nghìn ha hoa màu bị thiệt hại; 51.923

con gia súc và 4,11 triệu con gia cầm chết, cuốh

trôi; 787km đê kè, kênh mươngbị sạt lở, hư hỏng;

272,5km bờ biển, sôngbị sạt lở Ước tính thiệt hại

về kinh tế hơn 37.400 tỷ đồng

Trong bốicảnh đó,vào kỳ họp thứ 9Quốc hội khóa XIV, Chínhphủ đã trìnhDự án Luậtsửa đổi,

bổ sung mộtsố điều của Luật Phòng, chống thiên

tai và Luật Đêđiều DựánLuật được xã hộiquan tâm và nhiềuđạibiểuQuốc hội đồng tình, thống nhấtthông qua

2. Một sô' quy định mới của Luật Phòng, chông thiên tai

Luật Sửa đổi, bổ sung một sô' điều của Luật

Phòng, chông thiên tai và Luật Đê điều sô' 60/2020/QH14quy định rất nhiều nội dung mới,

tạo hành lang pháp lý và hoàn thiện hệ thông pháp luật về Phòng, chôngthiêntai, trong đó có một số quyđịnh trọng tâm như sau:

Thứ nhất, Luật bổ sung4 loại thiên taithường xuyên xuấthiện, ảnh hưởng và gây thiệthạilớn nhưng chưa đượcquy định trong Luật hiện hành

gồm: giómạnh trênbiển,sươngmù, cháy rừng và

sạt lỏ đất,sụt lún đất dohạn hán Đây là các loại

hình thiên tai thường xuyên xảy ra, gây nhiều

thiệt hại về người và tài sản

- Gió mạnh ttên biển: Là gió thổi mộtchiều

(như gió mùa Đông Bắc, gió mùa TâyNam); tác

động đến toànbộ Bắc và giữa Biển Đông, vùng

biển Tây Nam, ttong suốt cả năm, gây nhiều

thiệt hại

- Sươngmù: xảy ra thường xuyên ở tất cả các

vùng ttên cả nước, đặc biệt tại các khu vực miền

núi phíaBắc, Bắc Trung bộvà Tây Nguyên, làm

hạnchế tầm nhìn, gâyra tai nạn đôi với phương

tiện giao thông đường thủy,đường hàng không và

đườngbộ Điển hình: Đợt sương mù xảyra vào

tháng 12/2013 tại Nghệ An,tháng4/2018 tại Hòa

Bình, tháng 12/2018 tại Sơn La làm nhiều xe tảibị

tai nạn

- Cháy rừng do tự nhiên: Việt Nam hiện có

14,5 ttiệu ha rừng, tỷ lệ che phủ đạt 42% Có

khoảng 9 - 10 triệu dân cư sinh sống trong hoặc

gần rừng

Cháy rừng xảy ra ởViệtNamchủ yếu do thời

tiết vào mùa khô, nắng nóng kéo dài, độ ẩm

không khí thấp, bềmặt đất nóng lên, gió lớn, khi

gặp nguồnlửatừtự nhiên như:sét, nhiệtmặt trời,

đá lăn sinh ra tia lửa, hoạt động của núi lửa, nổ

đạn lântinh, sẽgây cháy rừng nghiêm trọng

Thứ hai, Luật bổ sung chínhsách líu tiên bô' trí

nguồn lực nghiên cứu, điều tra cơ bản, xâydựng

vàtriển khaicácchươngtrình khoahọccôngnghệ

trong phòng, chống thiên tai;tăng cường các giải

pháp khắcphục hậu quả thiên tai vàchính sáchưu

tiên đào tạo, bồi dưỡng, tập huân, huấn luyện

nâng cao năng lực chongườilàmcôngtácphòng,

chông thiên tai; huấn luyện, cung cấp phương

tiện, ttangthiết bị và có chính sách cho lực lượng

xung kích phòng,chông thiên taicấp xã

Điều tra cơbản là mộthoạt độngquan trọng

Các nguồn thông tin, cơ sở dữ liệu thu thập được

qua quá trình điều tta cơ bản phòng chống thiên

tai là căn cứ để các cơ quan chuyên môn đưara

các quyết sách hiệu quả, kế hoạch, quy hoạch dài

hạn trongcông tácquản lý nhà nước về lĩnh vực phòng, chống thiên tai Tuy nhiên thực tiễn, các nguồn thông tin, cơ sở dữ liệu về phòng chống thiên tai như: cơ sở dữliệu vềhệ thốngcôngtrình

phòng, chống thiên tai,cơsởdữliệu về côngtrình

hạ tầngcó liên quan đếnphòng, chốngthiêntai,

chưa có hoặc không đầy đủ, phân tán tại nhiều

cơ quan và các địa phương dẫn đến chưa đáp ứng được yêu cầu, chất lượng nên cần được điều

tra, cập nhật để phục vụ công tác chỉ đạo,

chỉ huy và quản lý nhà nước về Phòng, chổng thiên tai

Trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay, khoa học - côngnghệ đóng vaitrò là nguồn

lực quan trọng cho công tác phòng, chống thiên tai Để chủ động ứng phó với tình hình thiên tai ngày càng khốc liệt, khoa học công nghệ phải đi

trước mộtbước để nghiên cứu và ứng dụng các

tiến bộ khoa học -công nghệ mới trong và ngoài nước Việc nghiên cứu và ứngdụng nàycầnđược Nhà nước ưutiênbố trí nguồn lực để giải quyết

những vấn đề mang tính tổng thể, dài hạn cho phòngchống thiên tai

Thứ ba, Luật đã bổ sung quy định lực lượng

xung kích phòng, chốngthiêntai được thành lập ở

cấpxã, do Chủ tịch UBNDcấp xã thành lập trên

cơ sở dân quân ở thôn, ấp, bản,làng, buôn, bon,

phum, sóc,tổ dân phố, khuphố, khốiphố, khóm, tiểu khu; dân quân ở cấp xã và tổ chứckháctại

địa phương thực hiện nhiệm vụ phòng, chống thiên tai theophương án ứng phó thiên tai củađịa

phương Thực tiễn, hiện nay các địa phương đã xây dựng lựclượngxung kíchphòng, chống thiên tai cấp xã bao gồm dân quân tự vệ và các tổ chức khác như: Hội Chữ thập đỏ, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, để thực hiện tốt nhiệm vụ phòng, chống thiên tai tại chỗ

Thời gianqua, thiên tai xảy ra tại một số địa phương như Lào Cai, Sơn La, lực lượng xung kích phòng, chống thiên tai cấp xã đã phát huy

hiệuquả ngay từgiờ đầu, đặc biệt là khi lực lượng chuyênnghiệp chưa kịp tiếp ứng đốì vớicác khu vựcbị chia cắt và cô lập Vídụ,ttong ttận lũ lịch

22 SỐ 18-Tháng 7/2021

sử ỏ bản Hua Nậm, xã Nậm Pămcủa Sơn La, bản

số 5có lực lượng xung kích rất sáng suốt huy động

toànlực lượng nòng cốt ngay lúc đó làm côngtác

sơ tán dân 1Ih đêm, dođó cả một thôn không bị

thiệt hại về người

Thứ tư, Luật đã bổ sung quy định về Quỹ

Phòng, chống thiên tai ở trung ương doBộ Nông

nghiệp và Phát triển nông thôn quảnlý và quy

định nguồn tài chính của Quỹ Trung ương

- Ngoài ra, Luật cũng quy định về hoạtđộng

của Quỹ Phòng,chống thiên tai như sau:

+ Hoạt động không vì mục đíchlợinhuận: Quỹ

Phòng, chống thiên tai được sử dụng để hỗ trợ

hoạt động phòng, chống thiên tai như: cứu trợ

khẩn cấp về lương thực, nước uống, thuốc chữa

bệnh, hỗ trỢ tu sửa nhà ở, cơ sở ytế, trường họcvà

xử lý vệsinh môitrường vùng thiên tai, do vậy,

khôngcómụctiêu về lợi nhuận

+ Hỗ trợchocáchoạt động phòng, chống thiên

tai màngân sách nhà nước chưa đầutư hoặc chưa

đáp ứng yêu cầu: Theo đánh giá của các chuyên

gia thuộc NgânhàngThế giới(WB), nănglực tài

chính hiện naycủa Việt Namchỉđápứng khoảng

21% nhucầutáithiết và khắc phục khẩn cấp Do

vậy, Luật đãbổ sung quy định Quỹ Phòng, chống

thiên tai hỗ trợ cho cáchoạt độngphòng, chống

thiêntaimà ngân sách nhà nước chưa đầu tư, chưa

đáp ứng để tăng cường năng lựcvềtài chính cho

công tác phòngchốngthiêntai

Thứ năm,Luật đã bổ sung quy định vềĐiều tra

cơ bản phòng,chống thiên tai Điều tra cơbảnlà

một hoạt động quan trọng Các nguồn thông tin, cơ

sở dữliệu thu thập được qua quá trình điềuưa cơ

bản phòng, chống thiên tai là căn cứ để các cơ

quan chuyên môn đưa ra cácquyết sách hiệu quả,

kế hoạch, quy hoạchdàihạntrong công tácquản

lý nhà nước về lĩnh vực phòng, chống thiên tai

Tuy nhiên, thực tiễn, các nguồn thông tin, cơ sỏ dữ

liệu vềphòng chống thiêntai,như: cơsở dữ liệu

về hệ thống công trình phòng,chống thiên tai,cơ

sở dữliệu về công trìnhhạ tầng có liênquanđến

phòng, chống thiêntai, chưacó hoặckhôngđầy

íủ, phân tán tại nhiều cơquan và cácđịa phương

dẫn đếnchưa đáp ứng được yêu cầu, chát lượng

nêncần được điều tra, cậpnhật đểphục vụ công tác chỉđạo,chỉ huy và quản lý nhà nước về phòng,

chống thiêntai

Theo quy định của Luật, Điều tra cơ bản phòng, chống thiên tai được thực hiện định kỳ

hoặcđột xuất để thu thập thông tin, xây dựng cơ

sở dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước và hoạt động

phòng, chông thiên tai Nội dung điềutra cơ bản

phòng, chống thiên tai gồm: Hiện trạng về số

lượng, chất lượng,năng lực của công trìnhphòng, chốngthiên taivà công trình hạ tầng cóliên quan đến phòng, chốngthiên tai; Hiện ưạng về cơ cấu

tổ chức, cơ chế chính sách, nhân lực, tài chính, trang thiết bị trong hoạtđộng phòng, chống thiên tai; Hiện trạng hệ thôngthôngtin,quantrắc, giám

sát thiêntai và các dữliệu phòng chống thiên tai; Tác động của biến đổi khí hậu đến diễn biến thiên tai; tác động của thiên tai đến hoạt động phát triển kinhtế- xã hội; các loại hình thiên tai;hoạtđộng

pháttriển kinh tế - xã hội liên quan đến phòng, chốngthiêntai

Thứ sáu, Bổ sung quy định đảmbảo yêu cầu

phòng, chống thiên tai Luật quy định bảo đảm yêu cầu phòng, chống thiên tai ưong giai đoạn quản lý, sửdụng công trình tại Điều 18a Đồng thời sửa đổi, bổ sung Điều 19 quy định bảo đảm

yêucầuphòngchốngthiên tai trong giai đoạn đầu

tư xây dựng mới hoặcnâng cấp khuđô thị, điểm,

khu du lịch, khu công nghiệp,điểm dân cưnông

thôn;công trình phòngchông thiên tai,giaothông, điệnlực và công trìnhhạ tầngkỹ thuật

Thứ bảy, Luật quy định về thông tin dự báo,

cảnh báo thiên tai phải “chínhxác” thành “đủ độ tin cậy” để phù hợp với thực tiễn về công tác

thông tin dựbáo, cảnh báovề thiêntai.Trênthực

tế, việc dự báo chính xác tuyệt đối là không thể

làm được Việc quy định như vậy cũng phù hợp với các quy định của các nước tiên tiến trên thế giới và phù hợp, thống nhất với Luật Khí tượng thủy văn 2015

Thứ tám, Luật quy định về việc huy động,

quyên góp và phân bổ nguồnlực cứutrợ, hỗ trợ

khắc phục hậu quảthiêntai.Việchuy động quyên

góp cứu trợ, hỗ trợ thiên tai là hoạt động mang

tính nhân đạo xã hội nhằmcó thêm nguồn lực xã

hội khắc phục hiệu quả, kịp thời khó khăn của

người dân vùng bị thiên tai về cả vật chất và tính

thần; mang tínhtruyền thốnglá lành đùm lá rách,

tương thân tương ái của người Việt Hoạt động

này đã trở nên thường xuyên mỗi khi có thiên tai

lớn Trong điều kiện nguồn lực từ ngân sách nhà

nước còn hạn chế,việc mởrộng thẩm quyền vận

động, quyên góp để đa dạng hóa,bổ sung nguồn

lực ngoài ngân sách nhà nước cho công tác cứu

trợ, hỗ trợthiên tailà rất cần thiết

Luậtbổ sungquy định các bộ,cơ quan ngang

bộ, cơ quan thuộc Chính phủvận động quyên góp,

tiếp nhậnnguồn lựcđể cứu trợ khẩn cấp, hỗ trợ

trung hạn Sau khi tiếp nhận, các bộ, cơ quan

ngang bộ có trách nhiệm chuyểngiao nguồn lực

đã vận động, quyên góp, tiếp nhậnđược cho ủy

ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội

Chữthập đỏ Việt Nam, ủy ban nhân dân cap tỉnh

để phân bổ

Ngoài ra, Luật bổ sung thẩm quyền kêu gọi,

tiếpnhận các khoản hỗ trợ khẩn cấp nước ngoài

trong cáctình huống khẩn cấpvề thiên taichoBan

chỉ đạoQuốc gia về phòng chống thiên tai nhằm

huy động đượcnhiều nguồn lực hơn cho công tác

khắc phục hậu quả thiên tai Nhiệm vụ này của

Ban Chỉ đạo Trung ươngvề phòng, chốngthiên tai

cũng đã được quy định tại Nghị định số

160/2018/NĐ-CP

Thứ chín, Luật quy định về khoa học, công

nghệ, hợp tác quốc tế trong phòng, chông

thiêntai

Khoa học, công nghệ đóng vai trò là một

nguồn lựcquan trọng chocông tác phòng, chông

thiên tai Hiện một số địa phương đã sử dụng

nhiều giải pháp kỹ thuậtứng phó với thiên tai tiết

kiệm chi phí, thân thiện với môi ưường như sử

dụng kè sinhthái thay cho kè cứng; kè du lịch với

túi vảiđịa kỹ thuật ở khu vực xói lở mạnh (đốì với

khu vựcbờ biển, giá thành rẻ); kè phá sóng từ xa

hoặc trồng rừng phòng hộ chắn sóng ở các vịtrí

xungyếu.Tại Điều 39a quy định các hoạtđộng về

nghiêncứu, ứng dụng công nghệ cao, công nghệ tiên tiến, côngnghệ mới để nâng cao năng lựcdự báo, cảnhbáo, theo dõi, giám sát, truyền tin các

loại hình thiên tai, tácđộng của biếnđổi khí hậu

và các hoạt động có thể làmgiatăng rủi ro thiên tai, hoạt động nghiên cứukhoa học và ứng dụng công nghệ cao, công nghệ tiên tiến, công nghệ mới, vật liệu mới để nâng cao hiệu quả đầu tư,

quản lý, sử dụng công trình phòng, chống thiên tai, thích ứng biến đổi khí hậu; bảođảm an toàn côngtrìnhđêđiều,côngtrình phòng, chông sạt lở,

sụt lún đất, hồ, đập và công trình phòng, chống thiêntai khác

Thứ mười,Luật quy định về cơquantham mưu,

giúp việccho Ban Chỉ huy phòng chông thiên tai

và tìm kiếm cứu nạn cấp tĩnh Theo đó,quy định

Ban Chỉhuy phòng, chống thiên tai và tìm kiếm

cứunạn câptỉnh sử dụng bộ phận hiện có của cơ

quan chuyên môn về nông nghiệp và phát triển nông thôn thuộc ủy ban nhân dân câp tỉnh làm chuyên trách để tham mưu, giúp việc

Đây là quy định phù hợp với Chỉ thị 42-CT/TW Tại Chỉ thị 42-CT/TW, Ban Bí thưđã yêu cầukiện toàn hệ thống tổ chức bộ máy quản lý

nhà nước về công tác phòng,chống thiên tai theo

hướng tập trung, thông nhất, xác định rõ chức

năng, nhiệm vụ, khắc phụctình trạng phântán, chồng chéo, đồng thời nâng tầmhoạt động củacơ quan phòng chống thiên tại các cấp theo hướng chuyên trách

3 Kết luận

Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật

Phòng, chốngthiên tai vàLuật Đêđiềuđược ban

hành năm 2020 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, gópphần tạo hành langpháplýthuận lợi để phát

huy vai trò chủ đạo của Nhà nước trong phòng, chông thiên tai; nângcao sức chông chịu của nền

kinh tế trước tác động củathiêntai và ứng phó với biến đổi khí hậu;tận dụng tối đa nguồn lựchỗ trợ củacộng đồng quốc tế cho công tác phòng, chông

thiên tai ở Việt Nam và thực hiện tốt cam kết, thỏathuận quốc tế ■

24 SỐ 18-Tháng 7/2021

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1 Quốc hội (2013), Luật Phòng, chống thiên tai, Hà Nội.

2 Quốc hội (2020), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống thiên tai và Luật Đê điều số 60/2020/QH14.

3 Tổng cục Phòng, chống thiên tai (2019), Các báo cáo đánh giá quá trình thực hiện Pháp luật Phòng, chống thiên

tai tại Quốc hội.

4 ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường (2020), Báo cáo kết quả giám sát việc thực hiện chính sách, pháp

luậtvềphòng, chống thiên tai giai đoạn từ tháng 5/2014 đến nay sô' 1654/Be-UBKHCNMT14 ngày 28/02/2020.

5 Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2015), Tài liệu quản lý thiên tai dựa vào cộng đồng

6 Nhóm công tác về Biến đổi khí hậu của các tổ chức phi chính phủ (2015), Sáng kiến thích ứng với Biến đổi khí

hậu dựa vào cộng đồng ở Việt Nam.

Ngày nhận bài: 22/6/2021

Ngày phản biện đánh giá và sửa chữa: 4/7/2021

Ngày chấp nhận đăng bài: 20/7/2021

Thông tin tác giả:

ThS LÊ THỊ PHƯỢNG

Hội Chữ thập đỏ Việt Nam

SOME NE w PROVISIONS

OF THE LAW ON NATURAL DISASTER PREVENTION

AND CONTROL ACTIVITIES

• Master LE THI PHUONG

ABSTRACT:

At the 9th session of Vietnams 14th National Assembly, the law amending and ị

supplementing a number ofarticles of the Lawon Natural Disaster Prevention and Control ị activitiesand theLaw on DikesNO.60/2020/QH14 was approved on June 17,2020and this law took effect from July 1, 2021 This paper analyzes some new provisions of this law which i

creates a legalcorridor and perfects the legal system onnatural disasterprevention andconttol '

Keywords: legal corridor, perfecting the legal system, the Law on Natural Disaster ■

Prevention andControl activities Ị